CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG CHI ĐẦU TƯ XDCB TỪ NSNN 1.1 Tổng quan về chi đầu tư XDCB 1.1 Khái niệm đầu tư Đầu tư có thể được hiểu khác nhau tuỳ theo góc độ nghiên cứu và lĩnh vực áp dụng, các nhà kinh tế học đưa đến các khái niệm về đầu tư cũng khác nhau như sau: Theo nhà kinh tế học P.A Samuelson thì cho rằng: “Đầu tư là hoạt động tạo ra vốn tư bản thực sự, theo các dạng nhà ở, đầu tư vào tài sản cố định của doanh nghiệp như máy móc, thiết bị, nhà xưởng và tăng thêm hàng tồn kho. Đầu tư cũng có thể dưới dạng vô hình như giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nghiên cứu, phát minh…”. Trên góc độ làm tăng thu nhập cho tương lai, đầu tư được hiểu là việc từ bỏ tiêu dùng hôm nay để tăng sản lượng cho tương lai, với niềm tin, kỳ vọng thu nhập do đầu tư đem lại sẽ cao hơn các chi phí đầu tư. Nhà kinh tế học John M.Keynes cho rằng: “Đầu tư là hoạt động mua sắm tài sản cố định để tiến hành sản xuất hoặc có thể là mua tài sản tài chính để thu lợi nhuận”.
Do đó, đầu tư theo cách dùng thông thường là việc cá nhân hoặc công ty mua sắm một tài sản nói chung hay mua một tài sản tài chính nói riêng. Tuy nhiên, khái niệm này tập trung chủ yếu vào đầu tư tạo thêm tài sản vật chất mới (như máy móc, thiết bị, nhà xưởng…) và để thu về một khoản lợi nhuận trong tương lai. “Khi một người mua hay đầu tư một tài sản, người đó mua quyền để được hưởng các khoản lợi ích trong tương lai mà người đó hy vọng có được qua việc bán sản phẩm mà tài sản đó tạo ra”. Quan niệm của ông đã nói lên kết quả của đầu tư về hình thái vật chất là tăng thêm tài sản cố định, tạo ra tài sản mới về mặt giá trị, kết quả thu được lớn hơn chi phí bỏ ra.
Theo Luật đầu tư Việt Nam (2005), “Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư”. Khái niệm này cho thấy đầu tư chỉ là việc bỏ vốn để hình thành tài sản mà không cho thấy được kết quả đầu tư sẽ thu được lợi ích kinh tế như thế nào. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -2- Một khái niệm khác, phản ánh đầy đủ hơn về đầu tư, đó là: Đầu tư được hiểu là việc bỏ vốn vào nền kinh tế nhằm thu được các kết quả trong tương lai lớn hơn lượng giá trị đã bỏ ra. Khái niệm này về cơ bản đã thể hiện được bản chất của hoạt động đầu tư trong nền kinh tế, có thể áp dụng cho đầu tư của cá nhân, tổ chức và đầu tư của một quốc gia, vùng, miền.
Đồng thời dựa vào khái niệm này để nhận diện hoạt động đầu tư, tức là căn cứ vào đó để thấy hoạt động nào là đầu tư, hoạt động nào không phải đầu tư theo những phạm vi xem xét cụ thể.2 Đối tượng đầu tư - Đầu tư vào tài sản cố định: là đầu tư vào nhà, xưởng, máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải…Đầu tư dưới dạng này chính là đầu tư nâng cao năng lực sản xuất. Khả năng đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hay thấp phụ thuộc nhiều vào đầu tư loại này. - Đầu tư vào tài sản lưu động: tài sản lưu động là những nguyên vật liệu thô, bán thành phẩm được sử dụng hết sau mỗi quá trình sản xuất. Ngoài ra, tài sản lưu động cũng có thể là thành phẩm được đơn vị đó sản xuất ra mà chưa đem đi tiêu thụ hết.
Như vậy, lượng đầu tư vào loại tài sản này chính là sự thay đổi về khối lượng của các hàng hoá này trong một thời gian nhất định. Và khi họ đầu tư vào loại tài sản này, đơn vị sản xuất, kinh doanh nhằm tiết kiệm chi phí sản xuất bằng cách: tiết kiệm thời gian và chi phí quản lý, giao tiếp và phân phối; đồng thời nhằm đảm bảo vật tư sản xuất luôn có sẵn khi cần. Một trong những đối tượng đầu tư vào các tài sản cố định quan trọng là đầu tư vào cơ sở hạ tầng, phần lớn lượng đầu tư vào cơ sở hạ tầng do nhà nước đảm nhận. Tuy nhiên, trong nền kinh tế nhiều thành phần thì khu vực tư nhân và khu vực nước ngoài cũng tham gia đầu tư, kinh doanh cơ sở hạ tầng bằng các hình thức thích hợp (ví dụ như BOT, BTO, BT, PPP.
Đặc điểm của đầu tư vào các loại hàng hoá công là nhu cầu vốn lớn, lâu thu hồi vốn nên thường do nhà nước đảm trách. Tuy nhiên, đầu tư vào kết cấu hạ tầng có tác động thúc đẩy đầu tư của các thành phần kinh tế khác phát triển. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Hình thức đầu tư - Đầu tư gián tiếp là hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, các giấy tờ có giá khác, quỹ đầu tư chứng khoán và thông qua các định chế tài chính trung gian khác mà nhà đầu tư không trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư. - Đầu tư trực tiếp, theo Luật đầu tư, đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư và tham gia quản lý hoạt động đầu tư.
Nhà đầu tư có thể là Chính phủ thông qua các kênh khác nhau để đầu tư cho xã hội, điều này thể hiện chi tiêu của Chính phủ thông qua đầu tư các công trình, chính sách xã hội.4 Tác động của đầu tư đến tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế là một phạm trù kinh tế học, phản ánh sự gia tăng về mặt lượng của một nền kinh tế. Một số chỉ tiêu được dùng để đo lường tăng trưởng kinh tế như tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tổng sản phẩm quốc dân (GNP) hay thu nhập bình quân đầu người trên năm (GNP/người/năm, GDP/người/năm). Tốc độ tăng trưởng kinh tế là mức tăng thêm của sản lượng GNP, GDP, GNP/người hay GDP/người của năm này so với năm trước hay giai đoạn này so với giai đoạn trước. Với nghĩa như vậy, tăng trưởng kinh tế là mục tiêu của mọi nền kinh tế.
Hàm xác định tổng sản phẩm quốc dân có dạng: Y= C + I + G + X - M Trong đó: Y là sản lượng hay thu nhập quốc dân; C là tiêu dùng dân cư; I là đầu tư; G là chi tiêu của nhà nước; X là xuất khẩu và M là nhập khẩu. Công thức trên cho thấy khi các yếu tố khác không đổi, I tăng lên thì thu nhập quốc dân Y tăng lên có nghĩa là có sự tác động giữa chi đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Theo Robert Solow, các yếu tố đầu vào cơ bản của nền kinh tế gồm vốn sản xuất, lao động, đất đai và các tài nguyên thiên nhiên, khoa học công nghệ mới giúp tăng năng suất…Từ những “đầu vào” này của nền kinh tế sẽ sản xuất “đầu ra” là tổng sản phẩm quốc nội hay tổng sản phẩm quốc dân. Khái quát hàm sản xuất thể hiện như sau: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -4- Y = F(K, L, T, A), trong đó : Y : đầu ra hay sản phẩm quốc dân K : dự trữ tư bản L : số lượng lao động T : dự trữ về đất trồng trọt và các nguồn tài nguyên thiên nhiên A : sự tăng lên về năng suất hay hiệu quả sử dụng đầu vào Hàm sản xuất cho thấy tăng trưởng tổng sản lượng phụ thuộc vào quy mô, chất lượng của các yếu tố đầu vào K, L, T, A và cách thức phối hợp chúng.
Mỗi yếu tố giữ một vai trò nhất định, và có thể xác định rằng yếu tố nguồn vốn K giữ vai trò quan trọng. Như vậy, ngoài các yếu tố khác, yếu tố nguồn vốn từ việc đầu tư có tác động đến tăng trưởng kinh tế. Hay nói cách khác, đầu tư tác động đến tăng trưởng kinh tế.5 Quy trình đầu tư XDCB Chuẩn bị đầu tư Nghiên cứu cơ Nghiên cứu dự án Nghiên cứu dự án Thẩm định và phê hội đầu tư tiền khả thi khả thi duyệt dự án Thực hiện đầu tư Thiết kế, lập tổng Ký kết hợp đồng Chạy thử, nghiệm dự toán, dự toán xây dựng, thiết bị Thi công thu Quyết toán Khai thác, sử dụng Hình 1.1 Sơ đồ quy trình đầu tư XDCB TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -5- Do đặc điểm của sản phẩm xây dựng nên quá trình thực hiện đầu tư phải tuân thủ các bước như sơ đồ khái quát bên trên. Bước trên là cơ sở để thực hiện những bước tiếp theo sau.
Vi phạm trình tự đầu tư xây dựng là tạo khe hở cho phát sinh các tiêu cực trong hoạt động đầu tư xây dựng, dẫn đến thất thoát, lãng phí nguồn lực. Tùy thuộc tính chất và quy mô dự án, một vài bước có thể không thực hiện hoặc gộp vào nhau. Ví dụ, ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, đối với những dự án vừa và nhỏ thì có thể không bắt buộc thực hiện nghiên cứu cơ hội đầu tư và lập dự án tiền khả thi mà lập ngay dự án khả thi hoặc báo cáo kinh tế kỹ thuật đối với những dự án có thiết kế mẫu.6 Chi đầu tư XDCB từ NSNN 1.1 Khái niệm Chi đầu tư XDCB từ NSNN là khoản chi nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng tài sản cố định, từng bước tăng cường và hoàn thiện cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế - xã hội. Những khoản chi này gắn liền với việc bảo đảm những điều kiện vật chất để phát triển kinh tế - xã hội, tái sản xuất sức lao động và tạo điều kiện phục vụ đời sống văn hoá, tinh thần của mỗi thành viên trong xã hội.
Chi đầu tư XDCB từ NSNN là đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội không có khả năng hoàn vốn trực tiếp. Hoạt động đầu tư XDCB bao gồm toàn bộ quá trình lập, phê duyệt kế hoạch, chương trình, dự án đầu tư; triển khai thực hiện đầu tư và quản lý khai thác, sử dụng các dự án đầu tư XDCB. Vốn nhà nước trong đầu tư XDCB bao gồm: Vốn NSNN chi đầu tư phát triển theo quy định của Luật NSNN; vốn huy động của Nhà nước từ Trái phiếu Chính phủ, Trái phiếu chính quyền địa phương, Công trái quốc gia; và các nguồn vốn khác của Nhà nước theo quy định của pháp luật.