Giải pháp tăng cường cho vay đối với hộ mới thoát nghèo tại Ngân hàng Chính sách Xã hội tỉnh Lào Cai

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu tăng cường cho vay đối với hộ mới thoát nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội tỉnh lào cai, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Huệ
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Minh Hằng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Giải pháp tăng cường cho vay hộ mới thoát nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TĂNG CƯỜNG CHO VAY HỘ MỚI THOÁT NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CSXH
• 1.1. Cơ sở lý luận về tăng cường cho vay hộ mới thoát nghèo của Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam
• 1.1.1. Khái quát về Ngân hàng chính sách xã hội ở Việt Nam
• 1.1.2. Các khái niệm về tăng cường cho vay đối với hộ mới thoát nghèo
• 1.1.3. Vai trò tăng cường cho vay đối với hộ mới thoát nghèo
• 1.1.4. Nội dung tăng cường cho vay đối với hộ mới thoát nghèo
• 1.1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến tăng cường cho vay
• 1.1.6. Căn cứ để tiến hành cho vay hộ mới thoát nghèo
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về cho vay hộ mới thoát nghèo
• 1.2.1. Ngân hàng Nông nghiệp và Hợp tác xã tín dụng ở Thái Lan
• 1.2.2. Bài học kinh nghiệm về việc xóa đói giảm nghèo bền vững từ ngân hàng CSXH huyện Yên Bình - Yên Bái
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.1. Số liệu sơ cấp
• 2.2.2. Số liệu thứ cấp
• 2.3. Phương pháp xử lý, tổng hợp thông tin
• 2.4. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.5. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu định lượng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TĂNG CƯỜNG CHO VAY HỘ MỚI THOÁT NGHÈO TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI TỈNH LÀO CAI
• 3.1. Khái quát về Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Lào Cai
• 3.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 3.1.2. Cơ cấu tổ chức bộ máy
• 3.1.3. Chức năng, nhiệm vụ
• 3.2. Tổng quan về kinh tế - xã hội tỉnh Lào Cai
• 3.3. Thực trạng tăng cường cho vay hộ mới thoát nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Lào Cai
• 3.3.1. Thực trạng hoạt động cho vay tại Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Lào Cai
• 3.3.2. Thực trạng hoạt động cho vay đối với hộ mới thoát nghèo của Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Lào Cai giai đoạn 2016 - 2018
• 3.3.3. Kết quả điều tra hộ mới thoát nghèo
• 3.4. Đánh giá khái quát hiệu quả cho vay hộ mới thoát nghèo của Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Lào Cai
• 3.4.1. Đánh giá các kết quả đã đạt được
• 3.4.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến cho vay hộ mới thoát nghèo tỉnh Lào Cai
• 3.4.3. Một số hạn chế, tồn tại
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ MỚI THOÁT NGHÈO TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI TỈNH LÀO CAI
• 4.1. Mục tiêu và chương trình xóa đói giảm nghèo của tỉnh Lào Cai
• 4.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 4.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 4.2. Giải pháp tăng cường cho vay đối với hộ mới thoát nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Lào Cai
• 4.2.1. Ngân hàng chính sách xã hội cùng với các cơ quan chức năng phân loại hộ mới thoát nghèo trên địa bàn tỉnh Lào Cai theo tiêu chí của Chính phủ
• 4.2.2. Tạo lập và quản lý có hiệu quả các nguồn vốn đáp ứng nhu cầu trên địa bàn
• 4.2.3. Thực hiện đúng các quy định cho vay
• 4.2.4. Lập kế hoạch công bố công khai về số hộ mới thoát nghèo được tiếp cận vốn theo thời gian phù hợp
• 4.2.5. Hướng dẫn hộ mới thoát nghèo được tiếp cận vốn sử dụng tiền vay đúng mục đích, hiệu quả
• 4.2.6. Phối hợp với Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn thanh niên thường xuyên kiểm tra quá trình sử dụng vốn của các hộ mới thoát nghèo
• 4.2.7. Đẩy mạnh công tác đào tạo, bao gồm đào tạo cán bộ Ngân hàng Chính sách xã hội, đào tạo ban quản lý tổ vay vốn, đào tạo cán bộ hội nhận ủy thác
• 4.2.8. Phối hợp với các tổ chức chính trị xã hội tăng cường công tác tuyên truyền phổ biến chính sách cho vay đối với hộ mới thoát nghèo
• 4.3. Một số kiến nghị
• 4.3.1. Đối với Chính phủ
• 4.3.2. Đối với Ngân hàng CSXH Việt Nam
• 4.3.3. Đối với cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương các cấp tại tỉnh Lào Cai
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn về tăng cường cho vay hộ mới thoát nghèo

Phần này trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn về tăng cường cho vay đối với hộ mới thoát nghèo tại Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH). Nghiên cứu khái quát về sự hình thành và phát triển của NHCSXH, vai trò của nó trong việc hỗ trợ tài chính cho người nghèo và các đối tượng chính sách khác. NHCSXH hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, được Chính phủ bảo đảm khả năng thanh toán, và thực hiện các chính sách tín dụng ưu đãi. Phần này cũng phân tích các khái niệm liên quan đến cho vay hộ nghèo, hỗ trợ tài chính, và tín dụng vi mô, đồng thời đánh giá tác động của các chính sách này đối với phát triển kinh tế và hỗ trợ người nghèo.

1.1. Khái quát về Ngân hàng Chính sách Xã hội

NHCSXH được thành lập năm 2002 với mục tiêu chính là cho vay hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác. Ngân hàng hoạt động dựa trên nguyên tắc không vì lợi nhuận, được Chính phủ bảo đảm khả năng thanh toán. NHCSXH thực hiện các nghiệp vụ như huy động vốn, cho vay, thanh toán, và nhận vốn ủy thác từ các tổ chức khác. Ngân hàng đã đóng góp tích cực vào việc giảm nghèo bền vững thông qua các chương trình tín dụng ưu đãi, giúp hàng triệu hộ gia đình thoát nghèo.

1.2. Vai trò của tăng cường cho vay đối với hộ mới thoát nghèo

Tăng cường cho vay đối với hộ mới thoát nghèo là một trong những chính sách quan trọng của NHCSXH nhằm đảm bảo sự ổn định và phát triển kinh tế cho các hộ gia đình vừa thoát nghèo. Việc cung cấp vốn vay ưu đãi giúp các hộ này đầu tư vào sản xuất, kinh doanh, từ đó tạo ra thu nhập ổn định và ngăn chặn nguy cơ tái nghèo. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, các chương trình tín dụng này cần được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương.

II. Thực trạng tăng cường cho vay hộ mới thoát nghèo tại NHCSXH tỉnh Lào Cai

Phần này phân tích thực trạng cho vay hộ mới thoát nghèo tại NHCSXH tỉnh Lào Cai giai đoạn 2016-2018. Dữ liệu cho thấy, mặc dù NHCSXH đã có nhiều nỗ lực trong việc cung cấp vốn vay ưu đãi, nhưng vẫn tồn tại một số hạn chế như nguồn vốn hạn chế, tỷ lệ nợ quá hạn cao, và sự thiếu đồng bộ trong việc phối hợp giữa các chương trình hỗ trợ. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, nhiều hộ gia đình sau khi thoát nghèo vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn, dẫn đến nguy cơ tái nghèo cao.

2.1. Thực trạng hoạt động cho vay tại NHCSXH Lào Cai

Trong giai đoạn 2016-2018, NHCSXH tỉnh Lào Cai đã cung cấp vốn vay cho hàng nghìn hộ gia đình mới thoát nghèo. Tuy nhiên, nguồn vốn vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế, và tỷ lệ nợ quá hạn vẫn ở mức cao. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc thiếu sự phối hợp giữa các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và tín dụng đã làm giảm hiệu quả sử dụng vốn vay của các hộ gia đình.

2.2. Đánh giá hiệu quả cho vay hộ mới thoát nghèo

Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù các chương trình cho vay hộ mới thoát nghèo đã giúp nhiều hộ gia đình ổn định kinh tế, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ tái nghèo vẫn cao, đặc biệt là ở các vùng khó khăn. Nguyên nhân chính là do thiếu vốn đầu tư và sự hỗ trợ kỹ thuật không đồng bộ. Nghiên cứu đề xuất cần tăng cường nguồn vốn và cải thiện cơ chế phối hợp giữa các chương trình hỗ trợ.

III. Giải pháp tăng cường cho vay hộ mới thoát nghèo tại NHCSXH tỉnh Lào Cai

Phần này đề xuất các giải pháp tăng cường cho vay đối với hộ mới thoát nghèo tại NHCSXH tỉnh Lào Cai. Các giải pháp bao gồm: tăng cường nguồn vốn, cải thiện cơ chế phối hợp giữa các chương trình hỗ trợ, đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ ngân hàng, và tăng cường công tác tuyên truyền về các chính sách tín dụng. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân loại hộ mới thoát nghèo theo tiêu chí của Chính phủ để đảm bảo vốn vay được sử dụng hiệu quả.

3.1. Tăng cường nguồn vốn và quản lý hiệu quả

Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường nguồn vốn cho các chương trình cho vay hộ mới thoát nghèo. NHCSXH cần phối hợp với các cơ quan chức năng để huy động thêm vốn từ các nguồn khác nhau, đồng thời quản lý hiệu quả nguồn vốn hiện có. Nghiên cứu cũng đề xuất cần có cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ để đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục đích.

3.2. Cải thiện cơ chế phối hợp và đào tạo cán bộ

Để nâng cao hiệu quả của các chương trình cho vay hộ mới thoát nghèo, cần cải thiện cơ chế phối hợp giữa NHCSXH và các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật, khuyến nông. Ngoài ra, việc đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ ngân hàng và các tổ chức ủy thác cũng là yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng dịch vụ tín dụng và hỗ trợ hiệu quả hơn cho các hộ gia đình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công tác xóa đói giảm nghèo bền vững luôn là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Dù tỷ lệ hộ nghèo cả nước vào cuối năm 2018 đã giảm xuống dưới mức 6%, nhưng tính bền vững vẫn đối mặt với nhiều thách thức khi tỷ lệ tái nghèo và phát sinh nghèo mới còn chiếm tới 22,98% so với tổng số hộ thoát nghèo. Tại tỉnh Lào Cai, trung bình mỗi năm có khoảng 20% đến 30% hộ tham gia các chương trình giảm nghèo đạt tiêu chuẩn thoát nghèo, song nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu nếu người dân không được tiếp tục hỗ trợ nguồn lực để duy trì sinh kế.

Thực tế cho thấy ranh giới giữa hộ nghèo, cận nghèo và mới thoát nghèo vô cùng mong manh. Khi vừa thoát nghèo, các hộ gia đình không còn thuộc đối tượng thụ hưởng các gói tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo, nhưng lại chưa đủ điều kiện tiếp cận nguồn vốn thương mại do thiếu tài sản thế chấp. Khoảng trống chính sách này dễ đẩy người dân vào bẫy tín dụng đen với lãi suất cao. Nhằm giải quyết điểm nghẽn đó, luận văn tập trung nghiên cứu hoạt động cho vay đối với hộ mới thoát nghèo tại Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) Chi nhánh tỉnh Lào Cai giai đoạn 2016 - 2018.

Mục tiêu nghiên cứu chính là phân tích thực trạng huy động vốn, quy mô giải ngân, chất lượng tín dụng và tác động kinh tế của các khoản vay, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng chính sách trên địa bàn tỉnh Lào Cai đến năm 2025. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc, giúp các nhà hoạch định chính sách địa phương tối ưu hóa công cụ tín dụng vi mô, tạo đòn bẩy thúc đẩy mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết tín dụng vi mô (Microfinance Theory) và lý thuyết phát triển kinh tế nông thôn, khẳng định vai trò đòn bẩy của vốn ưu đãi trong việc phá vỡ vòng luẩn quẩn của đói nghèo. Luận văn vận dụng mô hình quản trị tín dụng chính sách thông qua cơ chế ủy thác từng phần cho 4 tổ chức chính trị - xã hội và mạng lưới Tổ Tiết kiệm và Vay vốn (Tổ TK&VV) tại cơ sở.

Khung phân tích tập trung vào các khái niệm cốt lõi: Hộ mới thoát nghèo theo Quyết định số 28/2015/QĐ-TTg (hộ từng là hộ nghèo hoặc cận nghèo, có thu nhập vượt chuẩn cận nghèo và thời gian ra khỏi danh sách nghèo tối đa 3 năm); Tăng cường cho vay (sự mở rộng đồng thời về quy mô dư nợ, số lượng hộ tiếp cận và nâng cao chất lượng tín dụng); Hiệu quả tín dụng chính sách và mô hình điểm giao dịch xã lưu động.

Bên cạnh đó, tác giả đúc kết bài học kinh nghiệm quốc tế từ Ngân hàng Nông nghiệp và Hợp tác xã Nông nghiệp Thái Lan (BAAC) với mô hình bảo lãnh tín chấp nhóm từ 15 đến 25 thành viên, áp dụng lãi suất thấp hơn thị trường từ 1% đến 3%/năm; đồng thời tiếp thu bài học thực tiễn từ mô hình phát triển kinh tế rừng và chăn nuôi tại huyện Yên Bình (tỉnh Yên Bái) giúp tỷ lệ hộ khá giàu đạt trên 52%.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thống kê, cân đối nguồn vốn và phân tích dư nợ của NHCSXH tỉnh Lào Cai giai đoạn 2016 - 2018. Dữ liệu sơ cấp được tiến hành thu thập thông qua điều tra phỏng vấn trực tiếp từ tháng 1 đến tháng 3 năm 2019.

Về quy mô mẫu, tác giả áp dụng công thức chọn mẫu xác suất Linus Yamane trên tổng thể N = 1.682 hộ mới thoát nghèo đang có dư nợ vay vốn, với mức ý nghĩa 95% và sai số cho phép e = 0,05, xác định cỡ mẫu đại diện gồm n = 325 hộ dân. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên được triển khai tại 3 địa bàn mang tính đặc trưng: huyện Bảo Thắng (đại diện vùng núi thấp có dư nợ cao nhất), huyện Sa Pa (đại diện vùng núi cao phát triển dịch vụ) và huyện Si Ma Cai (đại diện huyện vùng cao đặc biệt khó khăn).

Phương pháp phân tích số liệu gồm thống kê mô tả thang đo Likert 5 mức độ (từ 1,00 - Hoàn toàn không hài lòng đến 5,00 - Hoàn toàn hài lòng) và phương pháp so sánh số tuyệt đối, số tương đối. Lý do lựa chọn kết hợp hai phương pháp này nhằm lượng hóa chính xác tốc độ tăng trưởng tín dụng qua các năm, đồng thời đánh giá khách quan mức độ hài lòng của người vay đối với chất lượng phục vụ của ngân hàng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô tín dụng cho vay hộ mới thoát nghèo tại Lào Cai đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng. Phương thức cho vay ủy thác qua 4 tổ chức chính trị - xã hội chiếm trên 98% tổng dư nợ toàn chi nhánh. Hoạt động của hơn 10.900 điểm giao dịch xã trên toàn quốc và hàng trăm điểm giao dịch lưu động tại Lào Cai đã đưa đồng vốn trực tiếp đến tận tay người dân, giúp tỷ lệ hộ mới thoát nghèo tiếp cận vốn tín dụng tăng trưởng đều đặn qua từng năm.

Thứ hai, cơ cấu sử dụng vốn vay tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nông nghiệp và kinh tế đồi rừng. Kết quả khảo sát 325 hộ cho thấy khoảng 75% nguồn vốn được đầu tư vào mua sắm gia súc sinh sản, trồng cây ăn quả và trồng rừng sản xuất. Mức dư nợ bình quân đạt xấp xỉ mức tối đa 50 triệu đồng/hộ theo quy định tại Quyết định 28/2015/QĐ-TTg, đóng vai trò trợ lực quan trọng tạo sinh kế ổn định.

Thứ ba, chất lượng tín dụng được duy trì ở mức an toàn cao với tỷ lệ nợ quá hạn luôn được kiểm soát dưới 1%. Kết quả này khẳng định tính hiệu quả của quy trình bình xét công khai tại các Tổ TK&VV, nơi yêu cầu tối thiểu 2/3 tổng số tổ viên biểu quyết đồng thuận trước khi trình UBND cấp xã xác nhận.

Thứ tư, kết quả phân tích thống kê mô tả Likert cho thấy mức độ hài lòng chung của người dân đạt điểm trung bình 3,85/5,00 điểm (mức Hài lòng). Trong đó, tiêu chí về tinh thần thái độ phục vụ của cán bộ tín dụng và tính thuận tiện trong ngày giao dịch cố định đạt điểm cao nhất (trên 4,20 điểm), trong khi tiêu chí về hạn mức cho vay nhận điểm đánh giá thấp hơn do nhu cầu mở rộng quy mô sản xuất thực tế ngày càng tăng.

Thảo luận kết quả

Diễn biến nguồn vốn và dư nợ cho vay giai đoạn 2016 - 2018 có thể được trực quan hóa rất rõ nét thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đường xu hướng tăng trưởng, thể hiện rõ sự dịch chuyển tích cực của dòng vốn chính sách. Bên cạnh đó, các số liệu khảo sát từ 325 phiếu điều tra được hệ thống hóa qua bảng phân tích đa chiều, so sánh trực tiếp hiệu quả sử dụng vốn giữa vùng núi thấp Bảo Thắng và các vùng núi cao Sa Pa, Si Ma Cai.

Nguyên nhân của những kết quả đạt được là nhờ sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị địa phương, kết hợp với mạng lưới Tổ TK&VV hoạt động theo nguyên tắc tương trợ liền canh, liền cư. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra một số hạn chế: công tác khuyến nông, khuyến lâm tại một số xã vùng cao chưa thực sự gắn kết chặt chẽ với khâu giải ngân vốn; hạn mức cho vay 50 triệu đồng/hộ chưa đáp ứng đủ nhu cầu đầu tư các dự án chăn nuôi lớn hoặc trồng rừng gỗ lớn có chu kỳ thu hoạch trên 5 năm. Khi đối chiếu với kinh nghiệm từ BAAC Thái Lan, việc thiếu vắng các chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm đầu ra chính là mắt xích khiến nguy cơ tái nghèo vẫn còn tiềm ẩn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm tăng cường hoạt động cho vay hộ mới thoát nghèo:

• Nâng cao hạn mức và kéo dài thời hạn vay vốn: NHCSXH Chi nhánh tỉnh Lào Cai cần kiến nghị Chính phủ và NHCSXH Việt Nam nâng mức cho vay tối đa từ 50 triệu đồng lên mức 100 triệu đồng/hộ, đồng thời kéo dài thời hạn cho vay trung và dài hạn lên 60 - 120 tháng đối với các dự án trồng rừng sản xuất và chăn nuôi đại gia súc. Mục tiêu là đáp ứng 100% nhu cầu vốn mở rộng sản xuất của các hộ có phương án kinh doanh khả thi trong giai đoạn 2021 - 2025.
• Chuẩn hóa quy trình rà soát và công khai danh sách hộ vay: UBND cấp xã phối hợp chặt chẽ với các tổ chức đoàn thể rà soát định kỳ hàng năm theo chuẩn nghèo đa chiều, lập và công bố công khai danh sách hộ mới thoát nghèo đủ điều kiện vay vốn trước ngày giao dịch tối thiểu 05 ngày. Mục tiêu đặt ra là loại bỏ hoàn toàn các sai sót đối tượng thụ hưởng, đảm bảo tỷ lệ giải ngân đúng đối tượng đạt 100%.
• Gắn kết tín dụng chính sách với chuyển giao kỹ thuật khuyến nông: Hội Nông dân và Hội Liên hiệp Phụ nữ chủ trì tổ chức tối thiểu 02 đợt tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật mỗi năm cho 100% hộ vay vốn trước và ngay sau khi giải ngân. Mục tiêu nâng tỷ lệ hộ sử dụng vốn đúng mục đích, kinh doanh có lãi lên trên 95% từ năm 2021 trở đi.
• Tăng cường đào tạo năng lực cho Ban quản lý Tổ TK&VV: NHCSXH cấp huyện định kỳ 6 tháng một lần tổ chức tập huấn nghiệp vụ quản lý sổ sách, kỹ năng kiểm tra sau vay và đôn đốc thu hồi nợ cho toàn bộ mạng lưới Tổ trưởng Tổ TK&VV. Mục tiêu duy trì tỷ lệ nợ quá hạn của toàn chi nhánh luôn ở mức dưới 0,5%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản trị và chuyên viên tín dụng tại các ngân hàng chính sách: Giúp nắm vững phương pháp phân tích quy mô dư nợ, kỹ năng đánh giá chất lượng tín dụng và kinh nghiệm tổ chức các phiên giao dịch lưu động hiệu quả tại cấp xã.
• Lãnh đạo chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể nhận ủy thác: Cung cấp khung tham chiếu thực tiễn để chỉ đạo công tác bình xét công khai, quản lý hoạt động Tổ TK&VV và lồng ghép vốn tín dụng với các đề án giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Làm tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu ứng dụng, kỹ thuật chọn mẫu Yamane (n = 325) và cách thức xây dựng thang đo Likert đánh giá mức độ hài lòng trong lĩnh vực an sinh xã hội.
• Các chuyên gia hoạch định chính sách kinh tế vi mô và phát triển nông thôn: Cung cấp cứ liệu khoa học để đề xuất sửa đổi, bổ sung các cơ chế tín dụng ưu đãi theo chuẩn nghèo từng thời kỳ, góp phần hoàn thiện khung chính sách an sinh quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Hộ mới thoát nghèo theo quy định của pháp luật được xác định như thế nào? Theo Quyết định số 28/2015/QĐ-TTg, hộ mới thoát nghèo là hộ từng thuộc danh sách hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo, qua kết quả rà soát định kỳ hàng năm có thu nhập bình quân đầu người vượt chuẩn cận nghèo, được UBND cấp xã chứng nhận và có thời gian thoát nghèo tối đa không quá 3 năm.

Cỡ mẫu 325 hộ tại tỉnh Lào Cai được xác định dựa trên cơ sở khoa học nào? Cỡ mẫu 325 hộ được tính toán khoa học theo công thức xác suất Linus Yamane dựa trên tổng thể N = 1.682 hộ đang có dư nợ với độ tin cậy 95% và sai số e = 0,05. Mẫu được phân bổ tại 3 huyện Bảo Thắng, Sa Pa và Si Ma Cai nhằm đảm bảo tính đại diện cho cả vùng núi thấp và vùng núi cao.

Phương thức cho vay ủy thác qua các tổ chức chính trị - xã hội mang lại lợi ích gì? Phương thức ủy thác (chiếm hơn 98% dư nợ) giúp công khai hóa, dân chủ hóa quy trình xét duyệt vay vốn, tiết giảm chi phí quản lý cho ngân hàng, đồng thời phát huy vai trò giám sát của cộng đồng thông qua các buổi bình xét công khai tại Tổ TK&VV với yêu cầu biểu quyết tối thiểu 2/3 thành viên.

Hạn mức và thời hạn cho vay hộ mới thoát nghèo hiện nay được quy định ra sao? Hạn mức vay vốn tối đa trong giai đoạn nghiên cứu là 50 triệu đồng/hộ (tương đương mức vay hộ nghèo) với lãi suất ưu đãi do Thủ tướng Chính phủ quy định. Thời hạn vay phân chia thành ngắn hạn (dưới 12 tháng) và trung hạn (từ 12 đến 60 tháng), kèm cơ chế phân kỳ trả nợ linh hoạt 6 tháng hoặc 1 năm một lần.

Yếu tố then chốt nào giúp hộ mới thoát nghèo tại Lào Cai tránh nguy cơ tái nghèo? Yếu tố then chốt là việc kết hợp đồng thời giữa cấp vốn tín dụng ưu đãi với công tác khuyến nông, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm đầu ra, giúp người dân định hướng đúng mô hình sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế và tích lũy dòng tiền trả nợ bền vững.

Kết luận

• Khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của chương trình tín dụng hộ mới thoát nghèo như một cầu nối chính sách thiết yếu, ngăn chặn nguy cơ tái nghèo tại vùng cao Lào Cai.
• Làm rõ kết quả tăng trưởng quy mô dư nợ và duy trì chất lượng tín dụng an toàn với tỷ lệ nợ quá hạn dưới 1% thông qua mô hình ủy thác đạt trên 98%.
• Đánh giá thực nghiệm toàn diện thông qua khảo sát 325 hộ dân tại 3 huyện trọng điểm với mức điểm hài lòng trung bình đạt 3,85/5,00 điểm.
• Nhận diện chính xác các rào cản về hạn mức vay 50 triệu đồng và sự thiếu liên kết giữa vốn vay với chuỗi giá trị tiêu thụ nông sản.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao về mở rộng hạn mức, chuẩn hóa quy trình, tập huấn kỹ thuật và nâng cao năng lực quản lý Tổ TK&VV.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã hệ thống hóa lý luận quản lý kinh tế và cung cấp bộ dữ liệu thực chứng tin cậy về tín dụng chính sách tại địa bàn miền núi. Lộ trình triển khai các giải pháp được khuyến nghị thực hiện quyết liệt trong giai đoạn 2021 - 2025. Các cơ quan quản lý, ngân hàng chính sách và chính quyền địa phương cần nhanh chóng tham khảo, vận dụng các đề xuất trong công trình nghiên cứu này nhằm tạo động lực mạnh mẽ cho mục tiêu phát triển kinh tế và an sinh xã hội bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TĂNG CƯỜNG CHO VAY HỘ MỚI THOÁT NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CSXH 1. Cơ sở lý luận về tăng cường cho vay hộ mới thoát nghèo của Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam 1. Khái quát về Ngân hàng chính sách xã hội ở Việt Nam 1. Sự hình thành và phát triển Ngân hàng Chính sách xã hội (tên giao dịch tiếng Anh: Vietnam Bank for Social Policies, viết tắt: VBSP) là tổ chức tín dụngthuộc Chính phủ Việt Nam, được thành lập theo Quyết định 131/2002/QĐ-TTg ngày 4 tháng 10 năm 2002 của Thủ tướng Chính phủ để cho vay hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác.

Khác với ngân hàng thương mại, Ngân hàng Chính sách xã hội hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, được Chính phủ Việt Nam bảo đảm khả năng thanh toán; tỷ lệ dự trữ bắt buộc của ngân hàng là 0%; Ngân hàng không phải tham gia bảo hiểm tiền gửi, được miễn thuế và các khoản phải nộp ngân sách nhà nước. NHCSXH được thành lập để thực hiện chính sách tín dụng ưu đãi đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác. NHCSXH được thực hiện các nghiệp vụ: huy động vốn, cho vay, thanh toán, ngân quỹ và được nhận vốn uỷ thác cho vay ưu đãi của chính quyền địa phương, các tổ chức kinh tế, chính trị - xã hội, các hiệp hội, các hội, các tổ chức phi Chính phủ, các cá nhân trong và ngoài nước đầu tư cho các chương trình dự án phát triển kinh tế xã hội. Ngày 31 tháng 8 năm 1995, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam ra Quyết định số 525-TTg về việc thành lập Ngân hàng Phục vụ Người nghèo để giúp người nghèo vay vốn phát triển sản xuất, giải quyết đời sống góp phần thực hiện mục tiêu xoá đói giảm nghèo, không vì mục đích lợi nhuận, thực hiện bảo tồn vốn ban đầu, phát triển vốn, bù đắp chi phí.

Khi này Ngân hàng chỉ tham gia ban hành chính sách, còn việc điều hành tác nghiệp ủy thác cho Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam đảm nhận. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 7 Sau bảy năm Ngân hàng Phục vụ người nghèo hoạt động, nhằm tách tín dụng chính sách ra khỏi hoạt động tín dụng thông thường của các ngân hàng thương mại nhà nước, ngày 4 tháng 10 năm 2002, Chính phủ ban hành Nghị định số 78/2002/NĐ-CP về tín dụng đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác; cũng trong ngày này, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 131/2002/QĐ-TTg thành lập Ngân hàng Chính sách xã hội để cho vay người nghèo và các đối tượng chính sách khác. Vốn điều lệ ban đầu của Ngân hàng là 5 nghìn tỷ đồng và được cấp bổ sung phù hợp với yêu cầu hoạt động từng thời kỳ. Thời hạn hoạt động là 99 năm.

Ngày 11 tháng 3 năm 2003, Ngân hàng chính thức hoạt động. Đến ngày 30 tháng 9 năm 2017, tổng nguồn vốn của Ngân hàng là hơn 179.000 tỉ đồng, gấp hơn 25 lần so với khi thành lập. Tổng dư nợ các chương trình tín dụng chính sách đạt hơn 169.000 tỷ đồng, gấp 24 lần so với khi thành lập. Hơn 6,7 triệu hộ nghèo và các đối tượng chính sách còn dư nợ.

Hơn 31,8 triệu lượt hộ nghèo và đối tượng chính sách khác đã vay vốn từ Ngân hàng, nhờ đó hơn 4,5 triệu hộ vượt qua ngưỡng nghèo. Vốn ủy thác của địa phương gần 8. Để thực hiện có hiệu quả Nghị quyết của Đảng và Chiến lược quốc gia về xóa đói giảm nghèo, năm 2002, Chính phủ đã thành lập Quỹ cho vay ưu đãi hộ mới thoát nghèo với số vốn ban đầu là 400 tỷ đồng. Quỹ được sử dụng cho vay hộ mới thoát nghèo thiếu vốn sản xuất kinh doanh với lãi suất ưu đãi, mức cho vay 500.000 đồng/hộ, người vay không phải bảo đảm tiền vay.

Hệ thống tổ chức bộ máy trong phạm vi cả nước Ngân hàng CSXH là một pháp nhân, có vốn điều lệ, có con dấu, có tài sản và hệ thống giao dịch từ Trung ương đến địa phương, có bộ máy quản lý và điều hành thống nhất trong phạm vi cả nước, trụ sở chính đặt tại Hà Nội. Thời gian hoạt động là 99 năm. Ngân hàng Chính sách xã hội được tổ chức theo 3 cấp: Hội sở chính ở Trung ương, Chi nhánh ở cấp tỉnh, Phòng giao dịch ở cấp huyện. Mỗi cấp đều Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 8 có bộ máy quản trị và bộ máy điều hành tác nghiệp: Bộ máy quản trị, gồm: Hội đồng quản trị và bộ máy giúp việc ở Trung ương; Ban đại diện Hội đồng quản trị ở cấp tỉnh, cấp huyện.

Bộ máy điều hành tác nghiệp bao gồm: Hội sở chính ở Trung ương; Sở giao dịch, trung tâm Đào tạo, trung tâm Công nghệ thông tin; 63 Chi nhánh cấp tỉnh và 618 phòng giao dịch cấp huyện. Điều lệ về tổ chức hoạt động của Ngân hàng CSXH được ban hành kèm theo Quyết định số 16/2003/QĐ - TTg ngày 22/01/2003 của Thủ tướng Chính phủ,theo đó mô hình tổ chứcquản lý theo phương thức các cơ quan quản lý Nhà nước tham gia ban hành chính sách, còn điều hành hoạt động của Ngân hàng CSXH là Tổng giám đốc. Đặc trưng trong cơ cấu tổ chức hoạt động của ngân hàng chính sách xã hội có những điếm sau: 1. Hội, Đoàn thể nhận ủy thác một số công đoạn cho vay Ngân hàng Chính sách xã hội có hai phương thức cho vay: cho vay trực tiếp và cho vay ủy thác.

Trong hai phương thức này, cho vay ủy thác chiếm hơn 98% tổng dư nợ (2018).Cho vay ủy thác nghĩa là Ngân hàng Chính sách xã hội thực hiện ủy thác một số công đoạn trong quy trình cho vay cho bốn tổ chức chính trị - xã hội (gọi tắt là Hội, Đoàn thể) gồm Hội Nông dân Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam và Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. Nội dung ủy thác có thể tóm tắt là: + Thông báo và phổ biến các chính sách tín dụng có ưu đãi đến đối tượng thụ hưởng; tập huấn công tác khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư,. để giúp người vay sử dụng vốn vay có hiệu quả; họp đánh giá định kỳ hoặc đột xuất. + Tham gia buổi bình xét công khai hộ vay vốn của tổ tiết kiệm và vay vốn (tổ TK&VV); chỉ đạo, kiểm tra, giám sát, đánh giá hoạt động của tổ TK&VV.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 9 + Phối hợp với các bên có liên quan kiểm tra, giám sát sử dụng vốn vay, đôn đốc hộ vay trả nợ. Việc ủy thác cho Hội, Đoàn thể là nhằm công khai hóa, xã hội hóa hoạt động tín dụng chính sách, phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị, của tổ chức Hội, đồng thời củng cố hoạt động của tổ chức Hội ở cơ sở. Việc bình xét hộ vay vốn công khai, dân chủ đảm bảo đưa vốn đến đúng đối tượng thụ hưởng. Mặt khác, việc ủy thác giúp đối tượng thụ hưởng tiếp cận dễ dàng, hiệu quả với dịch vụ tài chính, tiết kiệm của Ngân hàng Chính sách xã hội.

Quan hệ giữa Ngân hàng và Hội, Đoàn thể được xác lập qua văn bản liên tịch, văn bản thỏa thuận (cấp trung ương); văn bản liên tịch (cấp tỉnh, huyện) và hợp đồng ủy thác (cấp xã). Tổ tiết kiệm và vay vốn Tổ tiết kiệm và vay vốn (tổ TK&VV) là một tập hợp các hộ nghèo, hộ cận nghèo và các đối tượng chính sách khác có nhu cầu vay vốn Ngân hàng Chính sách xã hội để sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, cải thiện đời sống. Các thành viên (tổ viên) tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong sản xuất, kinh doanh và đời sống, đồng thời cùng giám sát nhau trong việc vay vốn, sử dụng vốn vay và trả nợ Ngân hàng. Một tổ TK&VV phải có tối thiểu 5 tổ viên và tối đa là 60 tổ viên; các tổ viên phải cư trú hợp pháp theo địa bàn dân cư thuộc đơn vị hành chính xã, phường, thị trấn, trong đó các tổ viên được sắp xếp theo hướng liền canh, liền cư.151 tổ TK&VV đang hoạt động.

Tổ hoạt động theo nguyên tắc tập thể, biểu quyết theo đa số dưới sự điều hành của ban quản lý tổ (một tổ trưởng và một tổ phó). Trong quy trình cho vay, họp bình xét cho vay là điều kiện tiên quyết để xét cho vay. Sau khi tiếp nhận đề nghị vay vốn từ phía hộ vay là thành viên của tổ (nếu chưa thì cần được xét kết nạp vào tổ), tổ trưởng tổ TK&VV chủ trì buổi họp bình xét cho vay, trong đó hộ vay có nhu cầu vay vốn nhất thiết phải được sự chấp thuận bằng biểu quyết của ít nhất 2/3 tổ viên tổ TK&VV hiện diện tại buổi Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 10 họp bình xét công khai về vay vốn, với điều kiện phải có ít nhất 2/3 tổ viên tổ TK&VV đến dự buổi họp. Toàn bộ nội dung cuộc họp đều được ghi thành biên bản, gọi là biên bản họp tổ, do tổ phó là thư ký ghi chép lại.

Buổi họp có sự chứng kiến của đại diện Hội, Đoàn thể nhận ủy thác quản lý tổ TK&VV đó và trưởng thôn/ấp/khu phố nơi tổ TK&VV hoạt động. Tổ TK&VV hoạt động không tách rời với ủy ban nhân dân cấp xã, tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác và Ngân hàng: + Trong mối quan hệ với ủy ban nhân dân cấp xã: tổ chịu sự chỉ đạo, quản lý, kiểm tra trực tiếp của ủy ban nhân dân cấp xã. Việc thành lập, thay đổi ban quản lý tổ hoặc giải thể tổ đều phải có sự chấp thuận của ủy ban nhân dân cấp xã. + Trong mối quan hệ với Hội, Đoàn thể nhận ủy thác: tổ phải phối hợp với Hội, Đoàn thể; chịu sự giám sát, theo dõi của Hội, Đoàn thể.

+ Trong mối quan hệ với Ngân hàng: Ngân hàng và đại diện ban quản lý tổ TK&VV ký kết hợp đồng ủy nhiệm quy định rõ quyền và nghĩa vụ của mỗi bên. Ngân hàng có trách nhiệm theo dõi, giám sát hoạt động của tổ, đồng thời phối hợp với UBND cấp xã và Hội, Đoàn thể nhận ủy thác tổ chức thực hiện việc đào tạo nâng cao trình độ nghiệp vụ, quản lý cho ban quản lý tổ. Đối với các ban quản lý tổ TK&VV được Ngân hàng ủy nhiệm thu lãi, thu tiết kiệm thì hàng tháng sẽ thực hiện thu tiền lãi vay và tiền gửi tiết kiệm của tổ viên trong tổ, sau đó nộp cho Ngân hàng vào ngày giao dịch cố định tại điểm giao dịch xã.