CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ ĐẨY MẠNH THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI 1.1 ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀ KHÁI NIỆM CÓ LIÊN QUAN 1.1 Khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài Luật đầu tư nước ngoài được ban hành vào ngày 29/12/1987, và từ đó đến nay Luật đầu tư nước ngoài đã qua năm lần sửa đổi, bổ sung đó là các năm 1990, 1992, 1996, 2000 và gần đây nhất là ngày 29/11/2005 Luật Đầu tư nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được ban hành nhằm xóa bỏ một số biệt lệ không cần thiết, hướng tới thiết lập một mặt bằng pháp lý thống nhất cho doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Theo Luật Đầu tư năm 2005 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì: • Đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư và tham gia quản lý hoạt động đầu tư. • Đầu tư nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác để tiến hành hoạt động đầu tư. Căn cứ vào nội dung của Luật này, nhà nước Việt Nam khuyến khích và tạo điều kiện để các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào Việt Nam, thể hiện ý chí và nguyện vọng của nhân dân Việt Nam nhằm tăng cường hợp tác hơn nữa với các nước trên thế giới trên cơ sở tôn trọng độc lập chủ quyền và tuân thủ pháp luật Việt Nam, bình đẳng cùng có lợi.2 Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài Căn cứ vào Luật Đầu tư thì đầu tư trực tiếp nước ngoài thông qua 6 hình thức đầu tư được hiểu như sau: • Hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh (A business co-operation contract) Là hình thức đầu tư được ký giữa các nhà đầu tư nước ngoài nhằm hợp tác kinh doanh phân chia lợi nhuận, phân chia sản phẩm mà không thành lập pháp nhân.
• Hình thức doanh nghiệp liên doanh (A joint Venture Enterprise) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 Là doanh nghiệp do hai bên hoặc nhiều bên hợp tác thành lập tại Việt Nam trên cơ sở hợp đồng liên doanh hoặc hiệp định ký giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ nước ngoài hoặc là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam hoặc do doanh nghiệp liên doanh hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài trên cơ sở hợp đồng liên doanh. • Hình thức doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài Là doanh nghiệp do nhà đầu tư nước ngoài đầu tư 100% vốn tại Việt Nam. Như vậy, các doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài hoàn toàn thuộc quyền sở hữu của tổ chức, cá nhân nước ngoài và do tổ chức, cá nhân nước ngoài thành lập, tự quản lý và hoàn toàn chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh Doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài được thành lập theo hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn, có tư cách pháp nhân theo pháp luật Việt Nam, được thành lập và hoạt động kể từ ngày được cấp giấy phép đầu tư • Hình thức hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (Built – Operate - Transfer) Là hình thức đầu tư được ký giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam và nhà đầu tư nước ngoài để xây dựng, kinh doanh công trình kết cấu hạ tầng trong một thời hạn nhất định; hết thời hạn, nhà đầu tư nước ngoài chuyển giao không bồi hoàn công trình đó cho Nhà nước Việt Nam. • Hình thức hợp đồng xây dựng - chuyển giao - kinh doanh (Built – Transfer - Operate) Là hình thức đầu tư được ký giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam và nhà đầu tư nước ngoài để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng; sau khi xây dựng xong, nhà đầu tư nước ngoài chuyển giao công trình đó cho Nhà nước Việt Nam; Chính phủ Việt Nam dành cho nhà đầu tư quyền kinh doanh công trình đó trong một thời hạn nhất định để thu hồi vốn đầu tư và lợi nhuận.
• Hình thức hợp đồng xây dựng - chuyển giao (Built - Transfer) Là hình thức đầu tư được ký giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam và nhà đầu tư nước ngoài để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng; sau khi xây dựng xong, nhà đầu tư nước ngoài chuyển giao công trình đó cho Nhà nước Việt Nam; TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 Chính phủ Việt Nam tạo điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài thực hiện dự án khác để thu hồi vốn đầu tư và lợi nhuận hoặc thanh toán cho nhà đầu tư theo thỏa thuận trong hợp đồng BT.2 VAI TRÒ CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Đầu tư trực tiếp nước ngoài có vị trí rất quan trọng góp phần tăng trưởng và phát triển kinh tế không chỉ riêng đối với các nước tiếp nhận đầu tư mà còn đối với bản thân các nước xuất khẩu tư bản.1 Đối với nước xuất khẩu vốn đầu tư ¾ Nhờ xuất khẩu tư bản, các công ty xuyên quốc gia có điều kiện nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, giúp hạ giá thành sản phẩm và nâng cao tỷ suất lợi nhuận của vốn đầu tư ¾ Mở rộng phạm vi ảnh hưởng sang nhiều quốc gia nhằm khẳng định sức mạnh về kinh tế và nâng cao uy tín về chính trị trên trường quốc tế ¾ Các công ty đa quốc gia và xuyên quốc gia lợi dụng cơ chế quản lý thuế ở các nước khác nhau, mà tổ chức đầu tư ở nhiều nước khác nhau, qua đó thực hiện “chuyển giá” nhằm trốn thuế, tăng lợi nhuận cho công ty ¾ Đầu tư vốn ra nước ngoài giúp các chủ vốn đầu tư phân tán rủi ro do tình hình kinh tế chính trị trong nước bất ổn định ¾ Mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, ổn định và duy trì sản xuất ở một trình độ cao, trong đó đáng chú ý là khai thác được nguyên liệu giá rẻ từ các nước tiếp nhận đầu tư ¾ Đầu tư ra nước ngoài sẽ giúp thay đổi cơ cấu nền kinh tế trong nước theo hướng hiệu quả hơn, thích nghi hơn với sự phân công lao động khu vực và quốc tế 1.2 Đối với nước tiếp nhận vốn đầu tư ¾ Đầu tư trực tiếp nước ngoài là nguồn vốn quan trọng làm tăng vốn đầu tư, giúp các nước tiếp nhận đầu tư cơ cấu lại nền kinh tế, thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội, phát triển sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng ¾ Nước tiếp nhận đầu tư trực tiếp nước ngoài có thể tiếp cận công nghệ tiên tiến, kinh nghiệm quản lý và trình độ kinh doanh từ nước ngoài TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 11 ¾ Tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng, chất lượng tốt, giá cả hợp lý, thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao của khách hàng ¾ Góp phần giải quyết công ăn việc làm cho lao động ở các nước đầu tư và nhận đầu tư, đồng thời cũng là cơ hội tốt nhất để những người lao động ở các nước nhận đầu tư có điều kiện tiếp nhận khoa học công nghệ, rèn luyện kỹ năng lao động và năng lực tổ chức quản lý ở một trình độ cao ¾ Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào một ngành nào đó không chỉ có tác dụng làm cho ngành đó ở nước nhận đầu tư phát triển mà còn có tác dụng kích thích các ngành liên quan phát triển và tác động dây chuyền kích thích sự phát triển của cả nền kinh tế ¾ Làm tăng nguồn thu ngân sách nhà nước từ các khoản thuế và thu lợi nhuận, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, mở thêm một số ngành dịch vụ phục vụ cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ¾ Là phương thức quan trọng làm tăng kim ngạch xuất khẩu, tăng nguồn ngoại tệ góp phần hỗ trợ cán cân thanh toán, sẽ giúp ổn định kinh tế vĩ mô và đẩy nhanh quá trình hội nhập hợp tác giữa nước tiếp nhận đầu tư với các nước khác trên thế giới. Nguồn lực quan trọng này chính là nhân tố bảo đảm cho các nước chậm phát triển và đang phát triển có điều kiện rút ngắn khoảng cách cách biệt, nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế.3 Trong điều kiện hội nhập ở Việt Nam Việt Nam đã trở thành thành viên thứ 150 của WTO, điều đó mang lại cả cơ hội lẫn thách thức cho nền kinh tế Việt Nam. Đối với thu hút vốn đầu tư nước ngoài, hội nhập kinh tế quốc tế đem lại cho chúng ta nhiều thuận lợi như huy động các nguồn vốn từ bên ngoài vào; tiếp cận và chuyển giao những thành tựu khoa học và công nghệ đang phát triển mạnh mẽ trên thế giới, kỹ năng quản lý, tiếp thị tiên tiến; tạo sức ép cạnh tranh trong nước nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa và dịch vụ trong nước; mạng lưới thông tin và giao thông vận tải bao phủ toàn cầu giúp giao lưu thuận tiện hơn; mở ra nhiều cơ hội nâng cao trình độ lao động, tiếp cận thông tin qua đó phát triển vốn con người; đồng thời sẽ có cơ hội tiếp cận thị trường thế giới, mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu… TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 12 Tuy nhiên, trong tiếp nhận FDI cũng như trong hoạt động thương mại, không thể để cho một tập đoàn nước ngoài nào độc quyền kinh doanh trên đất nước ta, tạo điều kiện cho họ chí phối, thao túng nền kinh tế, làm cho nền kinh tế của ta lệ thuộc nhiều vào thị trường thế giới. Bằng mọi cách tạo ra sự cạnh tranh giữa các đối tác nước ngoài trong làm ăn với Việt Nam, nhằm tạo lợi thế, giúp các doanh nghiệp trong nước vươn lên, thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng và phát triển.3 TÌNH HÌNH ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1988 - 6/2006 1.1 Bối cảnh ra đời của Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam Ngày 23/12/1987, Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam đã thông qua Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam (gọi tắt là Luật đầu tư 1987) tạo nên môi trường pháp lý đầu tiên cho hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam ra đời trong bối cảnh sau: 1.