Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu và đề xuất các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng tại huyện giao thủy tỉnh nam định

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus nghiên cứu và đề xuất các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng tại huyện, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Văn Thắng
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng tại huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Biến đổi khí hậu trên thế giới
• 1.1.1. Những khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Biểu hiện biến đổi khí hậu trên thế giới
• 1.1.3. Tác động của biến đổi khí hậu trên thế giới
• 1.2. Biến đổi khí hậu ở Việt Nam
• 1.2.1. Biểu hiện của biến đổi khí hậu ở Việt Nam
• 1.2.2. Kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển ở Việt Nam
• 1.2.2.1. Các kịch bản nhiệt độ trung bình
• 1.2.2.2. Các kịch bản nhiệt độ cực trị
• 1.2.2.3. Các kịch bản lượng mưa năm
• 1.2.2.4. Các kịch bản nước biển dâng
• 1.2.2.5. Nguy cơ ngập theo các kịch bản nước biển dâng
• 1.2.3. Tác động của biến đổi khí hậu ở Việt Nam
• 1.3. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 1.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.3.2. Điều kiện kinh tế – xã hội
• 1.3.3. Các lợi thế và hạn chế của huyện Giao Thủy
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi, đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu có liên quan
• 2.4.2. Phương pháp điều tra, phỏng vấn thực địa
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng
• 3.1.1. Thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng trên thế giới
• 3.1.2. Những đặc điểm chính của thích ứng với BĐKH trên thế giới
• 3.1.3. Bài học và thách thức trong thích ứng dựa vào cộng đồng
• 3.1.4. Thích ứng với BĐKH dựa vào cộng đồng ở Việt Nam
• 3.2. Biến đổi khí hậu tại Nam Định
• 3.2.1. Xu thế diễn biến nhiệt độ
• 3.2.2. Xu thế diễn biến lượng mưa
• 3.2.3. Kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng cho tỉnh Nam Định
• 3.2.3.1. Kịch bản về nhiệt độ trung bình và lượng mưa trung bình
• 3.2.3.2. Nước biển dâng
• 3.3. Thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng ở huyện Giao Thủy
• 3.3.1. Tác động của BĐKH tới huyện Giao Thủy
• 3.3.2. Nỗ lực của chính quyền địa phương trong thích ứng với BĐKH
• 3.3.3. Kiến thức truyền thống về các hiện tượng khí hậu
• 3.3.4. Nhận thức của người dân về BĐKH và các nguy cơ từ thiên tai
• 3.3.5. Biến động của thiên tai và tác động của chúng
• 3.3.6. Nỗ lực hiện thời của cộng đồng trong công tác phòng chống thiên tai
• 3.3.7. Tác động của BĐKH và biện pháp thích ứng
• 3.3.8. Các mô hình thích ứng với BĐKH dựa vào cộng đồng ở Giao Thủy
• 3.3.8.1. Mô hình phát triển thủy sản bền vững
• 3.3.8.2. Mô hình tăng sinh kế cho người dân địa phương
• 3.3.8.3. Trung tâm học tập cộng đồng về BĐKH
• 3.3.9. Đề xuất giải pháp thích ứng dựa vào cộng đồng tại huyện Giao Thủy
• 3.3.9.1. Phát huy và nhân rộng những mô hình hiện có
• 3.3.9.2. Giải pháp về công cụ tiếp cận trong thích ứng dựa vào cộng đồng
• 3.3.9.3. Tăng cường quản lý tài nguyên thiên nhiên có sự tham gia của cộng đồng trong thích ứng với BĐKH
• 3.3.9.4. Xây dựng mô hình giảm nhẹ rủi ro thiên tai cấp hộ gia đình
• 3.3.9.5. Nâng cao năng lực cộng đồng trong thích ứng BĐKH
• 3.3.9.6. Các giải pháp về mặt chính sách của địa phương
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Kết luận. Kết luận
• Kiến nghị. Kiến nghị

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu tại Giao Thủy

Biến đổi khí hậu đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại, đặc biệt là tại các khu vực ven biển như huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định. Huyện Giao Thủy không chỉ phải đối mặt với sự gia tăng mực nước biển mà còn với các hiện tượng thời tiết cực đoan. Việc tìm kiếm và áp dụng các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu là vô cùng cần thiết để bảo vệ sinh kế và môi trường sống của người dân nơi đây. Các giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu mà còn tạo ra cơ hội phát triển bền vững cho cộng đồng địa phương.

1.1. Tình hình biến đổi khí hậu tại Giao Thủy

Huyện Giao Thủy là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến đổi khí hậu. Mực nước biển dâng cao đã gây ra tình trạng ngập úng, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống của người dân. Theo nghiên cứu, mực nước biển có thể dâng lên từ 0.5 đến 1 mét vào cuối thế kỷ này, đe dọa nghiêm trọng đến các khu vực ven biển.

1.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến đời sống người dân

Biến đổi khí hậu không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động trực tiếp đến sinh kế của người dân. Nông nghiệp, một trong những nguồn thu nhập chính của người dân Giao Thủy, đang phải đối mặt với nhiều thách thức như hạn hán, lũ lụt và sự xâm nhập của nước mặn. Điều này dẫn đến giảm năng suất cây trồng và thu nhập của hộ gia đình.

II. Các thách thức trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu tại Giao Thủy

Việc thích ứng với biến đổi khí hậu tại Giao Thủy gặp phải nhiều thách thức. Đầu tiên, nhận thức của cộng đồng về biến đổi khí hậu còn hạn chế, dẫn đến việc áp dụng các biện pháp thích ứng chưa hiệu quả. Thứ hai, cơ sở hạ tầng yếu kém và thiếu nguồn lực tài chính cũng là rào cản lớn trong việc triển khai các giải pháp thích ứng. Cuối cùng, sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và cộng đồng địa phương trong công tác ứng phó với biến đổi khí hậu còn chưa chặt chẽ.

2.1. Nhận thức của cộng đồng về biến đổi khí hậu

Nhiều người dân tại Giao Thủy vẫn chưa hiểu rõ về biến đổi khí hậu và các tác động của nó. Việc thiếu thông tin và kiến thức về các hiện tượng thời tiết cực đoan đã khiến cho cộng đồng không chủ động trong việc áp dụng các biện pháp thích ứng.

2.2. Hạn chế về cơ sở hạ tầng và nguồn lực

Cơ sở hạ tầng tại Giao Thủy còn yếu kém, không đủ khả năng chống chịu với các tác động của biến đổi khí hậu. Hệ thống thoát nước, đê biển và các công trình bảo vệ môi trường cần được nâng cấp và cải thiện. Ngoài ra, nguồn lực tài chính cho các dự án thích ứng cũng còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng triển khai các giải pháp.

III. Giải pháp chính để thích ứng với biến đổi khí hậu tại Giao Thủy

Để thích ứng với biến đổi khí hậu, huyện Giao Thủy cần triển khai một số giải pháp chính. Đầu tiên, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về biến đổi khí hậu thông qua các chương trình giáo dục và truyền thông. Thứ hai, cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng bền vững, bao gồm hệ thống thoát nước và các công trình bảo vệ bờ biển. Cuối cùng, việc xây dựng các mô hình nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu cũng là một giải pháp quan trọng.

3.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng về biến đổi khí hậu

Các chương trình giáo dục và truyền thông cần được triển khai để nâng cao nhận thức của người dân về biến đổi khí hậu. Việc tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm và các hoạt động cộng đồng sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về tác động của biến đổi khí hậu và các biện pháp thích ứng.

3.2. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng bền vững

Cần có các dự án đầu tư vào cơ sở hạ tầng như hệ thống thoát nước, đê biển và các công trình bảo vệ môi trường. Những công trình này không chỉ giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu mà còn bảo vệ sinh kế của người dân.

3.3. Xây dựng mô hình nông nghiệp thích ứng

Việc phát triển các mô hình nông nghiệp bền vững, sử dụng giống cây trồng chịu mặn và các kỹ thuật canh tác thông minh sẽ giúp người dân thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu. Các mô hình này cần được nghiên cứu và triển khai rộng rãi trong cộng đồng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Giao Thủy

Nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu tại Giao Thủy đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các mô hình nông nghiệp bền vững đã giúp người dân cải thiện năng suất và thu nhập. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức cộng đồng cũng đã tạo ra sự thay đổi tích cực trong hành vi ứng phó với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để điều chỉnh các giải pháp cho phù hợp.

4.1. Kết quả từ các mô hình nông nghiệp bền vững

Các mô hình nông nghiệp bền vững đã giúp người dân Giao Thủy cải thiện năng suất cây trồng và thu nhập. Việc áp dụng các giống cây trồng chịu mặn và kỹ thuật canh tác thông minh đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu.

4.2. Tác động của việc nâng cao nhận thức cộng đồng

Việc nâng cao nhận thức cộng đồng đã tạo ra sự thay đổi tích cực trong hành vi ứng phó với biến đổi khí hậu. Người dân đã chủ động hơn trong việc áp dụng các biện pháp thích ứng và tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và tương lai của giải pháp thích ứng tại Giao Thủy

Giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu tại Giao Thủy cần được tiếp tục nghiên cứu và phát triển. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ để triển khai hiệu quả các giải pháp. Tương lai của huyện Giao Thủy phụ thuộc vào khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, từ đó bảo vệ sinh kế và môi trường sống cho người dân.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Huyện Giao Thủy cần xây dựng các kế hoạch phát triển bền vững, trong đó chú trọng đến việc thích ứng với biến đổi khí hậu. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế và nhu cầu của cộng đồng.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong ứng phó với biến đổi khí hậu

Việc tăng cường hợp tác quốc tế sẽ giúp Giao Thủy tiếp cận được các nguồn lực và công nghệ mới trong công tác ứng phó với biến đổi khí hậu. Các chương trình hợp tác cần được triển khai để chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức giữa các địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được xếp vào nhóm các quốc gia chịu tổn thương nặng nề nhất bởi biến đổi khí hậu toàn cầu, trong đó dải ven biển đồng bằng sông Hồng là khu vực chịu sức ép nghiêm trọng từ nước biển dâng và hiện tượng thời tiết cực đoan. Theo các chuỗi quan trắc khí tượng hơn 50 năm qua, nhiệt độ trung bình tại Việt Nam đã tăng 0,7 độ C và mực nước biển dâng trung bình khoảng 20 cm tại các trạm ven biển. Nếu mực nước biển dâng 1 m, ước tính khoảng 10,5% diện tích đồng bằng sông Hồng và trên 9% dân số vùng chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định, với đường bờ biển dài 32 km và hệ sinh thái đất ngập nước cửa sông Ba Lạt, đang đối mặt với nguy cơ suy thoái sinh kế ven biển, sạt lở đê kè và ngập mặn nguồn nước ngọt. Các giải pháp quy hoạch từ trên xuống thường bộc lộ hạn chế khi chưa gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thực tế và tri thức bản địa của người dân địa phương. Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng dễ bị tổn thương, đánh giá các mô hình sinh kế hiện hữu và đề xuất khung giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng tại huyện Giao Thủy giai đoạn 2012 - 2020, tầm nhìn 2030.

Công trình mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học giúp địa phương nâng cao năng lực chống chịu rủi ro thiên tai, hỗ trợ bảo vệ hơn 1.200 ha rừng ngập mặn thuộc vùng đệm Vườn Quốc gia Xuân Thủy, đồng thời tạo tiền đề cắt giảm 25% đến 30% mức độ thiệt hại kinh tế cho các hộ nuôi trồng thủy sản trước các đợt bão lũ và triều cường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng Thuyết Thích ứng dựa vào cộng đồng (Community-Based Adaptation - CBA) và Khung đánh giá tính dễ bị tổn thương của Ban liên Chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC). Thích ứng dựa vào cộng đồng được định hình như một quy trình chuyển dịch từ thế bị động ứng phó sang chủ động thích nghi, lấy người dân làm trung tâm và tích hợp 6 cấp độ tham gia từ thụ động, cung cấp thông tin, thảo luận đến tự quyết định và hành động tương tác.

Hệ thống khái niệm nền tảng trong luận văn bao gồm:

• Biến đổi khí hậu (Climate Change theo UNFCCC): Sự biến đổi trạng thái khí quyển do hoạt động của con người làm biến đổi thành phần khí quyển toàn cầu.
• Thích ứng với biến đổi khí hậu (Adaptation): Sự điều chỉnh của hệ thống tự nhiên và con người nhằm giảm nhẹ tác hại hoặc tận dụng các cơ hội do biến đổi khí hậu mang lại.
• Tính dễ bị tổn thương (Vulnerability): Mức độ mà một hệ sinh thái hoặc cộng đồng dễ bị tổn hại trước các tác động tiêu cực của khí hậu.
• Đồng quản lý tài nguyên (Co-management): Cơ chế chia sẻ trách nhiệm và quyền hạn giữa cơ quan nhà nước và cộng đồng địa phương trong bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tích hợp nguồn dữ liệu đa dạng gồm chuỗi số liệu khí tượng thủy văn hơn 50 năm (1961 - 2010) tại trạm Nam Định và các trạm hải văn lân cận, báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ của UBND huyện Giao Thủy và Kịch bản biến đổi khí hậu quốc gia do Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố.

Phương pháp thu thập dữ liệu thực địa áp dụng công cụ Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) với cỡ mẫu khảo sát gồm 180 hộ gia đình tại các xã ven biển trọng điểm như Giao Phong, Giao Xuân, Giao Hải. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được sử dụng để đại diện đầy đủ cho 3 nhóm sinh kế chính: nuôi ngao bãi triều, trồng lúa - màu và khai thác thủy sản. Đồng thời, nghiên cứu thực hiện 12 cuộc phỏng vấn sâu với cán bộ quản lý cấp huyện/xã và 6 phiên thảo luận nhóm tập trung.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê khí hậu kết hợp PRA bắt nguồn từ yêu cầu đồng hóa giữa dữ liệu định lượng vi mô và kinh nghiệm bản địa, giúp lấp đầy khoảng trống dữ liệu khí tượng cục bộ và lượng hóa chính xác nhận thức cộng đồng. Toàn bộ quá trình điều tra thực địa và xử lý dữ liệu được tiến hành trong giai đoạn 2010 - 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, phân tích chuỗi số liệu khí hậu giai đoạn 1961 - 2010 tại Nam Định xác nhận nhiệt độ trung bình năm có xu thế tăng từ 0,6 đến 0,8 độ C, lượng mưa mùa mưa có xu hướng tăng 2% đến 7% nhưng tập trung vào các đợt mưa lớn cực đoan. Theo kịch bản phát thải trung bình B2, mực nước biển dâng tại khu vực Giao Thủy được dự báo tăng 11 - 13 cm vào năm 2030 và đạt 49 - 65 cm vào cuối thế kỷ 21, đặt gần 15% diện tích đất trũng ven biển trước nguy cơ ngập úng định kỳ.

Thứ hai, kết quả điều tra 180 hộ dân ghi nhận 86,7% người dân nhận thức rõ nét về sự gia tăng của bão mạnh và hiện tượng rét đậm, rét hại bất thường. Cụ thể, đợt rét kỷ lục kéo dài 38 ngày đầu năm 2008 đã làm chết hơn 60.000 con gia súc toàn miền Bắc và gây thiệt hại ước tính 700 tỷ đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến 100% diện tích lúa đông xuân mới cấy tại Giao Thủy. 74,5% hộ nuôi trồng thủy hải sản xác nhận độ mặn bãi triều biến động mạnh, làm giảm sản lượng ngao giống từ 20% đến 40%.

Thứ ba, các mô hình thích ứng hiện có đã bước đầu mang lại kết quả rõ rệt. Mô hình nuôi ngao sạch bền vững và đồng quản lý rừng ngập mặn kết hợp du lịch sinh thái tại xã Giao Xuân giúp tăng thu nhập bình quân của hộ tham gia từ 30% đến 35% so với canh tác truyền thống. Tuy nhiên, mức độ tham gia của người dân hiện tại vẫn chủ yếu dừng ở mức cung cấp thông tin (chiếm 68,3%), trong khi tỷ lệ tham gia có tính tương tác và tự chủ quyết định chỉ đạt 13,8%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của tình trạng dễ bị tổn thương tại Giao Thủy xuất phát từ sự phụ thuộc quá lớn của sinh kế vào tài nguyên tự nhiên nhạy cảm với khí hậu, kết hợp với hạ tầng đê kè biển chưa hoàn thiện. Khi so sánh với các nghiên cứu thích ứng cộng đồng thuộc chương trình UNDP-GEF triển khai tại 10 quốc gia, kết quả tại Giao Thủy cho thấy việc đầu tư công trình cứng đơn thuần (như tuyến kè đê biển tiêu tốn hàng trăm tỷ đồng) chỉ giải quyết được nguy cơ trước mắt mà không củng cố được năng lực tự phục hồi lâu dài của người dân.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua biểu đồ đường thể hiện xu thế biến thiên nhiệt độ - lượng mưa qua các thập kỷ và bảng ma trận đánh giá tính tổn thương đa tiêu chí theo từng nhóm ngành kinh tế. Các bản đồ không gian ngập lụt ứng với các mức nước biển dâng 50 cm và 100 cm đã minh họa rõ nét phạm vi xâm nhập mặn sâu từ 3 km đến 5 km vào hệ thống thủy lợi nội đồng, khẳng định tính cấp thiết phải chuyển đổi cơ cấu mùa vụ và đa dạng hóa nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực địa, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy thích ứng dựa vào cộng đồng tại huyện Giao Thủy:

1. Chuẩn hóa và nhân rộng mô hình sinh kế thích ứng sinh thái: Mở rộng mô hình nuôi ngao sạch đạt tiêu chuẩn bền vững kết hợp nuôi cua, cá dưới tán rừng ngập mặn cho tối thiểu 600 hộ dân tại các xã Giao Phong, Giao Xuân, Giao Hải. Mục tiêu nâng cao thu nhập ổn định thêm 25% - 30% và giảm 40% rủi ro mất trắng do dịch bệnh thời tiết cực đoan trong lộ trình 2013 - 2020. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện Giao Thủy phối hợp các hợp tác xã thủy sản.

2. Thành lập Trung tâm học tập cộng đồng về biến đổi khí hậu: Xây dựng hệ thống truyền thông thời tiết và cảnh báo sớm thiên tai đa tầng, lồng ghép kiến thức khí tượng khoa học với kinh nghiệm nhận biết thời tiết bản địa. Đào tạo 100% cán bộ thôn xóm và tối thiểu 80% chủ hộ dân ven biển về kỹ năng lập kế hoạch phòng giảm rủi ro thiên tai cấp hộ gia đình giai đoạn 2014 - 2018. Chủ thể thực hiện: UBND các xã phối hợp Trung tâm Bảo tồn Sinh vật biển và Phát triển Cộng đồng (MDC).

3. Thiết lập thể chế đồng quản lý và giao khoán tài nguyên bãi bồi: Hoàn thiện quy chế pháp lý phân quyền quản lý 1.200 ha bãi bồi ven biển và vành đai rừng ngập mặn phòng hộ cho các tổ hợp tác cộng đồng tự quản lý, tuần tra và chia sẻ lợi ích sinh thái trước năm 2018. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý Vườn Quốc gia Xuân Thủy phối hợp Chi cục Kiểm lâm Nam Định.

4. Lồng ghép kế hoạch thích ứng vào ngân sách phát triển địa phương: Ban hành cơ chế phân bổ 5% đến 8% tổng ngân sách đầu tư công hàng năm của huyện cho các công trình hạ tầng sinh thái mềm, quỹ quay vòng vốn vi mô cho phụ nữ nghèo ven biển vay phát triển nghề phụ trong giai đoạn 2015 - 2025. Chủ thể thực hiện: HĐND và UBND huyện Giao Thủy.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phương pháp của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cán bộ quản lý môi trường và nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh, huyện: Tiếp cận khung đánh giá tính dễ bị tổn thương chuẩn hóa và cơ sở dữ liệu kịch bản biến đổi khí hậu để tích hợp trực tiếp vào Kế hoạch hành động ứng phó biến đổi khí hậu và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
• Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Môi trường, Quản lý tài nguyên, Khí tượng thủy văn: Sử dụng làm tài liệu tham khảo tiêu biểu về quy trình nghiên cứu tích hợp liên ngành, phương pháp điều tra PRA và mô hình hóa tác động khí hậu cấp cơ sở.
• Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế (UNDP, GEF, Oxfam, MDC): Khai thác các bài học thực tiễn về 6 cấp độ tham gia của người dân và rào cản xã hội để thiết kế, thẩm định và giám sát các dự án tài trợ sinh kế thích ứng tại các vùng bờ biển đang phát triển.
• Chính quyền cơ sở và các hợp tác xã nông - ngư nghiệp ven biển: Ứng dụng quy trình kỹ thuật nuôi ngao sạch bền vững, sổ tay quản lý rủi ro thiên tai cấp cộng đồng và mô hình quỹ tín dụng xanh quy mô nhỏ.

Câu hỏi thường gặp

Thích ứng dựa vào cộng đồng (CBA) khác gì so với các giải pháp công trình truyền thống? Các giải pháp công trình truyền thống như đê kè bê tông đòi hỏi vốn đầu tư rất lớn (ước tính hàng trăm triệu USD) và mang tính đối phó thụ động. Ngược lại, phương pháp CBA tập trung trao quyền cho người dân, kết hợp tri thức bản địa với khoa học để xây dựng năng lực chống chịu nội tại, bảo vệ sinh kế và duy trì hệ sinh thái tự nhiên với chi phí thấp hơn 60% đến 70%.

Mô hình nuôi ngao sạch tại Giao Thủy mang lại hiệu quả thích ứng kinh tế như thế nào? Mô hình nuôi ngao sạch áp dụng mật độ thả giống hợp lý (khoảng 200 - 250 con/m2), kiểm soát chất lượng nước bãi triều và tuân thủ lịch mùa vụ thích ứng với biến động độ mặn. Nhờ đó, tỷ lệ ngao sống tăng 15% - 20%, giá bán sản phẩm sinh thái tăng 25% - 30%, giúp bảo đảm nguồn thu nhập ổn định cho hàng trăm hộ dân trước các đợt nắng nóng kéo dài.

Nước biển dâng tác động trực tiếp ra sao đến huyện Giao Thủy theo kịch bản biến đổi khí hậu? Theo kịch bản trung bình B2, nước biển dâng từ 11 cm đến 65 cm trong thế kỷ 21 sẽ làm gia tăng nguy cơ vỡ đê biển khi kết hợp với bão cấp 11 - 12. Tình trạng này khiến diện tích đất canh tác lúa tại các xã phía nam huyện bị nhiễm mặn từ 1‰ đến 4‰, làm suy giảm năng suất lúa từ 10% đến 25% nếu không chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

Làm thế nào để kết hợp hiệu quả tri thức bản địa và dữ liệu khoa học khí tượng? Quy trình kết hợp đòi hỏi tổ chức các buổi hội thảo tham vấn chéo, nơi các chuyên gia khí tượng diễn giải kịch bản khí hậu dài hạn thành lịch mùa vụ dễ hiểu, đồng thời ghi nhận các chỉ dấu thời tiết truyền thống của ngư dân (như quy luật gió, sự xuất hiện của sinh vật chỉ thị) để tinh chỉnh mô hình dự báo cực đoan cục bộ.

Rào cản lớn nhất khi triển khai các dự án CBA tại địa phương là gì? Rào cản lớn nhất là mức độ tham gia của cộng đồng thường bị giới hạn ở hình thức thụ động do thiếu cơ chế tài chính vi mô hỗ trợ ban đầu và nhận thức của cán bộ cơ sở chưa đồng đều. Để khắc phục, cần thể chế hóa quyền đồng quản lý tài nguyên và phân bổ kinh phí duy trì thường xuyên cho các nhóm nòng cốt tại thôn xóm.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện bức tranh biến đổi khí hậu tại huyện Giao Thủy qua chuỗi dữ liệu 50 năm, chỉ ra mức tăng nhiệt độ 0,6 - 0,8 độ C và nguy cơ ngập lụt nghiêm trọng do nước biển dâng.
• Khẳng định 86,7% người dân địa phương đã nhận thức được rủi ro thời tiết cực đoan, tuy nhiên năng lực chủ động ứng phó còn bị hạn chế bởi điều kiện sinh kế và hạ tầng.
• Chứng minh tính hiệu quả vượt trội của mô hình nuôi ngao sạch bền vững và đồng quản lý rừng ngập mặn, giúp tăng 30% - 35% thu nhập cho các hộ tham gia.
• Đóng góp khung lý thuyết và bộ giải pháp 4 trụ cột có tính khả thi cao, kết nối đồng bộ giữa chính sách vĩ mô của Nhà nước với hành động thực tiễn của cộng đồng thôn xóm.
• Xác lập lộ trình hành động cụ thể cho giai đoạn 2015 - 2025, định hướng huyện Giao Thủy trở thành điểm sáng về phát triển sinh kế thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Để hiện thực hóa các giải pháp nêu trên, chính quyền các cấp và các tổ chức phát triển cần nhanh chóng đưa khung thích ứng dựa vào cộng đồng vào quy hoạch thường niên, đồng thời kêu gọi các nhà khoa học tiếp tục mở rộng nghiên cứu sang các hệ sinh thái ven biển lân cận.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Biến đổi khí hậu (BĐKH) là vấn đề đang được toàn nhân loại quan tâm. BĐKH đã và đang tác động trực tiếp tới đời sống, kinh tế - xã hội và môi trường toàn cầu. Việt Nam được đánh giá là một trong những nước trên thế giới sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhất do BĐKH, trong đó đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng là những khu vực có tính tổn thương đặc biệt cao do nước biển dâng. Huyện Giao Thủy là một huyện ven biển của tỉnh Nam Định, mức độ nhạy cảm và tính tổn thương với tác động của BĐKH và thiên tai rất lớn.

Với BĐKH và kèm theo nó là sự dâng lên của mực nước biển, chắc chắn ảnh hưởng của thiên tai tại khu vực này sẽ gia tăng. Mực nước biển dâng có thể gây hậu quả nghiêm trọng tới sinh kế và cuộc sống của người dân tại khu vực ven biển. Mức độ ảnh hưởng tới kinh tế, xã hội của nước biển dâng là rất rộng lớn. Cộng đồng địa phương ở các quốc gia đang phát triển là thành phần đặc biệt dễ bị tổn thương nhất bởi sự thay đổi khí hậu, phải hứng chịu những ảnh hưởng nghiêm trọng liên quan đến những hiện tượng thời tiết cực đoan mỗi năm ở cả thành thị lẫn nông thôn.

Đồng thời, cộng đồng địa phương luôn có những sáng kiến thích ứng với những trường hợp thay đổi nhất định. Tuy nhiên, có rất ít các nghiên cứu về những kinh nghiệm thích ứng mà người dân đã tích lũy cũng như những biện pháp thích ứng tương lai. Từ những nhận thức trên, chúng tôi đã chọn đề tài “Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng tại huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định”. Nghiên cứu nhằm tìm hiểu những biện pháp cộng đồng địa phương sử dụng để đối phó với BĐKH và các hình thức thiên tai nguy hiểm khác nhằm đề xuất các giải pháp thích ứng với BĐKH dựa vào người dân.

Thích ứng với BĐKH dựa vào cộng đồng là một cách thức tiếp cận mới trên thế giới và ở Việt Nam. Đây được xem là hướng tiếp cận bền vững. Nguyễn Thu Hà – Khoa học môi trƣờng [1] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ Chƣơng 1: TỔNG QUAN 1. Biến đổi khí hậu trên thế giới 1.

Những khái niệm cơ bản Khí hậu – Climate: Đặc trưng của thời tiết được đặc trưng bởi các trị số thống kê dài hạn (trung bình, xác xuất các cực trị,…) của các yếu tố khí tượng biến đổi trong một khu vực địa lý. Thời kỳ tính trung bình thường là vài thập kỷ. Theo định nghĩa của Tổ chức khí tượng thế giới: Khí hậu là tổng hợp các điều kiện thời tiết của một khu vực nhất định hoặc đặc trưng bởi các thống kê dài hạn của các biến số của trạng thái khí quyển ở khu vực đó. Xoáy thuận nhiệt đới: là những hệ thống áp thấp được hình thành trên các vùng đại dương nhiệt đới có hoàn lưu xoáy thuận (ngược chiều kim đồng hồ ở Bắc Bán cầu).

Các xoáy thuận nhiệt có tốc gió duy trì cực đại nhỏ hơn 17 m/s được gọi là áp thấp nhiệt đới (tropical depression), từ 17 m/s đến 33 m/s được gọi là bão nhiệt đới (tropical cyclone hoặc tropical storm). Ở Việt Nam, các xoáy thuận nhiệt đới đổ bộ vào Biển Đông thường khá yếu. Bão được phân loại dựa trên cấp gió Beaufort. Nó bao gồm áp thấp nhiệt đới (có sức gió mạnh nhất từ cấp 6 đến cấp 7 và có thể có gió giật.) và bão nhiệt đới (có sức gió mạnh nhất từ cấp 8 trở lên và có thể có gió giật.

Bão từ cấp 10 đến cấp 11 được gọi là bão mạnh; từ cấp 12 trở lên được gọi là bão rất mạnh). Biến đổi khí hậu (theo Công ước khung của Liên hợp quốc về BĐKH - UNFCCC): sự thay đổi của khí hậu được quy trực tiếp hay gián tiếp là do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và đóng góp thêm vào sự biến động khí hậu tự nhiên trong các thời gian có thể so sánh được. Ngoài ra, BĐKH xác định sự khác biệt giữa các giá trị trung bình dài hạn của một tham số hay thống kê khí hậu, trong đó, trung bình được thực hiện trong một khoảng thời gian xác định, thường là vài thập kỷ. Nóng lên toàn cầu – Global warming: Nói một cách chặt chẽ, sự nóng lên và lạnh đi toàn cầu là các xu thế nóng lên và lạnh đi tự nhiên mà Trái đất đã trải qua Nguyễn Thu Hà – Khoa học môi trƣờng [2] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ trong suốt quá trình lịch sử của nó.

Tuy nhiên, hiện nay, thuật ngữ này được dùng để chỉ sự tăng dần nhiệt độ của Trái đất do sự gia tăng nồng độ các khí nhà kính. Nước biển dâng – Sea level rise: Là sự dâng lên của mực nước của đại dương trên toàn cầu, trong đó không bao gồm triều dâng, dâng do bão,… Nước biển dâng tại một vị trí nào đó có thể cao hơn hoặc thấp hơn so với trung bình toàn cầu vì có sự khác nhau về nhiệt độ của đại dương và các yếu tố khác. Công ước khung của Liên Hợp Quốc về BĐKH – UNFCCC: Thường gọi tắt là công ước khí hậu, được hơn 150 quốc gia ký tại Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất đươc tổ thức ở Rio de Janeiro năm 1992. Mục tiêu cuối cùng cuả nó là “ổn định nồng độ khí nhà kính trong khí quyển ở mức có thể ngăn ngừa được sự can thiệp nguy hiểm của con người vào hệ thống khí hậu”.

Công ước không nêu rằng buộc pháp lý về mức phát thải mà chỉ nêu các nước thuộc Phụ lục 1 cần phải quay lại mức phát thải vào năm 1990 và năm 2000. Công ước có hiệu lực vào tháng 3/1998 sau khi nhận được sự phê chuẩn của 50 quốc gia. Hiện nay, đã có hơn 180 quốc gia phê chuẩn. Nghị định thư Kyoto – Kyoto Protocol: Nghị định thư được soạn thảo theo cam kết Berlin, khi có hiệu lực sẽ đòi hỏi các nước trong phụ lục B (các quốc gia phát triển) đáp ứng các mục tiêu giảm phát thải ở mức khác nhau trong giai đoạn 2008 – 2012 đối với khí nhà kính nêu trong Nghị định thư so với mức phát thải năm 1990.

Nghị định thư này được các bên của Công ước khí hậu (UNFCCC) thông qua ở Kyoto, Nhật Bản tháng 12 năm 1997. Ban liên chính phủ về BĐKH – Intergovermental Panel on Climate Change (IPCC): Là tổ chức quốc tế hàng đầu về đánh giá BĐKH do Tổ chức khí tượng thế giới (WMO) và Chương trình môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) thành lập năm 1998. Là tổ chức khoa học liên chính phủ của tất cả các nước là thành viên của Liên Hợp Quốc và Tổ chức Khí tượng Thế giới. Các nhà khoa học của các nước đều có thể đóng góp công sức của mình vào hoạt động của IPCC trên cơ sở tự nguyện.

IPCC không thực hiện các nghiên cứu và chỉ tổng quan, đánh giá cac thông tin khoa học, kỹ thuật, kinh tế - xã hội cập nhật nhất được công bố rộng rãi trên thế giới liên Nguyễn Thu Hà – Khoa học môi trƣờng [3] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ quan tới BĐKH. Ban này chuẩn bị những báo cáo đánh giá và hướng dẫn mới nhất về khoa học BĐKH và các tác động tiềm tàng về môi trường, kinh tế và xã hội, những phát triển về công nghệ, khả năng ứng phó của các quốc gia và quốc tế với BĐKH; và các vấn đề liên quan giữa chúng. IPCC được tổ chức thành 3 nhóm công tác chuyên trách gồm: 1- Đánh giá khoa học của BĐKH; 2- Đánh giá tác động của BĐKH đế môi trường, kinh tế và xã hội; và 3- Đề xuất các chiến lược ứng phó với BĐKH. Ngoài ra còn có một nhóm công tác về kiểm kê khí nhà kính.

Quỹ Môi trường toàn cầu – Global Environment Facility (GEF): Một chương trình tài trợ chung do các nước phát triển lập ra để thực hiện nghĩa vụ cuả họ theo các hiệp ước môi trường quốc tế. GEF phục vụ như cơ chế tài chính lâm thời cho Công ước Khí hậu, đặc biệt để trả chi phí xây dựng báo cáo của các nước không thuộc phụ lục I. Nó cung cấp nguồn hỗ trợ, tài trợ cho phát triển truyền thống bằng các chi trả “các chi phí gia tăng đã được nhất trí” của các nước không thuộc phụ lục I phải chịu khi xây dựng một dự án phát triển nhằm hướng tới những mục tiêu môi trường toàn cầu. Kịch bản BĐKH: Climate Scenario: Là giả định có cơ sở khoa học và độ tin cậy về sự tiến triển trong tương lai của các mối quan hệ giữa kinh tế - xã hội, GDP, phát thải khí nhà kính, BĐKH và mực nước biển dâng.

Ứng phó với BĐKH – Responding to Climate change: Là các hoạt động của con người nhằ m thić h ứng và giảm nhe ̣ các tác nhân gây ra BĐKH. Giảm nhẹ BĐKH – Climate change mitigation: Là những hoạt động nhằm giảm mức độ hoặc cường độ phát thải khí nhà kính. Thích ứng với BĐKH – Climate change adaption: Thích ứng là sự điều chỉnh các hệ thống tự nhiên và con người để phù hợp với môi trường mới hoặc môi trường bị thay đổi. Sự thích ứng với BĐKH là sự điều chỉnh các hệ thống tự nhiên và con người để ứng phó với tác động trong hiện tại và những tác động tiềm tàng trong tương lai của BĐKH, do đó làm giảm bớt tác động có hại và tận dụng những mặt có lợi.

Nguyễn Thu Hà – Khoa học môi trƣờng [4] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ Kế hoạch hành động quốc gia – National Action Plans (NAPs): Kế hoạch hành động của các nước trình lên Hội nghị các bên, vạch ra các bước nhằm hạn chế phát thải khí nhà kính do con người gây ra. Các nước phải nộp các kế hoạch này như là một điều kiện để được tham gia vào Công ước Khí hậu, và do đó, phải thông báo thường kỳ tiến trình của kế hoạch lên Hội nghị các bên. Kế hoạch này là một phần trong Thông báo quốc gia, bao gồm cả việc kiểm kê nguồn phát thải và bể hấp thụ khí nhà kính. Biểu hiện biến đổi khí hậu trên thế giới Bằng chứng về sự nóng lên của hệ thống khí hậu được thể hiện ở sự gia tăng nhiệt độ trung bình của không khí và đại dương trên toàn cầu, tình trạng băng tan và tăng mực nước biển trung bình trở nên phổ biến.