Chương 1: Khái quát về hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế của các ngân hàng thƣơng mại. Chương 2: Thực trạng hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam. Chương 3: Giải pháp nhằm phát triển hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế tại ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam. 4 CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ 1. Khái niệm Tài trợ thƣơng mại quốc tế Quan hệ quốc tế giữa các nƣớc bao gồm nhiều lĩnh vực nhƣ kinh tế, chính trị, ngoại giao, văn hóa, khoa học kỹ thuật… trong đó quan hệ kinh tế (mà chủ yếu là ngoại thƣơng) chiếm vị trí chủ đạo, là cơ sở cho các quan hệ quốc tế khác. Qúa trình tiến hành các hoạt động kinh tế quốc tế đã dẫn đến nhu cầu tài trợ trong mối tƣơng tác hữu cơ giữa hoạt động thƣơng mại quốc tế với quy trình tái sản xuất xã hội, mà ở đó các ngân hàng đóng vai trò là nhân tố quan trọng góp phần thực hiện hoạt động này. Qua những phân tích trên, có thể đƣa ra một khái niệm về tài trợ thƣơng mại quốc tế nhƣ sau: “Tài trợ thương mại quốc tế là một hiện tượng kinh tế khách quan bao gồm tập hợp các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ tài chính trực tiếp hay gián tiếp cho các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh thương mại quốc tế trong một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quy trình tái sản xuất từ đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường thế giới nhằm mục đích sinh lợi” [10].
Khái niệm trên cho thấy, tài trợ TMQT đƣợc thực hiện dƣới hai hình thức là: Thứ nhất, tài trợ thƣơng mại quốc tế trực tiếp là tập hợp các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ về tài chính trực tiếp tác động đến hoạt động kinh doanh thƣơng mại quốc tế để tài trợ cho các hoạt động XNK nguyên liệu, hàng tiêu dùng, thay đổi dây chuyền công nghệ máy móc thiết bị hoặc đƣợc thực hiện thông qua hình thức cung ứng dịch vụ tiền tệ, tín dụng ngân hàng nhƣ các dịch vụ TTQT, bao thanh toán tƣơng đối, bao thanh toán tuyệt đối, thuê mua… Thứ hai, tài trợ thƣơng mại quốc tế gián tiếp là tập hợp các chính sách, biện pháp và hình thức hỗ trợ hữu hiệu nhằm tạo ra môi trƣờng kinh doanh TMQT thuận lợi cho các doanh nghiệp nhƣ: Chính sách thuế xuất nhập khẩu; chính sách tỷ giá hối đoái; môi trƣờng pháp lý ổn định phù hợp với thực tiễn thƣơng mại quốc tế; các hiệp định tài trợ song phƣơng, đa phƣơng; chính sách lãi suất,… [17] Tài trợ TMQT của NHTM đƣợc định nghĩa nhƣ sau: “Tài trợ TMQT của NHTM là mảng dịch vụ của các NHTM, hỗ trợ về mặt uy tín, tài chính và kỹ thuật cho các nhà 5 kinh doanh XNK trong hoạt động ngoại thương” [11]. Về bản chất, các khoản tài trợ của NHTM cũng là khoản tín dụng đƣợc cấp cho các doanh nghiệp nhằm tạo điều kiện cho họ thực hiện thành công các giao dịch TMQT và tăng hiệu quả kinh tế của thƣơng vụ, từ đó góp phần thúc đẩy quan hệ buôn bán và phát triển mối quan hệ kinh tế khác giữa các nƣớc. Tuy nhiên, mức độ tài trợ của các NHTM còn phụ thuộc vào mức độ các doanh nghiệp thỏa mãn một số điều kiện nhất định theo yêu cầu của NHTM. Vai trò hoạt động tài trợ thƣơng mại quốc tế của ngân hàng thƣơng mại 1.
Vai trò đối với nền kinh tế Trƣớc xu hƣớng kinh tế thế giới ngày càng đƣợc quốc tế hóa, các quốc gia đang ra sức phát triển nền kinh tế thị trƣờng, mở cửa hợp tác và hội nhập. Mỗi quốc gia đều đặt hoạt động kinh tế đối ngoại lên hàng đầu, coi hoạt động kinh tế đối ngoại là con đƣờng tất yếu trong chiến lƣợc phát triển của mỗi nƣớc. Trong bối cảnh đó, tài trợ TMQT nổi lên nhƣ một chiếc cầu nối giữa nền kinh tế trong nƣớc và nền kinh tế thế giới, có tác động bôi trơn và thúc đẩy hoạt động XNK hàng hóa, dịch vụ, đầu tƣ nƣớc ngoài, thu hút kiều hối và các quan hệ tài chính, tín dụng quốc tế khác. Hoạt động tài trợ TMQT ngày càng đƣợc khẳng định trong nền kinh tế quốc dân nói chung và hoạt động đối ngoại nói riêng với vai trò là khâu quan trọng trong quá trình mua bán hàng hóa, dịch vụ giữa các tổ chức, cá nhân thuộc các quốc gia khác nhau.
Nếu không có hoạt động tài trợ TMQT thì hoạt động kinh tế đối ngoại khó tồn tại và phát triển. Mặt khác, hoạt động tài trợ TMQT đƣợc nhanh chóng, an toàn, chính xác sẽ giải quyết đƣợc mối quan hệ lƣu thông hàng hóa – tiền tệ giữa ngƣời mua, ngƣời bán một cách an toàn, hiệu quả [7]. Tóm lại, hoạt động tài trợ TMQT có vai trò quan trọng đối với sự phát triển nền kinh tế của một quốc gia, đƣợc thể hiện chủ yếu trong các mặt sau: (1) Thúc đẩy và tăng cƣờng tính năng động nền kinh tế quốc dân thông qua việc tạo điều kiện cho XNK hàng hóa. (2) Phân phối vốn đầu tƣ toàn xã hội một cách hiệu quả và tối ƣu hơn.
(3) Thúc đẩy và mở rộng liên kết, hợp tác giữa thị trƣờng quốc gia và thị trƣờng quốc tế. (4) Tăng cƣờng thu hút kiều hối và các nguồn lực tài chính khác. Vai trò đối với các ngân hàng thương mại Do tính tất yếu của sự phát triển các quan hệ kinh tế quốc tế, việc các doanh nghiệp hƣớng đến thị trƣờng bên ngoài làm cho hoạt động ngoại thƣơng ngày càng phát triển. Tuy nhiên, không phải lúc nào các nhà XNK cũng có thể dễ dàng tiếp cận và thực hiện các hoạt động TMQT một cách dễ dàng nếu không có sự hỗ trợ và tƣ vấn của các NHTM.
Vì vậy, tài trợ thƣơng mại trở thành một trong những dịch vụ không thể thiếu và ngày càng phát triển của các NHTM. Đối với các NHTM, hoạt động tài trợ TMQT có những vai trò quan trọng sau: Một là, tạo điều kiện thu hút khách hàng và mở rộng thị trường Trong thời gian gần đây, các hoạt động tài trợ TMQT tại các NHTM Việt Nam đƣợc quan tâm đầu tƣ phát triển hơn bao giờ hết, nhƣ việc đầu tƣ đào tạo cán bộ chuyên gia tài trợ TMQT, đầu tƣ lớn cho công nghệ hiện đại, tổ chức lại mạng lƣới tài trợ TMQT đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế… xuất phát từ thực tế, đây là một dịch vụ mang lại nguồn thu đáng kể không những về số lƣợng tuyệt đối mà cả về tỷ trọng cho các ngân hàng. Hơn nữa, các NHTM ngày nay hoạt động đa năng, tạo ra một dây chuyền kinh doanh khép kín, mỗi nghiệp vụ tạo ra một mắt xích không thể thiếu, trong đó hoạt động tài trợ TMQT đƣợc xác định là nghiệp vụ căn bản, làm tiền đề cho các nghiệp vụ khác phát triển nhƣ kinh doanh ngoại tệ, thanh toán quốc tế,… đây là cơ sở để từ đó, giúp thu hút khách hàng và mở rộng thị trƣờng [5]. Tuy nhiên, trƣớc bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các ngân hàng, việc đáp ứng đầy đủ và ngày càng tốt hơn nhu cầu của khách hàng sẽ là tiêu chí quan trọng để ngân hàng đạt đƣợc mục tiêu trên.
Hai là , tạo ra một nguồn thu lớn cho các NHTM Thông qua các nghiệp vụ tài trợ TMQT cùng với việc đa dạng hóa các sản phẩm, dịch vụ, các NHTM ngày càng đáp ứng và thu hút đƣợc khách hàng nhiều hơn. Nhờ đó, tạo ra một khoản thu lớn từ các phí dịch vụ, phí bảo lãnh rủi ro. Các khoản thu này thƣờng không nhỏ bởi lẽ bản thân giá trị của các hợp đồng TMQT bao giờ cũng ở mức khá cao. Hơn thế nữa, phát triển hoạt động TMQT còn là mắt xích quan trọng trong việc chắp nối và thúc đẩy các loại hình dịch vụ khác của ngân hàng nhƣ kinh doanh ngoại tệ, nghiệp vụ thanh toán quốc tế,… Ngân hàng có điều kiện tăng cƣờng vốn huy động, đặc biệt là vốn bằng ngoại tệ để tạo điều kiện mở rộng quy mô tín dụng và đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ cung ứng cho khách hàng, nhờ đó tăng thêm thu nhập cho ngân hàng.
7 Ba là, tạo điều kiện phân tán rủi ro Tài trợ TMQT giúp các NHTM nâng cao mức độ an toàn và hạn chế rủi ro. Nhất là ngày nay, khi mà nền kinh tế thế giới nói chung và nền kinh tế của nhiều quốc gia nói riêng luôn có nhiều biến động, các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi thì rủi ro mà các ngân hàng phải gánh chịu ngày càng nhiều nhƣ: rủi ro tín dụng, rủi ro ngoại hối, rủi ro lãi suất, rủi ro thanh khoản, rủi ro tỷ giá, rủi ro ngoại bảng, rủi ro công nghệ và hoạt động, rủi ro quốc gia… Việc đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ vào các lĩnh vực khác nhau là một phƣơng pháp hữu hiệu để phân tán rủi ro trong kinh doanh ngân hàng. Lợi nhuận thu đƣợc từ hoạt động tài trợ TMQT sẽ là nguồn hỗ trợ cho ngân hàng trƣớc những biến động của thị trƣờng. Bốn là, giúp các NHTM tiếp cận với thị trường tài chính toàn cầu và mở rộng mối quan hệ hợp tác với các ngân hàng nước ngoài Hoạt động tài trợ TMQT giúp cho hoạt động của ngân hàng vƣợt ra khỏi biên giới của một quốc gia, tiếp xúc với hệ thống các ngân hàng thế giới.
Trên cơ sở đó, phát triển các quan hệ đại lý, khai thác các mối quan hệ hợp tác với nƣớc ngoài từ đó tăng cƣờng nguồn vốn, nguồn tài trợ trên thị trƣờng tài chính quốc tế, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội. Năm là, giúp các NHTM có điều kiện nâng cao vị thế và uy tín trên thị trường quốc tế Thông qua việc cung cấp các dịch vụ tài trợ TMQT, các NHTM hòa nhập vào bầu không khí ngân hàng toàn cầu, mở rộng mối quan hệ với các NHTM nƣớc ngoài, nắm đƣợc các tiêu chuẩn quốc tế trên lĩnh vực kinh doanh đối ngoại. Nhờ đó, các NHTM có điều kiện nâng cao vị thế cũng nhƣ uy tín của mình, sẵn sàng tham gia vào các tiến trình tự do hóa tài chính – ngân hàng và xu hƣớng hội nhập kinh tế.