CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG NỘI ĐỊA 1. Lý thuyết chung về thị trường và thị trường nội địa 1. Một số khái niệm cơ bản về thị trường 1. Khái niệm thị trường Có rất nhiều khái niệm về thị trường, mỗi nhà kinh tế định nghĩa theo một cách khác nhau: Nếu như Mc Carthy định nghĩa: “Thị trường có thể hiểu là một nhóm khách hàng tiềm năng với những nhu cầu tương đương và những người bán đưa ra các sản phẩm khác nhau với các cách thức khác nhau để thoả mãn các nhu cầu đó”.
Thì nhiều nhà kinh tế học khác lại quan niệm: “Thị trường là lĩnh vực trao đổi mà ở đó người mua và người bán cạnh tranh với nhau để xác định giá cả hàng hóa, dịch vụ”. Hay đơn giản hơn người ta lại quan niệm: “Thị trường là tổng hợp các số cộng của người mua về một loại sản phẩm hàng hóa, dịch vụ”. Hay “Thị trường là cái chợ, là nơi mua bán hàng hoá”. Thời gian gần đây có nhà kinh tế còn định nghĩa: “Thị trường là nơi mua bán hàng hóa, là một quá trình trong đó người mua và người bán trao đổi một thứ hàng hóa tác động qua lại nhau để xác định giá cả và số lượng hàng hóa, là nơi diễn ra các hoạt động mua bán bằng tiền trong một thời gian và không gian nhất định.” Các định nghĩa trên đây về thị trường đã nhấn mạnh về địa điểm mua bán và vai trò của người mua - người bán.
Nhưng đã nói đến thị trường là phải nói đến các yếu tố sau: 1. Phải có khách hàng, không nhất thiết phải gắn với địa điểm xác định; 2. Khách hàng phải có nhu cầu được thoả mãn, đây chính là động cơ thúc đẩy khách hàng thể hiện nhu cầu mua sắm; 3. Khách hàng phải có khả năng thanh toán; 4.
Phương tiện và hình thức thanh toán chủ yếu là tiền. Nguyễn Thị Diễm Hằng (Cao học 2009 – 2011) Khoa Kinh tế và Quản lý 11 Luận văn Thạc sỹ QTKD Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội 1. Phân loại thị trường Có thể có nhiều cách thức khác nhau để mô tả thị trường, sở dĩ có sự khác nhau đó là do mục đích và phương pháp nghiên cứu khác nhau. Với mục đích nghiên cứu thị trường để tìm ra giải pháp phát triển thị trường thì doanh nghiệp cần phải xem xét thị trường của mình theo phương thức tổng quát đó là chia thị trường của mình thành: Thị trường đầu vào và Thị trường đầu ra.
a) Thị trường đầu vào: việc nghiên cứu Thị trường đầu vào là quan trọng và đặc biệt ý nghĩa đối với sự hiệu quả và ổn định của nguồn cung cấp nguyên vật liệu, hàng hoá và dịch vụ cho doanh nghiệp đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất. Thị trường đầu vào ảnh hưởng rất lớn đến giá thành và chất lượng của sản phẩm. Tuy nhiên trong đề tài này ta chỉ chú trọng đến việc phân loại thị trường và cách thức phân loại thị trường đầu ra. b) Thị trường đầu ra: Nghiên cứu Thị trường đầu ra trực tiếp ảnh hưởng đến các chiến dịch Marketing của doanh nghiệp.
Mục tiêu của các chiến dịch Marketing là giải quyết khâu tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp. Để mô tả thị trường đầu ra của doanh nghiệp ta có thể sử dụng riêng lẻ hoặc kết hợp 03 tiêu thức cơ bản: sản phẩm, địa lý và thị hiếu khách hàng như sau: - Thị trường tiêu thụ theo tiêu thức sản phẩm: Thị trường phân loại theo tiêu thức sản phẩm thường được các doanh nghiệp phân loại theo các tiêu chí sản phẩm mà doanh nghiệp sản xuất ra bao gồm: Thị trường tư liệu sản xuất và thị trương tư liệu tiêu dùng. + Tư liệu sản xuất là những sản phẩm dùng để sản xuất. Thị trường tư liệu sản xuất là loại thị trường sơ cấp.
Sản phẩm của thị trường này có các loại máy móc, thiết bị sản xuất hay các loại hóa chất dùng trong sản xuất… + Hàng tiêu dùng là những sản phẩm dùng để phục vụ nhu cầu tiêu dùng cá nhân như: quần áo, giày dép, thuốc chữa bệnh, thực phẩm… Thị trường tư liệu tiêu dùng là loại thị trường thứ cấp, cung cấp sản phẩm cuối cùng trong chuỗi sản xuất ra thị trường. - Thị trường tiêu thụ theo tiêu thức địa lí: Nguyễn Thị Diễm Hằng (Cao học 2009 – 2011) Khoa Kinh tế và Quản lý 12 Luận văn Thạc sỹ QTKD Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội Thị trường tiêu thụ theo tiêu thức địa lý tùy thuộc vào chiến lược của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp thường xác định phạm vi địa lí, lãnh thổ mà sản phẩm của họ có thể tiêu thụ hoặc vươn tới để kinh doanh. Theo tiêu thức này có thể phân chia thành hai loại vùng lãnh thổ đó là: Thị trường trong nước và Thị trường quốc tế.
+ Thị trường trong nước: hầu hết các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường chỉ chú trọng đến thị trường trong nước. Thị trường trong nước có thể lưu thông hàng hóa dễ dàng hơn và ít chịu hàng rào thuế quan cũng như các tiêu chuẩn kỹ thuật về sản phẩm. Tùy theo từng doanh nghiệp có thể chia thị trường trong nước ra các tiêu thức nhỏ hơn theo miền, vùng, tỉnh/thành phố… + Thị trường quốc tế: thường thích hợp với các doanh nghiệp có quy mô lớn, các công ty đa quốc gia. Tiêu chuẩn kỹ thuật về sản phẩm được quy định chặt chẽ theo quy chuẩn quốc tế, doanh nghiệp có khả năng tài chính để dễ dàng vượt qua được các hàng rào thuế quan của các nước để thâm nhập thị trường quốc tế.
Thị trường loại này có thể chia thành thị trường theo châu lục, thị trường theo khu vực… - Thị trường tiêu thụ theo tiêu thức thị hiếu khách hàng: Theo tiêu thức này, doanh nghiệp mô tả thị trường của mình theo các nhóm khách hàng mà họ có thể hưởng tới để thỏa mãn. Khách hàng của doanh nghiệp bao gồm khách hàng hiện tại và khách hàng tiềm năng. Về nguyên lý, tất cả các khách hàng có mặt trên thị trường đều có thể là khách hàng của doanh nghiệp. Tuy nhiên, đối với mỗi nhóm khách hàng khác nhau thì tiêu chí về sản phẩm khác nhau.
Ví dụ: đối với nhóm khách hàng thuộc vùng có thu nhập thấp thì yêu cầu cao nhất là giá rẻ còn chất lượng của sản phẩm chỉ cần đạt được ở mức có thể chấp nhận được, còn đối với nhóm khách hàng có thu nhập cao thì tiêu chí hàng đầu là mẫu mã đẹp và chất lượng sản phẩm cao. Doanh nghiệp không thể đáp ứng được hết các nhu cầu đa dạng đó mà chỉ có thể đáp ứng tốt một hoặc một số yêu cầu về cách thức mua sắm nào đó của khách hàng. Tất cả những điều nêu trên dẫn đến một thực tế là hình thành trên thị trường những nhóm khách hàng mà doanh nghiệp có thể chinh phục. Chức năng của thị trường Thị trường có tác động đến nhiều mặt của sản xuất tiêu dùng xã hội.
Thị trường là một loại dung môi đảm bảo cho các hoạt động sản xuất tiêu dùng phát triển liên tục Nguyễn Thị Diễm Hằng (Cao học 2009 – 2011) Khoa Kinh tế và Quản lý 13 Luận văn Thạc sỹ QTKD Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội với quy mô ngày càng mở rộng. Thị trường đảm bảo cho hàng hóa tiêu thụ hợp lý, phù hợp với nhu cầu của sản xuất và tiêu dùng. Khi đã được thỏa mãn nhu cầu, thị trường có tác dụng thúc đẩy, gợi mở nhu cầu đưa đến những sản phẩm chất lượng cao, đa dạng làm cho chất lượng sống tăng lên, thúc đẩy xã hội phát triển. Vì vậy, thị trường có các chức năng cơ bản sau: a) Chức năng thừa nhận: đối với các doanh nghiệp sản xuất, sản phẩm sản xuất ra là để bán, các sản phẩm này muốn được tiêu thụ phải được thị trường thừa nhận.
Đối với các doanh nghiệp thương mại, mặc dù không trực tiếp sản xuất ra sản phẩm nhưng sản phẩm hoặc dịch vụ họ cung cấp cũng phải được thị trường thừa nhận. Nếu hàng hóa, dịch vụ được thị trường thừa nhận tức là có thể bán được thì doanh nghiệp mới thu hồi được vốn và có lãi, thậm chí có thể mở rộng quy mô. Ngược lại, nếu không được thị trường thừa nhận, doanh nghiệp sẽ dẫn đến chỗ phá sản. Do đó, để được thị trường thừa nhận, trước khi cung cấp sản phẩm, doanh nghiệp đều phải tiến hành nghiên cứu thị trường nhất là nhu cầu khách hàng về sản phẩm mà họ sẽ cung cấp.
b) Chức năng thực hiện: Qua tiêu thụ, hàng hóa mới thực hiện được chức năng giá trị của mình tức là chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái già trị. Thông qua thị trường, hàng hóa được tiêu thụ khi đó tính hữu ích của sản phẩm mới được xác định. Sự gặp gỡ giữa người mua và người bán được xác định bằng giá hàng hóa và hàng hóa thực hiện được chức năng giá trị tức là chuyển từ người bán sang người mua. Thị trường có chức năng thực hiện quá trình này.
c) Chức năng điều tiết và kích thích: Thông qua hành vi trao đổi hàng hóa trên thị trường, thị trường điều tiết và kích thích sản xuất kinh doanh phát triển hoặc ngược lại. Thị trường thực hiện chức năng điều tiết khiến điều hòa sự rút lui hoặc gia nhập của các doanh nghiệp. Chức năng này được thực hiện thông qua cơ chế đặc trưng của thị trường. Nếu hàng hóa được tiêu thụ tốt sẽ kích thích doanh nghiệp mở rộng sản xuất, đồng thời kích thích các doanh nghiệp mới tham gia vào thị trường để đa dạng hóa sản phẩm cùng loại; ngược lại, nếu hàng hóa tiêu thụ kém hoặc không được tiêu thụ thì doanh nghiệp buộc phải tìm giải pháp kinh doanh mới buộc doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường sản phẩm hiện tại.
Nguyễn Thị Diễm Hằng (Cao học 2009 – 2011) Khoa Kinh tế và Quản lý 14 Luận văn Thạc sỹ QTKD Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội 1. Một số khái niệm cơ bản về thị trường nội địa 1. Khái niệm thị trường nội địa Có nhiều cách tiếp cận về khái niệm thị trường theo các góc độ khác nhau. Thị trường nội địa được định nghĩa như sau: Thị trường nội địa là tập hợp các thoả thuận, mà thông qua đó, người mua và người bán tiếp xúc với nhau để trao đổi hàng hoá và dịch vụ trong phạm vi lãnh thổ quốc gia.
Các đặc điểm của thị trường nội địa 1. Các đặc điểm vi mô a) Các yếu tố về lực lượng bên trong của doanh nghiệp: Đó là những nhiệm vụ, chiến lược, mục tiêu cụ thể, các chính sách và định hướng phát triển do Ban lãnh đạo công ty vạch ra.