CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ VỐN KINH DOANH VÀ QUẢN TRỊ VỐN KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Vốn kinh doanh và nguồn hình thành vốn kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm và đặc trưng của vốn kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm về vốn kinh doanh của doanh nghiệp Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh các DN đều phải có các yếu tố cơ bản là tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động.
Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, để có được các yếu tố đó các DN phải bỏ ra một số tiền tệ nhất định, phù hợp với quy mô và điều kiện kinh doanh của DN. Số vốn tiền tệ ứng trước để đầu tư mua sắm, hình thành tài sản cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh của DN được gọi là vốn kinh doanh của doanh nghiệp. Như vậy, có thể nói “vốn kinh doanh của doanh nghiệp là toàn bộ số tiền ứng trước mà doanh nghiệp bỏ ra để đầu tư hình thành các tài sản cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp”. Nói cách khác, đó là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ giá trị các tài sản mà DN đã đầu tư và sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục đích thu lợi nhuận.
Trong quá trình sản xuất kinh doanh, VKD của DN thường xuyên vận động và chuyển hóa từ hình thái ban đầu là vốn tiền tệ chuyển sang hình thái vốn vật tư, hàng hóa và cuối cùng lại trở về hình thái ban đầu là vốn tiền tệ. Quá trình này được diễn ra liên tục, thường xuyên lặp lại sau mỗi chu kỳ kinh doanh và được gọi là quá trình tuần hoàn, chu chuyển VKD của DN. Tuy nhiên, quá trình này diễn ra nhanh hay chậm lại phụ thuộc rất lớn vào các đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của từng ngành kinh doanh, vào trình độ tổ chức sản xuất kinh doanh của từng DN. SV: Nguyễn Thu Nga Lớp: CQ48/11.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính 1.
Đặc trưng của vốn kinh doanh của doanh nghiệp Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, đối với bất kỳ DN nào, VKD là một trong những điều kiện tiên quyết quyết định đến sự hình thành, tồn tại và phát triển của DN. Do vậy, để có thể quản lý và sử dụng một cách có hiệu quả VKD thì việc ý thức được những đặc trưng của VKD là vô cùng cần thiết. VKD có các đặc trưng sau: VKD là biểu hiện bằng tiền của các tài sản nhất định mà DN huy động, sử dụng vào kinh doanh: có nghĩa là VKD phải đại diện cho một lượng giá trị thực của TSHH và TSVH. VKD của DN luôn vận động và gắn với một chủ sở hữu nhất định.
Các DN không thể mua bán quyền sở hữu vốn mà chỉ có thể mua, bán quyền sử dụng VKD trên thị trường tài chính. VKD của DN luôn có giá trị theo thời gian. Sở dĩ vì VKD là lượng tiền nhất định do DN bỏ ra ban đầu để hình thành nên các tài sản tham gia và phục vụ quá trình sản xuất kinh doanh. Mặt khác, tiền có giá trị theo thời gian, do đó VKD cũng có giá trị theo thời gian.
Một đồng VKD hiện tại sẽ có giá trị kinh tế khác với một đồng VKD trong tương lai và ngược lại. VKD của DN luôn vận động vì mục tiêu sinh lời. Nếu coi hình thái khởi đầu của VKD là tiền thì sau một quá trình vận động VKD có thể biến đổi qua các hình thái vật chất khác nhau, nhưng kết thúc chu kỳ vận động VKD lại trở lại trạng thái ban đầu là tiền. Theo quy luật, để DN tồn tại và phát triển thì lượng tiền này phải lớn hơn lượng tiền mà DN bỏ ra ban đầu, có nghĩa là DN phải có lợi nhuận.
VKD phải được tích tụ tập trung đến một lượng nhất định mới có thể phát huy tác dụng. Nghĩa là để tiến hành bất kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh nào cũng đều cần phải có một lượng VKD tối thiểu nhất định. Trong quá trình sản xuất kinh doanh các doanh nghiệp không chỉ khai thác tiềm SV: Nguyễn Thu Nga Lớp: CQ48/11.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính năng về vốn sẵn có mà còn phải tìm cách thu hút vốn, huy động thêm vốn đầu tư cho hoạt động sản xuất kinh doanh, giúp doanh nghiệp có cơ hội tăng tỷ suất lợi nhuận VCSH đồng thời cũng giúp doanh nghiệp phân tán rủi ro trong kinh doanh. VKD được coi là một loại hàng hóa đặc biệt.
Khác với hàng hóa thông thường, hàng hóa vốn được bán sẽ không bị mất quyền sở hữu mà chỉ bán quyền sử dụng. Như vậy, việc mua bán được diễn ra trên thị trường tài chính, giá mua bán VKD cũng tuân theo quan hệ cung - cầu trên thị trường. Thành phần của vốn kinh doanh của doanh nghiệp Căn cứ vào đặc điểm luân chuyển vốn kinh doanh, VKD của doanh nghiệp được chia thành vốn cố định (VCĐ) và vốn lưu động (VLĐ). Vốn cố định của doanh nghiệp a.
Khái niệm vốn cố định Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, trước hết DN phải có được những TSCĐ cần thiết như máy móc thiết bị, nhà xưởng, vật kiến trúc, …phù hợp với đặc điểm ngành nghề lĩnh vực kinh doanh của mình thông qua việc đầu tư mua sắm hay thuê tài chính. Toàn bộ số tiền ứng trước mà DN bỏ ra để đầu tư hình thành nên các TSCĐ dùng cho hoạt động sản xuất kinh doanh của DN được gọi là vốn cố định của DN. Nói cách khác, VCĐ là biểu hiện bằng tiền của các TSCĐ trong DN. Đặc điểm của vốn cố định Là số vốn tiền tệ ứng trước để xây dựng, mua sắm TSCĐ nên quy mô của VCĐ nhiều hay ít sẽ quyết định quy mô, năng lực và trình độ kỹ thuật của TSCĐ.
Ngược lại, các đặc điểm về kinh tế - kỹ thuật của TSCĐ lại chi phối đến đặc điểm luân chuyển của VCĐ. Có thể khái quát những đặc điểm chu chuyển chủ yếu của VCĐ trong quá trình kinh doanh của DN như sau: SV: Nguyễn Thu Nga Lớp: CQ48/11.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính VCĐ tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh của DN. Điều này xuất phát từ đặc điểm của TSCĐ là được sử dụng lâu dài, sau nhiều năm mới cần thay thế, đổi mới. Trong quá trình sản xuất kinh doanh, VCĐ được luân chuyển dần từng phần vào giá trị sản phẩm.
Phần giá trị luân chuyển này của VCĐ được phản ánh dưới hình thức chi phí khấu hao TSCĐ, tương ứng với phần giá trị hao mòn TSCĐ của DN. Sau nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh VCĐ mới hoàn thành một vòng luân chuyển. Sau mỗi chu kỳ kinh doanh, phần VCĐ đã luân chuyển tích lũy lại sẽ tăng dần lên, còn phần VCĐ đầu tư ban đầu vào TSCĐ lại giảm dần xuống theo mức độ hao mòn. Cho đến khi TSCĐ của DN hết thời hạn sử dụng, giá trị của nó được thu hồi hết dười hình thức khấu hao tính vào giá trị sản phẩm thì VCĐ cùng hoàn thành một vòng luân chuyển.
Những đặc điểm luân chuyển của VCĐ không chỉ chi phối đến nội dung, biện pháp quản lý, sử dụng VCĐ mà còn đòi hỏi việc quản lý, sử dụng VCĐ phải luôn gắn liền với việc quản lý, sử dụng TSCĐ của DN. Vốn lưu động của doanh nghiệp a. Khái niệm vốn lưu động Để tiến hành sản xuất kinh doanh, ngoài TSCĐ các DN còn cần có các tài sản lưu động (TSLĐ). Để hình thành các TSLĐ, DN phải ứng ra một số vốn tiền tệ nhất định để mua sắm các tài sản đó, số vốn này được gọi là vốn lưu động của DN.
Vốn lưu động là toàn bộ số tiền ứng trước mà DN bỏ ra để đầu tư hình thành nên các TSLĐ thường xuyên cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh của DN. Nói cách khác, VLĐ là biểu hiện bằng tiền của các TSLĐ trong DN. SV: Nguyễn Thu Nga Lớp: CQ48/11.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính b. Đặc điểm của vốn lưu động VLĐ được ví như dòng máu tuần hoàn trong cơ thể con người có lẽ bởi sự tương đồng về sự tuần hoàn và tính cần thiết của VLĐ đối với DN.
VLĐ của DN thường xuyên vận động và chuyển hóa lần lượt qua các hình thái khác nhau, lặp đi lặp lại có tính chất chu kỳ tạo nên sự chu chuyển của VLĐ. VLĐ chu chuyển không ngừng trong suốt quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, do đó tại một thời điểm nhất định, VLĐ thường xuyên có các bộ phận cùng tồn tại dưới các hình thái khác nhau trong giai đoạn mà vốn đi qua. Do bị chi phối bởi các đặc điểm của TSLĐ nên VLĐ của DN có những đặc điểm sau: VLĐ luôn thay đổi hình thái biểu hiện qua các giai đoạn trong quá trình sản xuất kinh doanh. Từ hình thái vốn tiền tệ ban đầu trở thành vật tư, hàng hóa dự trữ sản xuất, tiếp đến trở thành sản phẩm dở dang, bán thành phẩm, thành phẩm và cuối cùng lại trở về hình thái vốn bằng tiền.
VLĐ chuyển toàn bộ giá trị ngay trong một lần và được hoàn lại toàn bộ sau mỗi chu kỳ kinh doanh. Kết thúc mỗi chu kỳ kinh doanh, giá trị VLĐ được chuyển dịch toàn bộ, một lần vào giá trị sản phẩm hàng hóa, dịch vụ sản xuất ra và được bù đắp lại khi DN thu được tiền bán sản phẩm hàng hóa, dịch vụ. VLĐ hoàn thành một vòng tuần hoàn sau một chu kỳ kinh doanh. Nguồn hình thành vốn kinh doanh của doanh nghiệp Để đáp ứng nhu cầu vốn cho việc đầu tư và hoạt động sản xuất kinh doanh, DN có thể huy động sử dụng vốn từ nhiều nguồn khác nhau hay nói cách khác là từ nhiều nguồn tài trợ khác nhau.
Để có thể tổ chức và lựa chọn hình thức huy động vốn một cách thích hợp và hiệu quả thì việc phân loại SV: Nguyễn Thu Nga Lớp: CQ48/11.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính nguồn vốn là vô cùng cần thiết. Tùy theo yêu cầu quản lý mà nguồn VKD của DN có thể được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau. Dựa vào quan hệ sở hữu vốn Theo tiêu thức phân loại này thì nguồn VKD của DN được hình thành từ hai loại: vốn chủ sở hữu (VCSH) và nợ phải trả (NPT).