ĐẶT VẤN ĐỀ Cây cà phê cà cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của người dân tại Sơn La, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Là cây trồng chủ lực của tỉnh Sơn La. Vì vậy các biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, giá trị của sản phẩm cà phê thường xuyên được tập trung nghiên cứu. Cà phê được trồng chủ yếu ở Sơn La là cà phê arabica (cà phê chè).
Bắt đầu trồng từ trước năm 1945 với diện tích trồng cà phê còn hạn chế, rải rác trong các vườn nhỏ của hộ gia đình, sản phẩm chủ yếu tự cung tự cấp, chưa trở thành hàng hoá, sau khoảng 50 năm trồng, cây cà phê chè đã trở thành cây mũi nhọn trong phát triển kinh tế và được coi là cây trồng chủ lực của tỉnh. Trong những năm gần đây diện tích và sản lượng cà phê chè của tỉnh Sơn La đã tăng lên nhanh chóng với giống chủ lực là catimor. Hiện nay, cây cà phê chè trên địa bàn tỉnh được trồng tập trung tại huyện Mai Sơn, thành phố Sơn La, huyện Thuận Châu. Năm 2016 diện tích trồng cà phê toàn tỉnh là 12.039 ha (theo thống kê của Sở Nông nghiệp tỉnh Sơn La), sản lượng cà phê nhân đạt 10.334 tấn; năng suất trung bình cà phê nhân hàng năm đạt 15,08 tạ/ha.
Đánh giá được vai trò, tầm quan trọng của cây cà phê với việc phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã ban hành nhiều chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư nhằm phát triển cây cà phê, điển hình năm 2015, HĐND tỉnh ban hành Nghị Quyết số 112/2015/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ phát triển cà phê bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La giai đoạn 2015 – 2020, trong đó có nhiều chính sách hỗ trợ các giải pháp kỹ thuật như: tưới nước, tái canh, trồng cây che bóng… Mặc dù vậy, hiện nay việc trồng, chăm sóc, chế biến cà phê đang đối mặt với những khó khăn, thách thức, các tiến bộ khoa học kỹ thuật chưa được áp dụng một cách đồng bộ, vì thế sản xuất Cà phê của Sơn La chưa thật sự bền vững. Hầu hết diện tích cà phê của của tỉnh Sơn La được trồng bằng hạt do người dân tự sản xuất, chất lượng giống không đảm bảo, dẫn đến nhiều vườn bị thoái hóa ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng cà phê. Bón phân cho cà phê chưa tuân thủ đúng qui trình kỹ thuật.
Phần lớn diện tích Cà phê chỉ sử dụng 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phân hóa học với 3 nguyên tố đa lượng là N, P, K, không sử dụng các loại phân bón trung lượng và vi lượng, không bón bổ sung phân chuồng hay phân hữu cơ vi sinh đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cà phê. Hầu hết diện tích Cà phê của tỉnh Sơn la chưa được tưới nước. Tình trạng thiếu nước tưới đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất Cà phê Sơn La. Trong vài năm trở lại đây, trên các vườn cà phê chè tại Sơn La xuất hiện hiện tượng chùn ngọn với các triệu chứng đỉnh sinh trưởng, các búp lá và lộc non của cây cà phê phát triển kém, các đốt ngắn, lá xoăn lại và bị nhăn dúm gây ảnh hưởng đên sự sinh trưởng và phát triển của cây cà phê, làm giảm năng suất một cách rõ rệt.
Năm 2015, Viện Bảo vệ thực vật đã xác định được 1 nguyên nhân gây ra hiện tượng chùn ngọn do thiếu dinh dưỡng vi lượng Bo. Tuy nhiên việc áp dụng biện pháp kỹ thuật để giảm thiểu hiện tượng trên chưa được nhân rộng. Ngoài ra mọt đục quả gây hại gia tăng trong vài năm trở lại đây và việc phòng trừ còn gặp nhiều lúng túng. Từ tháng 8/2014, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Sơn La đã chỉ đạo xây dựng mô hình thử nghiệm ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt của ISAREL cho cây cà phê nhưng chưa có đánh giá về mặt khoa học hiệu quả của các mô hình tưới nhỏ giọt để làm cơ sở khuyến cáo, nhân rộng mô hình.
Xuất phát từ thực tiễn trên, chúng tôi lựa chọn đề tài: “Đánh giá thực trạng và đề xuất một số giải pháp kỹ thuật nhằm tăng năng suất cà phê chè tại Sơn La” để góp phần tăng năng suất cà phê bền vững tại tỉnh. GIẢ THIẾT KHOA HỌC Mô hình tưới nhỏ giọt Israel được thử nghiệm tại một số hộ trồng cà phê của tỉnh Sơn La, nhưng chưa có đánh giá nào về hiệu quả của mô hình. Do vậy đề tài xác định rõ hiệu quả, tác động của việc áp dụng công nghệ tưới nhỏ giọt đối với cà phê từ đó khuyến cáo áp dụng cho một số cây trồng khác Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật như tưới nước, bón phân, tỉa cành tạo tán chưa hợp lý dẫn tới hiện tượng chùn ngọn (thiếu vi lượng Bo) và mọt đục quả xuất hiện gia tăng do vậy đề tài đưa ra được một số khuyến cáo kỹ thuật hạn chế hiện tượng chùn ngọn và mọt đục quả cà phê. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU - Đánh giá đúng thực trạng canh tác cà phê trên địa bàn tỉnh: Diện tích, năng suất, giống sử dụng, các biện pháp kỹ thuật canh tác áp dụng, năng suất và 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiệu quả kinh tế của việc trồng cà phê; Đề xuất được một số giải pháp kỹ thuật góp phần tăng năng suất cà phê.
- Đánh giá hiệu quả của biện pháp tưới nước bằng công nghệ Israel đối với sinh trưởng, năng suất cà phê so với biện pháp không tưới. - Đánh giá hiệu quả của kỹ thuật bón phân có hàm lượng Bo cao cho cà phê để hạn chế hiện tượng chùn ngọn. - Đánh giá hiệu quả phòng trừ mọt đục quả cà phê bằng một số biện pháp canh tác. PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Việc đánh giá thực trạng được tiến hành ở một số hộ nông dân 3 huyện trồng cà phê lớn nhất của tỉnh (Thành phố Sơn La, huyện Mai Sơn, Thuận Châu).
- Đề tài chỉ đánh giá so sánh hiệu quả của biện pháp tưới nhỏ giọt cho cà phê và biện pháp không tưới trên vườn cà phê kinh doanh của một số hộ nông dân tại các địa điểm được đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt (xã Chiềng Cọ - TP Sơn La; xã Chiềng Ban – Mai Sơn; xã Phỏng Lái – Thuận Châu). - Đề tài tập trung đánh giá hiệu quả kinh tế của biện pháp tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân hòa tan thông qua đánh giá một số yếu tố cấu thành năng suất trên cây cà phê; tập trung đánh giá hiệu quả của biện pháp sử dụng phân bón có hàm lượng Bo cao trong hạn chế hiện tượng chùn ngọn cà phê; biện pháp tỉa cành, tạo tán, vệ sinh đồng ruộng trong phòng trừ mọt đục quả cà phê. Các thí nghiệm so sánh, đánh giá đều được thực hiện trên vườn cà phê kinh doanh 10 năm tuổi đồng đều về sinh trưởng và năng suất ổn định là khoảng 1,5 tấn/ha. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN 1.
Những đóng góp mới - Đánh giá được thực trạng trồng cà phê tại tỉnh Sơn La, đưa ra những hạn chế trong kỹ thuật bón phân, tưới nước và tỉa cành tạo tán từ đó đề xuất các giải pháp kỹ thuật nhằm tăng năng suất. - Đánh giá được ảnh hưởng của biện pháp tưới nhỏ giọt, đến sinh trưởng phát triển và năng suất của cà phê; - Đánh giá được ảnh hưởng của phân bón vi lượng chứa Bo đối với hiện tượng chùn ngọn và biện pháp canh tác trong phòng trừ mọt đục quả cà phê. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học có ý nghĩa về thực trạng áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong canh tác cà phê tại Sơn La.
Hiệu quả của một số biện pháp kỹ thuật áp dụng (Tưới nước, bón phân, kỹ thuật canh tác). Làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu và giảng dạy về cây cà phê ở Việt Nam. Ý nghĩa thực tiễn Đánh giá đúng được thực trạng trồng cà phê trên địa bàn tỉnh Sơn La, đặc biệt thực trạng về tưới nước, bón phân vi lượng chứa Bo, mức độ nhiễm mọt đục quả. Từ đó đưa ra khuyến cáo về sử dụng phương pháp bón phân chứa nguyên tố Bo, biện pháp tưới nước, biện pháp canh tác hợp lý phòng trừ mọt đục quả cho cà phê chè ở Sơn La nhằm tăng năng suất tăng thu nhập cho nông dân.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT CÀ PHÊ 2. Tình hình sản xuất cà phê trên thế giới Cách đây hàng nghìn năm, cây cà phê đã được người dân du mục Ethiopi ngẫu nhiên tìm thấy ở làng Capfa, gần thủ đô Ethiopi.
Cà phê có rất nhiều loài khác nhau. Trong đó phổ biến nhất về diện tích trồng cũng như vai trò quan trọng trên thị trường cà phê thế giới là 2 loài cà phê: Cà phê chè: Coffea arabica Cà phê vối: Coffea canephora Pieere Trên thị trường cà phê chè được đánh giá cao hơn cà phê vối vì có hương vị thơm ngon và chứa ít hàm lượng caffein hơn. Các nước trồng cà phê chè có hương vị thơm ngon như: Kenya, Tazania, Ethiopia, Colombia.thường trồng ở nơi có độ cao 800m trở lên. Vì yêu cầu sinh thái khác nhau 2 loại cà phê này được trồng tập chung ở những khu vực khác nhau trên thế giới.
Cà phê Arabica được trồng chủ yếu ở Châu Mỹ, đặc biệt tại hai nước là Brazin và Colombia. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), Brazil là cường quốc trồng cà phê lớn nhất thế giới (2. Tiếp đó là một số quốc gia như Colombia (750.410 ha), Côte d’Ivoire (450.000 ha), Việt Nam (633. Theo thống kê FAOSTAT (2013), năng suất cà phê trung bình trên thế giới đạt 8,21 tạ/ha, trong đó Châu Á có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp nên năng suất đạt cao nhất 10,16 tạ/ha.
Châu Mỹ năng suất đạt trung bình 8,79 tạ/ha. Tại châu Phi do yếu tố khô hạn đã làm giới hạn năng suất cà phê, năng suất đạt thấp nhất trong các châu lục trồng cà phê (4,31 tạ/ha). Theo số liệu của tổ chức cà phê quốc tế (ICO) hiện nay có khoảng 20 đến 30 nước sản xuất cà phê tập trung chủ yếu vào các khu vực là: Bắc và Trung Mỹ, Nam Mỹ, Châu Phi và Châu Á - Thái Bình Dương. Sản lượng cà phê xuất khẩu giai đoạn 2013-2016 của một số nước có lượng cà phê xuất khẩu lớn thể hiện tại bảng 2.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.