Luận văn thạc sĩ giải pháp tổ chức hoạt động khoa học và công nghệ theo mô hình đại học nghiên cứu lấy ví dụ cho trường đại học công nghệ đại học quốc gia hà nội

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu giải pháp tổ chức hoạt động khoa học và công nghệ theo mô hình đại học nghiên cứu lấy ví dụ cho, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Chu Thị Minh
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Văn Tích
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Giải pháp tổ chức hoạt động khoa học tại đại học nghiên cứu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ THEO MÔ HÌNH ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các khái niệm sử dụng trong luận văn
• 1.1.1. Khái niệm “Quản lý” và “Tổ chức”
• 1.2. Khái niệm “Hoạt động khoa học & công nghệ”
• 2. CHƯƠNG 2: CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cách tiếp cận nghiên cứu
• 2.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thống kê
• 2.2.2. Phương pháp đối sánh
• 2.2.3. Phương pháp phân tích SWOT
• 2.2.4. Phương pháp chuyên gia
• 2.2.5. Phương pháp mô hình hóa
• 2.3. Các kết quả điều tra, đánh giá của luận văn
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KH&CN TẠI TRƯỜNG ĐHCN THEO MÔ HÌNH ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Hiện trạng tổ chức hoạt động KH&CN và tiềm lực của Trường ĐHCN, ĐHQGHN và các kết quả đạt được
• 3.2. Thực trạng tổ chức hoạt động KH&CN tại Trường ĐHCN
• 3.3. Các kết quả đạt được từ hoạt động KH&CN
• 3.4. Đối sánh một số kết quả hoạt động giữa Trường ĐHCN, ĐHQGHN và Trường ĐHBK-HCM, ĐHQG Singapore
• 3.5. Phân tích nguyên nhân
• 3.6. Các giải pháp tổ chức hoạt động KH&CN ở Trường ĐHCN theo mô hình đại học nghiên cứu
• 3.6.1. Giải pháp về tái cấu trúc các tổ chức hoạt động KH&CN
• 3.6.2. Giải pháp ưu tiên đầu tư vật lực và tài chính
• 3.6.3. Giải pháp đổi mới cơ chế quản lý
• 3.6.4. Giải pháp hợp tác KH&CN
• 3.6.5. Giải pháp về chuyển giao, thương mại hóa sản phẩm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giải pháp tổ chức hoạt động khoa học tại đại học nghiên cứu

Hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN) tại các đại học nghiên cứu đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển kinh tế xã hội. Việc tổ chức hoạt động KH&CN hiệu quả không chỉ giúp nâng cao năng lực nghiên cứu mà còn tạo ra giá trị thực tiễn cho xã hội. Trong bối cảnh hiện nay, các trường đại học cần áp dụng các mô hình tổ chức tiên tiến để phát huy tối đa tiềm năng của mình.

1.1. Khái niệm về hoạt động khoa học và công nghệ

Hoạt động KH&CN được định nghĩa là các hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống. Theo Luật KH&CN, hoạt động này cần được tổ chức một cách khoa học và có hệ thống.

1.2. Tầm quan trọng của tổ chức hoạt động KH CN

Tổ chức hoạt động KH&CN hiệu quả giúp các trường đại học nâng cao vị thế, thu hút nguồn lực và tạo ra các sản phẩm nghiên cứu có giá trị. Điều này không chỉ góp phần vào sự phát triển của trường mà còn cho xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong tổ chức hoạt động khoa học tại đại học nghiên cứu

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc tổ chức hoạt động KH&CN tại các đại học nghiên cứu vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, cơ chế quản lý chưa hiệu quả và sự thiếu hụt trong hợp tác quốc tế là những yếu tố cản trở sự phát triển.

2.1. Thiếu nguồn lực và tài chính cho nghiên cứu

Nhiều trường đại học gặp khó khăn trong việc huy động nguồn tài chính cho các hoạt động nghiên cứu. Điều này dẫn đến việc hạn chế khả năng thực hiện các dự án nghiên cứu quy mô lớn.

2.2. Cơ chế quản lý chưa hiệu quả

Cơ chế quản lý hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của hoạt động KH&CN. Việc thiếu sự phối hợp giữa các bộ phận trong trường cũng là một vấn đề lớn.

III. Phương pháp tổ chức hoạt động khoa học hiệu quả tại đại học nghiên cứu

Để tổ chức hoạt động KH&CN hiệu quả, các trường đại học cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và xây dựng các mô hình tổ chức phù hợp. Việc tái cấu trúc các tổ chức hoạt động KH&CN là một trong những giải pháp quan trọng.

3.1. Tái cấu trúc tổ chức hoạt động KH CN

Việc tái cấu trúc tổ chức giúp tối ưu hóa quy trình làm việc và nâng cao hiệu quả nghiên cứu. Các bộ phận cần được phân công rõ ràng và có sự phối hợp chặt chẽ.

3.2. Đổi mới cơ chế quản lý

Cần có sự đổi mới trong cơ chế quản lý để tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động nghiên cứu. Việc áp dụng các công nghệ thông tin trong quản lý sẽ giúp nâng cao hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu từ hoạt động khoa học

Các hoạt động KH&CN tại đại học nghiên cứu không chỉ mang lại lợi ích cho trường mà còn cho xã hội. Những kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng vào thực tiễn, góp phần giải quyết các vấn đề cấp bách.

4.1. Các sản phẩm nghiên cứu có giá trị

Nhiều sản phẩm nghiên cứu từ các trường đại học đã được ứng dụng thành công trong thực tiễn, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

4.2. Hợp tác nghiên cứu quốc tế

Hợp tác với các tổ chức quốc tế giúp các trường đại học nâng cao năng lực nghiên cứu và mở rộng cơ hội hợp tác, từ đó tạo ra nhiều giá trị hơn cho xã hội.

V. Kết luận và tương lai của tổ chức hoạt động khoa học tại đại học nghiên cứu

Tổ chức hoạt động KH&CN tại các đại học nghiên cứu cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội. Việc áp dụng các giải pháp tổ chức hiện đại sẽ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và đào tạo.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Các trường đại học cần xác định rõ định hướng phát triển trong hoạt động KH&CN để có thể đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động và xã hội.

5.2. Tăng cường hợp tác và liên kết

Tăng cường hợp tác với các tổ chức trong và ngoài nước sẽ giúp các trường đại học nâng cao năng lực nghiên cứu và tạo ra nhiều cơ hội hơn cho sinh viên và giảng viên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN) đóng vai trò then chốt trong sự phát triển của các trường đại học nghiên cứu (ĐHNC), đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia công nghiệp hiện đại vào năm 2020. Theo Luật Giáo dục đại học và Luật KH&CN, các trường đại học nghiên cứu được kỳ vọng không chỉ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn tạo ra tri thức mới, chuyển giao công nghệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Trường Đại học Công nghệ (ĐHCN), thành viên của Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN), với mục tiêu trở thành trường đại học tiên tiến khu vực và thế giới về khoa học ứng dụng và công nghệ cao, cần xây dựng mô hình tổ chức hoạt động KH&CN phù hợp với mô hình đại học nghiên cứu chuẩn mực quốc tế.

Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá hiện trạng tổ chức hoạt động KH&CN tại Trường ĐHCN, so sánh với các mô hình đại học nghiên cứu tiêu biểu như Trường Đại học Bách Khoa TP. Hồ Chí Minh (ĐHBK-HCM) và Đại học Quốc gia Singapore (NUS). Qua đó, luận văn đề xuất các giải pháp tổ chức hoạt động KH&CN nhằm nâng cao hiệu quả nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động KH&CN tại Trường ĐHCN trong giai đoạn từ năm 2010 đến 2015, với mục tiêu hỗ trợ ĐHQGHN đạt vị trí trong nhóm 100 đại học hàng đầu châu Á.

Nghiên cứu có ý nghĩa lý luận trong việc xây dựng cơ sở khoa học cho mô hình tổ chức hoạt động KH&CN tại các trường đại học nghiên cứu ở Việt Nam, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, góp phần phát triển kinh tế xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý tổ chức, quản lý khoa học công nghệ và mô hình đại học nghiên cứu quốc tế. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết quản lý tổ chức: Theo Henri Fayol, quản lý là hoạt động định hướng và phối hợp các nguồn lực để đạt mục tiêu chung. Tổ chức là cấu trúc các nhóm người hoạt động theo mục tiêu bền vững, trong đó tổ chức đại học được đặc trưng bởi sứ mệnh, tầm nhìn, quy mô và cấu trúc công việc.

2. Mô hình đại học nghiên cứu (ĐHNC): Được định nghĩa là các trường đại học có đầu tư lớn cho nghiên cứu, đào tạo sau đại học, có cơ sở vật chất hiện đại, thu hút nhân lực chất lượng cao và tạo ra tri thức mới có khả năng ứng dụng và chuyển giao. Mô hình này nhấn mạnh sự gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo và nghiên cứu, đồng thời tạo ra sản phẩm khoa học công nghệ có giá trị thực tiễn.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: hoạt động KH&CN (bao gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển thực nghiệm, chuyển giao công nghệ, sáng tạo đổi mới), đại học nghiên cứu, quản lý khoa học công nghệ, và các tiêu chí đánh giá đại học nghiên cứu theo chuẩn quốc tế và của ĐHQGHN.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp thống kê: Thu thập, tổng hợp và phân tích số liệu về hoạt động KH&CN của Trường ĐHCN, ĐHBK-HCM và NUS từ các nguồn công khai như báo cáo, website, công trình nghiên cứu. Cỡ mẫu bao gồm toàn bộ số liệu hoạt động KH&CN trong giai đoạn 2010-2014, nhằm mô tả bức tranh tổng thể về hoạt động nghiên cứu, kinh phí, công bố khoa học và chuyển giao công nghệ.

• Phương pháp đối sánh: So sánh các chỉ tiêu hoạt động KH&CN của Trường ĐHCN với ĐHBK-HCM và NUS để xác định điểm mạnh, điểm yếu và khoảng cách cần cải thiện. Đồng thời, đối sánh mức độ đạt chuẩn đại học nghiên cứu theo bộ tiêu chí của ĐHQGHN.

• Phân tích SWOT: Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của Trường ĐHCN trong tổ chức hoạt động KH&CN, từ đó đề xuất chiến lược phát triển phù hợp.

• Phương pháp chuyên gia: Thu thập ý kiến đánh giá về tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp tổ chức hoạt động KH&CN thông qua khảo sát và hội thảo với các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực quản lý giáo dục và khoa học công nghệ.

• Phương pháp mô hình hóa: Xây dựng mô hình tổ chức hoạt động KH&CN của Trường ĐHCN dựa trên mô hình chuẩn quốc tế và thực trạng hiện tại, làm cơ sở đề xuất các giải pháp tổ chức phù hợp.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2014 đến 2015, bao gồm giai đoạn thu thập số liệu, phân tích, đối sánh, lấy ý kiến chuyên gia và hoàn thiện đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng tổ chức hoạt động KH&CN tại Trường ĐHCN còn nhiều hạn chế: So với ĐHBK-HCM và NUS, Trường ĐHCN có quy mô đội ngũ cán bộ khoa học mỏng, cơ sở vật chất kỹ thuật chưa đồng bộ, mô hình tổ chức chưa phù hợp với yêu cầu đại học nghiên cứu. Tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ tại Trường ĐHCN thấp hơn khoảng 15-20% so với ĐHBK-HCM (37,5%) và NUS (hơn 50%).

2. Kinh phí và kết quả nghiên cứu thấp hơn đáng kể: Năm 2013, ĐHBK-HCM thực hiện 303 đề tài với tổng kinh phí hơn 39 tỷ đồng, trong khi Trường ĐHCN có số lượng đề tài và kinh phí thấp hơn khoảng 30-40%. Số lượng công bố khoa học quốc tế của Trường ĐHCN cũng thấp hơn 50-60% so với ĐHBK-HCM và NUS, với khoảng 100 bài/năm so với hơn 8.000 bài của NUS.

3. Hoạt động hợp tác quốc tế và chuyển giao công nghệ chưa phát triển mạnh: ĐHBK-HCM có mạng lưới hợp tác rộng khắp với các đối tác quốc tế và doanh nghiệp, thu hút kinh phí hợp tác hơn 600.000 USD năm 2013, trong khi Trường ĐHCN mới bắt đầu xây dựng các mối quan hệ này. Doanh thu từ chuyển giao công nghệ của ĐHBK-HCM đạt khoảng 95 tỷ đồng năm 2013, gấp nhiều lần so với Trường ĐHCN.

4. Nhận thức và cam kết của cán bộ khoa học về tiêu chuẩn đại học nghiên cứu còn hạn chế: Khảo sát cho thấy chỉ khoảng 60% cán bộ khoa học tại Trường ĐHCN nhận thức đầy đủ về các tiêu chuẩn và yêu cầu của đại học nghiên cứu, thấp hơn mức 85-90% tại ĐHBK-HCM và NUS.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do Trường ĐHCN chưa có mô hình tổ chức hoạt động KH&CN phù hợp với đặc thù đại học nghiên cứu, thiếu sự đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất, nguồn nhân lực và cơ chế quản lý. So sánh với ĐHBK-HCM và NUS cho thấy các trường này có chiến lược phát triển rõ ràng, hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nghiệp gắn kết chặt chẽ, đồng thời có chính sách thu hút và giữ chân nhân tài hiệu quả.

Kết quả nghiên cứu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh số lượng đề tài, kinh phí nghiên cứu, công bố khoa học và doanh thu chuyển giao công nghệ giữa ba trường, giúp minh họa rõ ràng khoảng cách và tiềm năng phát triển của Trường ĐHCN.

Việc áp dụng mô hình đại học nghiên cứu chuẩn mực quốc tế, kết hợp với các tiêu chí của ĐHQGHN, sẽ giúp Trường ĐHCN nâng cao năng lực nghiên cứu, tăng cường hợp tác quốc tế và thúc đẩy chuyển giao công nghệ, từ đó nâng cao vị thế trong hệ thống đại học Việt Nam và khu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cấu trúc mô hình tổ chức hoạt động KH&CN: Thiết lập các đơn vị nghiên cứu chuyên sâu, trung tâm nghiên cứu xuất sắc và các doanh nghiệp khởi nghiệp (start-up) trực thuộc Trường ĐHCN nhằm tạo môi trường nghiên cứu đa ngành, đa lĩnh vực. Thời gian thực hiện: 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu và Phòng Khoa học Công nghệ.

2. Ưu tiên đầu tư vật lực và tài chính: Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phòng thí nghiệm hiện đại, đồng thời xây dựng quỹ hỗ trợ nghiên cứu và phát triển công nghệ. Mục tiêu nâng tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ lên trên 50% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý ĐHQGHN, Bộ Giáo dục và Đào tạo.

3. Đổi mới cơ chế quản lý và chính sách thu hút nhân lực: Áp dụng cơ chế tự chủ tài chính, chính sách đãi ngộ cạnh tranh để thu hút và giữ chân cán bộ khoa học chất lượng cao, đồng thời khuyến khích giảng viên tham gia nghiên cứu và hợp tác quốc tế. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: Ban Giám hiệu, Phòng Tổ chức cán bộ.

4. Thúc đẩy hợp tác KH&CN trong và ngoài nước: Mở rộng mạng lưới hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước và quốc tế, tăng cường các dự án nghiên cứu liên ngành và chuyển giao công nghệ. Chủ thể: Phòng Hợp tác quốc tế và Phòng Khoa học Công nghệ. Thời gian: liên tục.

5. Phát triển hệ thống chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm: Xây dựng vườn ươm công nghệ, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp và doanh nghiệp spin-off để thúc đẩy ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, tăng doanh thu từ chuyển giao công nghệ lên ít nhất 50% trong 5 năm. Chủ thể: Ban Giám hiệu, Phòng Khoa học Công nghệ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo các trường đại học nghiên cứu: Giúp hiểu rõ mô hình tổ chức hoạt động KH&CN hiệu quả, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp với đặc thù từng trường.

2. Các nhà quản lý giáo dục và khoa học công nghệ: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chính sách, cơ chế quản lý hoạt động KH&CN trong các cơ sở giáo dục đại học.

3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và cán bộ khoa học công nghệ: Nắm bắt các tiêu chuẩn, mô hình tổ chức và giải pháp nâng cao hiệu quả nghiên cứu, hợp tác và chuyển giao công nghệ.

4. Doanh nghiệp và tổ chức hợp tác nghiên cứu: Hiểu rõ cơ chế phối hợp với các trường đại học nghiên cứu, từ đó thúc đẩy hợp tác phát triển sản phẩm công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình đại học nghiên cứu khác gì so với đại học truyền thống?
   ĐHNC tập trung đầu tư lớn cho nghiên cứu, đào tạo sau đại học, có cơ sở vật chất hiện đại và thu hút nhân lực chất lượng cao, tạo ra tri thức mới và sản phẩm KH&CN có khả năng ứng dụng thực tiễn, trong khi đại học truyền thống chủ yếu tập trung đào tạo đại học.

2. Tại sao Trường ĐHCN cần học hỏi mô hình của ĐHBK-HCM và NUS?
   Hai trường này đã xây dựng mô hình tổ chức hoạt động KH&CN hiệu quả, có kết quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ nổi bật, phù hợp với tiêu chuẩn đại học nghiên cứu quốc tế, giúp Trường ĐHCN rút ngắn khoảng cách và nâng cao năng lực cạnh tranh.

3. Các giải pháp đề xuất có khả thi trong điều kiện Việt Nam hiện nay không?
   Các giải pháp được xây dựng dựa trên phân tích thực trạng, tham khảo mô hình quốc tế và ý kiến chuyên gia, đồng thời phù hợp với chính sách và nguồn lực hiện có, nên có tính khả thi cao nếu được triển khai đồng bộ và có sự hỗ trợ từ các cấp quản lý.

4. Làm thế nào để tăng cường hợp tác quốc tế trong hoạt động KH&CN?
   Cần xây dựng mạng lưới đối tác chiến lược, tham gia các dự án nghiên cứu chung, tổ chức hội thảo quốc tế, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ và sinh viên tham gia trao đổi, học tập và nghiên cứu tại nước ngoài.

5. Vai trò của chuyển giao công nghệ trong mô hình đại học nghiên cứu là gì?
   Chuyển giao công nghệ giúp đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng thực tiễn, tạo ra giá trị kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao vị thế của trường đại học trong hệ thống khoa học công nghệ quốc gia và quốc tế.

Kết luận

• Hoạt động KH&CN tại Trường ĐHCN còn nhiều hạn chế về cơ sở vật chất, nguồn nhân lực và mô hình tổ chức so với các đại học nghiên cứu tiêu biểu trong nước và quốc tế.
• Mô hình đại học nghiên cứu chuẩn mực quốc tế nhấn mạnh sự gắn kết giữa đào tạo và nghiên cứu, đầu tư lớn cho nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, tạo môi trường đổi mới sáng tạo.
• Phân tích SWOT cho thấy Trường ĐHCN có điểm mạnh về truyền thống và quan hệ hợp tác, nhưng cần cải thiện hạ tầng kỹ thuật và năng lực quản lý.
• Đề xuất các giải pháp tái cấu trúc tổ chức, đầu tư vật lực, đổi mới cơ chế quản lý, thúc đẩy hợp tác và phát triển chuyển giao công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động KH&CN.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai mô hình tổ chức mới, xây dựng chính sách thu hút nhân lực, tăng cường hợp tác quốc tế và phát triển hệ thống chuyển giao công nghệ, góp phần đưa Trường ĐHCN trở thành đại học nghiên cứu hàng đầu khu vực.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng môi trường nghiên cứu khoa học và công nghệ đẳng cấp quốc tế tại Trường Đại học Công nghệ – Đại học Quốc gia Hà Nội!

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu và kết luận, Luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan về hoạt động KH&CN trong các đại học theo mô hình đại học nghiên cứu. Chƣơng 2: Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Giải pháp tổ chức hoạt động KH&CN tại Trƣờng Đại học Công nghệ, ĐHQGHN theo mô hình đại học nghiên cứu. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ THEO MÔ HÌNH ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU 1.

Các khái niệm sử dụng trong luận văn 1. Khái niệm “Quản lý” và “Tổ chức” Quản lý là một hoạt động đặc biệt của con ngƣời, giúp con ngƣời đạt đƣợc những mục tiêu mà họ không thể đạt đƣợc với tƣ cách những cá thể đơn lẻ. Hoạt động quản lý chỉ nảy sinh khi có tổ chức. Một tổ chức là cấu trúc của những ngƣời tập hợp lại thành nhóm, hoạt động theo lý tƣởng, theo mục tiêu xác định có tính chất bền vững lâu dài mà từng thành viên khi hoạt động đơn lẻ không thể thực hiện đƣợc lý tƣởng, mục tiêu đó [tr147,11].

Theo Henri Fayol, tác giả ngƣời Pháp (1841-1952): “Quản lý biết đƣợc chính xác điều bạn muốn ngƣời khác làm, và sau đó hiểu đƣợc rằng họ đã hoàn thành công việc bằng phƣơng pháp tốt nhất và rẻ nhất” [12]. Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc: hoạt động quản lý là các tác động có định hƣớng, có chủ đích của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt đƣợc mục tiêu của tổ chức thông qua các chức kế hoạch hóa - tổ chức - chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra [tr9- 12]. Trong quá trình quản lý, khi kế hoạch đƣợc lập xong, việc chuyển hóa các ý tƣởng thành hiện thực chính là tổ chức (organizing). Quá trình tổ chức sẽ lôi cuốn việc hình thành xây dựng các bộ phận, các phòng ban cùng công việc của chúng và sau đó là vấn đề nhân sự.

Có thể xem xét khái niệm tổ chức ở ba phƣơng diện: về phƣơng diện danh từ, một “tổ chức” là tập hợp những nhóm ngƣời hoạt động có cùng lý tƣởng, mục tiêu; về phƣơng diện động từ, “tổ chức” là việc điều hành, phối hợp các cá nhân, đơn vị triển khai các hoạt động theo phƣơng thức đã lựa chọn (ví dụ ở trƣờng đại học, đó là việc tổ chức hoạt động dạy- học, hoạt động nghiên cứu, hoạt động sản xuất thử nghiệm.); về phƣơng diện tính từ: tổ chức là tính kỷ luật, kỷ cƣơng, tính nề nếp của những ngƣời có cùng lý tƣởng, mục tiêu (tính tổ chức), và chính điều này sẽ làm nên sức mạnh của một tổ chức [tr 149,11]. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nhƣ vậy có thể thấy, đối với tổ chức là một trƣờng đại học sẽ đƣợc đặc trƣng bởi các tiêu chí: sứ mệnh, tầm nhìn và mục tiêu chiến lƣợc; quy mô; cấu trúc và nội dung công việc; điều kiện tồn tại và phát triển của nhà trƣờng.2 Khái niệm “Hoạt động khoa học & công nghệ” Theo Luật KH&CN (Luật số 29/2013/QH13, có hiệu lực thi hành từ 01/1/2014): Hoạt động KH&CN đƣợc định nghĩa là hoạt động nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và triển khai thực nghiệm, phát triển công nghệ, ứng dụng công nghệ, dịch vụ KH&CN, phát huy sáng kiến và hoạt động sáng tạo khác nhằm phát triển khoa học công nghệ. Bên cạnh đó các hoạt động này cần đƣợc tổ chức theo một trật tự khoa học. Vũ Cao Đàm đã tổng hợp và mô tả hoạt động KH&CN nhƣ hình 1.1 dƣới đây [6]: FR AR D T TD STS Hình 1.1 Sơ đồ định nghĩa hoạt động KH&CN Trong đó: AR :Applied Research - Nghiên cứu ứng dụng.

D :Technological Experimental Development, gọi tắt là Development - triển khai FR :Fundamental Research - Nghiên cứu cơ bản T :Transfer - chuyển giao TD :Technology Development - Phát triển công nghệ trong sản xuất. STS :Scientific and technological Services - Dịch vụ khoa học và công nghệ. Theo UNESCO: không thể định nghĩa một cách trực tiếp về KH&CN, do đó họ đo lƣờng hoạt động này thông qua 3 nhóm chỉ số: • Các chỉ số đầu vào - Input indicators • Các chỉ số đầu ra - Output indicators • Các chỉ số ảnh hƣởng - Impact indicators 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Inputs (đầu vào) Blackbox (hộp đen) Out puts (đầu ra) Human resources Publications (nguồn nhân lực) Science & (Công bố) Technology Expenditure (Patents) (chi phí) Bằng phát minh Hình 1.2 Sơ đồ mô tả các đại lƣợng đo lƣờng trong hoạt động KH&CN nguồn UNESCO Dựa trên hệ thống tiêu chuẩn từ mức cơ sở, mức quốc gia, mức khu vực, với sự đồng thuận cao, UNESCO đã đƣa ra khái niệm về hoạt động KH&CN, đƣợc mô tả qua hình vẽ 1.3 Hình mô tả hoạt động KH&CN Nguồn: UNESCO Trong đó: I :Inovation - Sáng tạo đổi mới R&D :Research and Experimental Development -Nghiên cứu và Phát triển thực nghiệm 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] STS :Scientific and technological Services - Dịch vụ khoa học và công nghệ STA :Scientific and technological Activities-Hoạt động khoa học và công nghệ STET :Scientific and Technological Education and Training - Khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo rộng rãi ở bậc thứ ba (sau trung học). Industrial+Admin and other sup: Công nghiệp, quản trị và các hoạt động khác.

Theo UNESCO, các hoạt động cụ thể tạo nên chuỗi các hoạt động KH&CN này đƣợc định nghĩa chi tiết nhƣ sau: a. Hoạt động KH&CN (STA): đƣợc định nghĩa là tất cả các hoạt động có tính hệ thống gắn (liên quan) chặt chẽ với việc sản sinh, thúc đẩy tiến bộ, truyền bá và ứng dụng tri thức KH&CN trên tất cả các lĩnh vực của KH&CN, gồm các khoa học tự nhiên, engineering và công nghệ, các khoa học y học và nông nghiệp cũng nhƣ khoa học xã hội và nhân văn. Hoạt động Giáo dục và đào tạo KH và CN (STET) rộng rãi ở bậc đào tạo thứ ba (bậc sau trung học): có thể đƣợc định nghĩa là tất cả các hoạt động cấu thành từ giáo dục và đào tạo đặc biệt không phải đại học, giáo dục đào tạo có học vị của đại học, đào tạo sau đại học và đào tạo nâng cao và đào tạo tại chức có tổ chức cho các nhà khoa học và kỹ sƣ. Nghiên cứu và triển khai thực nghiệm (R&D) - Nghiên cứu cơ bản: là các công việc thực nghiệm hay lý thuyết thực hiện trƣớc tiên là nhằm thu đƣợc tri thức mới về nền tảng cơ bản của các hiện tƣợng và các sự kiện có thể quan sát đƣợc mà không có dự kiến bất cứ ứng dụng hay sử dụng nào.

Có thể hiểu một cách thô thiển thì nghiên cứu cơ bản là nghiên cứu không đặt ra mục đích. - Nghiên cứu ứng dụng (Applied research): cũng là sự khảo sát (nghiên cứu) có tính độc đáo (nguyên bản) thực hiện nhằm mục đích thu nhận tri thức mới. Tuy nhiên, nó trƣớc tiên đƣợc hƣớng tới một mục tiêu hay mục đích thực tiễn cụ thể. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] VD của hoạt động R&D: Công bố các phát hiện trong nghiên cứu trên các tạp chí khoa học; tổ chức các hội nghị khoa học; phản biện khoa học; chế tạo các sản phẩm mẫu và các nhà máy sản xuất thử… - Phát triển thực nghiệm: là công việc có tính hệ thống, dựa trên những tri thức đã có thu đƣợc từ nghiên cứu và/hoặc kinh nghiệm thực tiễn, đƣợc định hƣớng nhằm sản sinh ra các vật liệu, sản phẩm hay thiết bị mới, nhằm thiết lập các quá trình, hệ thống và dịch vụ mới, hay nhằm cải thiện một cách căn bản những thứ đã đƣợc sản xuất và thiết lập.

- KH&CN, giáo dục và đào tạo rộng rãi ở bậc thứ ba (sau trung học)- STET: Trong các đơn vị, tổ chức giáo dục đại học, nghiên cứu và giảng dạy luôn luôn liên kết rất chặt chẽ với nhau, vì phần lớn đội ngũ giảng viên đều làm cả hai việc, cũng nhƣ nhiều thiết bị cũng phục vụ cả hai mục đích. Vì các kết quả nghiên cứu đƣợc đƣa vào giảng dạy và vì thông tin và kinh nghiệm thu đƣợc trong giảng dạy thƣờng kết quả thành một nguồn đầu vào cho nghiên cứu nên rất khó xác định (định nghĩa) điểm kết thúc của các hoạt động nghiên cứu và giảng dạy của đội ngũ giảng viên và sinh viên của họ cũng nhƣ điểm khởi đầu của các hoạt động R&D, và ngƣợc lại. Những yếu tố mới lạ của các hoạt động đó phân biệt các hoạt động R&D với hoạt động giảng dạy thƣờng ngày và các hoạt động khác có liên quan đến công trình nghiên cứu phát triển. Dịch vụ KH&CN (STS): Là bất cứ hoạt động nào liên quan tới nghiên cứu khoa học và phát triển thực nghiệm và đóng góp vào việc sản sinh, truyền bá và ứng dụng tri thức KH&CN.

- Dịch vụ KH&CN do thƣ viện lƣu giữ, các trung tâm thông tin và tƣ liệu, các bộ phận tham chiếu, các trung tâm hội nghị khoa học, ngân hàng dữ liệu và các bộ phận (phòng, ban) xử lý thông tin cung cấp. - Công việc có tính hệ thống về việc dịch và biên tập các sách và tạp chí KH&CN. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Khảo sát địa hình, địa chất và thủy văn; quan sát (quan trắc) khí tƣợng và địa chấn; Khảo sát thổ nhƣỡng và thực vật; nguồn lợi cá và đời sống hoang dã; kiểm thử thƣờng xuyên đất đai (thổ nhƣỡng), khí quyển và nƣớc; kiểm tra và giám sát thƣờng xuyên mức phóng xạ. - Việc thu thập thông tin về các hiện tƣợng con ngƣời, xã hội, kinh tế và văn hóa v.v… - Kiểm thử, tiêu chuẩn hóa, giám sát: kiểm đếm và thử, bằng các phƣơng pháp đã đƣợc thừa nhận đối với các vật liệu, sản phẩm, thiết bị và quá trình cùng với việc lắp đặt và bảo trì theo các chuẩn; và các chuẩn đo đạc.

- Các việc liên quan đến bằng sáng chế, cấp phép. - Công việc thƣờng xuyên về tƣ vấn giúp họ cho khách hàng là những ngƣời dùng hoặc tổ chức độc lập tận dụng khoa học, công nghệ thông tin và quản lý. Sáng tạo đổi mới (Inovations): Là việc thực hiện một sản phẩm (hàng hóa hoặc dịch vụ) mới hay đƣợc cải thiện một cách đáng kể, hoặc một quá (quy) trình, một phƣơng pháp tiếp thị mới, hoặc một phƣơng pháp tổ chức mới trong thực tiễn kinh doanh, trong tổ chức nơi làm việc hay các quan hệ đối ngoại. Các tiêu chuẩn nhận biết R&D trong dịch vụ: - Gắn với các phòng thí nghiệm nghiên cứu công.

- Có sự tham gia của đội ngũ nghiên cứu là nghiên cứu sinh hoặc những ngƣời có học vị.