Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC 1.1 Tổng quan về thị trường bảo hiểm phi nhân thọ 1.1 Khái niệm bảo hiểm phi nhân thọ Dựa theo Luật kinh doanh bảo hiểm số 24/2000/QH10 thì có các loại hình bảo hiểm được phép triển khai trên lãnh thổ Việt Nam là: bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm phi nhân thọ và bảo hiểm bắt buộc. Theo đó, bảo hiểm phi nhân thọ là loại nghiệp vụ bảo hiểm tài sản, trách nhiệm dân sự và các nghiệp vụ bảo hiểm khác không thuộc bảo hiểm nhân thọ với các nghiệp vụ cụ thể như sau: a) Bảo hiểm sức khỏe và bảo hiểm tai nạn con người; b) Bảo hiểm tài sản và bảo hiểm thiệt hại; c) Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển đường bộ, đường biển, đường sông, đường sắt và đường không; d) Bảo hiểm hàng không; e) Bảo hiểm xe cơ giới; f) Bảo hiểm cháy, nổ; g) Bảo hiểm thân tàu và trách nhiệm dân sự của chủ tàu; h) Bảo hiểm trách nhiệm chung; i) Bảo hiểm tín dụng và rủi ro tài chính; j) Bảo hiểm thiệt hại kinh doanh; k) Bảo hiểm nông nghiệp; Tuy nhiên, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật kinh doanh bảo hiểm số 61/2010/QH12 có hiệu lực thi hành ngày 01 tháng 07 năm 2011 thì nghiệp vụ bảo hiểm sức khỏe và bảo hiểm tai nạn con người đã được tách ra khỏi bảo hiểm phi nhân thọ và trở thành một loại bảo hiểm riêng biệt là bảo hiểm sức khỏe. Theo đó, bảo hiểm sức khỏe bao gồm: bảo hiểm tai nạn con người; bảo hiểm y tế và bảo hiểm chăm sóc sức khỏe. Phạm Ngọc Quế Phương Trang 3 Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh bảo hiểm sức khỏe - tai nạn tại Bảo Minh Bến Thành 1.2 Tình hình thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam giai đoạn 2009-2012 1.1 Doanh thu phí bảo hiểm gốc Tổng doanh thu phí bảo hiểm gốc toàn thị trường giai đoạn 2009 – 2012 Hình 1.1: Doanh thu phí bảo hiểm gốc thị trường bảo hiểm phi nhân thọ giai đoạn 2009 – 2012 ĐVT: Triệu đồng Nguồn: Niên giám thống kê năm 2009, 2010, 2011 và 2012 Qua biểu đồ có thể thấy thị trường bảo hiểm phi nhân thọ giai đoạn 2009 – 2012 có những bước tăng trưởng đáng kể với mức tăng trong doanh thu phí bảo hiểm gốc là 9.383 tỷ đồng, tức là tăng 67,13%.
Cụ thể, trong các năm 2009, 2010, 2011 và 2012, doanh thu phí bảo hiểm gốc toàn thị trường bảo hiểm phi nhân thọ lần lượt là 13.622 triệu đồng và 22.993 triệu đồng tương ứng với các mức tăng trưởng: 25,16%; 25,23%; 20,97% và 10,33%. Doanh thu phí bảo hiểm gốc theo nghiệp vụ bảo hiểm Giai đoạn 2009 – 2012, thị trường bảo hiểm phi nhân thọ có tất cả 11 nghiệp vụ bảo hiểm cơ bản. Theo đó, bảo hiểm xe cơ giới có mức doanh thu cao nhất, chiếm tỉ trọng lớn nhất qua các năm, kế đến là bảo hiểm tài sản thiệt hại, bảo hiểm sức khỏe - tai nạn con người, bảo hiểm thân tàu và trách nhiệm dân sự chủ tàu và các nghiệp vụ khác. Tuy nhiên, tỷ trọng của bảo hiểm xe giới và bảo hiểm thân tàu và trách nhiệm Phạm Ngọc Quế Phương Trang 4 Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh bảo hiểm sức khỏe - tai nạn tại Bảo Minh Bến Thành dân sự chủ tàu lại sụt giảm qua các năm trong khi các loại hình bảo hiểm sức khỏe - tai nạn con người và bảo hiểm tài sản thiệt hại lại tăng.2: Cơ cấu doanh thu phí bảo hiểm gốc thị trường bảo hiểm phi nhân thọ theo nghiệp vụ bảo hiểm giai đoạn 2009 – 2012 Nguồn: Niên giám thống kê năm 2009, 2010, 2011 và 2012 Theo đó, mặc dù bảo hiểm xe cơ giới luôn có tỉ trọng dẫn đầu trên thị trường nhưng tỷ trọng đã giảm qua các năm với doanh thu phí lần lượt là: 4.443 triệu đồng và 6.
Bảo hiểm thân tàu và trách nhiệm dân sự chủ tàu cũng có tỷ trọng trong doanh thu giảm với các mức tỉ trọng lần lượt là 11,29%; 10,54%; 9,04% và 7,89%. Hai loại bảo hiểm có tỷ trọng tăng qua các năm là bảo hiểm sức khỏe – tai nạn con người và bảo hiểm tài sản thiệt hại. Tuy nhiên, trong khi bảo hiểm sức khỏe – tai nạn con người tăng đều qua các năm thì bảo hiểm tài sản thiệt hại lại có dấu hiệu suy giảm trong năm 2012. Các mức doanh thu của bảo hiểm sức khỏe - tai nạn lần lượt là: 1.
Doanh thu của các loại hình bảo hiểm khác cũng tăng tương ứng với tỷ trọng doanh thu trong toàn thị trường cũng tăng. Phạm Ngọc Quế Phương Trang 5 Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh bảo hiểm sức khỏe - tai nạn tại Bảo Minh Bến Thành Doanh thu phí bảo hiểm gốc theo doanh nghiệp Hiện tại, thị trường bảo hiểm phi nhân thọ có khoảng 30 doanh nghiệp hoạt động với nhiều quy mô lớn nhỏ khác nhau; tuy nhiên, trong suốt giai đoạn 2009 – 2012, bảo hiểm Bảo việt luôn dẫn đầu thị trường về doanh thu với tỉ trọng khoảng 25% thị trường.3: Cơ cấu doanh thu phí bảo hiểm gốc theo doanh nghiệp giai đoạn 2009 – 2012 Nguồn: Niên giám thống kê 2009, 2010, 2011 và 2012 Giai đoạn 2009 – 2012, mặc dù luôn dẫn đầu về doanh thu qua các năm, thị phần của Bảo Việt giảm qua các năm từ 26,87% trong năm 2009 chỉ còn 23,73% trong năm 2012. Điều này cũng xảy ra tương tự với 3 công ty bảo hiểm ở vị trí tiếp theo là PVI, Bảo Minh và PJICO với tỉ trọng doanh thu bảo hiểm năm 2012 lần lượt là 20,33%; 9,93% và 8,77%. Đáng chú ý là công ty bảo hiểm PTI có sự gia tăng đáng kể trong doanh thu với mức tăng 3,9% (từ 3,3% lên đến 7,2%) trong 4 năm.
Ngoài ra, các công ty khác cũng có sự gia tăng với mức tăng tỉ trọng trong giai đoạn này là 3,28%. Phạm Ngọc Quế Phương Trang 6 Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh bảo hiểm sức khỏe - tai nạn tại Bảo Minh Bến Thành 1.2 Chi bồi thường bảo hiểm gốc Hình 1.4: Chi bồi thường bảo hiểm gốc toàn thị trường giai đoạn 2009 – 2012 ĐVT: Triệu đồng Nguồn: Niên giám thống kê năm 2009, 2010, 2011 và 2012 Giai đoạn 2009 – 2012, số tiền bồi thường bảo hiểm gốc tăng đáng kể với mức tăng là 3.249 tỷ đồng, tức là tăng 68,30%.Cụ thể, trong các năm 2009, 2010, 2011 và 2012, số tiền bồi thường bảo hiểm gốc toàn thị trường bảo hiểm phi nhân thọ lần lượt là 5.748 triệu đồng và 8.581 triệu đồng, tương ứng với tỷ lệ bồi thường lần lượt là: 38,72%; 37,44%; 42,33% và 38,99%. Theo đó, các công ty có tỉ lệ bảo hiểm cao qua các năm là: SVI, Liberty, Bảo Minh.1: Bồi thường bảo hiểm gốc theo nghiệp vụ Nghiệp vụ bảo hiểm 2009 2010 2011 2012 Sức khỏe - tai nạn con người 46,95% 43,09% 44,67% 45,75% Hàng hóa vận chuyển 51,96% 29,36% 27,67% 26,78% Hàng không 30,52% 22,16% 49,43% 8,12% Xe cơ giới 48,13% 49,89% 53,30% 53,44% Cháy nổ và mọi rủi ro tài sản 45,75% 32,46% 57,59% 37,04% Gián đoạn kinh doanh 4,21% 7,05% 28,75% 8,75% Thân tàu và TNDS chủ tàu 28,43% 38,40% 68,57% 46,25% Trách nhiệm chung 3,36% 4,08% 7,77% 22,80% Nông nghiệp 3,58% 0,45% 13,07% 37,88% Tín dụng và rủi ro tài chính 0,66% 0,00% 35,85% 13,22% Tài sản thiệt hại 22,87% 26,12% 17,30% 24,99% Nguồn: Niên giám thống kê năm 2009, 2010, 2011 và 2012 Phạm Ngọc Quế Phương Trang 7 Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh bảo hiểm sức khỏe - tai nạn tại Bảo Minh Bến Thành Qua bảng trên có thể thấy, bảo hiểm xe cơ giới và bảo hiểm sức khỏe và tai nạn con người có tỉ lệ bồi thường khá cao với mức tỉ lệ bồi thường trung bình khoảng 50% đối với bảo hiểm xe cơ giới và khoảng 45% đối với bảo hiểm sức khỏe - tai nạn con người giai đoạn 2009 – 2012. Bảo hiểm thân tàu và trách nhiệm dân sự chủ tàu cũng có tỉ lệ bồi thường cao với năm 2011, tỉ lệ bồi thường lên đến 68,57%.
Bảo hiểm cháy nổ và mọi rủi ro tài sản có tỉ lệ bồi thường khoảng 40%. Các nghiệp vụ bảo hiểm còn lại có tỉ lệ bồi thường trung bình thấp hơn 20%. Kết luận: Giai đoạn 2009 – 2012, thị trường bảo hiểm phi nhân thọ có sự tăng trưởng mạnh mẽ với doanh thu tăng khoảng 67,13%. Tuy nhiên, số tiền bồi thường cũng tăng với mức tăng cao hơn, khoảng 68,3% cho thấy các công ty bảo hiểm cũng như các nhà quản lý thị trường bảo hiểm cần có những biện pháp thích hợp nhằm giảm tình trạng này.
Ngoài ra, thị trường bảo hiểm cũng có những thay đổi đáng kể trong thị phần. Theo đó, việc độc quyền hoặc phân hóa đã không còn rõ rệt trong thị trường mà thay vào đó là một môi trường cạnh tranh ngày càng năng động hơn với nỗ lực của các doanh nghiệp nhỏ và các doanh nghiệp lâu năm trên thị trường.2 Tổng quan về hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ 1.1 Khái niệm doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ Căn cứ Luật kinh doanh bảo hiểm số 24/2000/QH10, doanh nghiệp bảo hiểm được định nghĩa như sau: “Doanh nghiệp bảo hiểm là doanh nghiệp được thành lập, tổ chức và hoạt động theo quy định của Luật kinh doanh bảo hiểm và các quy định khác của pháp luật có liên quan để kinh doanh bảo hiểm, tái bảo hiểm.” Vậy doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ là doanh nghiệp kinh doanh các nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ và có đầy đủ pháp lý kinh doanh các nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ được quy định tại Luật kinh doanh bảo hiểm. Phạm Ngọc Quế Phương Trang 8 Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh bảo hiểm sức khỏe - tai nạn tại Bảo Minh Bến Thành 1.2 Tổng quan về hoạt động kinh doanh tại doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ giai đoạn 2009-2012 1.1 Các tiêu chí đánh giá hiệu quả họat động của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ Theo hệ thống các chỉ tiêu giám sát doanh nghiệp bảo hiểm của Bộ Tài chính, hiệu quả họat động kinh doanh của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ được thể hiện qua các chỉ tiêu được tính toán tương ứng với các công thức: Công thức số 1: Tốc độ tăng trưởng doanh thu phí bảo hiểm gốc (A) Những thay đổi lớn về doanh thu phí bảo hiểm thuần qua các năm thường là dấu hiệu của sự mất ổn định trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bảo hiểm và được tính như sau: Công thức số 2: Tỷ lệ bồi thường (B) Tỷ lệ bồi thường là một trong các chỉ tiêu thể hiện chất lượng khai thác và quản lý rủi ro của doanh nghiệp bảo hiểm.