Nghiên cứu giải pháp tăng thu nhập cho các hộ nghèo tại xã Sơn Lập, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng

Luận văn nghiên cứu giải pháp tăng thu nhập cho hộ nghèo tại xã Sơn Lập, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng, đề xuất hướng phát triển bền vững.

• Tác giả: Ma Tuấn Anh
• Người hướng dẫn: ThS. Đoàn Thị Thanh Hiền
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu giải pháp tăng thu nhập cho các hộ nghèo tại xã Sơn Lập, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Khái niệm về thu nhập
• 2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập
• 2.2.1. Các yếu tố bên ngoài
• 2.2.2. Yếu tố hộ gia đình
• 2.2.3. Yếu tố sản xuất
• 2.2.4. Yếu tố về vốn
• 2.2.5. Yếu tố bên trong
• 2.3. Khái niệm về hộ nghèo
• 2.3.1. Tình trạng đói nghèo
• 2.3.2. Tiêu chí hộ nghèo
• 2.3.3. Nguyên nhân đói nghèo
• 3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.3.2. Phương pháp phân tích thông tin
• 3.4. Hệ thống chỉ tiêu phân tích
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm của xã Sơn Lập huyện Bảo Lạc
• 4.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Đánh giá chung tiềm năng của xã
• 4.2. Thực trạng hộ nghèo xã Sơn Lập
• 4.2.1. Tình hình phát triển kinh tế của xã
• 4.2.2. Điều kiện cơ sở hạ tầng
• 4.2.3. Thực trạng thu nhập của hộ nghèo điều tra tại xã
• 4.2.3.1. Đặc điểm cơ bản của hộ nghèo ở các xã điều tra
• 4.2.4. Kết quả sản xuất của hộ nông dân nghèo ở các xã điều tra
• 4.2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất của hộ nông dân
• 4.2.5.1. Ảnh hưởng của khoa học kĩ thuật, vốn, lao động đến sản xuất của hộ
• 4.2.5.2. Ảnh hưởng của yếu tố thị trường đến sản xuất hộ
• 4.2.5.3. Ảnh hưởng của các điều kiện bên ngoài đến sản xuất
• 4.2.5.4. Một số hạn chế trong việc nâng cao thu nhập của các hộ nghèo
• 4.3. Giải pháp tăng thu nhập cho các hộ nghèo ở xã Sơn Lập
• 4.3.1. Mục tiêu phát triển kinh tế xã đến năm 2020
• 4.3.2. Giải pháp chung nâng cao thu nhập cho các hộ nghèo xã Sơn Lập Huyện Bảo Lạc
• 4.3.3. Giải pháp riêng đối với từng nhân tố ảnh hưởng đến nâng cao thu nhập cho các hộ nghèo ở xã Sơn Lập
• 4.3.4. Giải pháp cho các yếu tố bên trong
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giải pháp tăng thu nhập cho hộ nghèo tại xã Sơn Lập

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm tăng thu nhập cho các hộ nghèo tại xã Sơn Lập, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng. Các giải pháp tập trung vào việc phát triển kinh tế địa phương, hỗ trợ tài chính, và cải thiện điều kiện sống. Mục tiêu chính là giảm tỷ lệ hộ nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

1.1. Phát triển kinh tế địa phương

Các dự án phát triển kinh tế được đề xuất nhằm khai thác tiềm năng của địa phương. Xã Sơn Lập có lợi thế về nông nghiệp và lâm nghiệp, do đó, các giải pháp tập trung vào việc nâng cao năng suất cây trồng và vật nuôi. Đồng thời, nghiên cứu đề xuất phát triển các ngành nghề phụ để tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân.

1.2. Hỗ trợ tài chính và chính sách

Các chính sách hỗ trợ tài chính được đề xuất để giúp các hộ nghèo tiếp cận vốn vay ưu đãi. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng vốn hiệu quả để đầu tư vào sản xuất và kinh doanh. Các chương trình hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức phi chính phủ cũng được khuyến khích để giúp người dân thoát nghèo bền vững.

II. Thực trạng hộ nghèo tại xã Sơn Lập

Nghiên cứu phân tích thực trạng hộ nghèo tại xã Sơn Lập, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng. Tỷ lệ hộ nghèo tại xã còn cao, chiếm 10,93% tổng số hộ. Các hộ nghèo chủ yếu gặp khó khăn về thu nhập, việc làm, và tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.

2.1. Thu nhập và việc làm

Thu nhập của các hộ nghèo chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp, với năng suất thấp và rủi ro cao. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc thiếu việc làm ổn định là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nghèo đói. Các hộ nghèo cũng gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường và tiêu thụ sản phẩm.

2.2. Tiếp cận dịch vụ xã hội

Các hộ nghèo tại xã Sơn Lập gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, và nước sạch. Nghiên cứu đề xuất cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng các dịch vụ này để giúp người dân cải thiện đời sống.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập

Nghiên cứu phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của các hộ nghèo tại xã Sơn Lập. Các yếu tố bao gồm điều kiện tự nhiên, trình độ học vấn, và khả năng tiếp cận vốn. Các yếu tố này đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định mức thu nhập và khả năng thoát nghèo của các hộ.

3.1. Điều kiện tự nhiên và khí hậu

Điều kiện tự nhiên và khí hậu tại xã Sơn Lập có ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp. Nghiên cứu chỉ ra rằng, khí hậu khắc nghiệt và thiên tai thường xuyên là những thách thức lớn đối với người dân. Các giải pháp được đề xuất bao gồm cải thiện hệ thống thủy lợi và áp dụng các giống cây trồng, vật nuôi phù hợp.

3.2. Trình độ học vấn và kỹ năng

Trình độ học vấn và kỹ năng của người dân là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thu nhập. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao trình độ học vấn và đào tạo kỹ năng nghề nghiệp cho người dân. Các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ giáo dục được đề xuất để giúp người dân có thêm cơ hội việc làm và tăng thu nhập.

IV. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu kết luận rằng, việc tăng thu nhập cho các hộ nghèo tại xã Sơn Lập cần sự kết hợp của nhiều giải pháp đồng bộ. Các kiến nghị bao gồm tăng cường hỗ trợ tài chính, phát triển kinh tế địa phương, và cải thiện điều kiện sống. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện các chính sách hỗ trợ một cách hiệu quả và bền vững.

4.1. Kiến nghị chính sách

Nghiên cứu đề xuất các chính sách hỗ trợ cụ thể để giúp các hộ nghèo thoát nghèo bền vững. Các chính sách bao gồm hỗ trợ vốn vay ưu đãi, đào tạo nghề, và cải thiện cơ sở hạ tầng. Các chính sách này cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự giám sát chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả.

4.2. Kiến nghị thực tiễn

Nghiên cứu khuyến nghị các địa phương cần tăng cường hợp tác với các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp để thực hiện các dự án phát triển. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của người dân về các chính sách hỗ trợ và khuyến khích họ chủ động tham gia vào các chương trình phát triển kinh tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nghèo đói là một hiện tượng kinh tế - xã hội mang tính toàn cầu và là thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, công tác xóa đói giảm nghèo đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng; tuy nhiên, theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016–2020 (quy định tại Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg và Thông tư số 17/2016/TT-BLĐTBXH), thu nhập của người dân khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa vẫn ở mức rất thấp và thiếu tính bền vững. Các hộ cận nghèo hoặc mới thoát nghèo luôn đối mặt với nguy cơ tái nghèo cao khi chịu tác động từ thiên tai, bão lũ, dịch bệnh, hoặc thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục và thông tin liên lạc.

Xã Sơn Lập thuộc huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng là một xã vùng cao đặc biệt khó khăn, được thành lập vào ngày 13 tháng 12 năm 2007 trên cơ sở điều chỉnh 4.369 ha diện tích tự nhiên và 2.014 nhân khẩu từ xã Sơn Lộ. Địa bàn xã có địa hình núi cao hiểm trở, cơ sở hạ tầng giao thông lạc hậu (tuyến đường liên xã đến trung tâm huyện dài 67 km nhưng chỉ có 8 km đường nhựa, còn lại là đường đất), hệ thống điện lưới chưa ổn định, sóng thông tin liên lạc hạn chế. Phương thức canh tác của đồng bào dân tộc thiểu số tại đây chủ yếu mang tính thô sơ, dựa vào sức kéo trâu bò và kinh nghiệm truyền thống, chịu ảnh hưởng nặng nề bởi thời tiết cực đoan như lũ quét, gió lốc, sương muối và nước đóng băng. Theo số liệu rà soát năm 2019, toàn xã có 208 hộ nghèo trên tổng số 377 hộ dân, chiếm tỷ lệ lên tới 55,2%. Trước thực trạng đó, việc tìm kiếm các giải pháp thiết thực nhằm phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho các hộ nghèo tại địa phương là yêu cầu cấp thiết.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ma Tuấn Anh đặt ra 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Đánh giá thực trạng thu nhập của các hộ nông dân nghèo trên địa bàn xã Sơn Lập, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng.
2. Phân tích, làm rõ các nhân tố ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đến sản xuất và thu nhập của các hộ nghèo.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị khả thi nhằm nâng cao thu nhập, hướng tới giảm nghèo bền vững cho các hộ nông dân trên địa bàn xã.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được xác lập như sau:

• Đối tượng nghiên cứu: Thu nhập và các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ nghèo trên địa bàn xã Sơn Lập; đối tượng điều tra khảo sát trực tiếp là các chủ hộ nghèo.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại địa bàn xã Sơn Lập, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng, tập trung khảo sát chuyên sâu tại 4 xóm tiêu biểu gồm Phia Pàn, Khau Ho, Khuổi Tâu và Bản Óong.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2016–2019; số liệu sơ cấp được thu thập qua đợt điều tra thực tế bằng phiếu hỏi vào năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng khung lý thuyết dựa trên các khái niệm chuẩn mực về thu nhập và phân loại nghèo đói:

• Khái niệm thu nhập: Tác giả dẫn chiếu quan điểm của Samuelson và Nordhaus (2001) về dòng thu nhập; định nghĩa của Tổng cục Thống kê (2014) về thu nhập từ việc làm; cấu trúc 4 nguồn thu của hộ gia đình theo Võ Thành Nhân (2011) bao gồm: thu từ tiền lương/tiền công, thu từ sản xuất nông lâm thủy sản, thu từ sản xuất ngành nghề phi nông nghiệp, và các khoản thu nhập khác.
• Khung phân tích nhân tố ảnh hưởng: Tổng hợp các nhóm yếu tố bên ngoài (đất đai, khí hậu, giao thông, dịch bệnh); yếu tố quy mô hộ (số lao động, rủi ro ốm đau, quản lý chi tiêu); yếu tố nguồn lực sản xuất và công cụ lao động; yếu tố vốn sản xuất (dẫn chiếu nghiên cứu của Lê Văn Dũng và Nguyễn Quang Trường, 2011); yếu tố nội tại chủ hộ gồm học vấn, kinh nghiệm và tập quán sinh hoạt (dẫn chiếu Đinh Phi Hổ, 2003; Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự, 2011).
• Chuẩn nghèo đa chiều: Căn cứ vào Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg và Thông tư 17/2016/TT-BLĐTBXH, xác định chuẩn nghèo nông thôn với tiêu chí thu nhập bình quân từ 700.000 đồng/người/tháng trở xuống kết hợp mức độ thiếu hụt 5 dịch vụ xã hội cơ bản (y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch - vệ sinh, thông tin).
• Tổng quan thực tiễn: Đúc kết kinh nghiệm giảm nghèo quốc tế từ Hàn Quốc (chương trình mở rộng tín dụng nông thôn, thành lập hợp tác xã, bảo hộ giá nông sản) và Trung Quốc (cải cách cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ năm 1984, xây dựng vùng định canh định cư); kết hợp bài học thực tiễn từ các huyện miền núi trong nước gồm Quan Hóa (Thanh Hóa), Quản Bạ (Hà Giang - triển khai Nghị quyết 30a và Chương trình 135) và Tân Sơn (Phú Thọ - phát triển kinh tế đồi rừng, du lịch sinh thái và đào tạo nghề xuất khẩu lao động).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai cụ thể:

• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Khảo sát trực tiếp bằng bảng hỏi đối với 60 hộ nghèo tại 4 xóm (Phia Pàn, Khau Ho, Khuổi Tâu, Bản Óong). Quy mô mẫu được xác định theo công thức của Linus Yamane: $$n = \frac{N}{1 + N \cdot e^2}$$ Với tổng số hộ nghèo năm 2019 là $N = 208$ hộ, chọn mức sai lệch $e = 0,1$, kết quả tính toán đạt $n \approx 67$ hộ và được làm tròn thực tế thành 60 mẫu khảo sát (15 hộ/xóm). Kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý địa phương và quan sát thực địa.
• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Kế thừa số liệu từ Niên giám thống kê huyện Bảo Lạc năm 2019, các báo cáo tổng kết tình hình kinh tế - xã hội của UBND xã Sơn Lập và Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Cao Bằng.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả (tính số bình quân, tỷ lệ phần trăm) và phương pháp so sánh kinh tế gồm:
  • So sánh tuyệt đối: $\Delta y = Y_t - Y_{t-1}$ nhằm xác định mức biến động thực tế giữa các kỳ phân tích.
  • So sánh tương đối: Tính toán cơ cấu tỷ trọng (%) và tốc độ thay đổi (%) của các chỉ tiêu kinh tế.
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá: Nhóm chỉ tiêu dân số, lao động và trình độ chuyên môn; nhóm chỉ tiêu quy mô đất đai; nhóm chỉ tiêu nguồn lực sinh kế; nhóm chỉ tiêu tài chính gồm tổng giá trị sản phẩm (GO), chi phí sản xuất (IC) và thu nhập thuần (MI) từ nông lâm nghiệp (NLN) tính theo hộ, theo khẩu và theo lao động.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả khẳng định tầm quan trọng của công tác xóa đói giảm nghèo tại khu vực miền núi phía Bắc; phân tích bối cảnh tự nhiên khắc nghiệt và tỷ lệ hộ nghèo cao tại xã Sơn Lập (chiếm 55,2% tổng số hộ năm 2019); xác lập mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu; luận giải ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài trong việc cung cấp luận cứ cho công tác giảm nghèo tại địa phương.

Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương này tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về bản chất của thu nhập nông hộ, các tiêu chí đo lường nghèo đa chiều theo quy định pháp luật hiện hành và 5 nhóm nhân tố tác động đến thu nhập. Đồng thời, tác giả tổng hợp bài học thực tiễn từ phong trào xây dựng nông thôn mới tại Hàn Quốc, chính sách cải cách nông thôn Trung Quốc, cùng các mô hình giảm nghèo hiệu quả tại các huyện miền núi Quản Bạ, Quan Hóa, Tân Sơn. Từ đó, tác giả đúc kết 6 bài học kinh nghiệm gồm: ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu, nâng cao nhận thức xóa bỏ tâm lý ỷ lại, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, huy động nguồn lực đầu tư đồng bộ, đào tạo nghề nông thôn, và đổi mới cơ chế hỗ trợ từ "cho không" sang "hỗ trợ có điều kiện gắn với vốn vay".

Phần 3: Đối tượng, phạm vi, phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết phương pháp chọn mẫu khảo sát 60 hộ nghèo bằng công thức Yamane trên địa bàn 4 xóm đại diện cho các tiểu vùng kinh tế của xã Sơn Lập. Thiết kế bảng câu hỏi điều tra tập trung vào 6 nhóm thông tin: nhân khẩu học, trình độ học vấn, diện tích đất canh tác, quy mô vốn, chi phí - doanh thu sản xuất nông lâm nghiệp, kênh tiêu thụ sản phẩm và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố ngoại cảnh. Xác định quy trình xử lý dữ liệu và hệ thống chỉ tiêu phân tích kinh tế vi mô.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung thực nghiệm trọng tâm của khóa luận, bao gồm các kết quả phân tích sau:

• Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Sơn Lập: Tổng diện tích tự nhiên toàn xã là 4.298,89 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 4.284,17 ha (99,66%), đất lâm nghiệp có 3.483,2 ha (chiếm 81,03% diện tích tự nhiên, 100% là rừng phòng hộ). Địa hình chia cắt mạnh với núi đá xen kẽ thung lũng hẹp, có đỉnh Phja Dạ cao 1.967 m (đỉnh núi cao nhất tỉnh Cao Bằng) và là khởi nguồn của sông Năng. Dân số toàn xã có 1.702 người với 377 hộ dân thuộc các dân tộc Tày, Nùng, H'Mông, Dao, Sán Chỉ. Lao động trong độ tuổi có 865 người (chiếm 50,8% dân số), trong đó lao động nông lâm nghiệp chiếm tuyệt đối với 770 người (91,9%), lao động dịch vụ - hành chính chiếm 8,0% (67 người), không có lao động công nghiệp - xây dựng.
• Thực trạng hộ nghèo: Toàn xã có 208 hộ nghèo (55,2%). Trong 4 xóm điều tra, tỷ lệ hộ nghèo cao nhất tại Khuổi Tâu (65,2%), tiếp đến là Phia Pàn (59,03%), Khau Ho (53,2%) và Bản Óong (44,8%).
• Đặc điểm chung của 60 hộ nghèo khảo sát: Độ tuổi bình quân của chủ hộ là 31,5 tuổi; 67% chủ hộ là nam, 33% là nữ; cơ cấu dân tộc gồm 55,75% H'Mông, 23,75% Tày, 20,5% Dao. Về học vấn, 54,85% chủ hộ chỉ học hết Cấp I, 35,19% Cấp II và 9,96% Cấp III. Quy mô lao động phổ biến từ 3–4 người/hộ (chiếm 57,3% số hộ nghèo).
• Nguồn vốn và kết quả sản xuất nông lâm nghiệp:
  • Mức vốn sản xuất bình quân của hộ dao động từ 25,0 triệu đồng (Phia Pàn) đến 46,7 triệu đồng (Bản Óong); vốn tự có chiếm từ 15,0 đến 26,7 triệu đồng/hộ, vốn vay ngân hàng đạt từ 10,0 đến 20,0 triệu đồng/hộ, không có nguồn vay phi chính thức.
  • Tổng giá trị sản phẩm NLN bình quân đạt 35,53 triệu đồng/hộ, trong đó chăn nuôi chiếm tỷ trọng lớn nhất với 20,80 triệu đồng, trồng trọt đạt 11,81 triệu đồng và lâm nghiệp đạt 2,92 triệu đồng.
  • Chi phí sản xuất NLN bình quân là 15,24 triệu đồng/hộ (chăn nuôi 9,96 triệu đồng; trồng trọt 3,92 triệu đồng; lâm nghiệp 1,36 triệu đồng). Chi phí sản xuất bình quân của nhóm hộ nghèo là 9,12 triệu đồng/hộ.
  • Thu nhập thuần từ sản xuất NLN bình quân đạt 20,12 triệu đồng/hộ (chăn nuôi đóng góp 10,84 triệu đồng; trồng trọt 7,89 triệu đồng; lâm nghiệp 1,39 triệu đồng). Theo địa bàn: Bản Óong đạt 22,30 triệu đồng/hộ, Phia Pàn đạt 21,25 triệu đồng/hộ, Khuổi Tâu đạt 20,29 triệu đồng/hộ, thấp nhất là Khau Ho với 16,63 triệu đồng/hộ. Phân theo dân tộc, hộ người Tày đạt thu nhập cao nhất (12,97 triệu đồng/hộ), hộ người Dao đạt 8,75 triệu đồng/hộ và hộ người H'Mông đạt 7,94 triệu đồng/hộ.
• Kênh tiêu thụ nông sản: Nông sản lương thực chủ yếu tự cung tự cấp (lúa giữ lại 85%, ngô 56,5%, rau màu 54,2%, gia cầm 60%). Ngược lại, sản phẩm chăn nuôi lớn mang tính thương phẩm cao (lợn, trâu bò, dê bán 100%, đậu tương bán 70%). Tuy nhiên, 80–100% sản phẩm bán cho tư thương; 60–100% hộ bán lẻ tại chợ phiên hoặc tại nhà; 60–100% hộ chỉ biết giá sau khi bán nên thường xuyên bị ép giá.
• Các nhân tố cản trở: Thiếu vốn sản xuất (100% hộ đánh giá ảnh hưởng nhiều), vị trí địa lý chia cắt (89,77%), công cụ lao động thô sơ (88,87%), cơ chế chính sách cơ sở (87,77%), thị trường tiêu thụ bấp bênh (80%), giao thông yếu kém (66,67%), và kỹ thuật canh tác lạc hậu (64,64%).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp bức tranh kinh tế - kỹ thuật toàn diện của 60 hộ nghèo điều tra tại xã Sơn Lập qua bảng số liệu sau:

Chỉ tiêu kinh tế bình quân/hộ	Phia Pàn	Khau Ho	Khuổi Tâu	Bản Óong	Trung bình chung
Vốn sản xuất (triệu đồng)	25,00	32,90	37,50	46,70	35,53
- Vốn tự có	15,00	20,30	22,50	26,70	21,13
- Vốn vay tín dụng	10,00	12,60	15,00	20,00	14,40
Tổng giá trị sản phẩm NLN (triệu đồng)	42,43	26,20	32,77	40,75	35,53
- Trồng trọt	12,50	9,50	11,60	13,65	11,81
- Chăn nuôi	25,70	14,50	19,50	23,50	20,80
- Lâm nghiệp	4,23	2,20	1,67	3,60	2,92
Tổng chi phí sản xuất NLN (triệu đồng)	21,18	9,57	12,23	17,75	15,24
- Trồng trọt	4,23	2,22	3,50	5,75	3,92
- Chăn nuôi	14,45	6,40	8,23	10,75	9,96
- Lâm nghiệp	2,50	0,95	0,75	1,23	1,36
Thu nhập thuần NLN (triệu đồng)	21,25	16,63	20,29	22,30	20,12
- Trồng trọt	8,27	7,28	8,10	7,90	7,89
- Chăn nuôi	11,25	8,10	11,27	12,75	10,84
- Lâm nghiệp	1,73	1,25	0,92	1,65	1,39

Trên cơ sở kết quả khảo sát, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Nâng cao năng lực tài chính và tín dụng: Ngân hàng Chính sách Xã hội cần mở rộng hạn mức cho vay ưu đãi, đơn giản hóa thủ tục thế chấp cho hộ nghèo; chuyển dần phương thức hỗ trợ trực tiếp "cho không" sang hỗ trợ có điều kiện và cho vay vốn ưu đãi gắn với phương án sản xuất cụ thể; hướng dẫn hộ quản lý chi tiêu và tích lũy tái đầu tư.
2. Chuyển giao khoa học kỹ thuật và khuyến nông: Tổ chức tập huấn kỹ thuật thâm canh cây trồng vụ đông (ngô lai, đỗ tương, rau bắp cải), kỹ thuật chăn nuôi gia súc lớn (trâu, bò), chăn nuôi lợn bản địa, gà đen; đẩy mạnh mạng lưới thú y cơ sở nhằm kiểm soát dịch bệnh và hỗ trợ cung ứng giống cây trồng, vật nuôi đạt chuẩn.
3. Phát triển cơ sở hạ tầng và kết nối thị trường: Ưu tiên kiên cố hóa hệ thống giao thông liên xóm, đường trục xã nối huyện Bảo Lạc; cải tạo hệ thống điện lưới phục vụ máy móc sơ chế nông sản; thành lập các tổ nhóm hợp tác tiêu thụ sản phẩm để tránh tình trạng tư thương ép giá; khai thác tiềm năng danh thắng đỉnh Phja Dạ và các lễ hội truyền thống (Lễ hội Lồng tồng của người Tày, Lễ nhảy lửa của người Dao) để gắn kết du lịch văn hóa.
4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thay đổi hành vi: Đẩy mạnh phổ cập giáo dục THCS và phân luồng đào tạo nghề cho lao động trẻ; tuyên truyền vận động nhân dân xóa bỏ phong tục lạc hậu, giảm thiểu tệ nạn lạm dụng rượu bia trong lực lượng lao động trụ cột; loại bỏ tâm lý trông chờ, ỷ lại vào chính sách trợ cấp của Nhà nước.

Đóng góp của khóa luận:

• Cung cấp hệ thống dữ liệu vi mô phản ánh trung thực thực trạng kinh tế nông hộ, cơ cấu chi phí, doanh thu và thu nhập của hộ nghèo tại một xã vùng cao đặc biệt khó khăn của tỉnh Cao Bằng năm 2020.
• Làm rõ cấu trúc tạo thu nhập: chăn nuôi là ngành mang lại thu nhập thuần cao nhất (chiếm 53,88% tổng thu nhập NLN), nhưng gặp rào cản lớn về vốn và kiểm soát dịch bệnh; trồng trọt giữ vai trò đảm bảo an ninh lương thực tại chỗ.
• Cung cấp cơ sở thực tiễn phục vụ công tác xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và rà soát hộ nghèo đa chiều cho chính quyền xã Sơn Lập và huyện Bảo Lạc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn nghiên cứu được ghi nhận từ nội dung văn bản:

• Về dung lượng mẫu: Nghiên cứu thực hiện khảo sát trên quy mô 60 hộ nghèo tại 4/6 xóm (mỗi xóm 15 hộ). Mẫu điều tra phân theo từng thành phần dân tộc còn nhỏ (dân tộc Dao chỉ có 20,5%, Tày 23,75%) nên chưa phản ánh tuyệt đối sự khác biệt thu nhập giữa toàn bộ các nhóm dân tộc trên địa bàn xã.
• Về phương pháp phân tích: Đề tài chủ yếu áp dụng phương pháp thống kê mô tả và so sánh đơn biến; chưa sử dụng các mô hình kinh tế lượng hồi quy đa biến (như mô hình OLS hoặc Tobit) để kiểm định định lượng mức độ tác động biên của từng yếu tố (vốn, học vấn, diện tích đất, số lao động) tới thu nhập hộ nghèo.
• Về phạm vi nguồn thu: Nghiên cứu tập trung chính vào sản xuất nông lâm nghiệp, chưa phân tích chi tiết dòng thu nhập từ tiền công, tiền lương, các khoản trợ cấp an sinh xã hội hoặc chuyển nhượng từ bên ngoài.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi khảo sát toàn bộ 6 xóm của xã Sơn Lập và tăng quy mô mẫu khảo sát trên cả đối tượng hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo.
• Xây dựng mô hình kinh tế lượng để đo lường các yếu tố quyết định đến xác suất thoát nghèo bền vững của nông hộ vùng cao.
• Nghiên cứu chuỗi giá trị và liên kết tiêu thụ cho các sản phẩm nông sản đặc sản bản địa (lợn đen, gà đen, ngô giống địa phương) gắn với mô hình du lịch sinh thái cộng đồng tại khu vực núi Phja Dạ.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên: Thuộc các chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Quản lý kinh tế và Xã hội học nông thôn; là tài liệu tham khảo tốt về phương pháp thiết kế mẫu khảo sát theo công thức Yamane, quy trình thu thập số liệu thực địa và phương pháp tính toán hệ thống chỉ tiêu kinh tế nông hộ (GO, IC, MI).
• Cán bộ quản lý địa phương: Cán bộ UBND cấp xã, Phòng Nông nghiệp & PTNT, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội các huyện miền núi có điều kiện tương đồng; có thể sử dụng các phát hiện thực tế về kênh tiêu thụ sản phẩm, rào cản tín dụng và hệ thống giải pháp để xây dựng đề án giảm nghèo tại cơ sở.
• Nội dung tham khảo nổi bật: Hệ thống bảng số liệu chi tiết từ Bảng 4.5 đến Bảng 4.13 về phân bổ đất đai, cơ cấu chi phí - thu nhập theo xóm/dân tộc và phương thức thương mại hóa nông sản tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ hộ nghèo của xã Sơn Lập tại thời điểm nghiên cứu là bao nhiêu và phân bổ như thế nào giữa các xóm? Theo báo cáo rà soát năm 2019, toàn xã Sơn Lập có 208 hộ nghèo trên tổng số 377 hộ dân, chiếm tỷ lệ 55,2%. Trong 4 xóm được điều tra, xóm Khuổi Tâu có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất với 65,2% (45/69 hộ), tiếp theo là Phia Pàn đạt 59,03% (49/83 hộ), Khau Ho đạt 53,2% (33/62 hộ), và thấp nhất là Bản Óong với 44,8% (30/67 hộ).

2. Trong cơ cấu sản xuất nông lâm nghiệp của các hộ nghèo điều tra, ngành nào đóng góp thu nhập lớn nhất? Chăn nuôi là ngành đóng góp thu nhập lớn nhất cho các hộ nghèo khảo sát với thu nhập thuần bình quân đạt 10,84 triệu đồng/hộ (chiếm 53,88% tổng thu nhập NLN bình quân là 20,12 triệu đồng/hộ). Ngành trồng trọt đóng góp 7,89 triệu đồng/hộ (chiếm 39,21%) và ngành lâm nghiệp đóng góp 1,39 triệu đồng/hộ (chiếm 6,91%).

3. Khả năng tiếp cận vốn sản xuất của các hộ nông dân nghèo tại xã Sơn Lập hiện nay ra sao? Vốn sản xuất bình quân của các hộ khảo sát dao động từ 25,0 đến 46,7 triệu đồng/hộ. Nguồn vốn chủ yếu là vốn tự có (từ 15,0 đến 26,7 triệu đồng/hộ) và vốn vay từ các chương trình tín dụng chính sách (từ 10,0 đến 20,0 triệu đồng/hộ). Hộ nghèo hoàn toàn không tiếp cận được các nguồn vốn vay phi chính thức hoặc vốn vay thương mại khác do thiếu tài sản thế chấp.

4. Đặc điểm nổi bật về học vấn và nhân khẩu học của chủ hộ nghèo khảo sát là gì? Độ tuổi trung bình của chủ hộ nghèo được khảo sát là 31,5 tuổi; 67% là nam giới và 33% là nữ giới. Đa số chủ hộ là người dân tộc thiểu số (H'Mông chiếm 55,75%, Tày chiếm 23,75%, Dao chiếm 20,5%). Trình độ văn hóa của chủ hộ còn rất thấp: 54,85% chỉ học hết Cấp I, 35,19% học hết Cấp II và chỉ có 9,96% đạt trình độ Cấp III.

5. Hạn chế lớn nhất trong khâu tiêu thụ nông sản của các hộ nghèo tại xã Sơn Lập là gì? Hạn chế lớn nhất là tính chất tự phát và bị động: các nông sản có giá trị thương phẩm cao (lợn, trâu bò, dê, đậu tương) có tỷ lệ bán cho tư thương lên tới 80–100%. Có từ 60–100% số hộ bán lẻ tại nhà hoặc tại chợ phiên địa phương (chỉ họp 5 phiên/tháng) và từ 60–100% số hộ chỉ biết giá sau khi đã hoàn tất việc bán, dẫn đến tình trạng thường xuyên bị tư thương ép giá.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ma Tuấn Anh đã phản ánh toàn diện thực trạng đời sống kinh tế và nguồn thu nhập của các hộ nông dân nghèo tại xã vùng cao Sơn Lập, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng năm 2020. Dữ liệu thực nghiệm từ 60 hộ nghèo cho thấy sản xuất nông lâm nghiệp vẫn là sinh kế chủ đạo nhưng năng suất và giá trị kinh tế còn thấp do thiếu vốn, công cụ thô sơ, trình độ học vấn hạn chế và kênh tiêu thụ phụ thuộc hoàn toàn vào tư thương. Hệ thống giải pháp được đề xuất tập trung vào việc đổi mới cơ chế tín dụng ưu đãi, chuyển giao kỹ thuật khuyến nông, kiên cố hóa hạ tầng giao thông và đào tạo nghề, tạo cơ sở quan trọng giúp địa phương thực hiện mục tiêu giảm nghèo đa chiều bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết Nghèo là một hiện tượng kinh tế xã hội mang tính chất toàn cầu. Nghèo là nỗi bất hạnh của nhiều người, là nghịch lý trên con đường phát triển chung của xã hội. Đói nghèo xuất hiện và tồn tại như một thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia nếu không giải quyết được nạn nghèo đói đất nước sẽ rơi vào cảnh lạc hậu, tụt dần so với các nước trên thế giới.

Do đó công cuộc xoá đói giảm nghèo là vấn đề cấp thiết cần được giải quyết hàng đầu của mỗi quốc gia. Tuy nhiên những năm qua, nghèo đói tại Việt Nam được đo lường thông qua thu nhập. Chuẩn nghèo được xác định dựa trên mức chi tiêu đáp ứng những nhu cầu tối thiểu và được quy ra bằng tiền. Người nghèo hay hộ nghèo là những đối tượng có mức thu nhập thấp hơn chuẩn nghèo.

Với cách xác định hộ nghèo dựa trên thu nhập như hiện nay thì các hộ cận nghèo được xem như thoát nghèo, tuy nhiên, trên thực tế thì các hộ này vẫn còn rất nhiều khó khăn như việc làm không ổn định, thu nhập bấp bênh, rủi ro về bệnh tật, tai nạn, thiên tai, mất mùa. đa phần họ mới thoát nghèo vẫn chưa thực sự bền vững nên khả năng tái nghèo cao. Thậm chí còn có những người tuy không nghèo về thu nhập nhưng lại không tiếp cận được một số nhu cầu cơ bản về y tế, giáo dục, thông tin. Sau khi được thành lập xã Sơn Lập, huyện Bảo Lạc phải đối mặt với nhiều khó khăn như thiếu thốn không điện, đường xã đi lại khó khăn, sóng điện thoại không có, công cụ sản xuất thô sơ chủ yếu dùng sức trâu bò hiệu quả kinh tế kém đi liền với đó là tập tục lạc hậu, đói nghèo.

Được sự quan tâm sát sao của Tỉnh ủy, HĐNN, UBND tỉnh Cao Bằng, sự giúp đỡ của các Sở, ngành và các tổ chức toàn thể của huyện, sự cố gằng của người dân, đời sống của các dân tộc trên địa bàn xã Sơn Lập ngày càng được cải thiện đáng kể, nhiều mô hình phát triển kinh tế đã mang lại hiệu quả cao. Tuy nhiên bên cạnh những thành tự đã đạt được vẫn con tồn tại những khó khăn tiêm ẩn như đói nghèo, thất nghiệp, trình hộ học vấn thấp, năng xuất lao động thấp, những yếu kém trong sản xuất kinh doanh, các ảnh hưởng tử m 2 môi trường như các thiên tai lũ lụt, gió lốc. Kết quả rà soát năm 2019 với tổng số 1903 hộ toàn xã thì hộ nghèo là 208 hộ, chiếm 10,93% tổng số hộ. Hiện nay xã Sơn Lập là xã nghèo của huyện Bảo Lạc với tỉ lệ hộ nghèo còn cao, các điều kiện cơ sở vật chất cơ sở hạ tâng còn nhiều khó khăn, trình độ dân chí con thấp, tài chính thiếu thốn.Từ tình hinh trên nghiên cứu các giải pháp cần thiết tăng thu nhâp, nâng cao đời sống của các hộ nghèo trên địa bàn xã Sơn Lập là một việc quan trọng và cần thiết.

Xuất phát từ những lý do trên tôi tiến hành lựa trọn nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu giải pháp tăng thu nhập cho các hộ nghèo tại xã Sơn Lập, Huyện Bảo Lạc, Tỉnh Cao Bằng”.2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài Nghiên cứu đánh giá thực trạng thu nhập; phân tích làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập; đề xuất các giải pháp nhằm tăng thu nhập cho các hộ nghèo trên địa bàn Xã Sơn Lập.3 Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Nghiên cứu đề tài giúp sinh viên củng cố lại những kiến thức cơ bản và những kiến thức đào tạo chuyên môn trong qua trình học tập trong nhà trường, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội tiếp cận với những kiến thức ngoài thực tế. Nghiên cứu nhằm phát huy cao tính tự giác, chủ động học tập, nghiên cứu của sinh viên. Nâng cao tinh thần học hỏi, tìm tòi, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào tổng hợp, phân tích, đánh giá tình hình và định hướng những ý tưởng trong điều kiện thực tế.

Đây là khoảng thời gian để mỗi sinh viên có cơ hội được thực tế vận dụng kiến thức đã học vào lính vực nghiên cứu khoa học và là bàn đạp cho việc xuất phát những ý tưởng nghiên cứu sau này.2 Ý nghĩa thực tiễn Từ kết quả nghiên cứu đề tài sẽ góp phần vào bản báo cáo đánh giá thực trạng nghèo của địa phương và giải pháp giảm nghèo tăng thu nhập cho các hộ nông dân trên địa bàn xã. Ngoài ra từ những phát hiện trong quá trình nghiên cứu có thể m 3 cho đia phương có cái nhìn tổng thể cũng như chi tiết hơn vê thực trạng hộ nghèo và thu nhập của các hộ nông dân trong xã. Qua đó phần nao giúp định hướng đưa ra những kiến nghị lên cơ quan quản lý cấp trên đê có những giải pháp tăng thu nhập giảm ngheo cho các hộ nông dân một cách bền vững. Xác định được các yếu tố gây ảnh hưởng đến thu nhập của các hộ xã.

Từ đó nắm bắt được các nhu cầu, mong muốn của các hộ và đề ra các giải phát giải quyết các nhu câu trước mắt của người dân. Góp phần thúc đẩy kinh tế, văn hóa, giáo dục, góp phần tăng thu nhập và cải thiệt đời sống người dân trên toàn xã. m 4 Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2.1 Khái niệm về thu nhập Theo Samuelson và Nordhalls (2001), thu nhập là luồng tiền lương, trả lãi, cổ tức và các nguồn thu khác mà một cá nhân hay một quốc gia nhận được trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm). Tại Việt Nam, theo Tổng Cục Thống Kê (2014), thu nhập người lao động được định nghĩa như sau: “Thu nhập từ việc làm là khoản tiền công dưới dạng tiền mặt hoặc hiện vật trả cho người làm công ăn lương đối với thời gian hoặc công việc đã làm, cùng với khoản tiền trả cho thời gian không làm việc như nghỉ phép hoặc nghỉ hè hàng năm, nghỉ lễ hoặc các thời gian nghỉ khác được trả lương, bao gồm cả những khoản tiền công khác được nhận thường xuyên có tính chất như lương trước khi người chủ khấu trừ Khái niệm thu thập được từ điển tiếng việt định nghĩa như sau: Thu nhập là việc nhận được tiên bạc, của cải vật chất từ một hoạt động nào đó, hay là các khoản thu nhập được trong một khoảng thời gian nhất định thường tính theo tháng, năm Theo nghiên cứu của Võ Thành Nhân (2011), thu nhập của hộ gia đình là toàn bộ số tiền và giá trị hiện vật mà hộ và các thành viên của hộ nhận được trong một thời gian nhất định (thường là một năm), bao gồm: (1) Thu từ tiền công, tiền lương; (2) Thu từ sản xuất nông, lâm nghiệp, thuỷ sản; (3) Thu từ sản xuất ngành nghề phi nông, lâm nghiệp, thuỷ sản; (4) Thu khác được tính vào thu nhập.

Khi nói đến thu nhâp thường người ta nói đến hai khia cạnh: Phương thức thu nhập: Thu nhập băng gi tiền hay sản phẩm. Mức thu nhập: Cao hay thấp, so sánh chung trong xã hội hoặc cụ thể trên mỗi địa bàn. Mức thu nhập là cái xác định vê mặt nhiều ít, là căn cứ để nhằm đạt tới trong hoạt động, để làm chuẩn đánh giá, so sánh. Vậy có thể hiểu mức thu nhập là các khoản thu nhập được định mức quy đổi ra tiền tệ hoặc sản phẩm nhằm so sánh lẫn nhau, mức thu nhập thường được đánh giá là cao hoặc thấp.

m 5 Tóm lại, thu nhập của hộ là toàn bộ số tiền và giá trị hiện vật quy thành tiền sau khi đã trừ chi phí sản xuất mà hộ và các thành viên của hộ nhận được trong một thời gian nhất định, thường là 1 năm.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập 2.1 Các yếu tô bên ngoài: + Yếu tố đất đai: Đối với sản xuất nông nghiệp, đất đai là yếu tố đầu vào quan trọng của quá trình sản xuất, từng loại đất, chất lượng đất sẽ quyết định được năng suất và chủng loại cây trồng cho mỗi hộ gia đình và địa phương. Do vậy, hộ gia đình, địa phương nào có nhiều chủng loại đất thì hộ gia đình, địa phương đó sẽ đa dạng về cây trồng. + Khí hậu: Khí hậu ảnh hưởng rất nhiều đến sự đa dạng của giống vật nuôi,cây trồng; khí hậu mỗi địa phương khác nhau nên cần phải chọn những giống cây trồng, vật nuôi phù hợp với khí hậu địa phương đó, để có được năng suất cao. Ngoài ra, nhiều địa phương đã dựa vào đặc điểm này mà tạo ra được những sản phẩm đặc sản của địa phương, mang tính cạnh tranh cao với sản phẩm cùng loại đến từ địa phương khác.

+ Điêu kiện đường xá đi lại: Nền nông nghiệp hiện nay hội nhập, mang nhiều tính chất thị trường nên có được thị trường rộng lớn là nhân tố thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp. Do đó, điều kiện đi lại quyết định rất lớn đến khả năng tiếp cận thị trường của các sản phẩm nông sản của hộ và địa phương. + Khâu phòng trừ sâu bệnh: Hiện nay với sự phát triển của KHCN đã cho ra đời nhiều loại giống cây trồng, vật nuôi có sức kháng thể cao, đem lại năng suất lớn cho các hộ nông dân. Nhưng bên cạnh đó, các cây trồng, vật nuôi hiện nay chịu nhiều bệnh mới khó kiểm soát, nên cần có sự tham gia của các cấp, các ngành trong việc kiểm soát dịch bệnh trên các loại cây trồng, vật nuôi.2 Yếu tố hộ gia đình: + Số người lao động trong hộ: Sản xuất nông nghiệp nước ta hiện nay vẫn dựa chủ yếu vào sức người, cơ giới hóa vẫn còn chậm.

Mặt khác, ở vùng sâu, vùng xa, vùng kinh tế - xã hội khó khăn, trình độ nhận thức của người dân còn hạn chế, m 6 đường đi lại khó khăn, cơ sở hạ tầng điện thiếu,. thì sản xuất nông nghiệp vẫn dựa chủ yếu vào sức người. + Ốm đau bệnh tật: Sản xuất dựa nhiều vào sức người, nếu gia đình nào có người mắc bệnh thì sẽ giảm sức lao động, một số thành viên trong gia đình lại phải chăm sóc người bệnh, ảnh hưởng rất lớn đến thu nhập của hộ nông dân. + Không quản lý chi tiêu: Trình độ người nông dân, nhất là những vùng sâu, vùng xa thường là còn thấp, nên khái niệm đầu tư để mở rộng sản xuất rất hạn chế.

Nhiều gia đình không quản lý chi tiêu chặt chẽ dẫn đến tình trạng nhiều vốn sản xuất, thường xuyên phải nợ người khác, nợ ngân hàng, không tập trung sản xuất được.