Chương 1 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến quản lý dự án đầu tư xây dựng định hướng giá trị; - Chương 2 Cơ sở lý luận về quản lý dự án đầu tư xây dựng định hướng giá trị và khung lý thuyết của luận án; - Chương 3 Thực trạng quản lý dự án đầu tư xây dựng tại Việt Nam dưới góc độ quản lý dự án định hướng giá trị; - Chương 4 Đề xuất giải pháp quản lý dự án định hướng giá trị cho các dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn nhà nước tại Việt Nam. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG ĐỊNH HƯỚNG GIÁ TRỊ 1. Các chủ đề chính liên quan đến vấn đề quản lý dự án định hướng giá trị đối với các dự án đầu tư xây dựng Để thực hiện nghiên cứu tổng quan, cần xác định được các chủ đề chính liên quan đến vấn đề QLDAGT đối với các DAĐTXD. Các chủ đề này được xác định thông qua việc phân tích nguồn tài liệu có sẵn được thu thập nhờ việc tìm kiếm dữ liệu sử dụng các từ khóa phù hợp với chủ đề nghiên cứu.
Quá trình xác định chủ đề chính được thể hiện chi tiết trong Phụ lục 01 (Trang PL1). Kết quả cho thấy, các nhóm chủ đề nghiên cứu chính có liên quan đến vấn đề “Quản lý dự án đầu tư xây dựng định hướng giá trị” trong nước và quốc tế, như sau: - Nhóm các chủ đề về QLDA ĐTXD và các nội dung của QLDA ĐTXD; - Nhóm các chủ đề liên quan đến việc nâng cao/cải tiến giá trị cho DAĐTXD, gồm các chủ đề về kỹ thuật VE hoặc VM trong DAĐTXD, các định hướng, công cụ, kỹ thuật hỗ trợ thực hiện, QLDA ĐTXD như TVD, xây dựng tinh gọn (Lean Construction – LC), Mô hình hoá thông tin công trình (Building Information Modeling - BIM); - Các phương thức triển khai DAĐTXD khác nhau và tác dụng của từng phương thức trong việc nâng cao/cải tiến giá trị DAĐTXD. Kết quả khảo cứu tổng quan cho thấy, các nghiên cứu có liên quan đến vấn đề cải tiến hoặc nâng cao giá trị DAĐTXD thường được thực hiện cho DAĐTXD nói chung (ở nước ngoài là dự án xây dựng nói chung), không có các nghiên cứu riêng cho từ khoá quản lý dự án định hướng giá trị cho các dự án sử dụng vốn nhà nước hoặc các dự án sử dụng vốn đầu tư công (ở nước ngoài là dự án sử dụng vốn công). Phần tiếp theo sẽ trình bày kết quả nghiên cứu tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước theo các chủ đề chính nói trên.
Kết quả cho thấy, về các vấn đề đã phát hiện ở trên, các nghiên cứu ngoài nước phong phú hơn nghiên cứu trong nước, do đó, Luận án sẽ trình bày tổng quan các nghiên cứu ngoài nước trước. Tổng quan các nghiên cứu ngoài nước có liên quan đến chủ đề nghiên cứu Do số lượng nghiên cứu được thực hiện bởi các tác giả nước ngoài về các chủ đề trên khá nhiều. Như một tình trạng phổ biến, các kết quả nghiên cứu từ trong các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ cũng thường được công bố là các bài báo khoa học, sách chuyên khảo, v.v…, nên Luận án không tách riêng các loại nghiên cứu trên thành các mục riêng, mà chỉ xem xét theo các chủ đề nghiên cứu như đã chỉ ra. Nghiên cứu ngoài nước về quản lý dự án đầu tư xây dựng Do chủ đề quản lý DAĐTXD (trong tiếng Anh, thuật ngữ “Construction projects” – nghĩa là dự án xây dựng, được sử dụng phổ biến với ý nghĩa là các DAĐTXD như khái niệm được dùng ở Việt Nam) là một chủ đề được quan tâm từ lâu, bắt đầu từ nhiều thập kỷ trước, vì thế, những nghiên cứu về nội dung cơ bản của QLDA xây dựng gần đây ở nước ngoài khá ít bởi lẽ các vấn đề cơ bản hầu hết đã được tích hợp vào các tài liệu hướng dẫn chuyên môn và sách về QLDA xây dựng.
Các nghiên cứu được xuất bản gần đây thiên hướng nhiều hơn về nghiên cứu chuyên sâu vào một số khía cạnh trong QLDA xây dựng. Có nhiều “Cẩm nang kiến thức cơ bản” về QLDA (dự án nói chung) được phát hành bởi các hiệp hội nghề về QLDA trên thế giới, tuy nhiên, chỉ có Viện Quản lý dự án (PMI) có thêm phiên bản dành riêng cho một số loại dự án cụ thể, như dự án của Chính phủ, hay dự án xây dựng. Một tài liệu được phổ biến rộng rãi là Cẩm nang các kiến thức cơ bản về quản lý dự án của PMI là “A Guide to The Project Management Body of Knowledge – viết tắt là PMBOK”, tuy được xuất bản dưới dạng một tiêu chuẩn thực hành, nhưng bản chất cũng là một sản phẩm nghiên cứu của nhiều người làm nghề, nhiều học giả trên thế giới, được soát xét và cập nhật liên tục. Hệ thống QLDA theo chuẩn mực này được xây dựng dựa trên thành phần: Các lĩnh vực kiến thức QLDA, các nhóm quá trình QLDA; các vấn đề trên được xem xét trong môi trường của dự án cùng với vai trò của giám đốc QLDA.
Các lĩnh vực kiến thức cơ bản về QLDA, bao gồm: Quản lý tích hợp (hay quản lý tổng thể), quản lý phạm vi, quản lý tiến độ, quản lý chi phí, quản lý chất lượng, quản lý nguồn nhân lực, quản lý giao tiếp, quản lý rủi ro, quản lý mua sắm, và quản lý các bên hữu quan dự án [166]. Các quá trình cần thực hiện để áp dụng các lĩnh vực kiến thức nói trên vào dự án được phân loại thành 05 nhóm: (1) Nhóm quá trình thiết lập dự án; (2) Nhóm quá trình hoạch định dự án; (3) Nhóm quá trình thực hiện; (4) Nhóm quá trình theo dõi và kiểm 11 soát; (5) Nhóm quá trình kết thúc. Trong mỗi nhóm đều gồm nhiều quá trình thực hiện, mỗi quá trình thể hiện rõ đầu vào, đầu ra, công cụ, kỹ thuật sử dụng cho quá trình [166]. Đối với dự án xây dựng, có thêm 02 lĩnh vực kiến thức cơ bản nữa, đó là quản lý về sức khoẻ, an toàn, an ninh, môi trường dự án và quản lý tài chính [164].
Ngoài ra, các dự án xây dựng cần chú trọng các tiến bộ khoa học kỹ thuật như công nghệ mới, mô hình BIM, các công nghệ thi công hiện đại, các kỹ thuật quản lý mới xuất hiện như phương pháp triển khai dự án IPD, xây dựng tinh gọn (LC). Các vấn đề xã hội cần được quan tâm, như: Tính bền vững và trách nhiệm xã hội, nhân lực lành nghề, suy thoái toàn cầu và khu vực, thị trường toàn cầu và các dự án tương lai, đạo đức nghề nghiệp [164]. Các nội dung của cẩm nang nói trên định hướng cho nhiều nghiên cứu về QLDA ĐTXD, được chấp nhận và áp dụng rộng rãi trong thực tiễn cũng như các nghiên cứu, các sách giáo khoa và tài liệu hàn lâm về QLDA ĐTXD ở nước ngoài và cả ở Việt Nam [119]. Một nội dung được đề cập thường xuyên trong các nghiên cứu về QLDA ĐTXD đó là tiêu chí đánh giá sự thành công của dự án [144, 171, 175, 188].
Có 03 tiêu chí phổ biến, đó là: Hoàn thành trong thời gian cho phép, thực hiện trong phạm vi ngân sách được duyệt và được thực hiện phù hợp với quy cách đã định [119]. Ba nhân tố chính đóng góp vào sự thành công của dự án, bao gồm tiến độ khả thi, vốn và nguồn lực phù hợp và các mục đích/mục tiêu rõ ràng [119]. Ở một nghiên cứu khác, có 05 nhóm nhân tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự án được chỉ ra, đó là: (1) Các hành động QLDA; (2) Các thủ tục của dự án; (3) Các nhân tố về con người; (4) Các nhân tố của chính dự án (Chủng loại, quy mô công trình, nguồn vốn, độ phức tạp, v. Vai trò và năng lực của nhà QLDA hay giám đốc QLDA (Project manager - GĐQLDA) cũng là vấn đề được quan tâm.
Theo Del Pico [108], vai trò hoặc nhiệm vụ chính của một GĐQLDA là hoạch định, giám sát và kiểm soát. Tuy nhiên, nhiều tác giả mở rộng hơn các vai trò/nhiệm vụ này, đòi hỏi GĐQLDA có nền tảng tốt hơn về quản lý và lãnh đạo, đòi hỏi được trang bị thêm các kỹ năng về quản trị, chứ không chỉ là các chuyên gia kỹ thuật đơn thuần [173]. Giám đốc QLDA của một dự án xây dựng lớn phải có kiến thức cơ bản về QLDA, hiểu rõ các giai đoạn của dự án, không chỉ trong giai đoạn lập kế hoạch và phê duyệt DA mà còn phải quán xuyến giai đoạn 12 thực hiện thi công các công trình xây dựng [179]. Nhiệm vụ của GĐQLDA trong dự án xây dựng không chỉ giới hạn trong việc lập kế hoạch, giám sát và kiểm soát mà họ cũng được yêu cầu thành lập và lãnh đạo đội dự án [173].
Ngoài vị trí GĐQLDA, vấn đề tổ chức QLDA cũng là vấn đề được coi trọng trong các nghiên cứu. Các nội dung tiếp theo được nghiên cứu khá nhiều đối với dự án xây dựng, bao gồm lập kế hoạch và quản lý tiến độ [113, 127, 158, 162, 174, 183], quản lý chi phí [127, 174], quản lý tài chính dự án [127, 158, 174]; và tích hợp giữa quản lý tiến độ và quản lý chi phí [108, 113, 183], gồm cả các công cụ, như công cụ quản lý giá trị thu được (Earned Value Management) [101, 148, 185]; quản lý chất lượng [113, 127, 146, 158, 183]; quản lý nguồn lực [113, 158, 162, 174, 183]; quản lý rủi ro trong dự án xây dựng [113, 127, 158, 176, 183]; quản lý mua sắm [113, 127, 162, 183]; an toàn lao động và vệ sinh môi trường [127, 146, 158]; và gần đây xuất hiện một số nghiên cứu về quản lý các bên hữu quan dự án [95, 127, 154, 187]; quản lý giao tiếp [127, 158]; quản lý phạm vi dự án [101, 113, 127, 148, 154, 155, 162, 174, 176, 183, 185, 187] và quản lý chiến lược dự án [183]. Các nghiên cứu này cũng đã chỉ ra các vấn đề cơ bản mà các DAĐTXD đã gặp phải, đồng thời đưa ra giải pháp để người làm công tác QLDA xây dựng có thể áp dụng để quản lý các dự án. Tuy nhiên, có một điểm chung giữa các nghiên cứu là các vấn đề được xem xét chỉ nhằm mục đích đảm bảo dự án đạt được các mục tiêu đặt ra ngay từ ban đầu (Dự án được coi là thành công), hoặc quản lý việc điều chỉnh dự án do các nguyên nhân chủ quan và khách quan, chứ không nhằm mục đích cải tiến/nâng cao giá trị DAĐTXD trong quá trình triển khai.