Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế hoàn thiện nghiệp vụ bảo đảm tiền vay tại ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương việt nam chi nhánh quảng trị

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu kinh tế hoàn thiện nghiệp vụ bảo đảm tiền vay tại ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương việt, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Lê Thị Phương Nhung
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Văn Hòa
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Hoàn Thiện Nghiệp Vụ Bảo Đảm Tiền Vay Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Đầu Tư Và Phát Triển Việt Nam - Chi Nhánh Quảng Trị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 2. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1. Mục tiêu chung
• 2.2. Mục tiêu cụ thể
• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 4. Phương pháp nghiên cứu
• 4.1. Phương pháp thu thập thông tin, số liệu
• 4.2. Phương pháp tổng hợp và phân tích
• 5. Kết cấu luận văn
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NGHIỆP VỤ BẢO ĐẢM TIỀN VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Cơ sở lý luận về nghiệp vụ bảo đảm tiền vay
• 1.1.1. Khái quát về ngân hàng thương mại
• 1.1.1.1. Khái niệm ngân hàng thương mại
• 1.1.1.2. Các chức năng của ngân hàng thương mại
• 1.1.1.3. Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Nghiệp vụ bảo đảm tiền vay của ngân hàng thương mại
• 1.1.2.1. Khái niệm về bảo đảm tiền vay
• 1.1.2.2. Khái niệm về nghiệp vụ bảo đảm tiền vay
• 1.1.2.3. Đặc điểm của nghiệp vụ bảo đảm tiền vay
• 1.1.3. Nội dung công tác bảo đảm tiền vay
• 1.1.4. Các tiêu chí phản ánh kết quả của công tác bảo đảm tiền vay trong cho vay của ngân hàng thương mại
• 1.1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng bảo đảm tiền vay
• 1.2. Kinh nghiệm nâng cao nghiệp vụ bảo đảm tiền vay của các NHTM trên thế giới và trong nước
• 1.2.1. Kinh nghiệm của một số NHTM trên thế giới
• 1.2.2. Kinh nghiệm của một số ngân hàng thương mại trong nước
• 1.2.3. Bài học kinh nghiệm cho BIDV Quảng Trị
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG NGHIỆP VỤ BẢO ĐẢM TIỀN VAY TẠI BIDV QUẢNG TRỊ
• 2.1. Khái quát chung về BIDV Quảng Trị
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức
• 2.1.3. Chức năng và nhiệm vụ
• 2.1.4. Kết quả hoạt động kinh doanh của BIDV Quảng Trị
• 2.2. Thực trạng nghiệp vụ bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị
• 2.2.1. Cơ sở pháp lý của bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị
• 2.2.2. Tổ chức bộ máy công tác bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị
• 2.2.3. Hoạch định chính sách bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị
• 2.2.4. Thẩm định tài sản bảo đảm tiền vay
• 2.2.5. Giải ngân, tổ chức Bảo đảm tiền vay
• 2.2.6. Xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 2.2.7. Kiểm tra, giám sát
• 2.2.8. Giải quyết khiếu nại của khách hàng
• 2.3. Đánh giá của các đối tượng điều tra về nghiệp vụ bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị
• 2.3.1. Đánh giá của cán bộ BIDV Quảng Trị có liên quan trực tiếp đến hoạt động bảo đảm tiền vay
• 2.3.2. Đánh giá của khách hàng có vay bảo đảm tại BIDV Quảng Trị
• 2.3.3. So sánh ý kiến đánh giá của cán bộ nhân viên và khách hàng
• 2.4. Đánh giá chung về công tác bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị
• 2.4.2. Hạn chế và nguyên nhân hạn chế
• 3. Chương 3: MỤC TIÊU, ĐỊNH HƯỚNG VÀ HỆ THỐNG GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN NGHIỆP VỤ BẢO ĐẢM TIỀN VAY TẠI BIDV QUẢNG TRỊ
• 3.1. Mục tiêu, định hướng hoàn thiện nghiệp vụ bảo đảm tiền vay của BIDV nói chung và BIDV Quảng Trị nói riêng
• 3.2. Hệ thống giải pháp hoàn thiện nghiệp vụ bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị
• 3.2.1. Giải pháp về chính sách, điều kiện bảo đảm tiền vay
• 3.2.2. Giải pháp về nâng cao chất lượng đội ngũ CB QLKH
• 3.2.3. Giải pháp về nguồn thông tin thẩm định
• 3.2.4. Giải pháp về phương pháp và phương tiện thẩm định
• 3.2.5. Giải pháp về quy trình thẩm định
• 3.2.6. Giải pháp về tổ chức thẩm định
• 3.2.7. Giải pháp về kiểm tra kiểm soát công tác bảo đảm tiền vay
• 3.2.8. Giải pháp về QLRR TSBĐ, xử lý TSBĐ và giải quyết khiếu nại khách hàng
• PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH VỀ VIỆC THÀNH LẬP HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ
• BIÊN BẢN CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
• NHẬN XÉT LUẬN VĂN THẠC SĨ CỦA PHẢN BIỆN 1
• NHẬN XÉT LUẬN VĂN THẠC SĨ CỦA PHẢN BIỆN 2
• BẢN GIẢI TRÌNH CHỈNH SỬA LUẬN VĂN
• XÁC NHẬN HOÀN THIỆN LUẬN VĂN

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về nghiệp vụ bảo đảm tiền vay

Nghiệp vụ bảo đảm tiền vay là một phần quan trọng trong hoạt động của ngân hàng thương mại. Nó không chỉ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro mà còn đảm bảo khả năng thu hồi vốn khi khách hàng không thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Theo Nghị định số 178/1999/NĐ-CP, bảo đảm tiền vay được định nghĩa là việc tổ chức tín dụng áp dụng các biện pháp phòng ngừa rủi ro, tạo cơ sở kinh tế và pháp lý để thu hồi được các khoản nợ đã cho khách hàng vay. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng một quy trình bảo đảm tiền vay hiệu quả. Các ngân hàng cần phải có những chính sách cho vay rõ ràng, cùng với việc thẩm định tài sản bảo đảm một cách chặt chẽ để giảm thiểu rủi ro tín dụng. Việc này không chỉ giúp ngân hàng bảo vệ lợi ích của mình mà còn tạo niềm tin cho khách hàng trong quá trình vay vốn.

1.1 Khái niệm về bảo đảm tiền vay

Bảo đảm tiền vay là một trong những biện pháp phòng ngừa rủi ro của tổ chức tín dụng. Nó được hình thành trên cơ sở hợp đồng tín dụng, trong đó ngân hàng áp dụng các biện pháp đối với khách hàng để đảm bảo khoản vay có thể trở về ngân hàng một cách an toàn. Theo đó, nếu khách hàng không thực hiện nghĩa vụ trả nợ, ngân hàng có quyền xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ. Điều này không chỉ bảo vệ ngân hàng mà còn tạo ra một môi trường tín dụng an toàn hơn cho các khách hàng khác. Việc hiểu rõ khái niệm này là rất cần thiết để các ngân hàng có thể xây dựng các chính sách cho vay hợp lý và hiệu quả.

1.2 Đặc điểm của nghiệp vụ bảo đảm tiền vay

Nghiệp vụ bảo đảm tiền vay có những đặc điểm riêng biệt. Đầu tiên, nó tồn tại trong mọi quan hệ tín dụng, không chỉ đơn thuần là việc cho vay mà còn liên quan đến việc quản lý rủi ro. Thứ hai, nghiệp vụ này yêu cầu ngân hàng phải có một quy trình thẩm định tài sản bảo đảm chặt chẽ, từ việc tiếp nhận hồ sơ đến xử lý tài sản khi cần thiết. Cuối cùng, nghiệp vụ bảo đảm tiền vay còn phải tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành, đảm bảo tính hợp pháp và minh bạch trong mọi giao dịch. Điều này không chỉ giúp ngân hàng bảo vệ lợi ích của mình mà còn tạo niềm tin cho khách hàng trong quá trình vay vốn.

II. Thực trạng nghiệp vụ bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị

BIDV Quảng Trị đã có những bước tiến đáng kể trong việc thực hiện nghiệp vụ bảo đảm tiền vay. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần được khắc phục. Theo báo cáo, công tác định giá tài sản bảo đảm nợ vay tại ngân hàng này còn gặp nhiều khó khăn, dẫn đến việc không thể xử lý tài sản bảo đảm trong một số trường hợp. Điều này không chỉ gây thiệt hại cho ngân hàng mà còn ảnh hưởng đến uy tín của BIDV trong mắt khách hàng. Hơn nữa, các văn bản pháp luật liên quan đến tài sản bảo đảm và xử lý tài sản bảo đảm còn chồng chéo và thiếu hụt, gây khó khăn trong việc thực hiện nghiệp vụ này. Do đó, việc nghiên cứu và hoàn thiện nghiệp vụ bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị là rất cần thiết.

2.1 Đánh giá thực trạng nghiệp vụ bảo đảm tiền vay

Đánh giá thực trạng nghiệp vụ bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị cho thấy rằng ngân hàng đã có những nỗ lực trong việc cải thiện quy trình cho vay. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thẩm định tài sản bảo đảm và xử lý tài sản khi khách hàng không thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Các cán bộ ngân hàng cho rằng việc thiếu thông tin và quy trình chưa rõ ràng là nguyên nhân chính dẫn đến những khó khăn này. Hơn nữa, khách hàng cũng bày tỏ sự không hài lòng về thời gian xử lý hồ sơ và sự minh bạch trong quy trình cho vay. Điều này cho thấy cần có những cải cách mạnh mẽ để nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo đảm quyền lợi cho cả ngân hàng và khách hàng.

2.2 Hạn chế và nguyên nhân hạn chế

Hạn chế trong nghiệp vụ bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị chủ yếu đến từ việc thiếu hụt thông tin và quy trình thẩm định chưa chặt chẽ. Nhiều cán bộ ngân hàng cho rằng việc đào tạo nhân viên chưa được chú trọng, dẫn đến việc thiếu kỹ năng trong việc đánh giá tài sản bảo đảm. Hơn nữa, các văn bản pháp luật liên quan đến bảo đảm tiền vay còn thiếu tính đồng bộ, gây khó khăn trong việc thực hiện. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng mà còn làm giảm niềm tin của khách hàng vào dịch vụ của BIDV. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này, nhằm nâng cao chất lượng nghiệp vụ bảo đảm tiền vay.

III. Giải pháp hoàn thiện nghiệp vụ bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị

Để hoàn thiện nghiệp vụ bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, ngân hàng cần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý khách hàng, đảm bảo họ có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện công tác thẩm định tài sản bảo đảm. Thứ hai, cần xây dựng một quy trình thẩm định rõ ràng và minh bạch, giúp khách hàng dễ dàng hiểu và thực hiện. Cuối cùng, ngân hàng cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để đảm bảo rằng các quy trình được thực hiện đúng theo quy định. Những giải pháp này không chỉ giúp BIDV Quảng Trị nâng cao hiệu quả nghiệp vụ bảo đảm tiền vay mà còn tạo niềm tin cho khách hàng.

3.1 Giải pháp về chính sách điều kiện bảo đảm tiền vay

Ngân hàng cần xem xét lại các chính sách và điều kiện bảo đảm tiền vay để phù hợp với thực tiễn. Việc này bao gồm việc điều chỉnh các tiêu chí thẩm định tài sản bảo đảm, đảm bảo rằng chúng phản ánh đúng giá trị thực tế của tài sản. Hơn nữa, ngân hàng cũng cần xây dựng các chính sách linh hoạt hơn để đáp ứng nhu cầu của khách hàng, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc vay vốn. Điều này không chỉ giúp ngân hàng thu hút được nhiều khách hàng hơn mà còn giảm thiểu rủi ro trong quá trình cho vay.

3.2 Giải pháp về nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ

Để nâng cao chất lượng nghiệp vụ bảo đảm tiền vay, ngân hàng cần chú trọng đến việc đào tạo và phát triển đội ngũ cán bộ. Việc này bao gồm việc tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về thẩm định tài sản bảo đảm, quản lý rủi ro và các kỹ năng mềm cần thiết. Hơn nữa, ngân hàng cũng cần tạo điều kiện cho cán bộ tham gia các hội thảo, diễn đàn chuyên ngành để cập nhật kiến thức và kinh nghiệm từ các ngân hàng khác. Điều này sẽ giúp nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ, từ đó cải thiện chất lượng dịch vụ và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động cho vay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế giai đoạn 2015-2017 bước vào chu kỳ phục hồi với tốc độ tăng trưởng tín dụng duy trì ở mức cao từ 30% đến 35% mỗi năm, hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại đóng vai trò mạch máu dẫn vốn then chốt. Tuy nhiên, đi kèm với sự mở rộng quy mô tín dụng là nguy cơ tiềm ẩn về nợ xấu, đòi hỏi nghiệp vụ bảo đảm tiền vay phải được hoàn thiện như một lá chắn bảo vệ an toàn vốn cuối cùng. Tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Quảng Trị (BIDV Quảng Trị), công tác định giá và xử lý tài sản bảo đảm đã bộc lộ những bất cập nhất định, dẫn đến nhiều trường hợp nợ quá hạn kéo dài không thể xử lý dứt điểm, gây thiệt hại và ứ đọng vốn hàng tỷ đồng trong giai đoạn 2014-2017.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Lê Thị Phương Nhung, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phan Văn Hòa tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế (2018), được thực hiện nhằm giải quyết trực diện vấn đề cấp bách này. Nghiên cứu tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận, đồng thời đánh giá toàn diện thực trạng nghiệp vụ bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị trong giai đoạn 2015-2017. Thông qua việc phân tích dữ liệu hoạt động kinh doanh thực tế cùng khảo sát 45 cán bộ ngân hàng và 90 khách hàng vay vốn, đề tài xác định các điểm nghẽn nghiệp vụ và đề xuất hệ thống giải pháp chiến lược đến năm 2025. Mục tiêu hướng tới là tối ưu hóa quy trình định giá, nâng cao tỷ lệ thu hồi nợ qua xử lý tài sản lên trên 95% và kéo giảm chi phí trích lập dự phòng rủi ro cụ thể cho ngân hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết bất đối xứng thông tin của George Akerlof và Joseph Stiglitz, chỉ ra rằng sự chênh lệch thông tin giữa ngân hàng và bên vay là nguồn gốc dẫn đến rủi ro đạo đức và lựa chọn nghịch. Để kiểm soát rủi ro này, khung quản trị rủi ro tín dụng theo chuẩn mực Basel II được tích hợp, coi tài sản bảo đảm là công cụ thứ cấp quan trọng giúp giảm thiểu tổn thất khi người vay không thực hiện nghĩa vụ trả nợ (Loss Given Default).

Nội dung lý thuyết tập trung làm rõ 5 khái niệm cốt lõi:

1. Bảo đảm tiền vay: Việc tổ chức tín dụng áp dụng các biện pháp phòng ngừa rủi ro, tạo cơ sở kinh tế và pháp lý để thu hồi các khoản nợ đã cho vay theo Nghị định 178/1999/NĐ-CP và Luật Các tổ chức tín dụng 2010.
2. Cầm cố tài sản: Biện pháp giao động sản thuộc sở hữu của bên vay cho ngân hàng nắm giữ theo Điều 139 Bộ luật Dân sự 2015.
3. Thế chấp tài sản: Bên vay dùng bất động sản hoặc quyền tài sản thuộc sở hữu để bảo đảm nghĩa vụ nhưng không chuyển giao tài sản cho ngân hàng theo Điều 317 Bộ luật Dân sự 2015.
4. Ký quỹ: Khách hàng gửi một khoản tiền hoặc giấy tờ có giá vào tài khoản phong tỏa tại tổ chức tín dụng để bảo đảm thanh toán.
5. Thẩm định giá tài sản bảo đảm: Hoạt động xác định giá trị thị trường của tài sản thông qua 5 phương pháp tiêu chuẩn gồm phương pháp so sánh, chi phí, thu nhập, thặng dư và lợi nhuận.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ Báo cáo tài chính, Báo cáo thường niên của BIDV, BIDV Quảng Trị và Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2015-2017, kết hợp hệ thống văn bản pháp lý như Bộ luật Dân sự 2015 và Nghị định 163/2006/NĐ-CP. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra bảng hỏi với cỡ mẫu tổng cộng 135 đối tượng, gồm 45 cán bộ ngân hàng trực tiếp tham gia quy trình bảo đảm tiền vay và 90 khách hàng có khoản vay bảo đảm bằng tài sản tại chi nhánh.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng là kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp thuận tiện. Đối với cán bộ, mẫu được phân bổ theo các phòng nghiệp vụ gồm Phòng Khách hàng doanh nghiệp, Khách hàng cá nhân, Quản lý rủi ro và Quản trị tín dụng. Đối với khách hàng, mẫu phân tầng theo nhóm khách hàng cá nhân và doanh nghiệp. Toàn bộ dữ liệu được nhập liệu và phân tích trên phần mềm Excel bằng phương pháp thống kê mô tả, phân tổ và so sánh tỷ lệ tuyệt đối, tương đối. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm phản ánh khách quan, định lượng hóa mức độ hài lòng, đồng thời lượng hóa chính xác các sai lệch trong định giá tài sản giữa các năm nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô nguồn vốn huy động và hoạt động cấp tín dụng của BIDV Quảng Trị tăng trưởng liên tục nhưng chịu sức ép cạnh tranh gay gắt. Tổng nguồn vốn huy động năm 2015 đạt 1.997,79 tỷ đồng, tăng 117% trong năm 2016 (tăng 265,72 tỷ đồng) và tăng 109% trong năm 2017 (tăng 159,00 tỷ đồng). Nguồn vốn huy động kỳ hạn trên 12 tháng có sự bứt phá mạnh mẽ, tăng 225% năm 2016 đạt 333 tỷ đồng và tiếp tục tăng 131% năm 2017 đạt 437 tỷ đồng, tạo nền tảng vốn trung dài hạn vững chắc.

Thứ hai, cơ cấu nguồn nhân lực tại chi nhánh có trình độ chuyên môn cao với 112 người vào năm 2017, trong đó trình độ đại học và trên đại học chiếm tỷ lệ áp đảo từ 91% đến 92%. Đội ngũ cán bộ có trình độ trên đại học tăng trưởng vượt bậc 150% trong năm 2016 và 133,3% trong năm 2017, tăng từ 6 người lên 12 người. Tuy vậy, năng lực định giá chuyên sâu đối với các tài sản công nghệ cao, máy móc chuyên dùng và thẩm định hồ sơ pháp lý phức tạp vẫn còn hạn chế.

Thứ ba, sự biến động thị phần trên địa bàn phản ánh áp lực cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng thương mại. Trong hai năm 2015-2016, BIDV duy trì vị trí thứ hai về thị phần huy động trên địa bàn tỉnh Quảng Trị sau Agribank. Đến năm 2017, với sự xuất hiện của Lienvietpostbank chiếm 3% thị phần (tương đương 496 tỷ đồng), BIDV đã rơi xuống vị trí thứ ba sau Agribank và VietinBank trên tổng quy mô thị trường địa phương đạt trên 10.462 tỷ đồng năm 2015.

Thứ tư, công tác thẩm định giá và xử lý tài sản bảo đảm còn tồn tại nhiều lỗ hổng lớn. Danh mục tài sản thế chấp tập trung quá lớn vào bất động sản, trong khi thời gian xử lý phát mại tài sản nợ xấu kéo dài từ 12 đến 24 tháng. Tình trạng định giá tài sản lần đầu cao hơn giá trị thị trường dẫn đến nhiều khoản vay khi phát mại không đủ thu hồi gốc và lãi, làm tăng tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể theo các nhóm nợ từ nhóm 2 (5%) đến nhóm 5 (100%).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hạn chế trên bắt nguồn từ việc cán bộ quản lý khách hàng phải kiêm nhiệm nhiều khâu từ tiếp thị, thẩm định đến định giá tài sản, gây ra tính chủ quan trong đánh giá rủi ro. Nhiều hồ sơ thế chấp quyền sử dụng đất cấp cho hộ gia đình gặp rủi ro pháp lý nghiêm trọng do không thu thập đủ chữ ký của các thành viên trong hộ, dẫn đến hợp đồng thế chấp bị tòa án tuyên vô hiệu khi xử lý nợ.

Khi đối chiếu với mô hình quản trị của Citibank và Ngân hàng Thế giới (World Bank), các định chế này luôn tách bạch hoàn toàn giữa đơn vị thẩm định độc lập và bộ phận kinh doanh, đồng thời áp dụng hệ thống chấm điểm tín dụng tự động. Tại Việt Nam, kinh nghiệm từ Vietcombank và VietinBank cũng chứng minh việc chuẩn hóa sổ tay tín dụng và tập trung hóa khâu phê duyệt giúp giảm thiểu đến 40% sai sót nghiệp vụ.

Dữ liệu nghiên cứu của luận văn có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột kép thể hiện tốc độ tăng trưởng tín dụng 30-35% song hành với biểu đồ đường về biến động thị phần huy động vốn giai đoạn 2015-2017. Đồng thời, bảng tổng hợp cơ cấu tài sản bảo đảm theo loại hình (bất động sản, động sản, giấy tờ có giá) giúp nhà quản trị nhận diện rõ nét mức độ tập trung rủi ro tài sản tại chi nhánh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện nghiệp vụ bảo đảm tiền vay tại BIDV Quảng Trị trong giai đoạn 2018-2025, luận văn đưa ra 4 giải pháp trọng tâm:

1. Chuyển đổi mô hình tổ chức thẩm định độc lập: Tách biệt hoàn toàn bộ phận thẩm định giá tài sản bảo đảm khỏi Phòng Khách hàng doanh nghiệp và Khách hàng cá nhân, chuyển giao về Phòng Quản lý rủi ro hoặc trung tâm thẩm định tập trung. Đặt target metric rút ngắn thời gian thẩm định hồ sơ từ 5 ngày xuống dưới 3 ngày làm việc và giảm thiểu 100% rủi ro đạo đức kiêm nhiệm. Thời gian triển khai hoàn thành trước năm 2020 do Ban Giám đốc BIDV Quảng Trị chỉ đạo thực hiện.

2. Chuẩn hóa phương pháp và công cụ định giá tài sản: Áp dụng kết hợp tối thiểu 2 phương pháp định giá gồm phương pháp so sánh thị trường và phương pháp thu nhập đối với tài sản thương mại. Thiết lập tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản (LTV) an toàn ở mức 60%-70% đối với bất động sản và 40%-50% đối với máy móc thiết bị, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ nợ xấu có tài sản bảo đảm xử lý thiếu hụt xuống dưới 1,5% tổng dư nợ xấu. Khối Quản lý rủi ro chủ trì thực hiện từ năm 2019.

3. Tăng cường kiểm tra, tái thẩm định tài sản định kỳ: Quy định tần suất tái thẩm định bắt buộc 6 tháng một lần đối với hàng tồn kho, phương tiện vận tải và 12 tháng một lần đối với bất động sản. Phòng Quản trị tín dụng chủ động theo dõi biến động thị trường, yêu cầu khách hàng bổ sung tài sản ngay khi giá trị tài sản sụt giảm quá 10% so với giá trị định giá ban đầu.

4. Nâng cao năng lực chuyên môn và đào tạo đạo đức cán bộ: Tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về pháp luật đất đai và chứng chỉ thẩm định giá cho 100% cán bộ tín dụng trước năm 2022. Phòng Tổ chức Hành chính xây dựng bộ chỉ số KPI gắn trách nhiệm cá nhân của cán bộ với tỷ lệ an toàn của hồ sơ tài sản bảo đảm trong suốt vòng đời khoản vay.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ tín dụng và cán bộ thẩm định giá tại các ngân hàng thương mại: Tài liệu cung cấp cẩm nang thực hành chi tiết về quy trình kiểm tra tính hiện hữu, thẩm định tính vững chắc pháp lý của tài sản và cách xử lý các tình huống thế chấp quyền sử dụng đất hộ gia đình phức tạp.

2. Nhà quản trị rủi ro và lãnh đạo các tổ chức tín dụng: Nghiên cứu mang lại khung tham chiếu hữu ích trong việc xây dựng chính sách quản trị danh mục tài sản bảo đảm, tối ưu hóa tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro cụ thể theo 5 nhóm nợ và tái cấu trúc mô hình thẩm định giá theo hướng chuyên môn hóa.

3. Học viên cao học và nhà nghiên cứu ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Luận văn là hình mẫu nghiên cứu điển hình về phương pháp kết hợp dữ liệu thứ cấp 3 năm (2015-2017) với dữ liệu sơ cấp 135 phiếu khảo sát, cung cấp nguồn trích dẫn học thuật phong phú về quản lý kinh tế vi mô.

4. Khách hàng doanh nghiệp và cá nhân tiếp cận vốn vay ngân hàng: Tài liệu giúp người đi vay hiểu rõ các yêu cầu khắt khe về hồ sơ pháp lý tài sản, cơ chế định giá của ngân hàng, từ đó chủ động chuẩn bị các biện pháp bảo đảm hợp lệ để đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn phục vụ sản xuất kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

Nghiệp vụ bảo đảm tiền vay có vai trò then chốt như thế nào trong quản trị rủi ro tín dụng?

Bảo đảm tiền vay là phòng tuyến kinh tế và pháp lý thứ hai sau nguồn thu nhập của dự án, giúp ngân hàng bảo toàn vốn khi khách hàng không trả được nợ. Nhờ có tài sản bảo đảm hợp pháp, ngân hàng giảm thiểu tổn thất thực tế và hạ thấp tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro cụ thể theo quy định 5 nhóm nợ của Ngân hàng Nhà nước.

Những phương pháp thẩm định giá tài sản nào được áp dụng phổ biến tại ngân hàng thương mại?

Ngân hàng áp dụng 5 phương pháp gồm so sánh, chi phí, thu nhập, thặng dư và lợi nhuận. Trong đó, phương pháp so sánh trực tiếp được sử dụng phổ biến nhất đối với bất động sản đô thị và ôtô, còn phương pháp chi phí áp dụng cho nhà xưởng và dây chuyền máy móc chuyên dụng trên địa bàn.

Vướng mắc pháp lý lớn nhất khi phát mại tài sản bảo đảm thế chấp là gì?

Vướng mắc phổ biến nhất liên quan đến quyền sử dụng đất cấp cho hộ gia đình nhưng thiếu chữ ký của các thành viên đủ điều kiện tại thời điểm ký kết hợp đồng. Khi phát sinh nợ quá hạn, các thành viên tranh chấp khiến hợp đồng có nguy cơ bị tòa án tuyên vô hiệu, làm kéo dài thời gian xử lý nợ lên tới nhiều năm.

Tần suất tái thẩm định tài sản bảo đảm được quy định thực hiện như thế nào?

Ngân hàng quy định tái thẩm định định kỳ 6 tháng một lần đối với động sản, hàng hóa luân chuyển và 12 tháng một lần đối với bất động sản. Khi thị trường tài sản có biến động giảm giá đột biến trên 10% hoặc khách hàng có dấu hiệu suy giảm năng lực tài chính, cán bộ ngân hàng phải tiến hành tái thẩm định đột xuất ngay lập tức.

Tại sao mô hình thẩm định giá chuyên môn hóa lại vượt trội hơn mô hình tập trung kiêm nhiệm?

Mô hình chuyên môn hóa tách rời hoàn toàn chức năng phát triển kinh doanh khỏi chức năng thẩm định giá, loại bỏ áp lực chạy theo chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng 30%-35% của cán bộ tiếp thị. Cơ chế này đảm bảo tính độc lập, khách quan tuyệt đối và ngăn chặn các hành vi bắt tay nâng khống giá trị tài sản.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện lý luận về nghiệp vụ bảo đảm tiền vay và kiểm chứng thực nghiệm tại BIDV Quảng Trị giai đoạn 2015-2017.
• Phân tích chi tiết thực trạng tăng trưởng nguồn vốn trên 100%, quy mô 112 cán bộ và các bất cập trong khâu định giá bất động sản, xử lý tài sản bảo đảm nợ xấu.
• Khẳng định tính tất yếu của việc ứng dụng công nghệ thông tin, quản trị rủi ro theo chuẩn mực Basel và tách bạch mô hình thẩm định độc lập.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi với các chỉ số mục tiêu rõ ràng về quy trình thẩm định dưới 3 ngày, tần suất tái thẩm định 6-12 tháng và đào tạo 100% cán bộ tín dụng đến năm 2025.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi ngân hàng cần sớm triển khai hệ thống phần mềm quản lý dữ liệu tài sản bảo đảm tập trung và hoàn thiện cơ chế phối hợp xử lý nợ với cơ quan thi hành án địa phương. Hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để nắm bắt trọn vẹn phương pháp luận nghiên cứu và hệ thống biểu mẫu khảo sát thực chứng chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NGHIỆP VỤ BẢO ĐẢM TIỀN VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Cơ sở lý luận về nghiệp vụ bảo đảm tiền vay 1. Khái quát về ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại là một tổ chức kinh tế, hoạt động kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ, tín dụng, nó nhận tiền gửi của khách hàng với các hình thức khác nhau và cung cấp một số dịch vụ cho khách hàng. Cùng với sự phát triển của nền khoa học kỹ thuật, kinh tế và xã hội, nghiệp vụ kinh doanh của Ngân hàng thương mại rất phong phú và đa dạng qua thời gian. Hoạt động của Ngân hàng thương mại cũng có nhiều phương thức mới, tuy nhiên các nghiệp vụ kinh doanh cơ bản vẫn không thay đổi là nhận tiền gửi và hoạt động cho vay, đầu tư.

Ở Việt Nam, theo pháp lệnh Ngân hàng, Hợp tác xã tín dụng và công ty tài chính ban hành ngày 24/05/1990 thì “Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán [12, 1]”. Theo Nghị định số 59/2009/NĐ-CP của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của NHTM thì “Ngân hàng thương mại là tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật [8, 2]”. Và theo Luật Ngân hàng nhà nước, hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán. Theo Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 được Quốc hội ban hành ngày 16/06/2010: “Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng, theo tính chất và mục tiêu hoạt động [13, 2]”, các loại hình ngân hàng bao gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng 4 hợp tác xã; và “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận [13, 2]”.

Như vậy ngân hàng thương mại là định chế tài chính trung gian quan trọng vào loại bậc nhất trong nền kinh tế thị trường. Nhờ hệ thống định chế này mà các nguồn tiền vốn nhàn rỗi sẽ được huy động, tạo lập nguồn vốn tín dụng to lớn để có thể cho vay đầu tư phát triển kinh tế.2 Các chức năng của ngân hàng thương mại - Chức năng trung gian tín dụng: Khi thực hiện chức năng trung gian tín dụng, ngân hàng thương mại đóng vai trò là cầu nối giữa người thừa vốn và người có nhu cầu về vốn. Với chức năng này, ngân hàng thương mại vừa đóng vai trò là người đi vay, vừa đóng vai trò là người cho vay. Chức năng trung gian tín dụng được xem là chức năng quan trọng nhất của ngân hàng thương mại.

- Chức năng tạo tiền: Bản thân các ngân hàng thương mại trong quá trình thực hiện các chức năng của mình vẫn có khả năng tạo ra tiền tín dụng (hay tiền ghi sổ) thể hiện trên tài khoản tiền gửi thanh toán của khách hàng tại ngân hàng thương mại. Đây chính là một bộ phận của lượng tiền được sử dụng trong các giao dịch. - Chức năng trung gian thanh toán: Ở đây ngân hàng thương mại đóng vai trò là thủ quỹ cho các doanh nghiệp và cá nhân, thực hiện các thanh toán theo yêu cầu của khách hàng như trích tiền từ tài khoản tiền gửi của họ để thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ hoặc nhập vào tài khoản tiền gửi của khách hàng tiền thu bán hàng và các khác thu khác theo lệnh của họ. - Công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế: Ngân hàng thương mại là công cụ để Nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế.

Trong sự vận hành của nền kinh tế thị trường, hoạt động của ngân hàng thương mại nếu có hiệu quả sẽ thực sự trở thành công cụ hữu hiệu để Nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế.3 Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại - Nghiệp vụ nợ: Hoạt động của NHTM dựa chủ yếu trên nguồn vốn huy động còn nguồn vốn tự có của NHTM là rất nhỏ, nó chỉ là tấm đệm để hạn chế những rủi ro. Số vốn huy động tại các NHTM chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố khác nhau 5 như: lãi suất, tình hình kinh tế xã hội, cách thức gửi tiền và trả lãi, phong tục tập quán, địa điểm và thái độ phục vụ của ngân hàng. Các hình thức huy động bao gồm hai loại tiền gửi chủ yếu là tiền gửi thanh toán và tiền gửi tiết kiệm. Ngoài ra ngân hàng còn thực hiện một số hình thức tiền gửi khác, tuy nhiên không thường xuyên mà chỉ thực hiện trong những trường hợp nhất định.

- Nghiệp vụ có: Đây là hoạt động sử dụng vốn của ngân hàng. Ngân hàng dùng vốn huy động được cùng với vốn tự có để thực hiện các hoạt động kinh doanh của mình nhằm tạo ra nguồn thu nhập. Nghiệp vụ có của ngân hàng thể hiện ở các hoạt động sau: hoạt động ngân quỹ, hoạt động cho vay, hoạt động thuê mua, hoạt động đầu tư trực tiếp. - Nghiệp vụ trung gian: Ngoài 2 nghiệp vụ trên, ngân hàng còn thực hiện cung cấp các dịch vụ khác cho khách hàng nhằm thu phí và khuyến khích khách hàng đến với ngân hàng.

Ngày nay, hoạt động này ngày càng mang lại nhiều lợi nhuận cho ngân hàng. Nghiệp vụ bảo đảm tiền vay của ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm về bảo đảm tiền vay Trong xu thế hội nhập để có thể tồn tại và phát triển vững mạnh các ngân hàng trong nước phải nhanh chóng hoàn thiện và nâng cao chất lượng hoạt động của mình để đáp ứng được những đòi hỏi của thị trường. Môi trường cạnh tranh càng lớn sẽ tiềm ẩn khả năng rủi ro cao, đặc biệt là hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại. Hoạt động tín dụng là việc tổ chức tín dụng sử dụng nguồn vốn tự có, nguồn vốn huy động để cấp tín dụng, trong đó cấp tín dụng là việc tổ chức tín dụng thỏa thuận để khách hàng sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc hoàn trả bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ khác.

Theo đó nếu như nguyên tắc hoàn trả bị vi phạm, cụ thể là khách hàng không trả, không trả đầy đủ đúng hạn cả gốc và lãi cho ngân hàng thì rủi ro tín dụng xảy ra. Do vậy quan hệ tín dụng thường được thể hiện bằng các hợp đồng tín dụng, trong đó đưa ra các điều khoản thi hành, các cam kết mà hai bên tự nguyện thỏa thuận theo quy định của pháp luật. Như vậy bảo đảm tiền vay được hình thành trên 6 cơ sở hợp đồng tín dụng là việc ngân hàng áp dụng các biện pháp đối với khách hàng để khoản vay có thể trở về ngân hàng một cách an toàn và có lợi khi đến hạn. Theo nghị định số Số: 178/1999/NĐ-CP ngày 29/12/1999 về bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng thì: “Bảo đảm tiền vay là việc tổ chức tín dụng áp dụng các biện pháp phòng ngừa rủi ro, tạo cơ sở kinh tế và pháp lý để thu hồi được các khoản nợ đã cho khách hàng vay [9, 1]”.

Như vậy thực chất của bảo đảm tiền vay là một trong những biện pháp để phòng ngừa rủi ro của TCTD, theo đó TCTD đưa ra các hình thức bảo đảm thích hợp áp dụng cho từng đối tượng khách hàng và biện pháp xử lý các bảo đảm đó nhằm hạn chế tổn thất khi rủi ro tín dụng xảy ra. Có thể hiểu rằng bảo đảm tiền vay chính là tất cả các biện pháp thực hiện để vốn cho vay ra phải quay về với ngân hàng sau một thời gian xác định với đầy đủ cả gốc và lãi.2 Khái niệm về nghiệp vụ bảo đảm tiền vay Từ những khái niệm về bảo đảm tiền vay, có thể hiểu nghiệp vụ bảo đảm tiền vay là những công việc của các cán bộ ngân hàng thực hiện liên quan đến công tác bảo đảm tiền vay. Từ nghiệp vụ tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ TSBĐ cho đến khâu xử lý TSBĐ để thu hồi nợ vay.3 Đặc điểm của nghiệp vụ bảo đảm tiền vay - Bảo đảm tiền vay tồn tại trong mọi quan hệ tín dụng. Không phải ngẫu nhiên mà ngân hàng trao cho khách hàng sử dụng tiền mà ngân hàng đã phải trả tiền để có được, chỉ để nhận được một tờ giấy chứng nhận.

Tín dụng có một tính chất đặc biệt là vốn cho vay ra phải được hoàn trả trở lại. Do đó bất kỳ một khoản tín dụng nào mà ngân hàng cấp cho khách hàng cũng cần có bảo đảm. - Thành công của khách hàng là sự bảo đảm cao nhất cho khoản vay nhưng yếu tố quyết định cuối cùng lại là đạo đức của người vay. Tất cả các biện pháp thực hiện đều nhằm mục đích cuối cùng là thu hồi được vốn đã cho vay.

Do đó ngân hàng phải thẩm định để lựa chọn dự án khả thi, theo dõi kiểm tra tiến trình sử dụng vốn của khách hàng và phối hợp xử lý nếu có rủi ro xảy ra. Khi dự án triển khai hiệu quả thì không những đem lại thu nhập cho người lao động, đem lại nguồn thu cho Ngân sách Nhà nước, lợi nhuận cho chủ đầu tư mà 7 còn có tiền để trả cho ngân hàng. Đây chính là điều mà ngân hàng và khách hàng cùng mong đợi. Như vậy thành công của khách hàng chính là sự bảo đảm cao nhất cho các khoản tín dụng.

Song ngay cả trong trường hợp khách hàng thành công thì khả năng ngân hàng không thu được nợ vẫn có thể xảy ra. Nếu khách hàng cố tình trì hoãn việc trả nợ trong trường hợp họ có thể làm được điều đó thì không còn là bảo đảm tiền vay nữa. Yếu tố đạo đức được nói đến ở đây là dù trong trường hợp nào thì người đi vay cũng phải coi bảo đảm tiền vay luôn gắn liền với quá trình thực hiện dự án và gắn liền với sự thành công của mình.