Nghiên cứu đề xuất giải pháp quản lý bền vững vùng đệm tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin

Luận văn đề xuất giải pháp quản lý rừng bền vững tại vùng đệm vườn quốc gia Chư Yang Sin, Krông Bông, Đắk Lắk, góp phần bảo vệ môi trường.

• Người hướng dẫn: PGS. Tây Nguyễn
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp Lâm Đồng
• Chuyên ngành: Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
• Đề tài: Giải pháp quản lý bền vững vùng đệm tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Đắk Lắk

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về quản lý rừng bền vững
• 1.2. Trên thế giới
• 1.3. Mục tiêu, nội dung, phương pháp và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 1.3.1.1. Hiện trạng khu vực nghiên cứu
• 1.3.1.2. Tình hình quản lý rừng ở vùng điểm
• 1.3.1.3. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội đến quản lý rừng bền vững vùng điểm
• 1.3.1.4. Ảnh hưởng của một số chính sách của nhà nước
• 1.3.1.5. Đề xuất một số giải pháp quản lý rừng bền vững
• 1.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.2.1. Phương pháp khảo thảo tài liệu
• 1.3.2.2. Phương pháp PRA
• 1.3.2.3. Phương pháp cân đo
• 1.3.2.4. Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế
• 1.3.2.5. Phương pháp đánh giá hiệu quả xã hội và môi trường
• 1.3.2.6. Phương pháp dự báo dân số và hộ gia đình trong tương lai
• 1.3.3. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu
• 1.3.3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội trong khu vực nghiên cứu
• 1.3.3.1.1. Lịch sử hình thành Vườn quốc gia Chữ Yang Sin và các xã vùng điểm
• 1.3.3.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.3.3.1.3. Hiện trạng sử dụng đất đai
• 1.3.3.1.4. Tài nguyên rừng trong khu vực nghiên cứu
• 1.3.3.1.5. Thực trạng quản lý sử dụng rừng
• 1.3.3.2. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội đến quản lý rừng bền vững
• 1.3.3.2.1. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên
• 1.3.3.2.2. Ảnh hưởng của kinh tế và xã hội đến quản lý rừng bền vững
• 1.3.3.3. Ảnh hưởng của tài nguyên sinh vật
• 1.3.3.4. Ảnh hưởng của một số chính sách đến quản lý rừng bền vững
• 1.3.4. Đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần quản lý sử dụng tài nguyên rừng bền vững ở vùng điểm Vườn quốc gia Chữ Yang Sin
• 1.3.4.1. Quy hoạch sử dụng đất
• 1.3.4.2. Giải pháp về xã hội
• 1.3.4.3. Giải pháp về môi trường
• 1.4. Kết luận, tồn tại và kiến nghị

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Bền Vững Vùng Đệm Chư Yang Sin

Vườn quốc gia (VQG) Chư Yang Sin đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học và cung cấp dịch vụ hệ sinh thái. Tuy nhiên, vùng đệm VQG đang chịu áp lực lớn từ các hoạt động kinh tế - xã hội của cộng đồng địa phương. Quản lý bền vững vùng đệm là chìa khóa để cân bằng giữa bảo tồn và phát triển. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiện trạng, xác định các thách thức và đề xuất các giải pháp quản lý rừng bền vững phù hợp với điều kiện thực tế tại Chư Yang Sin. Quản lý bền vững không chỉ giúp bảo vệ rừng lõi mà còn góp phần cải thiện sinh kế cho người dân địa phương, giảm thiểu xung đột lợi ích. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, duy trì các giá trị của VQG cho các thế hệ tương lai. Theo một nghiên cứu của Trường Đại học Lâm nghiệp, quản lý bền vững cần dựa trên sự tham gia tích cực của cộng đồng và các bên liên quan.

1.1. Khái niệm Quản lý Rừng Bền Vững Cơ sở Lý thuyết

Quản lý rừng bền vững (QLRBV) là một khái niệm rộng, bao gồm nhiều khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường. Theo ITTO, QLRBV là quá trình quản lý rừng nhằm đảm bảo sản xuất liên tục các sản phẩm và dịch vụ rừng mong muốn mà không làm giảm đáng kể giá trị di truyền và năng suất tương lai, không gây tác động tiêu cực đến môi trường vật lý và xã hội. Nghiên cứu cần xem xét các yếu tố như năng suất rừng, đa dạng sinh học, chức năng phòng hộ và ảnh hưởng đến cộng đồng địa phương. QLRBV phải đảm bảo sự ổn định về diện tích, tính đa dạng sinh học, năng suất kinh tế và hiệu quả sinh thái môi trường của rừng, hài hòa giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường. Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố then chốt để đảm bảo tính bền vững của các hoạt động QLRBV.

1.2. Vai trò vùng đệm trong bảo tồn đa dạng sinh học

Vùng đệm đóng vai trò như một hàng rào bảo vệ cho vùng lõi của VQG, giảm thiểu các tác động tiêu cực từ bên ngoài. Vùng đệm cung cấp không gian sinh sống cho các loài động thực vật, đồng thời tạo ra sinh kế cho cộng đồng địa phương thông qua các hoạt động du lịch sinh thái, trồng rừng, và các hoạt động kinh tế bền vững khác. Để bảo vệ đa dạng sinh học hiệu quả, cần có các giải pháp quản lý vùng đệm phù hợp, dựa trên đánh giá kỹ lưỡng về hiện trạng tài nguyên, kinh tế - xã hội và các mối đe dọa. Vùng đệm không chỉ đơn thuần là vùng chuyển tiếp, mà còn là nơi thử nghiệm các mô hình quản lý bền vững, kết hợp giữa bảo tồn và phát triển.

II. Thách Thức Quản Lý Bền Vững Vùng Đệm Chư Yang Sin

Vùng đệm VQG Chư Yang Sin đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Áp lực dân số gia tăng, nhu cầu sử dụng đất đai và tài nguyên rừng ngày càng cao. Tình trạng phá rừng, khai thác gỗ trái phép, săn bắt động vật hoang dã vẫn còn diễn ra, gây suy thoái tài nguyên và mất đa dạng sinh học. Sự phối hợp giữa các bên liên quan còn hạn chế, chính sách chưa đồng bộ và nguồn lực đầu tư còn thiếu. Biến đổi khí hậu cũng là một thách thức lớn, gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái rừng và sinh kế của người dân. Để quản lý bền vững vùng đệm, cần có các giải pháp toàn diện, giải quyết các nguyên nhân gốc rễ của vấn đề và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

2.1. Áp lực dân số và nhu cầu sử dụng tài nguyên rừng

Dân số tăng nhanh ở các xã vùng đệm tạo áp lực lớn lên tài nguyên rừng. Nhu cầu về đất ở, đất sản xuất nông nghiệp, gỗ xây dựng, củi đốt tăng cao, dẫn đến tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất rừng. Người dân địa phương, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, còn gặp nhiều khó khăn trong sinh kế, phụ thuộc nhiều vào khai thác tài nguyên rừng. Để giải quyết vấn đề này, cần có các giải pháp hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, giảm sự phụ thuộc vào rừng. Cần có các chương trình giáo dục, nâng cao nhận thức về bảo tồn tài nguyên và sử dụng bền vững.

2.2. Tình trạng khai thác gỗ trái phép và săn bắt động vật hoang dã

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực kiểm soát, tình trạng khai thác gỗ trái phép và săn bắt động vật hoang dã vẫn diễn ra tại vùng đệm. Các đối tượng khai thác thường lợi dụng địa hình hiểm trở, thiếu nhân lực kiểm soát để thực hiện hành vi vi phạm. Thị trường tiêu thụ các sản phẩm từ gỗ và động vật hoang dã vẫn tồn tại, tạo động lực cho các hoạt động khai thác trái phép. Cần tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Nâng cao vai trò của cộng đồng trong việc phát hiện, tố giác các hành vi khai thác trái phép.

III. Cách Quản Lý Bền Vững Tài Nguyên Rừng Vùng Đệm Chư Yang Sin

Để giải quyết các thách thức và đạt được mục tiêu quản lý bền vững, cần có một hệ thống các giải pháp đồng bộ. Quy hoạch sử dụng đất hợp lý, bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương và tăng cường năng lực quản lý là những yếu tố then chốt. Cần xây dựng các mô hình quản lý có sự tham gia của cộng đồng, đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm của người dân trong việc bảo vệ và sử dụng tài nguyên rừng. Nghiên cứu này sẽ đề xuất các giải pháp cụ thể, phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của vùng đệm VQG Chư Yang Sin. Theo kinh nghiệm quốc tế, quản lý dựa vào cộng đồng là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để bảo tồn tài nguyên rừng.

3.1. Quy hoạch sử dụng đất và phát triển kinh tế vùng đệm

Quy hoạch sử dụng đất cần đảm bảo hài hòa giữa nhu cầu phát triển kinh tế và bảo tồn tài nguyên. Cần xác định các khu vực bảo tồn, khu vực phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp và khu vực phát triển du lịch sinh thái. Phát triển các mô hình kinh tế bền vững, thân thiện với môi trường, như du lịch sinh thái cộng đồng, trồng cây dược liệu, chế biến lâm sản ngoài gỗ. Hỗ trợ người dân chuyển đổi sang các phương thức sản xuất bền vững, giảm áp lực lên tài nguyên rừng. Quy hoạch cần dựa trên sự tham gia của cộng đồng và các bên liên quan, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

3.2. Giải pháp xã hội và nâng cao năng lực cộng đồng

Nâng cao trình độ dân trí, ý thức bảo vệ rừng và tham gia các hoạt động quản lý rừng cộng đồng. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục về bảo tồn đa dạng sinh học, phòng cháy chữa cháy rừng. Cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động quản lý rừng, từ quy hoạch, thực hiện đến giám sát, đánh giá. Hỗ trợ cộng đồng xây dựng các quy ước, hương ước về bảo vệ rừng, khai thác và sử dụng tài nguyên rừng bền vững. Đảm bảo quyền lợi của cộng đồng trong việc hưởng lợi từ các dịch vụ hệ sinh thái rừng.

3.3. Các giải pháp về môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học

Phục hồi các hệ sinh thái rừng bị suy thoái, trồng rừng, khoanh nuôi tái sinh rừng tự nhiên. Kiểm soát chặt chẽ các hoạt động khai thác gỗ, săn bắt động vật hoang dã. Xây dựng các hành lang đa dạng sinh học, kết nối các khu rừng bị chia cắt. Nghiên cứu, bảo tồn các loài động thực vật quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng. Tăng cường giám sát chất lượng môi trường, phòng ngừa ô nhiễm, suy thoái môi trường. Ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái rừng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Quản Lý Bền Vững Chư Yang Sin

Nghiên cứu này sẽ đưa ra các ví dụ cụ thể về các mô hình quản lý bền vững đã được triển khai thành công ở các VQG khác, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện của Chư Yang Sin. Các mô hình này có thể bao gồm quản lý rừng cộng đồng, du lịch sinh thái, trồng rừng kết hợp với phát triển nông nghiệp và các hoạt động kinh tế xanh khác. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý, các tổ chức bảo tồn và cộng đồng địa phương trong việc xây dựng và triển khai các chương trình quản lý rừng bền vững hiệu quả.

4.1. Mô hình Quản lý Rừng Cộng đồng tại Vùng Đệm

Quản lý rừng cộng đồng (QLRCCĐ) trao quyền cho cộng đồng địa phương tham gia vào việc quản lý, bảo vệ và sử dụng tài nguyên rừng. Cộng đồng được hưởng lợi từ các sản phẩm rừng, dịch vụ môi trường và có trách nhiệm bảo vệ rừng. QLRCCĐ đã được chứng minh là một phương pháp hiệu quả để bảo tồn rừng và cải thiện sinh kế cho người dân ở nhiều quốc gia. Mô hình này có thể được áp dụng tại Chư Yang Sin, cần có sự hỗ trợ của nhà nước, các tổ chức phi chính phủ và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

4.2. Phát triển Du Lịch Sinh Thái Cộng Đồng Cơ hội và thách thức

Du lịch sinh thái cộng đồng (DLSTCĐ) là một hình thức du lịch bền vững, mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương đồng thời bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa. Chư Yang Sin có tiềm năng lớn để phát triển DLSTCĐ, như du lịch đi bộ đường dài, ngắm chim, khám phá văn hóa bản địa. Tuy nhiên, cần có quy hoạch và quản lý chặt chẽ để tránh các tác động tiêu cực đến môi trường và văn hóa. Cần đào tạo cho người dân địa phương các kỹ năng làm du lịch, đảm bảo chất lượng dịch vụ và bảo vệ môi trường.

V. Kết Luận Tương Lai Quản Lý Bền Vững Chư Yang Sin

Quản lý bền vững vùng đệm VQG Chư Yang Sin là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan. Cần có sự cam kết chính trị mạnh mẽ, nguồn lực đầu tư đủ mạnh và sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương. Nghiên cứu này hy vọng sẽ đóng góp vào việc xây dựng một tương lai bền vững cho Chư Yang Sin, nơi con người và thiên nhiên có thể cùng tồn tại và phát triển.

5.1. Các bước đi tiếp theo để thực hiện Quản Lý Bền Vững

Để thực hiện QLRBV hiệu quả cần xây dựng kế hoạch hành động chi tiết, xác định các mục tiêu cụ thể, các hoạt động cần thực hiện và các chỉ số đánh giá. Cần tăng cường năng lực cho cán bộ quản lý, cộng đồng địa phương và các bên liên quan. Cần giám sát, đánh giá định kỳ để điều chỉnh các hoạt động cho phù hợp với điều kiện thực tế. Cần tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác.

5.2. Tầm quan trọng của chính sách và thể chế trong Quản Lý Bền Vững

Chính sách và thể chế đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra môi trường thuận lợi cho QLRBV. Cần có các chính sách khuyến khích cộng đồng tham gia bảo vệ rừng, đầu tư vào các hoạt động kinh tế xanh. Cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả. Cần tăng cường sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương trong việc quản lý tài nguyên rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thống kê lâm nghiệp toàn quốc giai đoạn trước năm 2000 cho thấy diện tích rừng tự nhiên của Việt Nam suy giảm nghiêm trọng từ 14,3 triệu ha năm 1943 (độ che phủ 43%) xuống còn khoảng 10,9 triệu ha (độ che phủ 33,2%), dưới mức an toàn sinh thái tối thiểu. Tại khu vực Tây Nguyên, Vườn quốc gia Chư Yang Sin được thành lập năm 2002 với vùng lõi rộng 58.947 ha giữ vai trò xung yếu bảo vệ nguồn nước lưu vực sông Sêrêpôk và thượng nguồn sông Mê Kông. Tuy nhiên, vùng đệm thuộc địa bàn huyện Krông Bông với quy mô 100.022,9 ha trải dài trên 9 xã và thị trấn đang chịu áp lực tàn phá sinh thái to lớn. Tốc độ gia tăng dân số tự nhiên cao từ 2,49% đến 3,33%, tập quán du canh nương rẫy, tình trạng di dân tự do và khai thác lâm sản trái phép đã làm suy giảm nghiêm trọng cả diện tích lẫn chất lượng trữ lượng rừng.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội đến công tác quản lý tài nguyên rừng tại vùng đệm Vườn quốc gia Chư Yang Sin, trọng tâm là xã Yang Mao. Trên cơ sở đó, đề tài xây dựng hệ thống giải pháp phát triển kinh tế - xã hội và cơ cấu nông lâm kết hợp bền vững nhằm giảm thiểu áp lực xâm hại lên 58.947 ha vùng lõi và 68.532,3 ha đất lâm nghiệp vùng đệm. Phạm vi nghiên cứu thực địa được triển khai tập trung trong 3 tháng tại địa bàn huyện Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk. Kết quả đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần bảo tồn 876 loài thực vật bậc cao, 294 loài động vật có xương sống, đồng thời tạo sinh kế ổn định cho 11.473 hộ gia đình với 59.027 nhân khẩu đang sinh sống tại khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận về Quản lý rừng bền vững (Sustainable Forest Management - SFM) theo định nghĩa của Tổ chức Gỗ Nhiệt đới Quốc tế (ITTO) và Hiệp ước Helsinki, nhấn mạnh việc duy trì liên tục các sản phẩm, dịch vụ môi trường mà không làm suy giảm tính đa dạng sinh học và năng suất tương lai của hệ sinh thái. Đồng thời, đề tài tích hợp quan điểm sử dụng đất đồi núi bền vững của các nhà khoa học lâm nghiệp Việt Nam, bao gồm ba trụ cột gắn kết hữu cơ: bền vững về kinh tế, bền vững về môi trường và chấp nhận được về mặt xã hội.

Hệ thống khái niệm chính được vận dụng bao gồm:

• Vùng lõi (Core zone): Khu vực bảo tồn nguyên vẹn các hệ sinh thái rừng đặc dụng và nguồn gen động thực vật quý hiếm.
• Vùng đệm (Buffer zone): Vành đai không gian bao quanh vùng lõi nhằm ngăn chặn các tác động tiêu cực từ bên ngoài và cải thiện đời sống cộng đồng dân cư địa phương.
• Nông lâm kết hợp (Agroforestry): Phương thức canh tác tổng hợp kết hợp cây lâm nghiệp bản địa với cây nông nghiệp và chăn nuôi theo khuyến nghị của FAO nhằm thiết lập cân bằng sinh thái.
• Quản lý rừng dựa vào cộng đồng: Cơ chế trao quyền và chia sẻ lợi ích lâm nghiệp cho người dân bản địa để huy động nguồn lực xã hội bảo vệ vốn rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp thông qua quy trình khoa học chặt chẽ:

• Kế thừa văn bản và tài liệu: Phân tích Luật Bảo vệ và Phát triển rừng, Luật Đất đai, Nghị định 02/CP, Nghị định 163/1999/NĐ-CP về giao đất lâm nghiệp, Quyết định 202/TTg về khoán bảo vệ rừng, Chương trình 327 và Chương trình 5 triệu ha rừng (Dự án 661).
• Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA): Điều tra phỏng vấn trực tiếp mẫu gồm 30 hộ gia đình tiêu biểu tại buôn đại diện thuộc xã Yang Mao. Cỡ mẫu 30 hộ được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích nhờ tính đại diện cao về thành phần dân tộc thiểu số bản địa (Ê Đê, M'Nông), trình độ canh tác và khoảng cách tiếp cận trực tiếp với ranh giới vùng lõi.
• Công cụ Ma trận (Matrix scoring): Nhóm người dân cân bằng giới chấm điểm các tiêu chí thích nghi, kinh tế, sâu bệnh trên thang điểm từ 0 đến 10 để tuyển chọn cây trồng, vật nuôi tối ưu.
• Đi lát cắt thực địa (Transect walk) và cân đo trực tiếp: Khảo sát thực địa lát cắt địa hình để đối chiếu hiện trạng sử dụng đất; cân đo thực tế lượng củi đun tiêu thụ hàng ngày và lượng gỗ làm nhà của các hộ dân.
• Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế động và tĩnh: Sử dụng phần mềm chuyên dụng tính toán các chỉ số Giá trị hiện tại thuần (NPV), Tỷ số lợi ích trên chi phí (BCR), và Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) với tỷ lệ chiết khấu $i = 7%/\text{năm}$.
• Dự báo nhân khẩu và hộ gia đình: Áp dụng công thức hàm mũ dự báo dân số $N_t = N_0(1 + (P+V)/100)^n$ đến năm 2010. Toàn bộ tiến trình điều tra thực địa và xử lý dữ liệu được tiến hành trong mốc thời gian 3 tháng liên tục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tài nguyên rừng trong khu vực nghiên cứu có tính đa dạng sinh học đặc biệt cao nhưng phân bố không đồng đều và đang chịu áp lực suy thoái lớn. Tổng diện tích đất lâm nghiệp của 9 xã vùng đệm đạt 68.532,3 ha (chiếm 68,3% tổng diện tích tự nhiên 100.022,9 ha). Thống kê khu hệ thực vật ghi nhận 876 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 475 chi và 142 họ, trong đó có 143 loài đặc hữu của Việt Nam, 333 loài cho gỗ quý và 54 loài ghi danh trong Sách đỏ. Khu hệ động vật có 294 loài thuộc 81 họ, với 45 loài quý hiếm trong Sách đỏ như Hổ, Gấu, Bò tót, Vượn má hung. Tuy nhiên, các trạng thái rừng giàu và trung bình (IIIA2, IIIA3, IIIB, IVc với trữ lượng từ 150 đến trên 200 $m^3$/ha) chỉ còn tồn tại ở địa hình hiểm trở trên độ cao từ 700m đến 1.200m; các đai độ cao thấp chủ yếu là trảng cây bụi, rừng le, lồ ô tái sinh nghèo kiệt.

Thứ hai, mâu thuẫn gay gắt giữa dân số đông, đất canh tác hạn hẹp và thu nhập thuần nông thấp. Dân số vùng đệm đạt 59.027 người với 11.473 hộ, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 21.075 người (khoảng 35,7%). Lực lượng lao động chính dồi dào với 28.140 người (chiếm 47% dân số). Tuy nhiên, tổng diện tích đất nông nghiệp, cây lâu năm và vườn tạp chỉ đạt 12.291,2 ha, dẫn đến bình quân đất canh tác chỉ đạt 0,2 ha/người. Thu nhập bình quân từ nông nghiệp rất thấp, chỉ đạt 1.588.600 đồng/người/năm (trồng trọt chiếm 1.400.700 đồng, chăn nuôi chiếm 38.600 đồng và dịch vụ đạt 149.900 đồng). Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên năm 2001 còn ở mức 2,49%, dự báo quy mô dân số sẽ vượt mốc 71.862 người vào năm 2010, đẩy nhu cầu lương thực và chất đốt lên mức báo động.

Thứ ba, sự phụ thuộc nặng nề vào tài nguyên rừng dẫn đến các vụ vi phạm pháp luật lâm nghiệp phức tạp. Kết quả điều tra PRA chỉ ra nhu cầu khai thác gỗ làm nhà, lấy củi đun và thu hái lâm sản ngoài gỗ (hạt Ươi, quả Trám, Mây, Dó bầu) để bán lấy tiền mặt là động cơ xâm hại rừng lớn nhất. Trong giai đoạn 1999 - 2001, lực lượng quản lý bảo vệ rừng Vườn quốc gia Chư Yang Sin đã phát hiện 187 vụ vi phạm lâm luật, tháo gỡ 8.015 dây bẫy thú, thu giữ 35 khẩu súng săn tự chế, trục xuất 402 đối tượng xâm nhập trái phép và giải cứu thả lại rừng 135 cá thể động vật hoang dã. Mặc dù Vườn quốc gia đã triển khai giao khoán bảo vệ rừng được 10.000 ha cho 356 hộ dân (chiếm khoảng 14,6% diện tích rừng vùng đệm) với đơn giá 35.000 đồng/ha/năm, nhưng nguồn thu này chưa đủ bù đắp chi phí sinh hoạt tối thiểu.

Thứ tư, cơ cấu cây trồng nông nghiệp bộc lộ tính bấp bênh và rủi ro sinh thái cao. Toàn vùng gieo trồng 3.804 ha ngô lai (sản lượng 13.491 tấn), 1.525,5 ha cà phê (sản lượng 1.620,5 tấn) và 697 ha mía (sản lượng 29.535 tấn). Tình trạng độc canh ngô và cà phê trên đất dốc không có biện pháp che phủ khiến đất đai nhanh chóng bị thoái hóa rửa trôi, đồng thời người dân chịu thiệt hại nặng khi giá nông sản thị trường biến động giảm sâu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn cốt của tình trạng suy thoái tài nguyên rừng vùng đệm xuất phát từ sự đan xen giữa tập quán du canh lịch sử và làn sóng di dân tự do ồ ạt của đồng bào các tỉnh phía Bắc từ sau năm 1996. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật yếu kém, giao thông Tỉnh lộ 12 thường xuyên ách tắc vào mùa mưa, hệ thống công trình thủy lợi như đập Điện Tân, hồ Yang Rẽ chưa đáp ứng tưới tiêu khiến đồng bào vùng sâu thiếu đói giáp hạt từ 3 đến 5 tháng mỗi năm. Khi nguồn lương thực cạn kiệt, người dân buộc phải vào rừng săn bắt thú và chặt hạ cây gỗ lớn.

So sánh với các khu vực bảo tồn lân cận như vùng đệm Vườn quốc gia Cát Tiên (xã Đắk Sin, Đạo Nghĩa) hay Vườn quốc gia Tam Đảo (xã Thiện Kế), việc duy trì các biện pháp tuần tra hành chính đơn thuần chỉ giải quyết được phần ngọn. Dữ liệu nghiên cứu chứng minh rằng bảo tồn đa dạng sinh học chỉ có thể thành công khi gắn liền với quyền lợi sinh kế của cộng đồng. Các số liệu phân bố trạng thái rừng (từ Ic đến IVc) và hiệu quả tài chính của từng loại cây trồng có thể được trực quan hóa thông qua các bảng ma trận phân hạng đất đai và biểu đồ so sánh dòng tiền chiết khấu (NPV, BCR) giữa mô hình thuần nông độc canh và mô hình nông lâm kết hợp đa tầng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để mâu thuẫn giữa bảo tồn và sinh kế, nghiên cứu đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ:

• Hoàn thiện công tác giao đất giao rừng và mở rộng hạn mức khoán bảo vệ rừng: Đẩy nhanh tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp (Sổ đỏ) cho hộ gia đình và cộng đồng buôn làng theo Nghị định 163/1999/NĐ-CP trên toàn bộ 68.532,3 ha đất lâm nghiệp. Nâng diện tích khoán bảo vệ rừng từ 10.300 ha lên 20.000 ha trong giai đoạn 2003 - 2008, đồng thời kiến nghị nâng mức hỗ trợ chi trả dịch vụ môi trường rừng từ 35.000 đồng/ha lên mức 100.000 đồng/ha/năm do Ban Quản lý Vườn quốc gia Chư Yang Sin và UBND huyện Krông Bông phối hợp thực hiện.
• Chuyển đổi cơ cấu cây trồng và thiết lập mô hình nông lâm kết hợp: Triển khai các mô hình canh tác bền vững trên đất dốc (cà phê ghép cải tạo xen cây ăn quả, trồng xen Keo tai tượng, Muồng đen, Xoan mộc, Trám trắng, Ươi, Quế) thay thế độc canh ngô rẫy. Đảm bảo các mô hình đạt chỉ số sinh lời $BCR > 1,8$ và nâng tổng thu nhập bình quân đầu người từ sản xuất nông lâm nghiệp tăng thêm 45% đến năm 2008 dưới sự hỗ trợ kỹ thuật của Trung tâm Khuyến nông huyện Krông Bông.
• Nâng cấp cơ sở hạ tầng giao thông và mạng lưới thủy lợi: Hoàn thành nâng cấp toàn diện Tỉnh lộ 12 vào năm 2004 và kiên cố hóa đường liên thôn buôn theo Chương trình 135; xây dựng hệ thống kênh mương tưới tiêu cho vùng hạ lưu nhằm mở rộng diện tích lúa nước 2 vụ lên 100% diện tích đất nà ven suối, xóa bỏ hoàn toàn tình trạng thiếu đói giáp hạt vào năm 2006 do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đắk Lắk chủ trì.
• Nâng cao dân trí, phát triển ngành nghề phụ và kiểm soát dân số: Xây dựng trường trung học cơ sở tại hai xã đặc biệt khó khăn Cư Pui và Yang Mao; đẩy mạnh tuyên truyền kế hoạch hóa gia đình nhằm hạ tỷ lệ gia tăng dân số tự nhiên từ 2,49% xuống dưới 1,8% vào năm 2010; khôi phục làng nghề dệt thổ cẩm, đan lát mây tre truyền thống để giải quyết việc làm cho hơn 28.140 lao động do UBND các xã vùng đệm thực hiện.
• Hiện đại hóa lực lượng tuần tra và thiết lập mạng lưới bảo vệ rừng thôn buôn: Trang bị thiết bị định vị, thông tin liên lạc cho lực lượng kiểm lâm chuyên trách; thành lập các tổ đội quần chúng bảo vệ rừng tự quản tại 100% thôn buôn, triệt phá hoàn toàn bẫy thú và súng săn tự chế định kỳ hàng quý do Hạt Kiểm lâm Krông Bông điều hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban Quản lý các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên: Ứng dụng quy trình điều tra PRA, phương pháp phân tích ma trận cây trồng - vật nuôi và cơ chế đồng quản lý rừng vùng đệm để xây dựng phương án bảo tồn đa dạng sinh học gắn với cộng đồng.
• Cán bộ quy hoạch phát triển nông thôn và khuyến nông - khuyến lâm: Tham khảo mô hình phân vùng sử dụng đất đai, kỹ thuật bố trí cây trồng trên đất dốc chống xói mòn và giải pháp phát triển các loài cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên môi trường: Sử dụng hệ thống tư liệu phong phú về cấu trúc lâm phần, khu hệ thực vật 876 loài, khu hệ động vật 294 loài cùng phương pháp tính toán hiệu quả tài chính lâm nghiệp (NPV, IRR, BCR).
• Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan tài trợ quốc tế (WWF, DANIDA, SNV): Khai thác dữ liệu cơ sở thực địa và các chỉ số kinh tế - xã hội để thiết kế các dự án viện trợ phát triển sinh kế bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu tại khu vực Tây Nguyên.

Câu hỏi thường gặp

• Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu quản lý rừng bền vững tại vùng đệm Vườn quốc gia Chư Yang Sin là gì? Đề tài nhằm đánh giá toàn diện tác động qua lại giữa điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tài nguyên rừng trên diện tích 100.022,9 ha vùng đệm, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nông lâm kết hợp và chính sách giao khoán đất rừng khả thi để bảo vệ bền vững 58.947 ha vùng lõi.

• Những nguyên nhân chính nào dẫn đến tình trạng suy giảm tài nguyên rừng tại huyện Krông Bông? Nguyên nhân chủ yếu gồm: tỷ lệ tăng dân số tự nhiên cao (2,49%), làn sóng di dân tự do, bình quân đất canh tác thấp (chỉ 0,2 ha/người), tập quán du canh nương rẫy, tình trạng thiếu đói mùa giáp hạt 3 - 5 tháng và khai thác buôn bán gỗ quý, động vật hoang dã trái phép.

• Phương pháp PRA được triển khai như thế nào trong quá trình thu thập số liệu thực địa? Nghiên cứu tiến hành điều tra chuyên sâu 30 hộ gia đình tiêu biểu tại xã Yang Mao, sử dụng công cụ ma trận chấm điểm lựa chọn cây trồng (thang điểm 0 - 10), lập sơ đồ lát cắt không gian và phân tích lịch mùa vụ để nhận diện chính xác nguyên nhân suy thoái rừng từ góc nhìn cộng đồng.

• Các mô hình nông lâm kết hợp được đề xuất có ưu điểm kinh tế gì vượt trội so với canh tác truyền thống? Mô hình nông lâm kết hợp đa tầng (cà phê, cây ăn quả xen Keo, Muồng đen, Trám, Ươi) tạo dòng tiền liên tục, bảo vệ tầng đất mặt chống xói mòn, mang lại hệ số sinh lời $BCR > 1,8$ và nâng cao thu nhập thuần nông của hộ gia đình từ 35% đến 50% so với độc canh ngô rẫy.

• Nghiên cứu đề xuất những điều chỉnh gì về chính sách giao đất giao rừng tại địa phương? Tác giả khuyến nghị đẩy nhanh cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp lâu dài theo Nghị định 163/1999/NĐ-CP, mở rộng diện tích khoán bảo vệ rừng lên 20.000 ha và nâng mức chi trả kinh phí bảo vệ rừng từ 35.000 đồng/ha lên 100.000 đồng/ha/năm để tạo động lực kinh tế thực chất cho người dân.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc hiện trạng sinh thái và kinh tế - xã hội trên diện tích 100.022,9 ha vùng đệm và 58.947 ha vùng lõi Vườn quốc gia Chư Yang Sin, khẳng định vị trí chiến lược của khu vực trong bảo tồn nguồn nước và sinh cảnh Tây Nguyên.
• Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu khoa học về tính đa dạng sinh học phong phú với 876 loài thực vật và 294 loài động vật, nhận diện các điểm nóng suy thoái rừng tại các trạng thái đai thấp.
• Định lượng rõ nét các nút thắt kinh tế sinh kế: thu nhập bình quân thấp (1.588.600 đồng/người/năm), đất nông nghiệp hạn hẹp (0,2 ha/người) và áp lực dân số gia tăng (hướng tới mốc 71.862 người vào năm 2010).
• Chứng minh tính khả thi kinh tế và môi trường của các mô hình nông lâm kết hợp đa mục đích thông qua các công cụ lượng hóa tài chính định lượng ($NPV, IRR, BCR$).
• Xây dựng lộ trình giải pháp toàn diện bao gồm: giai đoạn 2003 - 2005 tập trung hoàn thiện giao đất giao rừng, nâng cấp Tỉnh lộ 12 và thí điểm chuyển dịch cơ cấu cây trồng; giai đoạn 2006 - 2010 nhân rộng mô hình nông lâm kết hợp, phát triển thủy lợi và kiểm soát ổn định dân số.

Các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương và các nhà khoa học lâm nghiệp hãy tích cực ứng dụng các đề xuất của luận văn vào thực tiễn quy hoạch vùng đệm nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững tài nguyên rừng Tây Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp L­¬ng h÷u th¹nh NGHI£N CøU §Ò XUÊT MéT Sè GI¶I PH¸P QU¶N LÝ RõNG BÒN V÷NG ë VïNG §ÖM V¦Ên quèc gia ch­ yang sin- kr«ng b«ng - ®¨k l¨k. LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp M· sè: 60-62-60 T©y Nguyªn, 2002 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp L­¬ng H÷u Th¹nh Nghiªn cøu ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lÝ rõng bÒn v÷ng ë vïng ®Öm v­ên quèc gia ch­ yang sin- kr«ng b«ng- ®¨k l¨k LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: PGS. T©y Nguyªn - 2002 Môc lôc §Æt vÊn ®Ò. 6 tæng quan vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu.

Tæng quan vÒ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng.2- Trªn thÕ giíi. 15 Môc tiªu, néi dung, ph­¬ng ph¸p vµ ph¹m vi nghiªn cøu .2- Néi dung nghiªn cøu:.1- HiÖn tr¹ng khu vùc nghiªn cøu.2- T×nh h×nh qu¶n lý rõng ë vïng ®Öm:.3- ¶nh h­ëng cña ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ kinh tÕ - x· héi ®Õn qu¶n lÝ rõng bÒn v÷ng vïng ®Öm:.4 - ¶nh h­ëng cña mét sè chÝnh s¸ch cña nhµ n­íc:.5- §Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng: .3- Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu:.1- Ph­¬ng ph¸p kÕ thõa tµi liÖu :.2- Ph­¬ng ph¸p PRA.3- Ph­¬ng ph¸p c©n ®o: .4- Ph­¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ:.5- Ph­¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ x· héi vµ m«i tr­êng: 20 2.6 Ph­¬ng ph¸p dù b¸o d©n sè vµ hé gia ®×nh trong t­¬ng lai: 20 2.4- Giíi h¹n, ph¹m vi nghiªn cøu: .1- §iÒu kiÖn tù nhiªn, kinh tÕ, x· héi trong khu vùc nghiªn cøu :.1 LÞch sö h×nh thµnh V­ên quèc gia Ch­ Yang Sin vµ c¸c x· vïng ®Öm: .2- §iÒu kiÖn tù nhiªn:.3- HiÖn tr¹ng sö dông ®Êt ®ai :.4 - Tµi nguyªn rõng trong khu vùc nghiªn cøu : .6- Thùc tr¹ng qu¶n lý sö dông rõng : .2- ¶nh h­ëng cña ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ kinh tÕ, x· héi ®Õn qu¶n lÝ rõng bÒn v÷ng: .1- ¶nh h­ëng cña ®iÒu kiÖn tù nhiªn : .2- ¶nh h­ëng cña kinh tÕ vµ x· héi ®Õn qu¶n lÝ rõng bÒn v÷ng:53 3.3 - ¶nh h­ëng cña tµi nguyªn sinh vËt : .4- ¶nh h­ëng cña mét sè chÝnh s¸ch ®Õn qu¶n lÝ rõng bÒn v÷ng: .3- Mét sè gi¶i ph¸p nh»m gãp phÇn qu¶n lý sö dông tµi nguyªn rõng bÒn v÷ng ë vïng ®Öm V­ên quèc gia Ch­ Yang Sin : .1 - Quy ho¹ch sö dông ®Êt: .2 - Gi¶i ph¸p vÒ x· héi : .3 – Gi¶i ph¸p vÒ m«i tr­êng :.93 KÕt luËn, tån t¹i vµ kiÕn nghÞ.1- §iÒu kiÖn tù nhiªn vµ ¶nh h­ëng ®Õn qu¶n lÝ rõng bÒn v÷ng:97 4.2- §iÒu kiÖn kinh tÕ- x· héi vµ ¶nh h­ëng ®Õn qu¶n lÝ rõng bÒn97 v÷ng: .3 – VÒ gi¶i ph¸p ph¸t triÓn kinh tÕ: .100 2 §Æt vÊn ®Ò Rõng lµ nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn v« cïng quý b¸u mµ thiªn nhiªn ®· ban tÆng cho con ng­êi. Ngoµi gi¸ trÞ kinh tÕ, rõng cßn cã t¸c dông cung cÊp c¸c lo¹i d­îc liÖu cho y häc ®Ó phôc vô søc kháe con ng­êi. §Æc biÖt rõng cßn cã vai trß rÊt quan träng trong viÖc b¶o vÖ m«i tr­êng sinh th¸i, h¹n chÕ lò lôt,.

Tµi nguyªn rõng lµ mét lo¹i tµi nguyªn cã kh¶ n¨ng t¸i t¹o nÕu nh­ nã nhËn ®­îc nh÷ng t¸c ®éng hîp lý theo h­íng cã lîi cña con ng­êi. Do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau, trong ®ã cã nhu cÇu ngµy cµng cao cña con ng­êi th× tµi nguyªn rõng ngµy cµng bÞ c¹n kiÖt c¶ sè l­îng vµ chÊt l­îng cña rõng. Hay nãi c¸ch kh¸c ®Ó ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng cao cña con ng­êi, trong nh÷ng n¨m qua con ng­êi ®· khai th¸c kiÖt quÖ tµi nguyªn rõng lµm cho c¸c hÖ sinh th¸i rõng mÊt ®i tÝnh bÒn v÷ng vèn cã vµ lµm cho nã khã cã kh¶ n¨ng phôc håi, thËm chÝ diÖn tÝch rõng bÞ gi¶m nhanh chãng ë nh÷ng n¨m 90. NÕu tÝnh tõ 1943 th× ®Êt n­íc ta cã kho¶ng 14,3 triÖu ha rõng víi ®é che phñ chung lµ 43% [10] th× hiÖn nay n­íc ta cã kho¶ng 10,9 triÖu ha rõng víi ®é che phñ chØ cßn 33,2% [11] thÊp h¬n chØ møc b¸o ®éng che phñ rõng tèi thiÓu ®Ó duy tr× c©n b»ng sinh th¸i cho mét quèc gia.

Ch¼ng nh÷ng diÖn tÝch rõng vµ chÊt l­îng rõng bÞ gi¶m sót g©y nªn nhiÒu biÕn ®éng xÊu vÒ kinh tÕ vµ m«i tr­êng mµ cßn lµm mÊt ®i tÝnh ®a d¹ng sinh häc cña c¸c theo hÖ sinh th¸i rõng, mÊt ®i nh÷ng nguån gen ®éng thùc vËt qóy hiÕm. MÆc dï nh÷ng n¨m qua ®Êt n­íc ta ph¶i g¸nh chÞu nhiÒu thiªn tai nh­ h¹n h¸n, lò lôt ®· liªn tiÕp x¶y ra, ®Æc biÖt lµ ë vïng T©y b¾c, B¾c trung bé, duyªn h¶i Nam trung bé vµ ®ång b»ng S«ng Cöu Long ®· g©y thiÖt h¹i nghiªm träng vÒ ng­êi vµ cña. Tuy nhiªn qu¸ tr×nh C«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa n­íc ta ®ang diÔn ra theo tèc ®é ngµy cµng t¨ng sÏ cã t¸c ®éng lín ®Õn nhu cÇu ®¶m b¶o an ninh, m«i tr­êng còng nh­ nhu cÇu ph¸t triÓn b¶o vÖ ®Êt n­íc ®ßi hái vÊn ®Ò x©y dùng c¬ së h¹ tÇng ph¶i ®­îc ®Èy m¹nh h¬n n÷a trong thêi gian tíi. C¸c nhµ khoa häc trªn thÕ giíi ®· x¸c ®Þnh r»ng viÖc thµnh lËp c¸c khu rõng ®Æc dông nh»m môc ®Ých b¶o vÖ nguyªn vÑn c¸c hÖ sinh th¸i rõng hiÖn cã, b¶o tån c¸c nguån gen ®éng thùc vËt quý hiÕm phôc vô nghiªn cøu khoa häc, b¶o vÖ c¶nh quan m«i tr­êng, b¶o vÖ vµ c¶i t¹o m«i tr­êng sinh th¸i lµ rÊt cÇn thiÕt.

3 Trong ®ã vÊn ®Ò ng¨n chÆn sù x©m lÊn cña ng­êi d©n ®Õn vïng lâi cña c¸c v­ên quèc gia, më réng vµ t¹o ®iÒu kiÖn tèt cho c¸c lo¹i ®éng, thùc vËt sinh sèng trong vïng lâi, trªn c¬ së thµnh lËp c¸c vïng ®Öm cña c¸c khu rõng ®Æc dông lµ quan träng. V­ên quèc gia Ch­ Yang Sin ®­îc x©y dùng trªn c¬ së khu b¶o tån thiªn nhiªn Ch­ Yang Sin thµnh lËp vµo n¨m 1998 víi tæng diÖn tÝch 58. DiÖn tÝch vïng lâi n»m trªn ®Þa bµn hai huyÖn Kr«ng B«ng vµ L¾k thuéc tØnh §¨k L¨k. DiÖn tÝch vïng ®Öm: cã 09 X·, thÞ trÊn thuéc huyÖn Kr«ng B«ng, 04 x· thuéc huyÖn L¨k tØnh §¨l L¨k vµ hai huyÖn L¹c D­¬ng, L©m Hµ (TØnh L©m §ång).

ViÖc thµnh lËp V­ên quèc gia Ch­ Yang Sin cã ý nghÜa to lín trong viÖc b¶o vÖ c¸c hÖ sinh th¸i rõng theo ®ai ®é cao, b¶o tån c¸c nguån gen ®éng, thùc vËt quý hiÕm nh­: P¬mu, Håi, Kim giao, Th«ng 5 l¸ vµ Mi lang Biang, Hæ. Khu hÖ thùc vËt ë ®©y rÊt ®a d¹ng vµ phong phó, cã c¶ c¸c loµi thùc vËt nhiÖt ®íi vµ «n ®íi vµ cã nh÷ng rõng c©y l¸ kim réng lín, víi khu rõng Th«ng thuÇn loµi. Bªn c¹nh ®ã cßn ph¸t triÓn vµ n©ng cao kinh tÕ - x· héi ë c¸c x· trong vïng ®Öm [31]. V­ên quèc gia Ch­ Yang Sin n»m trong l­u vùc th­îng nguån s«ng Sªrªpok.

Do ®ã nã cßn cã chøc n¨ng phßng hé, ®iÒu tiÕt nguån n­íc cho s«ng Mªk«ng. Tuy nhiªn, trong vÊn ®Ò qu¶n lý, b¶o vÖ rõng ë c¸c khu rõng ®Æc dông nãi chung vµ ë V­ên quèc gia Ch­ Yang Sin gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, d©n sè ë c¸c x· thuéc vïng ®Öm V­ên quèc gia Ch­ Yang Sin t¨ng lªn kh¸ nhanh. C¸c ng­êi ®ång bµo d©n téc thiÓu sè t¹i chç vµ ng­êi kinh di c­ tõ 1982, ®êi sèng cña nh©n d©n ë ®©y gÆp nhiÒu khã kh¨n.

Nh÷ng nhu cÇu vÒ cuéc sèng cña ng­êi d©n trong vïng ®Öm ®· g©y ¸p lùc lín ®Õn V­ên quèc gia Ch­ Yang Sin nh­ nhu cÇu gç lµm nhµ, chÊt ®èt, tiÒn mÆt, l­¬ng thùc. §Ó kiÕm kÕ sinh nhai ng­êi d©n ®· t¸c ®éng ®Õn rõng nh­: ph¸ rõng lµm rÉy, khai th¸c c¸c lo¹i gç quý hiÕm vµ s¨n b¾t ®éng vËt hoang d·. nh»m môc ®Ých gi¶i quyÕt mét sè nhu cÇu trong cuéc sèng ®Ó tån t¹i. §iÒu ®ã, dÉn ®Õn viÖc qu¶n lý rõng ë vïng lâi lÉn vïng ®Öm gÆp nhiÒu khã kh¨n, diÖn tÝch rõng vµ chÊt l­îng rõng ngµy cµng bÞ gi¶m sót nghiªm träng, lµm mÊt ®i tÝnh bÒn v÷ng cña c¸c hÖ sinh th¸i rõng.

Do vËy, ®Ó b¶o vÖ g×n gi÷ nh÷ng gi¸ trÞ tµi nguyªn rõng vµ ®éng, thùc vËt quý hiÕm trong vïng lâi V­ên quèc gia Ch­ Yang Sin cÇn ph¶i cã nh÷ng nghiªn cøu ®Ò xuÊt c¸c 4 gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng ë vïng ®Öm, phôc håi nguån tµi nguyªn rõng vµ n©ng cao ®êi sèng kinh tÕ cho d©n trong vïng ®Öm lµ ®iÒu rÊt cÇn thiÕt. §Ó gãp phÇn t×m ra nh÷ng gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng ë vïng ®Öm cña c¸c khu rõng ®Æc dông nãi chung vµ ë vïng ®Öm V­ên quèc gia Ch­ Yang Sin nãi riªng chóng t«i tiÕn hµnh ®Ò tµi : “Nghiªn cøu ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng ë vïng ®Öm V­ên quèc gia Ch­ Yang Sin-Kr«ng B«ng -§¨k L¨k“. 5 Ch­¬ng 1 : tæng quan vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Tæng quan vÒ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng.

Tr­íc ®©y, rõng tù nhiªn bao trïm phÇn lín diÖn tÝch mÆt ®Êt. Tuy nhiªn, do nh÷ng t¸c ®éng cña con ng­êi nh­ khai th¸c l©m s¶n qu¸ møc, ph¸ rõng lÊy ®Êt trång trät, ®Êt ch¨n th¶, x©y dùng c¸c khu c«ng nghiÖp, më réng c¸c ®iÓm d©n c­,… ®· lµm cho rõng ngµy mét thu hÑp dÇn vÒ diÖn tÝch. Tû lÖ che phñ cña rõng tù nhiªn gi¶m ®i mçi ngµy mét nhanh. Trong nh÷ng n¨m ®Çu cña thÕ kû 20, sau hµng ngh×n n¨m khai th¸c vµ sö dông cña con ng­êi diÖn tÝch rõng trªn thÕ giíi vÉn cßn kho¶ng 60-65%, nh­ng chØ trong gÇn 1 thÕ kû, tÝnh ®Õn n¨m 1995 con sè nµy ®· gi¶m ®i mét nöa.

Theo sè liÖu cña tæ chøc l­¬ng thùc thÕ giíi, tæng diÖn tÝch rõng tù nhiªn hiÖn chØ cßn kho¶ng 3.454 triÖu ha t­¬ng ®­¬ng kho¶ng 35% diÖn tÝch mÆt ®Êt. B×nh qu©n mçi n¨m diÖn tÝch rõng bÞ gi¶m ®i kho¶ng 23 triÖu ha [8]. ë ViÖt Nam hiÖn t­îng mÊt rõng còng t­¬ng tù nh­ vËy. Vµo n¨m 1943 tû lÖ che phñ cña rõng tù nhiªn cßn kho¶ng 43% diÖn tÝch l·nh thæ.

§Õn nay tû lÖ nµy chØ cßn kho¶ng 33,2%, tËp trung chñ yÕu ë T©y Nguyªn, §«ng nam bé vµ miÒn trung. Rõng tù nhiªn ë n­íc ta kh«ng chØ bÞ thu hÑp vÒ diÖn tÝch mµ cßn bÞ gi¶m ®i vÒ chÊt l­îng. C¸c loµi gç quý ®· bÞ khai th¸c c¹n kiÖt, c¸c loµi cho s¶n phÈm cã gi¸ trÞ cao nh­ l­¬ng thùc, thùc phÈm, d­îc liÖu, nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp, thñ c«ng mü nghÖ,. trë nªn khan hiÕm, nhiÒu loµi ®éng vËt hoang d· trong rõng ®ang cã nguy c¬ tuyÖt chñng.