Chương 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ VỐN KINH DOANH VÀ QUẢN TRỊ VỐN KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Vốn kinh doanh và nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm và đặc trưng của vốn kinh doanh Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế thực hiện các hoạt động sản xuất, cung ứng hàng hóa cho người tiêu dùng qua thị trường nhằm mục đích sinh lời.
Quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng là quá trình kết hợp các yếu tố đầu vào như nhà xưởng, thiết bị, nguyên vật liệu. và sức lao động để tạo ra yếu tố đầu ra là hàng hóa và tiêu thụ hàng hóa đó để thu lợi nhuận. Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, để có được các yếu tố đó các doanh nghiệp phải bỏ ra một số vốn tiền tệ nhất định, phù hợp với quy mô và điều kiện kinh doanh của doanh nghiệp. Vốn có ý nghĩa quyết định tới mọi khâu của quy trình sản xuất kinh doanh.
Vậy vốn là gì? Có rất nhiều quan niệm khác nhau về vốn: Theo quan điểm của Mác: “Vốn chính là tư bản, là giá trị đem lại giá trị thặng dư, là một đầu vào của quá trình sản xuất.Samuelson lại có quan niệm về vốn ở một giác độ rộng hơn, ông cho rằng vốn là hàng hóa được sản xuất ra để phục vụ cho một quá trình sản xuất mới, là đầu vào cho hoạt động sản xuất của một doanh nghiệp. Như vậy vốn kinh doanh có thể tồn tại dưới cả hình thái tiền tệ và hình thái hiện vật như máy móc, thiết bị, nhà xưởng,… David Begg trong cuốn kinh tế học cho rằng: “Vốn được phân chia theo hai hình thái là vốn hiện vật và vốn tài chính”. Như vậy ông đã đồng nhất vốn với tài sản doanh nghiệp. SV: Nguyễn Khánh Huyền Lớp: CQ49/11.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 5 Học viện Tài chính Ngoài ra còn có rất nhiều quan điểm khác nhau về vốn nhưng đều thể hiện vốn là một yếu tố cơ bản, là tiền đề cần thiết cho việc hình thành và hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp.
Trong nền kinh tế thị trường, để tiến hành sản xuất kinh doanh, mỗi doanh nghiệp cần phải có một lượng vốn tiền tệ nhất định. Lượng vốn tiền tệ đó gọi là vốn kinh doanh của doanh nghiệp. Vốn kinh doanh của doanh nghiệp thường xuyên vận động và chuyển hóa từ hình thái ban đầu là tiền sang hình thái hiện vật, cuối cùng lại trở về hình thái ban đầu là tiền.- H’ - T’ Từ các phân tích ở trên, có thể định nghĩa tổng quát về vốn kinh doanh như sau: “Vốn kinh doanh của doanh nghiệp là toàn bộ số tiền ứng trước mà doanh nghiệp bỏ ra để đầu tư hình thành các tài sản cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.” Nói cách khác, đó là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ giá trị tài sản mà doanh nghiệp đã đầu tư và sử dụng vào mục đích sản xuất kinh doanh với mục tiêu lợi nhuận. Trong quá trình sản xuất kinh doanh, vốn kinh doanh của doanh nghiệp không ngừng vận động, chuyển đổi hình thái biểu hiện.
Từ hình thái vốn tiền tệ ban đầu sang hình thái vốn đầu tư, hàng hóa và cuối cùng lại trở về hình thái vốn tiền tệ. Như vậy, trong suốt quá trình vận động đồng vốn có thể thay đổi hình thái biểu hiện nhưng điểm xuất phát và điểm cuối cùng vòng tuần hoàn phải là giá trị. Quá trình này được diễn ra liên tục, thường xuyên lặp lại sau mỗi chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp và được gọi là quá trình tuần hoàn, chu chuyển vốn kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, quá trình này diễn ra nhanh hay chậm lại phụ thuộc rất lớn vào các đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của từng ngành kinh doanh, vào trình độ tổ chức sản xuất kinh doanh của từng doanh nghiệp.
SV: Nguyễn Khánh Huyền Lớp: CQ49/11.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 6 Học viện Tài chính Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, vốn kinh doanh không chỉ là điều kiện tiên quyết đối với sự ra đời của doanh nghiệp mà nó còn là một trong những yếu tố giữ vai trò quyết định trong quá trình hoạt động và phát triển của doanh nghiệp. Tuy nhiên, có trong tay một lượng vốn lớn mới chỉ là điều kiện cần chứ không phải là điều kiện đủ để doanh nghiệp đạt được mục tiêu đề ra. Vấn đề đặt ra là doanh nghiệp có biết quản lý và sử dụng có hiệu quả số vốn đó hay không. Để làm được điều đó trước hết doanh nghiệp phải nhận thức đúng đắn, đẩy đủ về các đặc trưng của vốn kinh doanh.
Thứ nhất, Vốn kinh doanh là biểu hiện bằng tiền của các tài sản nhất định (cả tài sản hữu hình và vô hình) mà doanh nghiệp huy động, sử dụng vào kinh doanh. Đây là đặc trưng cơ bản nhất của vốn kinh doanh. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật thì những tài sản vô hình ngày càng phong phú, đa dạng và giữ vai trò quan trọng trong việc tạo ra khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Thứ hai, Vốn phải được tích tụ, tập trung đến một lượng nhất định mới có thể phát huy được tác dụng đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Để đầu tư vào sản xuất kinh doanh vốn phải được gom lại thành những món lớn. Do vậy các doanh nghiệp vừa phải khai thác tiềm năng về vốn vừa phải tìm cách thu hút nguồn vốn. Thứ ba, Vốn phải vận động sinh lời. Vốn được biểu hiện bằng tiền nhưng tiền chỉ là dạng tiềm năng của vốn, để tiền biến thành vốn thì đồng tiền đó phải được vận động sinh lời.
Trong quá trình vận động đồng vốn có thể thay đổi hình thái biểu hiện, nhưng điểm xuất phát và kết thúc của vòng tuần hoàn phải là giá trị - là tiền, đồng tiền phải quay về giá trị xuất phát với giá trị lớn hơn - tức là kinh doanh phải đảm bảo có lãi. Có thể mô phỏng quá trình vận động của VKD như sau: SV: Nguyễn Khánh Huyền Lớp: CQ49/11.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 7 Học viện Tài chính Thứ tư, Vốn kinh doanh của doanh nghiệp luôn vận động và gắn với một chủ sở hữu nhất định và phải được quản lý chặt chẽ. Việc xác định rõ ràng chủ sở hữu sẽ nâng cao trách nhiệm trong công tác quản trị vốn. Các doanh nghiệp không thể mua bán quyền sở hữu vốn mà chỉ có thể mua, bán quyền sử dụng vốn kinh doanh trên thị trường tài chính.
Giá cả của quyền sử dụng vốn kinh doanh chính là chi phí cơ hội trong việc sử dụng vốn kinh doanh của doanh nghiệp. Thứ năm, Trong nền kinh tế thị trường, vốn là một hàng hóa đặc biệt. Lý do ta có thể nói vốn là một hàng hóa là vì nó có giá trị và giá trị sử dụng như mọi hàng hóa khác. Giá trị sử dụng của vốn là để sinh lời.
Tuy nhiên vốn lại khác những hàng hóa khác, đó là quyền sở hữu vốn và quyền sử dụng vốn có thể gắn với nhau cũng có thể tách rời. Đây chính là đặc trưng quan trọng giúp cho các doanh nghiệp có khả năng huy động vốn linh hoạt trong nền kinh tế thị trường. Thứ sáu, Do tác động của các yếu tố khả năng sinh lời và rủi ro nên vốn kinh doanh của doanh nghiệp luôn có giá trị theo thời gian. Một đồng vốn kinh doanh hiện tại sẽ có giá trị kinh tế khác với một đồng vốn kinh doanh tương lai và ngược lại.
Điều này rất có ý nghĩa khi bỏ vốn đầu tư và tính hiệu quả của đồng vốn mang lại. Nhận thức đầy đủ những đặc trưng của vốn kinh doanh có ý nghĩa rất quan trọng đối với nhà quản trị. Tuy nhiên để tăng cường quản trị vốn kinh doanh doanh nghiệp phải phát huy hết vai trò của nó, có như vậy việc đầu tư vốn của doanh nghiệp trong sản xuất mới thực sự đem lại hiệu quả cao. SV: Nguyễn Khánh Huyền Lớp: CQ49/11.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 8 Học viện Tài chính 1.
Thành phần của vốn kinh doanh Vốn kinh doanh của doanh nghiệp có nhiều loại, để phục vụ cho yêu cầu quản lý, sử dụng vốn kinh doanh tiết kiệm và có hiệu quả người ta thường phân loại chúng theo các tiêu thức nhất định. Phân loại theo kết quả của hoạt động đầu tư Nếu phân loại theo kết quả của hoạt động đầu tư, vốn kinh doanh của doanh nghiệp được chia thành vốn kinh doanh đầu tư vào tài sản lưu động, tài sản cố định và tài sản tài chính của doanh nghiệp. Vốn kinh doanh đầu tư vào TSLĐ là số vốn đầu tư để hình thành các tài sản lưu động phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, bao gồm các loại vốn bằng tiền, vốn vật tư hàng hóa, các khoản phải thu, các loại TSLĐ khác của doanh nghiệp. Vốn kinh doanh đầu tư vào TSCĐ là số vốn đầu tư để hình thành các tài sản cố định hữu hình và vô hình, như nhà xưởng, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, thiết bị dẫn truyền, thiết bị, dụng cụ quản lý, các khoản chi phí mua bằng phát minh, sáng chế, nhãn hiệu sản phẩm độc quyền, giá trị lợi thế về vị trí địa điểm kinh doanh của doanh nghiệp,… Vốn kinh doanh đầu tư vào các tài sản tài chính là số vốn doanh nghiệp đầu tư vào các tài sản tài chính như cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu Chính phủ, kỳ phiếu ngân hàng, chứng chỉ quỹ đầu tư và các giấy tờ có giá khác.
Mỗi loại tài sản đầu tư của doanh nghiệp có thời hạn sử dụng và đặc điểm thanh khoản khác nhau. Điều này có ảnh hưởng rất lớn đến thời gian luân chuyển của vốn kinh doanh cũng như mức độ rủi ro trong sử dụng vốn kinh doanh của doanh nghiệp. Vì thế cách phân loại trên giúp cho doanh nghiệp có thể lựa chọn được cơ cấu tài sản đầu tư hợp lý, hiệu quả. SV: Nguyễn Khánh Huyền Lớp: CQ49/11.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 9 Học viện Tài chính 1.
Phân loại theo đặc điểm luân chuyển vốn Nếu phân loại theo đặc điểm luân chuyển của vốn, vốn kinh doanh của doanh nghiệp được chia thành vốn cố định và vốn lưu động. Đây cũng là tiêu thức phân loại mà luận văn này sử dụng để phân tích về vốn kinh doanh của doanh nghiệp.