Luận văn về giải pháp tạo việc làm cho người lao động nông thôn thành phố Thái Nguyên

Luận văn phân tích giải pháp tạo việc làm cho người lao động nông thôn tại TP Thái Nguyên, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

• Tác giả: Nguyễn Thị Linh
• Người hướng dẫn: Phó Giáo Sư, Tiến Sỹ Đỗ Thị Bắc
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Thực Trạng Và Một Số Giải Pháp Nhằm Tạo Việc Làm Cho Người Lao Động Nông Thôn Thành Phố Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 0.4. Những đóng góp của đề tài
• 0.5. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu việc làm cho người lao động
• 1.2. Việc làm và các vấn đề liên quan đến việc làm
• 1.2.1. Sự cần thiết phải tạo việc làm cho người lao động
• 1.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng tới việc làm của người lao động nông thôn
• 1.3. Cơ sở thực tiễn cho vấn đề tạo việc làm
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu về việc làm cho người lao động
• 1.4.1. Chọn địa điểm nghiên cứu
• 1.4.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC LÀM CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG NÔNG THÔN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN
• 2.1. Đặc điểm chung của thành phố Thái Nguyên
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên của thành phố Thái Nguyên
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của thành phố Thái Nguyên
• 2.2. Đánh giá thuận lợi và khó khăn về việc làm của người lao động nông thôn ở thành phố Thái Nguyên
• 2.3. Thực trạng việc làm của người lao động nông thôn ở thành phố Thái Nguyên
• 2.3.1. Thực trạng việc làm của người lao động nông thôn ở thành phố Thái Nguyên
• 2.3.2. Thực trạng phát triển kinh tế của người lao động nông thôn ở thành phố Thái Nguyên
• 2.3.3. Đánh giá thực trạng việc làm của người lao động nông thôn thành phố Thái Nguyên
• 2.4. Đánh giá chung
• 2.4.1. Những mặt đạt được
• 2.4.2. Những mặt hạn chế
• 2.4.3. Nguyên nhân ảnh hưởng đến việc làm của người lao động nông thôn ở thành phố Thái Nguyên
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG NÔNG THÔN THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN
• 3.1. Các quan điểm cơ bản về vấn đề tạo việc làm cho người lao động nông thôn ở thành phố Thái Nguyên
• 3.2. Những căn cứ, định hướng và mục tiêu chủ yếu để tạo việc làm cho người lao động nông thôn thành phố Thái Nguyên trong thời gian tới
• 3.2.1. Những căn cứ chủ yếu để tạo việc làm cho người lao động nông thôn ở thành phố Thái Nguyên trong thời gian tới
• 3.2.2. Định hướng chủ yếu tạo việc làm cho người lao động nông thôn ở thành phố Thái Nguyên trong thời gian tới
• 3.2.3. Mục tiêu tạo việc làm cho người lao động nông thôn ở thành phố Thái Nguyên trong thời gian tới
• 3.3. Một số giải pháp nhằm tạo việc làm cho người lao động nông thôn ở thành phố Thái Nguyên trong thời gian tới
• 3.3.1. Phát triển kinh tế nông thôn gắn với giải quyết việc làm cho người lao động ở thành phố Thái Nguyên
• 3.3.2. Điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đai hợp lý, hiệu quả nhằm tạo việc làm cho người lao động nông thôn ở thành phố Thái Nguyên
• 3.3.3. Chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn ở thành phố Thái Nguyên nhằm sử dụng hợp lý và hiệu quả
• 3.3.4. Thực hiện hiệu quả chương trình quốc gia về việc làm
• 3.3.5. Tăng cường xuất khẩu lao động
• 3.3.6. Hoạt động gián tiếp và trực tiếp tạo việc làm cho người lao động nông thôn ở thành phố Thái Nguyên
• 3.3.7. Thực hiện tốt chính sách phát triển nguồn nhân lực
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 0.1. Kiến nghị
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp tạo việc làm cho người lao động nông thôn tại Thái Nguyên

Giải pháp tạo việc làm cho người lao động nông thôn tại Thái Nguyên là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Tình hình việc làm ở nông thôn đang gặp nhiều khó khăn, với tỷ lệ thất nghiệp cao và thu nhập thấp. Việc tìm ra các giải pháp hiệu quả không chỉ giúp nâng cao đời sống của người dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

1.1. Tình hình việc làm hiện tại của người lao động nông thôn

Tình hình việc làm của người lao động nông thôn tại Thái Nguyên hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ lao động nông thôn chiếm khoảng 78,64% tổng số lao động của tỉnh. Tuy nhiên, nhiều người vẫn chưa có việc làm ổn định, dẫn đến tình trạng thu nhập thấp và đời sống khó khăn.

1.2. Tầm quan trọng của việc tạo việc làm cho người lao động nông thôn

Việc tạo việc làm cho người lao động nông thôn không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn góp phần vào việc giảm nghèo và phát triển bền vững. Đặc biệt, trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, việc chuyển đổi nghề nghiệp và đào tạo lại cho người lao động là rất cần thiết.

II. Những thách thức trong việc tạo việc làm cho người lao động nông thôn

Việc tạo việc làm cho người lao động nông thôn tại Thái Nguyên đang đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm sự chuyển dịch cơ cấu lao động chậm, thiếu kỹ năng nghề nghiệp, và sự cạnh tranh từ các khu vực đô thị.

2.1. Sự chuyển dịch cơ cấu lao động chậm

Chuyển dịch cơ cấu lao động tại Thái Nguyên diễn ra chậm, với tỷ lệ lao động nông nghiệp vẫn chiếm ưu thế. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu việc làm trong các ngành nghề khác, gây khó khăn cho người lao động trong việc tìm kiếm việc làm mới.

2.2. Thiếu kỹ năng nghề nghiệp cho người lao động

Nhiều người lao động nông thôn thiếu kỹ năng nghề nghiệp cần thiết để tham gia vào thị trường lao động hiện đại. Việc đào tạo nghề chưa được chú trọng, dẫn đến tình trạng lao động không đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng.

III. Giải pháp phát triển kinh tế nông thôn gắn với tạo việc làm

Để tạo việc làm cho người lao động nông thôn, cần có các giải pháp phát triển kinh tế nông thôn gắn liền với việc tạo ra các cơ hội việc làm mới. Các giải pháp này bao gồm phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, hỗ trợ khởi nghiệp và tăng cường đào tạo nghề.

3.1. Phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp

Phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp như du lịch, dịch vụ và công nghiệp chế biến sẽ tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động nông thôn. Cần có chính sách khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực này.

3.2. Hỗ trợ khởi nghiệp cho người lao động nông thôn

Hỗ trợ khởi nghiệp cho người lao động nông thôn thông qua các chương trình vay vốn ưu đãi và đào tạo kỹ năng kinh doanh sẽ giúp họ tự tạo việc làm và nâng cao thu nhập.

IV. Đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng cho người lao động nông thôn

Đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng cho người lao động nông thôn là một trong những giải pháp quan trọng để tạo việc làm bền vững. Cần có các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thị trường lao động.

4.1. Các chương trình đào tạo nghề hiệu quả

Cần triển khai các chương trình đào tạo nghề hiệu quả, phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động. Các khóa học nên tập trung vào các ngành nghề có tiềm năng phát triển tại địa phương.

4.2. Tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo

Tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo để đảm bảo rằng chương trình đào tạo đáp ứng được yêu cầu thực tế của thị trường lao động. Điều này sẽ giúp người lao động có cơ hội việc làm tốt hơn.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho việc làm nông thôn tại Thái Nguyên

Kết luận, việc tạo việc làm cho người lao động nông thôn tại Thái Nguyên là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng để thực hiện hiệu quả các giải pháp đã đề ra.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững cho người lao động nông thôn cần được chú trọng, với các chính sách hỗ trợ lâu dài và bền vững.

5.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong việc xây dựng các chương trình tạo việc làm sẽ giúp nâng cao hiệu quả và tính bền vững của các giải pháp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc làm giữ vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế - xã hội và đời sống của mỗi cá nhân, gia đình cũng như toàn xã hội. Tại Việt Nam, đặc biệt là các vùng nông thôn, việc tạo việc làm cho người lao động luôn là vấn đề cấp thiết. Tỉnh Thái Nguyên, với tỷ lệ lao động nông nghiệp chiếm khoảng 67,5% tổng số lao động năm 2006, đang đối mặt với thách thức lớn trong việc chuyển dịch cơ cấu lao động phù hợp với sự phát triển kinh tế. Lao động nông thôn chiếm tới 78,64% tổng số lao động của tỉnh, trong đó thành phố Thái Nguyên có khoảng 34.347 người lao động nông thôn, chiếm 25,44% tổng số lao động toàn thành phố. Thời gian sử dụng lao động nông thôn tuy có tăng nhưng vẫn chỉ đạt khoảng 79% năm 2006, cho thấy tiềm năng lao động chưa được khai thác hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng việc làm của người lao động nông thôn tại thành phố Thái Nguyên trong giai đoạn 2004-2006, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao tỷ lệ sử dụng lao động, giảm tỷ lệ hộ nghèo dưới 5% và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn đến năm 2010. Nghiên cứu có phạm vi tập trung vào các vấn đề việc làm, đời sống và phát triển sản xuất nông thôn tại thành phố Thái Nguyên, với ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội địa phương, góp phần công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xóa đói giảm nghèo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về việc làm, thất nghiệp và tạo việc làm, trong đó việc làm được hiểu là trạng thái phù hợp giữa sức lao động và tư liệu sản xuất, tạo ra thu nhập hợp pháp cho người lao động. Việc làm được phân loại theo mức độ đầu tư thời gian, năng suất và thu nhập, bao gồm việc làm chính, việc làm phụ, việc làm đầy đủ và việc làm có hiệu quả. Khái niệm thất nghiệp được phân tích đa chiều, gồm thất nghiệp tạm thời, cơ cấu, thời vụ, chu kỳ, cũng như thất nghiệp tự nguyện và không tự nguyện. Thiếu việc làm được chia thành thiếu việc làm hữu hình và vô hình, phản ánh tình trạng sử dụng lao động chưa hiệu quả.

Mô hình tạo việc làm được mô hình hóa theo phương trình:
$$Y = f(C, V, X, \ldots)$$
trong đó $Y$ là số lượng việc làm tạo ra, $C$ là vốn đầu tư, $V$ là sức lao động và $X$ là thị trường tiêu thụ sản phẩm. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc làm bao gồm tư liệu sản xuất (đất đai, vốn, công nghệ), nhân tố dân số, giáo dục và công nghệ, cũng như chính sách lao động và việc làm của Nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra thực địa tại ba địa phương đại diện cho thành phố Thái Nguyên: xã Lương Sơn (vùng Nam), phường Túc Duyên (vùng Giữa) và xã Tân Cương (vùng Tây). Mẫu nghiên cứu gồm 90 hộ dân, được chọn ngẫu nhiên theo tỷ lệ dân tộc, ngành nghề và phân loại hộ giàu, trung bình, nghèo dựa trên thu nhập bình quân đầu người. Phương pháp thu thập dữ liệu là phỏng vấn trực tiếp kết hợp quan sát thực tế, thu thập thông tin về nhân khẩu, lao động, trình độ, nguồn lực sản xuất, tình hình việc làm và đời sống.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả và so sánh theo vùng, thời gian, ngành nghề và trình độ lao động nhằm đánh giá thực trạng việc làm và các yếu tố ảnh hưởng. Các chỉ tiêu được phân tích bao gồm tỷ lệ lao động có việc làm, thời gian sử dụng lao động, cơ cấu lao động theo trình độ văn hóa và chuyên môn, cũng như giá trị sản xuất các ngành kinh tế nông thôn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ lao động có việc làm và thời gian sử dụng lao động: Tỷ lệ lao động nông thôn có việc làm tại thành phố Thái Nguyên đạt khoảng 99,55% năm 2006, trong đó thời gian sử dụng lao động đạt xấp xỉ 79%, tăng nhẹ so với năm 2005 (78%). Tuy nhiên, thời gian sử dụng lao động vẫn chưa đạt mức tối ưu, cho thấy còn tồn tại tình trạng thiếu việc làm vô hình.

2. Cơ cấu lao động và trình độ: Lao động nông thôn chủ yếu tập trung trong ngành nông nghiệp với tỷ lệ khoảng 67,5%, trong khi lao động dịch vụ chiếm gần 19% và công nghiệp, xây dựng chiếm trên 13,5%. Trình độ văn hóa và chuyên môn của lao động nông thôn còn thấp, với tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận việc làm mới và nâng cao năng suất lao động.

3. Diện tích đất nông nghiệp và sử dụng đất: Diện tích đất nông nghiệp giảm trung bình 2,65%/năm trong giai đoạn 2004-2006 do quá trình đô thị hóa và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Năm 2006, diện tích đất nông nghiệp chiếm 49,1% tổng diện tích đất tự nhiên của thành phố, với diện tích đất nông nghiệp bình quân khoảng 0,154 ha/người lao động nông thôn, tương đối thấp so với yêu cầu phát triển sản xuất.

4. Giá trị sản xuất và phát triển kinh tế nông thôn: Giá trị sản xuất ngành nông nghiệp và các ngành kinh tế nông thôn có xu hướng tăng nhưng chưa tương xứng với tiềm năng. Các ngành trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ nông thôn đóng góp quan trọng vào tạo việc làm nhưng còn hạn chế về quy mô và hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy mặc dù tỷ lệ lao động có việc làm cao, nhưng chất lượng và hiệu quả việc làm chưa đạt yêu cầu, đặc biệt là trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp giảm và trình độ lao động còn thấp. Tình trạng thiếu việc làm vô hình phổ biến do lao động làm việc không đủ thời gian hoặc thu nhập thấp, phản ánh sự chưa hợp lý trong phân bổ và sử dụng nguồn lực lao động.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực, tình trạng chuyển dịch cơ cấu lao động chậm và năng suất lao động thấp là thách thức chung của các vùng nông thôn đang phát triển. Việc giảm diện tích đất nông nghiệp do đô thị hóa tạo áp lực lớn lên việc tạo việc làm ngoài nông nghiệp, đòi hỏi sự phát triển đa dạng các ngành nghề và dịch vụ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu lao động theo ngành nghề, biểu đồ tỷ lệ sử dụng thời gian lao động và bảng thống kê diện tích đất nông nghiệp qua các năm để minh họa xu hướng và mức độ biến động. Những phát hiện này nhấn mạnh sự cần thiết của các chính sách đào tạo nâng cao trình độ lao động, phát triển kinh tế nông thôn đa ngành và quản lý sử dụng đất hiệu quả nhằm tạo việc làm bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển kinh tế nông thôn đa dạng: Khuyến khích phát triển các ngành nghề ngoài nông nghiệp như tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ và chế biến nông sản nhằm tạo thêm việc làm cho lao động nông thôn. Chủ thể thực hiện là chính quyền địa phương phối hợp với các doanh nghiệp, mục tiêu tăng tỷ lệ lao động phi nông nghiệp lên trên 30% vào năm 2010.

2. Điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất: Tăng cường quản lý và điều chỉnh hợp lý diện tích đất nông nghiệp, ưu tiên phát triển các vùng đất có năng suất cao, đồng thời phát triển các khu công nghiệp, cụm công nghiệp phù hợp để tạo việc làm mới. Thời gian thực hiện từ 2007 đến 2010, do UBND thành phố và các phòng ban liên quan chủ trì.

3. Chuyển dịch cơ cấu lao động và đào tạo nghề: Tổ chức các chương trình đào tạo nghề ngắn hạn, nâng cao kỹ năng cho lao động nông thôn, đặc biệt là lao động trẻ và phụ nữ, nhằm đáp ứng yêu cầu công việc mới và tăng năng suất lao động. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật lên 25% vào năm 2010.

4. Thực hiện hiệu quả các chương trình quốc gia về việc làm: Tăng cường hỗ trợ vay vốn, tư vấn, giới thiệu việc làm và xuất khẩu lao động cho người lao động nông thôn. Chủ thể là các cơ quan chức năng phối hợp với các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp, nhằm giảm tỷ lệ hộ nghèo dưới 5% và nâng cao thu nhập bình quân đầu người.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước địa phương: Giúp hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội, quản lý đất đai và lao động phù hợp với thực trạng và tiềm năng địa phương.

2. Các tổ chức đào tạo nghề và phát triển nguồn nhân lực: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chương trình đào tạo nghề, nâng cao chất lượng lao động nông thôn.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Tham khảo để phát triển các dự án đầu tư phù hợp với nhu cầu lao động và điều kiện kinh tế nông thôn, góp phần tạo việc làm bền vững.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế, quản trị kinh doanh, phát triển nông thôn: Là tài liệu tham khảo quan trọng về thực trạng lao động, việc làm và các giải pháp phát triển kinh tế nông thôn tại vùng trung du miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc làm cho lao động nông thôn lại quan trọng đối với thành phố Thái Nguyên?
   Việc làm là yếu tố quyết định nâng cao đời sống, giảm nghèo và ổn định xã hội. Với tỷ lệ lao động nông thôn chiếm trên 25% tổng lao động thành phố, việc tạo việc làm hiệu quả giúp phát huy nguồn lực lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

2. Những yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến việc làm của người lao động nông thôn?
   Bao gồm diện tích đất nông nghiệp, vốn đầu tư, trình độ lao động, công nghệ sản xuất và chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Sự kết hợp hài hòa các yếu tố này quyết định khả năng tạo việc làm bền vững.

3. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra thực địa với mẫu ngẫu nhiên 90 hộ tại ba địa phương đại diện, kết hợp phân tích thống kê mô tả và so sánh để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

4. Tình trạng thiếu việc làm vô hình là gì và tại sao nó phổ biến?
   Thiếu việc làm vô hình là khi người lao động có việc làm nhưng không sử dụng hết thời gian lao động hoặc thu nhập thấp. Tình trạng này phổ biến do năng suất lao động thấp, cơ cấu lao động chưa hợp lý và hạn chế về trình độ chuyên môn.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả việc làm?
   Phát triển kinh tế đa ngành, điều chỉnh quy hoạch đất đai, đào tạo nghề nâng cao trình độ lao động và thực hiện các chương trình hỗ trợ việc làm, trong đó có xuất khẩu lao động, nhằm tăng thu nhập và giảm nghèo.

Kết luận

• Việc làm cho người lao động nông thôn tại thành phố Thái Nguyên có tỷ lệ cao nhưng chất lượng và hiệu quả còn hạn chế, đặc biệt do diện tích đất nông nghiệp giảm và trình độ lao động thấp.
• Lao động chủ yếu tập trung trong nông nghiệp, trong khi các ngành dịch vụ và công nghiệp chưa phát triển tương xứng để hấp thụ lao động.
• Các yếu tố ảnh hưởng đến việc làm gồm đất đai, vốn, trình độ lao động, công nghệ và chính sách hỗ trợ của Nhà nước.
• Giải pháp trọng tâm là phát triển kinh tế nông thôn đa dạng, điều chỉnh quy hoạch đất đai, đào tạo nghề và thực hiện hiệu quả các chương trình quốc gia về việc làm.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và kế hoạch phát triển nguồn nhân lực, góp phần thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xóa đói giảm nghèo đến năm 2010.

Để tiếp tục phát triển, các cơ quan chức năng cần triển khai đồng bộ các giải pháp đề xuất, tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả, đồng thời mở rộng nghiên cứu để cập nhật thực trạng và điều chỉnh chính sách phù hợp. Hành động ngay hôm nay sẽ góp phần tạo dựng tương lai bền vững cho người lao động nông thôn thành phố Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Cơ sở khoa học và phương pháp nghiên cứu về việc làm cho người lao động. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 5 Chương II: Thực trạng việc làm của người lao động nông thôn thành phố Thái Nguyên. Chương III: Định hướng và một số giải pháp tạo việc làm cho người lao động nông thôn thành phố Thái Nguyên. Chƣơng I: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ VIỆC LÀM CHO NGƢỜI LAO ĐỘNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.

Cơ sở khoa học của việc nghiên cứu việc làm cho ngƣời lao động 1. Việc làm và các vấn đề liên quan đến việc làm 1. Việc làm Lao động là hoạt động quan trọng nhất của con người, tạo ra của cải vật chất và các giá trị tinh thần của xã hội. Lao động có năng suất, chất lượng và hiệu quả cao là nhân tố quyết định sự phát triển của đất nước.

Như vậy, con người vừa là mục tiêu vừa là động lực cho sự phát triển kinh tế – xã hội. Song, con người chỉ trở thành động lực cho sự phát triển khi hoạt động tạo ra nguồn thu nhập của họ không bị cấm và được thừa nhận là việc làm. Có nhiều quan niệm về việc làm: - “Việc làm là cơ sở vật chất để huy động nguồn nhân lực vào hoạt động sản xuất trong nền kinh tế quốc dân”[5]. - “Việc làm là trạng thái phù hợp giữa sức lao động và tư liệu sản xuất, tức là những điều kiện cần thiết để sử dụng sức lao động đó”[5].

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 6 Cho dù có nhiều quan niệm về việc làm, song việc làm là dành cho con người và do con người thực hiện nó với các điều kiện vật chất, kỹ thuật tương ứng hay đó chính là nhu cầu sử dụng sức lao động của con người. Theo Bộ Luật lao động và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ Luật lao động năm 2006 thì: “Mọi hoạt động lao động tạo ra nguồn thu nhập, không bị pháp luật cấm đều được thừa nhận là việc làm. Giải quyết việc làm, bảo đảm cho mọi người có khả năng lao động đều có cơ hội có việc làm là trách nhiệm của Nhà nước, của các doanh nghiệp và toàn xã hội” [15]. Trong đó các hoạt động được xác định là việc làm bao gồm: - Các công việc được trả công dưới dạng bằng tiền mặt hoặc hiện vật.

- Những công việc tự làm để tạo thu nhập cho bản thân hoặc tạo thu nhập cho gia đình mình nhưng không được trả công (bằng tiền mặt hoặc hiện vật) cho công việc đó. Việc làm được phân loại theo các mức độ sau: - Phân loại việc làm dựa theo mức độ đầu tư thời gian cho việc làm: + Việc làm chính là công việc mà người thực hiện dành nhiều thời gian nhất hoặc có thu nhập cao hơn so với công việc khác. + Việc làm phụ là những việc làm mà người lao động dành nhiều thời gian nhất sau việc làm chính. - Phân loại việc làm dựa theo mức độ sử dụng thời gian lao động, năng suất và thu nhập.

+ Việc làm đầy đủ là sự thoả mãn nhu cầu về việc làm cho bất kỳ ai có khả năng lao động trong nền kinh tế quốc dân. Việc làm đầy đủ căn cứ trên hai khía cạnh chủ yếu là mức độ sử dụng thời gian lao động, mức năng suất và thu nhập. Một việc làm đầy đủ đòi hỏi người lao động làm việc theo chế độ (độ dài thời gian lao động ở Việt Nam hiện nay là 8 giờ/ngày) [15]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 7 + Việc làm có hiệu quả là việc làm với năng suất, chất lượng cao.

Đối với tầm vĩ mô việc làm có hiệu quả còn là vấn đề sử dụng hợp lý nguồn lao động, tức là tiết kiệm được chi phí lao động, tăng năng suất lao động, bảo đảm chất lượng của các sản phẩm làm ra và tạo ra nhiều chỗ làm việc để sử dụng hết nguồn nhân lực. Thiếu việc làm Khi nguồn lao động được huy động, sử dụng không hiệu quả thì tình trạng thiếu việc làm sẽ xảy ra, dẫn đến thu nhập người lao động thấp, giảm mức sống con người. Đồng thời đó cũng là nguyên nhân dẫn đến những tệ nạn xã hội, thậm chí tạo ra các xung đột rối loạn về mặt an ninh chính trị… Chính vì vậy, vấn đề tạo công ăn việc làm, nâng cao mức sống, xoá đói giảm nghèo trở lên có ý nghĩa to lớn, được quan tâm trong các mô hình phát triển hiện nay ở mọi quốc gia, đặc biệt là ở các nước đang phát triển. Thiếu việc làm là trạng thái trung gian giữa việc làm đầy đủ và thất nghiệp.

Đó là tình trạng có việc làm nhưng do nguyên nhân khách quan ngoài ý muốn của người lao động. Họ phải làm việc nhưng không sử dụng hết thời gian theo quy định hoặc làm những công việc có thu nhập thấp, không đủ sống khiến họ muốn tìm thêm việc làm bổ sung. Như vậy, thiếu việc làm được hiểu là trạng thái việc làm không tạo điều kiện cho người tiến hành nó sử dụng hết thời gian quy định và mang lại thu nhập thấp hơn mức tiền lương tối thiểu. Thiếu việc làm được thể hiện dưới hai dạng: Thiếu việc làm vô hình và thiếu việc làm hữu hình.

- Thiếu việc làm vô hình là trạng thái những người có đủ việc làm, làm đủ thời gian, thậm chí nhiều thời gian hơn mức bình thường nhưng thu nhập thấp. Có thể nói, nguyên nhân của tình trạng này do dân số không ngừng tăng trong khi diện tích đất canh tác có nguy cơ thu hẹp làm dư thừa lao động. Số Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 8 người lao động trên một đơn vị diện tích tăng có nghĩa là thời gian sử dụng để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm giảm. Trên thực tế, họ vẫn làm việc nhưng sử dụng rất ít thời gian trong sản xuất do vậy thời gian nhàn rỗi nhiều.

- Thiếu việc làm hữu hình chỉ hiện tượng lao động làm việc thời gian ít hơn thường lệ, họ không đủ việc làm, đang tìm kiếm thêm việc làm và sẵn sàng làm việc. Thất nghiệp Gắn với khái niệm việc làm là khái niệm thất nghiệp. Trong bất kỳ nền kinh tế nào dù có sử dụng lao động đến mức tốt nhất thì xã hội vẫn tồn tại thất nghiệp. Thất nghiệp là hiện tượng mà người lao động trong độ tuổi lao động có khả năng lao động muốn làm việc nhưng lại chưa có việc làm và đang tích cực tìm việc làm.

Căn cứ vào những tiêu thức khác nhau, thất nghiệp được chia thành các loại như sau: - Xét về nguồn gốc thất nghiệp, có thể chia thành: + Thất nghiệp tạm thời: Xảy ra do thay đổi việc làm hoặc do cung cầu lao động không phù hợp. + Thất nghiệp cơ cấu: Xuất hiện do không có sự đồng bộ giữa tay nghề và cơ hội có việc làm khi động thái của nhu cầu và sản xuất thay đổi. + Thất nghiệp do thời vụ: Xuất hiện như là kết quả của những biến động thời vụ trong các cơ hội lao động. + Thất nghiệp chu kỳ: Là loại thất nghiệp xảy ra do giảm sút giá trị tổng sản lượng của nền kinh tế.

Trong giai đoạn suy thoái của chu kỳ kinh doanh, tổng giá trị sản xuất giảm dần dẫn tới hầu hết các nhà sản xuất giảm lượng cầu đối với các yếu tố đầu vào, trong đó có lao động. Đối với loại thất nghiệp này, những chính sách nhằm khuyến khích để tăng tổng cầu thường mang lại kết quả tích cực. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 9 - Xét về tính chủ động của người lao động, thất nghiệp bao gồm: + Thất nghiệp tự nguyện là loại thất nghiệp xảy ra khi người lao động bỏ việc để tìm công việc khác tốt hơn hoặc chưa tìm được việc làm phù hợp với nguyện vọng. + Thất nghiệp không tự nguyện là loại thất nghiệp xảy ra khi người lao động chấp nhận làm việc ở mức tiền lương, tiền công phổ biến nhưng vẫn không tìm được việc làm.

- Ở các nước đang phát triển, người ta chia thất nghiệp thành thất nghiệp hữu hình và thất nghiệp vô hình. + Thất nghiệp hữu hình xảy ra khi người có sức lao động muốn tìm kiếm việc làm nhưng không tìm được trên thị trường. + Thất nghiệp vô hình hay còn gọi là thất nghiệp trá hình là biểu hiện chính của tình trạng chưa sử dụng hết lao động ở các nước đang phát triển. Họ là những người có việc làm trong khu vực nông thôn hoặc thành thị không chính thức nhưng việc làm đó có năng suất thấp, những người này đóng góp rất ít hoặc không đáng kể vào phát triển sản xuất.

Tạo việc làm Có thể hiểu tạo việc làm cho người lao động là đưa người lao động vào làm việc để tạo ra trạng thái phù hợp giữa sức lao động và tư liệu sản xuất, tạo ra hàng hoá và dịch vụ đáp ứng nhu cầu thị trường. Quá trình kết hợp sức lao động và điều kiện để sản xuất là quá trình người lao động làm việc. Người lao động làm việc không chỉ tạo ra thu nhập cho riêng họ mà còn tạo ra của cải vật chất, tinh thần cho xã hội. Vì vậy, tạo việc làm không chỉ là nhu cầu chủ quan của người lao động mà còn là yếu tố khách quan của xã hội.

Việc hình thành việc làm thường là sự tác động đồng thời giữa ba yếu tố: - Nhu cầu thị trường Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 10 - Điều kiện cần thiết để sản xuất ra sản phẩm, dịch vụ: + Người lao động (sức lực và trí lực) + Công cụ sản xuất + Đối tượng lao động - Môi trường xã hội: xét cả góc độ kinh tế, chính trị, pháp luật, xã hội. Người ta có thể mô hình hoá quy mô tạo việc làm theo phương trình sau: Y = f (C,V,X,…) Trong đó: Y: Số lượng việc làm được tạo ra C: Vốn đầu tư V: Sức lao động X: Thị trường tiêu thụ sản phẩm… Trong đó, quan trọng nhất là các yếu tố đầu tư (C) và sức lao động (V). Hai yếu tố này hợp thành năng lực sản xuất. Mối quan hệ giữa C và V phụ thuộc vào tình trạng công nghệ và tồn tại dưới dạng khả năng [5].

Để chuyển hoá khả năng đó thành hiện thực đòi hỏi những điều kiện nhất định.