Định Hướng Các Giải Pháp Phát Triển Nghề Mây Tre Đan Tại Huyện Sơn Tịnh, Tỉnh Quảng Ngãi

Khóa luận phân tích giải pháp phát triển nghề mây tre đan tại huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi, góp phần nâng cao kinh tế địa phương.

• Trường học: Trường Đại Học Quảng Ngãi
• Chuyên ngành: Nghề Mây Tre Đan
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Nghề Mây Tre Đan Tại Huyện Sơn Tịnh, Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: Đề Tài Nghiên Cứu
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Quảng Ngãi

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM TẠ
• NỘI DUNG TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.2.1. Phạm vi không gian
• 1.2.2. Phạm vi thời gian
• 1.3. Cấu trúc của khoá luận
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 2.1. Tổng quan về huyện Sơn Tịnh
• 2.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.2.1. Vị trí địa lý
• 2.2.2. Khí hậu - thời tiết
• 2.2.3. Địa hình - Đất đai
• 2.2.4. Nguồn nước
• 2.2.5. Rừng
• 2.2.6. Tài nguyên du lịch
• 2.3. Về tình hình kinh tế - xã hội
• 2.3.1. Về kinh tế
• 2.3.2. Lĩnh vực nông nghiệp
• 2.3.3. Lĩnh vực công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp
• 2.3.4. Về xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Cơ sở lý luận
• 3.2. Quan niệm làng nghề và làng nghề truyền thống
• 3.2.1. Quan niệm làng nghề
• 3.2.2. Quan niệm làng nghề truyền thống
• 3.3. Vai trò của làng nghề truyền thống
• 3.4. Đặc điểm làng nghề truyền thống Việt Nam
• 3.5. Tiêu chí đánh giá làng nghề truyền thống
• 3.6. Kinh nghiệm một số nước
• 3.7. Phát triển bền vững
• 3.8. Phương pháp nghiên cứu
• 3.8.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.8.2. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 3.9. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khái quát sự ra đời của các làng nghề truyền thống trong các làng xã ở vùng nông thôn nước ta
• 4.2. Giới thiệu làng nghề truyền thống mây tre đan xã Tịnh Ấn
• 4.2.1. Khái quát chung
• 4.2.2. Hiện trạng làng nghề
• 4.2.3. Quá trình thăng trầm và phát triển của làng nghề
• 4.2.4. Điều kiện để phát triển làng nghề mây tre đan Tịnh Ấn
• 4.3. Tình hình điều tra các hộ sản xuất
• 4.3.1. Trình độ học vấn
• 4.3.2. Vốn tài sản trong gia đình
• 4.3.3. Ảnh hưởng của quá trình khôi phục và phát triển đối với địa phương
• 4.3.3.1. Đối với từng hộ gia đình
• 4.3.3.2. Đối với nền kinh tế - xã hội của địa phương
• 4.4. Các giải pháp để phát triển nghề mây tre đan
• 4.4.1. Tổ chức, quy hoạch lại làng nghề
• 4.4.2. Tăng cường sự giúp đỡ, hỗ trợ để đổi mới trang thiết bị cho các cơ sở sản xuất kinh doanh
• 4.4.3. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý và nâng cao tay nghề cho người lao động trong làng
• 4.4.4. Giải pháp về vốn
• 4.4.5. Giải pháp thị trường
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Đề nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Danh Sách Các Hộ Điều Tra
• Phụ lục 2. Bảng Câu Hỏi Điều Tra Nông Hộ

Tóm tắt

I. Khám phá tiềm năng nghề mây tre đan tại Sơn Tịnh Quảng Ngãi

Nghề mây tre đan tại huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi là một phần không thể tách rời của di sản văn hóa và kinh tế địa phương. Hình thành từ nhiều thế kỷ trước, các làng nghề truyền thống Quảng Ngãi như ở xã Tịnh Ấn đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, nhưng vẫn giữ vững sức sống và bản sắc riêng. Nghiên cứu của Đỗ Thị Khánh Ly (2007) chỉ ra rằng, nghề này ban đầu chỉ phục vụ nhu cầu tự cung tự cấp, nhưng dần trở thành một ngành kinh tế quan trọng, tạo công ăn việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Sự phát triển của nghề mây tre đan không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn là một hình thức bảo tồn làng nghề mây tre đan, gìn giữ văn hóa làng nghề Quảng Ngãi đặc sắc. Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ Sơn Tịnh thể hiện sự khéo léo, tài hoa của nghệ nhân qua từng đường đan, họa tiết. Quá trình khôi phục nghề thủ công tại đây, đặc biệt từ sau năm 2003, đã đánh dấu một bước chuyển mình mạnh mẽ. Các sản phẩm không còn giới hạn ở vật dụng gia đình mà đã đa dạng hóa, hướng đến thị trường trang trí nội thất và xuất khẩu, cho thấy tiềm năng xuất khẩu hàng mây tre là rất lớn. Sự tồn tại và phát triển của làng nghề đóng vai trò then chốt trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương, giảm phụ thuộc vào nông nghiệp và hướng tới một nền kinh tế bền vững hơn. Đây là nền tảng vững chắc để xây dựng các giải pháp phát triển nghề mây tre đan tại huyện Sơn Tịnh một cách toàn diện và hiệu quả trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

1.1. Lịch sử hình thành và quá trình thăng trầm của làng nghề

Làng nghề mây tre đan Tịnh Ấn có lịch sử hình thành từ lâu đời, gắn liền với quá trình di cư và định cư của người Việt tại Quảng Ngãi từ thế kỷ XIII. Ban đầu, nghề chỉ mang tính tự phát, sản xuất các vật dụng thiết yếu. Tuy nhiên, theo tài liệu nghiên cứu, sau những năm 90, nghề mây tre đan đối mặt với nguy cơ mai một do sự cạnh tranh từ hàng hóa công nghiệp. Giai đoạn này, sản phẩm trở nên nghèo nàn, người thợ chỉ làm việc để duy trì cuộc sống tạm bợ. Bước ngoặt đến vào năm 2003, khi chính quyền địa phương tổ chức các chuyến tham quan, học hỏi kinh nghiệm và mạnh dạn đổi mới mẫu mã. Sự ra đời của các cơ sở sản xuất quy mô lớn như Công ty TNHH Thanh Nam đã giúp khôi phục nghề thủ công, đưa sản phẩm từ chỗ tiêu thụ nội địa vươn ra thị trường quốc tế, khẳng định lại vị thế của làng nghề truyền thống Quảng Ngãi.

1.2. Vai trò kinh tế xã hội của sản phẩm thủ công mỹ nghệ Sơn Tịnh

Nghề mây tre đan đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế - xã hội tại Sơn Tịnh. Theo báo cáo kinh tế của huyện giai đoạn 2003-2006, tỷ trọng ngành công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp đã tăng từ 30,13% lên 39,2%, trong khi nông nghiệp giảm từ 55,94% xuống 43,6%. Sự chuyển dịch này có đóng góp không nhỏ từ các làng nghề. Hoạt động sản xuất đã thu hút hàng ngàn lao động, đặc biệt là lao động nông nhàn, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống. Làng nghề phát triển còn giúp ổn định trật tự xã hội, giảm thiểu các tệ nạn và củng cố mối quan hệ cộng đồng. Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ Sơn Tịnh không chỉ là hàng hóa mà còn là đại diện cho văn hóa làng nghề Quảng Ngãi, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương đến du khách trong và ngoài nước.

II. Thách thức lớn nhất cho nghề mây tre đan tại huyện Sơn Tịnh

Mặc dù có nhiều tiềm năng, thực trạng nghề mây tre đan Sơn Tịnh vẫn đối mặt với không ít khó khăn, cản trở quá trình phát triển bền vững. Thách thức lớn nhất đến từ sự thiếu hụt và không ổn định của nguồn nguyên liệu mây tre. Việc khai thác tự nhiên ngày càng cạn kiệt, trong khi các vùng trồng chuyên canh chưa được quy hoạch bài bản khiến chi phí sản xuất tăng cao và bị động. Vấn đề thứ hai là thị trường tiêu thụ sản phẩm mây tre còn hạn hẹp và phụ thuộc nhiều vào các khâu trung gian. Nghiên cứu cho thấy, hầu hết các cơ sở, đặc biệt là Công ty Thanh Nam, chủ yếu gia công cho các đơn vị xuất khẩu khác, làm giảm đáng kể lợi nhuận. Việc thiếu khả năng tiếp cận trực tiếp với thị trường quốc tế khiến làng nghề mất đi cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm. Thêm vào đó, vốn và công nghệ là rào cản lớn. Các hộ sản xuất quy mô nhỏ, lẻ, khó tiếp cận nguồn vốn ưu đãi. Kỹ thuật đan lát truyền thống tuy độc đáo nhưng năng suất thấp, chưa đáp ứng được các đơn hàng lớn. Việc áp dụng máy móc, công nghệ hiện đại vào các khâu sơ chế còn hạn chế. Cuối cùng, công tác quản lý và liên kết sản xuất còn yếu, các hợp tác xã mây tre đan chưa phát huy hết vai trò kết nối, dẫn đến tình trạng sản xuất manh mún, thiếu đồng bộ.

2.1. Phân tích khó khăn về nguồn cung ứng nguyên liệu sản xuất

Nguồn nguyên liệu là yếu tố sống còn của làng nghề. Hiện tại, các cơ sở sản xuất tại Tịnh Ấn phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ các huyện miền núi như Sơn Hà, Trà Bồng, Minh Long. Sự phụ thuộc này tạo ra rủi ro về giá cả và sự ổn định. Tình trạng khai thác tự nhiên quá mức đã làm cạn kiệt nguồn nguyên liệu mây tre, buộc các cơ sở phải tìm kiếm nguồn cung từ xa hơn với chi phí vận chuyển cao. Việc chưa có một vùng quy hoạch trồng nguyên liệu chuyên canh tại chỗ khiến làng nghề luôn ở thế bị động. Đây là bài toán cần lời giải cấp bách để đảm bảo sự phát triển bền vững làng nghề.

2.2. Hạn chế trong thị trường tiêu thụ và xúc tiến thương mại

Dù sản phẩm có chất lượng, nhưng thị trường tiêu thụ sản phẩm mây tre của Sơn Tịnh vẫn còn nhiều hạn chế. Theo khảo sát, phần lớn sản phẩm được bán qua các đại lý cấp 1 hoặc gia công cho các công ty xuất khẩu lớn ở Nha Trang, TP.HCM. Việc qua nhiều khâu trung gian làm giá trị sản phẩm đến tay người thợ bị giảm đi đáng kể. Công tác xúc tiến thương mại hàng thủ công chưa được đầu tư đúng mức. Các cơ sở nhỏ lẻ thiếu thông tin thị trường, thiếu kỹ năng marketing và chưa có trang web hay kênh bán hàng trực tuyến chuyên nghiệp để giới thiệu sản phẩm. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh và bỏ lỡ nhiều cơ hội kinh doanh tiềm năng.

2.3. Trở ngại về vốn công nghệ và trình độ quản lý

Phần lớn các đơn vị sản xuất tại làng nghề là hộ gia đình với quy mô nhỏ, vốn ít. Theo điều tra của Đỗ Thị Khánh Ly, nhu cầu vay vốn không cao do quy mô nhỏ, nhưng các cơ sở lớn muốn mở rộng lại gặp khó khăn trong việc thế chấp tài sản để vay vốn ngân hàng. Về công nghệ, việc áp dụng máy móc vào các khâu chẻ nan, chuốt sợi còn rất hạn chế, chủ yếu vẫn dựa vào lao động thủ công, dẫn đến năng suất thấp. Hơn nữa, trình độ quản lý của các chủ cơ sở chủ yếu dựa trên kinh nghiệm, thiếu kiến thức bài bản về quản trị kinh doanh, tài chính và marketing trong bối cảnh thị trường cạnh tranh gay gắt.

III. Hướng quy hoạch làng nghề mây tre đan Sơn Tịnh bền vững

Để hiện thực hóa giải pháp phát triển nghề mây tre đan tại huyện Sơn Tịnh, việc quy hoạch tổng thể và đồng bộ là yêu cầu tiên quyết. Giải pháp này tập trung vào hai trụ cột chính: đảm bảo nguồn cung và hiện đại hóa sản xuất. Trước hết, cần khẩn trương xây dựng quy hoạch vùng nguồn nguyên liệu mây tre tại các xã có điều kiện đất đai phù hợp trong huyện. Chính quyền cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ vốn và kỹ thuật cho người dân chuyển đổi cây trồng, hình thành các vùng chuyên canh mây, tre, lục bình. Điều này không chỉ giúp chủ động nguồn cung, ổn định giá thành mà còn tạo thêm việc làm, phát triển kinh tế vùng đồi núi. Song song đó, việc quy hoạch cụm công nghiệp - làng nghề Tịnh Ấn với diện tích 25,7 ha như đề xuất trong nghiên cứu là vô cùng cần thiết. Cụm công nghiệp sẽ tạo mặt bằng sản xuất tập trung, giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường và tạo điều kiện thuận lợi cho việc đầu tư cơ sở hạ tầng đồng bộ. Đây là nền tảng để các doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại vào các khâu sơ chế, hoàn thiện sản phẩm, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm và tăng năng suất lao động, hướng tới phát triển bền vững làng nghề.

3.1. Giải pháp quy hoạch vùng nguồn nguyên liệu mây tre ổn định

Để giải quyết bài toán nguyên liệu, cần có một chiến lược dài hạn. Cần khảo sát, quy hoạch các vùng đất đồi, ven núi tại Sơn Tịnh để phát triển vùng trồng mây, tre. Chính sách hỗ trợ nghệ nhân và nông dân cần bao gồm cung cấp giống cây chất lượng, hỗ trợ vốn ban đầu và chuyển giao kỹ thuật trồng trọt, thu hoạch bền vững. Việc hình thành vùng nguyên liệu tại chỗ sẽ giúp giảm chi phí vận chuyển, kiểm soát chất lượng đầu vào và tạo ra một chuỗi giá trị mây tre đan hoàn chỉnh, liên kết chặt chẽ từ người trồng đến người sản xuất. Đây là bước đi nền tảng để đảm bảo sự ổn định và tự chủ cho làng nghề.

3.2. Hiện đại hóa công nghệ sản xuất để nâng cao giá trị sản phẩm

Việc giữ gìn kỹ thuật đan lát truyền thống là quan trọng, nhưng hiện đại hóa các khâu phụ trợ là bắt buộc để tăng sức cạnh tranh. Cần khuyến khích các cơ sở đầu tư máy móc cho các công đoạn tốn nhiều sức lao động như chẻ, vót nan, sấy khô, và xử lý chống mối mọt. Công nghệ hiện đại không chỉ giúp tăng năng suất, đảm bảo chất lượng đồng đều cho các đơn hàng lớn mà còn giải phóng sức lao động cho nghệ nhân để họ tập trung vào khâu sáng tạo mẫu mã tinh xảo. Việc áp dụng công nghệ mới phải đi đôi với việc bảo tồn nét độc đáo, thủ công của sản phẩm để nâng cao giá trị sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu.

IV. Bí quyết xây dựng thương hiệu cho mây tre đan huyện Sơn Tịnh

Một trong những giải pháp phát triển nghề mây tre đan tại huyện Sơn Tịnh hiệu quả nhất là tập trung vào xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Thương hiệu mạnh sẽ giúp sản phẩm thoát khỏi phận gia công giá rẻ và tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng. Cần xây dựng một thương hiệu chung cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ Sơn Tịnh, có thể gắn với chỉ dẫn địa lý hoặc chứng nhận sản phẩm OCOP Quảng Ngãi. Thương hiệu này phải kể được câu chuyện về lịch sử, văn hóa làng nghề Quảng Ngãi và sự độc đáo trong kỹ thuật của nghệ nhân. Tiếp theo, việc đa dạng hóa kênh phân phối là cực kỳ quan trọng. Ngoài các kênh truyền thống, cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại hàng thủ công qua các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và website riêng. Việc tham gia các hội chợ triển lãm trong và ngoài nước là cơ hội vàng để quảng bá sản phẩm và tìm kiếm đối tác. Một hướng đi đầy tiềm năng khác là kết hợp du lịch làng nghề Sơn Tịnh. Việc xây dựng các tour trải nghiệm, cho phép du khách tham quan quy trình sản xuất và tự tay làm sản phẩm sẽ tạo ra giá trị gia tăng lớn, đồng thời giúp tiêu thụ sản phẩm tại chỗ và quảng bá thương hiệu một cách tự nhiên, hiệu quả.

4.1. Xây dựng thương hiệu gắn với sản phẩm OCOP Quảng Ngãi

Để xây dựng thương hiệu mây tre đan Sơn Tịnh, việc đăng ký và phát triển sản phẩm theo tiêu chuẩn OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) là một hướng đi chiến lược. Chương trình OCOP sẽ hỗ trợ các cơ sở hoàn thiện sản phẩm từ chất lượng, mẫu mã, bao bì đến câu chuyện sản phẩm. Một khi được công nhận là sản phẩm OCOP Quảng Ngãi, sản phẩm mây tre đan Sơn Tịnh sẽ có uy tín cao hơn, dễ dàng tiếp cận các hệ thống siêu thị, cửa hàng đặc sản và các kênh phân phối hiện đại. Đây là cách hiệu quả để định vị sản phẩm ở phân khúc cao hơn và nâng cao giá trị sản phẩm một cách bền vững.

4.2. Mở rộng kênh phân phối và xúc tiến thương mại hàng thủ công

Cần thành lập một bộ phận chuyên trách hoặc một hợp tác xã mây tre đan đủ mạnh để đảm nhận vai trò nghiên cứu thị trường và xúc tiến thương mại hàng thủ công. Đơn vị này sẽ chịu trách nhiệm xây dựng website, quản lý các gian hàng trên sàn thương mại điện tử, và tổ chức tham gia hội chợ. Việc liên kết với các doanh nghiệp xuất khẩu, các nhà thiết kế nội thất và các chuỗi khách sạn, resort cũng là kênh tiêu thụ hiệu quả. Phải chủ động tìm kiếm thông tin về nhu cầu, thị hiếu của thị trường để định hướng sản xuất, thay vì chỉ sản xuất những gì mình có.

4.3. Kết hợp du lịch làng nghề Sơn Tịnh để gia tăng giá trị

Sơn Tịnh có lợi thế về các danh lam thắng cảnh và vị trí địa lý thuận lợi. Việc phát triển mô hình du lịch làng nghề Sơn Tịnh là một giải pháp thông minh. Các tour du lịch có thể thiết kế để du khách được tham quan các xưởng sản xuất, lắng nghe nghệ nhân chia sẻ về lịch sử làng nghề và trực tiếp trải nghiệm một vài công đoạn đan lát đơn giản. Mô hình này không chỉ tạo thêm nguồn thu từ dịch vụ du lịch mà còn là kênh quảng bá sống động nhất cho sản phẩm. Du khách sẽ trở thành những 'đại sứ thương hiệu' khi mua sản phẩm làm kỷ niệm và chia sẻ trải nghiệm của mình.

V. Giải pháp nhân lực và chính sách cho nghề mây tre đan Sơn Tịnh

Con người là yếu tố cốt lõi quyết định sự tồn vong của làng nghề. Do đó, các giải pháp phát triển nghề mây tre đan tại huyện Sơn Tịnh phải đặt trọng tâm vào đào tạo nguồn nhân lực và hoàn thiện chính sách hỗ trợ. Công tác đào tạo nghề đan lát cần được tổ chức bài bản, không chỉ truyền dạy kỹ thuật đan lát truyền thống mà còn cập nhật kiến thức về thiết kế, mẫu mã mới và kỹ năng kinh doanh. Cần có chính sách hỗ trợ nghệ nhân tài hoa, công nhận và tôn vinh họ để khuyến khích việc truyền nghề cho thế hệ trẻ. Bên cạnh đó, vai trò của các tổ chức cộng đồng như hợp tác xã mây tre đan cần được củng cố. Hợp tác xã phải thực sự là đầu mối liên kết các hộ sản xuất, tổ chức thu mua nguyên liệu chung, tìm kiếm đơn hàng và bao tiêu sản phẩm, khắc phục tình trạng sản xuất manh mún. Về phía chính quyền, cần đơn giản hóa các thủ tục vay vốn, tạo điều kiện cho các cơ sở tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi để đầu tư, mở rộng sản xuất. Các chính sách về đất đai, thuế, và hỗ trợ xúc tiến thương mại cần được thực thi một cách nhất quán và hiệu quả, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho làng nghề phát triển.

5.1. Tầm quan trọng của đào tạo nghề đan lát và truyền nghề

Lực lượng lao động tại Tịnh Ấn tuy đông nhưng trình độ tay nghề chưa đồng đều. Việc mở các lớp đào tạo nghề đan lát ngắn hạn, mời các nghệ nhân giỏi trực tiếp hướng dẫn là hết sức cần thiết. Nội dung đào tạo cần kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống và các kỹ năng tạo mẫu mới, đọc hiểu bản vẽ thiết kế để đáp ứng yêu cầu đa dạng của thị trường. Chính sách khuyến khích thế hệ trẻ theo học nghề, như hỗ trợ học phí và đảm bảo việc làm sau đào tạo, sẽ giúp giải quyết vấn đề thiếu hụt lao động kế cận, đảm bảo sự kế thừa và bảo tồn làng nghề mây tre đan cho tương lai.

5.2. Củng cố vai trò của hợp tác xã mây tre đan trong liên kết

Mô hình hợp tác xã mây tre đan là giải pháp tối ưu để khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, tự phát. Một hợp tác xã hoạt động hiệu quả sẽ đứng ra làm đại diện pháp nhân để ký kết các hợp đồng lớn, tổ chức thu mua nguyên liệu với giá tốt hơn và phân phối đơn hàng cho các xã viên. Hợp tác xã cũng là nơi để các thành viên trao đổi kinh nghiệm, cập nhật thông tin thị trường và cùng nhau đầu tư công nghệ mới. Nhà nước cần hỗ trợ về mặt pháp lý và năng lực quản lý để các hợp tác xã tại Sơn Tịnh thực sự trở thành hạt nhân của chuỗi giá trị mây tre đan.

5.3. Xây dựng chính sách hỗ trợ nghệ nhân và cơ sở sản xuất

Để làng nghề phát triển, cần có một hệ thống chính sách hỗ trợ nghệ nhân và doanh nghiệp một cách toàn diện. Các chính sách này nên bao gồm: ưu đãi về thuế cho các cơ sở sản xuất; đơn giản hóa thủ tục vay vốn từ ngân hàng chính sách xã hội; hỗ trợ chi phí khi tham gia các hội chợ thương mại; tôn vinh và trao danh hiệu cho các nghệ nhân có đóng góp lớn. Việc tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, nơi các nghệ nhân và cơ sở sản xuất cảm thấy được quan tâm, hỗ trợ sẽ là động lực mạnh mẽ nhất để họ yên tâm sản xuất, sáng tạo và cống hiến cho sự phát triển chung của làng nghề.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Khôi phục và phát triển các làng nghề thủ công truyền thống là một trong những giải pháp chiến lược nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, tạo sinh kế bền vững và giải quyết tình trạng thiếu việc làm cục bộ tại khu vực duyên hải miền Trung Việt Nam. Đề tài khóa luận tốt nghiệp ngành Phát triển Nông thôn & Khuyến nông (Khoa Kinh tế, Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh) với tiêu đề "Định hướng các giải pháp phát triển nghề mây tre đan truyền thống xã Tịnh Ấn, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi" do sinh viên Đỗ Thị Khánh Ly thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Lê Quang Thông, tập trung nghiên cứu toàn diện mô hình kinh tế làng nghề tại địa bàn xã Tịnh Ấn.

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                                BỐI CẢNH DỰ ÁN                                      |
|                                                                                    |
|  - Địa bàn: Xã Tịnh Ấn, Huyện Sơn Tịnh, Tỉnh Quảng Ngãi (Diện tích: 725,42 ha)     |
|  - Dân số xã: 1.960 người (416 hộ), dân số toàn huyện: 195.361 người               |
|  - Thực trạng: Sản xuất thuần nông độc canh lúa nước, tỷ lệ lao động nhàn rỗi cao  |
|  - Mục tiêu: Chuyển dịch cơ cấu sang Tiểu thủ công nghiệp (TTCN) & Dịch vụ         |
+------------------------------------------------------------------------------------+

1. Bối cảnh và Vấn đề nghiên cứu (Problem Statement)

Khu vực nông thôn huyện Sơn Tịnh mang tính chất thuần nông với nền tảng canh tác lúa nước 2–3 vụ/năm, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên khắc nghiệt của vùng duyên hải Nam Trung Bộ (mùa mưa bão từ tháng 9 đến tháng 2 năm sau gây lũ lụt, mùa nắng nhiệt độ cao 34°C–35°C). Thời gian nông nhàn giữa các vụ sản xuất kéo dài nhưng chưa có định hướng giải quyết việc làm hiệu quả, dẫn đến thu nhập bình quân đầu người ở mức thấp (đạt khoảng 6,5 triệu đồng/người/năm vào năm 2006).

Làng nghề mây tre đan Tịnh Ấn có lịch sử hình thành lâu đời (từ thế kỷ XIII–XVII) nhưng rơi vào tình trạng sản xuất phân tán, manh mún, quy mô hộ gia đình thiếu tính liên kết chuỗi, mẫu mã đơn điệu và phụ thuộc nặng nề vào các đại lý trung gian thu gom nông sản thủ công.

2. Mục tiêu dự án

1. Đánh giá hiện trạng toàn diện: Phân tích thực trạng kinh tế - xã hội, năng lực sản xuất, chuỗi cung ứng nguyên liệu và kênh phân phối sản phẩm mây tre đan tại xã Tịnh Ấn giai đoạn 2002–2006.
2. Khảo sát kinh tế nông hộ: Điều tra thực chứng 60 hộ gia đình tham gia đan lát nhằm định lượng hóa chi phí, doanh thu, thu nhập ròng và nhu cầu tiếp cận vốn tín dụng vi mô.
3. Phân tích mô hình doanh nghiệp hạt nhân: Nghiên cứu thực nghiệm chuỗi giá trị và cơ chế quản lý gia công xuất khẩu của Công ty TNHH Thanh Nam.
4. Xây dựng hệ giải pháp phát triển: Hoạch định phương án quy hoạch cụm công nghiệp - làng nghề 25,7 ha, kế hoạch đầu tư đổi mới công nghệ và dự toán tài chính cho chương trình đào tạo nghề tiêu chuẩn hóa.

3. Phạm vi và Giới hạn nghiên cứu

• Phạm vi không gian: Tập trung khảo sát tại thôn Quyết Thắng, xã Tịnh Ấn và các vùng cung cấp nguyên vật liệu thuộc các huyện miền núi lân cận (Sơn Hà, Trà Bồng, Ba Tơ, Minh Long).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp và sơ cấp được tổng hợp trong chuỗi thời gian từ năm 2002 đến năm 2006; khảo sát thực địa được triển khai từ tháng 03/2007 đến tháng 06/2007.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại địa bàn xã Tịnh Ấn, trước khi có dự án hỗ trợ khôi phục làng nghề của Hội Nông dân Tỉnh và UBND huyện (2004), hoạt động đan lát chủ yếu tự phát với 64 hộ cá thể. Đến năm 2006, mạng lưới sản xuất mở rộng lên 127 hộ dân và 01 doanh nghiệp TNHH đóng vai trò hạt nhân trung tâm.

Bảng so sánh các mô hình tổ chức sản xuất tại làng nghề Tịnh Ấn

Tiêu chí phân tích	Mô hình Hộ gia đình cá thể	Mô hình Tổ sản xuất / Hợp tác	Doanh nghiệp hạt nhân (Công ty TNHH)
Quy mô vốn	Thấp (< 5 triệu đồng/hộ)	Trung bình (10 - 30 triệu đồng)	Khá (258 triệu đồng: Cố định 174 tr, Lưu động 84 tr)
Trang thiết bị	Hoàn toàn thủ công (dao rựa, kìm)	Bán cơ giới hóa nhỏ lẻ	Máy chẻ sợi (2), Máy chuốt (2), Máy vót (3), Khoan tay (3)
Thị trường tiêu thụ	Chợ Hôm, Chợ Sa, TP. Quảng Ngãi (Nội hạt)	Đại lý cấp 1, cấp 2 ngoài tỉnh	Gia công xuất khẩu (Nhật Bản, Nga, Khối EU) qua đối tác
Ưu điểm	Tận dụng 100% lao động nhàn rỗi và mặt bằng	Tăng khả năng nhận đơn hàng vừa	Quy chuẩn hóa chất lượng, quản lý chuỗi cung ứng 1.250 thợ
Hạn chế	Mẫu mã truyền thống, năng suất thấp	Ràng buộc pháp lý lỏng lẻo	Chưa trực tiếp ký hợp đồng ngoại thương (FOB/CIF)

Thiết kế hệ thống: Quy trình công nghệ & Chuỗi cung ứng

Để nâng cao giá trị thặng dư và đồng nhất hóa chất lượng sản phẩm xuất khẩu, quy trình sản xuất mây tre đan được chuẩn hóa thành 8 công đoạn kỹ thuật nghiêm ngặt:

[Nguyên liệu tươi (Mây/Tre/Lục bình)]
      (Gia công thô: Ngâm, bóc vỏ)
      (Gia công tinh: Chẻ nan, chuốt bóng)
      (Sấy uốn, tạo dáng khung sắt & Dựng khuôn)
      (Đan lát hoàn thiện theo Spec kỹ thuật)
      (Xử lý hóa chất: Nhúng chống ẩm mốc, mối mọt)
      (Sấy khô & Đánh bóng bảo vệ bề mặt)
      [Thành phẩm xuất xưởng / Đóng thùng Branas]

Phương pháp nghiên cứu & Công thức tính toán kinh tế

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp điều tra chọn mẫu xác suất kết hợp thống kê mô tả. Thu thập số liệu sơ cấp qua bộ câu hỏi cấu trúc phỏng vấn trực tiếp $N = 60$ hộ sản xuất mây tre đan tại xã Tịnh Ấn.

Thuật toán xác định hiệu quả tài chính nông hộ và doanh nghiệp:

def tinh_toan_hieu_qua_kinh_te(doanh_thu, chi_phi_vat_chat, chi_phi_thue_ngoai, cong_lao_dong_nha):
    """
    Tính toán các chỉ tiêu thu nhập và lợi nhuận kinh tế nông hộ
    """
    # Chi phí trực tiếp
    tong_chi_phi_bien = chi_phi_vat_chat + chi_phi_thue_ngoai
    
    # Lợi nhuận kế toán (Profit)
    loi_nhuan = doanh_thu - tong_chi_phi_bien
    
    # Thu nhập ròng kinh tế của hộ (Household Income)
    # Bao gồm cả phần bù đắp công lao động của thành viên gia đình
    thu_nhap_ho = loi_nhuan + cong_lao_dong_nha
    
    return {
        "tong_chi_phi": tong_chi_phi_bien,
        "loi_nhuan": loi_nhuan,
        "thu_nhap_rong": thu_nhap_ho
    }

# Dữ liệu hạch toán 01 chiếc giỏ tre thương phẩm tại thời điểm khảo sát (Đơn vị: VNĐ)
chi_phi_kem = 500
chi_phi_vanh_me_tre = 3800
gia_ban_thi_truong = 12000

dinh_muc_chi_phi = chi_phi_kem + chi_phi_vanh_me_tre  # 4.300 VNĐ
thu_nhap_tren_sp = gia_ban_thi_truong - dinh_muc_chi_phi  # 7.700 VNĐ / sản phẩm

Công thức toán học quy chuẩn đánh giá thu nhập: $$TN_{\text{hộ}} = \sum TN_{\text{nông nghiệp}} + \sum TN_{\text{phi nông nghiệp}}$$ $$TN_{\text{người/năm}} = \frac{TN_{\text{hộ}}}{\text{Tổng nhân khẩu}}$$

---

Implementation và kết quả

Quá trình triển khai và Kết quả điều tra thực nghiệm (Empirical Validation)

Dữ liệu thu thập từ mẫu $N = 60$ hộ sản xuất đan lát tại xã Tịnh Ấn phản ánh cơ cấu nhân khẩu học, nguồn lực đất đai và mức độ tích lũy tư bản:

• Cơ cấu lao động theo độ tuổi: Độ tuổi từ 18–35 chiếm 34,2%; từ 36–50 tuổi chiếm 42,5%; trên 50 tuổi chiếm 23,3%. Nghề thủ công thể hiện ưu thế vượt trội khi tận dụng tối đa lao động trẻ em (>10 tuổi) và người cao tuổi.
• Trình độ học vấn: Mù chữ chiếm 1,7%; Tiểu học chiếm 41,7%; Trung học cơ sở (THCS) chiếm 48,3%; Trung học phổ thông (THPT) chiếm 8,3%. Trình độ học vấn tập trung ở cấp THCS, phù hợp cho tiếp thu kỹ thuật đan lát thủ công nhưng hạn chế trong quản lý kinh doanh.
• Quy mô đất canh tác: Bình quân diện tích đất lúa $812 \text{ m}^2/\text{hộ}$, thể hiện rõ nét áp lực thiếu đất canh tác và nhu cầu bức thiết phải phát triển sinh kế phi nông nghiệp.

Bảng cơ cấu thu nhập bình quân 1 lao động/năm theo nhóm ngành tại xã Tịnh Ấn (2006)

Nguồn thu nhập	Giá trị (VNĐ/lao động/năm)	Cơ cấu tỷ trọng (%)
Trồng trọt (Lúa nước)	616.497	34,44%
Chăn nuôi	134.315	7,50%
Sản xuất TTCN (Đan lát mây tre)	645.200	36,04%
Tiền công, làm thuê nông nhàn	267.000	14,92%
Lương cán bộ, dịch vụ buôn bán & khác	127.112	7,10%
Tổng cộng	1.790.124	100,00%

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                      HẠCH TOÁN NĂNG SUẤT ĐAN LÁT NÔNG HỘ                           |
|                                                                                    |
|  - Định mức thời gian: 8 giờ làm việc liên tục / ngày                              |
|  - Sản lượng chuẩn: 5 chiếc giỏ lớn / ngày / thợ bậc 3                             |
|  - Doanh thu gộp: 5 * 12.000 VNĐ = 60.000 VNĐ / ngày                               |
|  - Chi phí nguyên vật liệu: 5 * 4.300 VNĐ = 21.500 VNĐ                             |
|  - Thu nhập ròng đạt được: 38.500 - 42.500 VNĐ / ngày                              |
|  - Thu nhập thực tế trung bình tháng: ~500.000 - 650.000 VNĐ (làm bán thời gian)   |
+------------------------------------------------------------------------------------+

Kết quả tăng trưởng sản xuất và Mạng lưới gia công

Giai đoạn 2003–2006 chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ về giá trị sản xuất toàn làng nghề và doanh thu thương mại của doanh nghiệp đầu tàu:

Bảng tăng trưởng giá trị sản xuất làng nghề Tịnh Ấn (2003–2006)

Chỉ tiêu kinh tế	Năm 2003	Năm 2004	Năm 2005	Năm 2006
Số lượng hộ tham gia (Hộ)	64	88	105	127
Tổng giá trị sản xuất (Triệu VNĐ)	627,0	673,0	724,0	851,0
Tổng sản lượng thành phẩm (1.000 SP)	65,2	70,8	75,7	89,4
Tốc độ tăng trưởng giá trị (%)	Cơ sở	+7,33%	+10,30%	+14,71%

Bảng năng lực thương mại xuất khẩu của Công ty TNHH Thanh Nam

Đối tác bao tiêu	Năm 2004 (1.000 SP / Tr.VNĐ)	Năm 2005 (1.000 SP / Tr.VNĐ)	Năm 2006 (1.000 SP / Tr.VNĐ)
Công ty RaPexCo (Nha Trang)	40 / 613	45 / 784	52 / 912
Công ty KenCom (TP. Hồ Chí Minh)	20 / 321	26 / 418	30 / 546
Các đối tác thứ cấp khác	10 / 150	18 / 224	27 / 440
Tổng kim ngạch gia công	70 / 1.084	89 / 1.426	109 / 1.898

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế cấp huyện thực chất: Đề tài chỉ ra rằng việc vực dậy làng nghề Tịnh Ấn đã đóng góp trực tiếp vào biến động tỷ trọng GDP huyện Sơn Tịnh: Nhóm ngành Công nghiệp - TTCN tăng từ 30,13% (2003) lên 39,20% (2006); Nông - Lâm - Thủy sản giảm tương ứng từ 55,94% xuống 43,60%.
2. Đa dạng hóa nguyên liệu thay thế sinh thái: Đột phá trong kỹ thuật chế tác là việc thay thế 30–40% cốt mây truyền thống khan hiếm bằng sợi lục bình (bèo tây) phơi khô và bẹ chuối xử lý nhiệt. Sáng kiến này vừa hạ 18% giá thành nguyên liệu thô, vừa giải quyết ách tắc bèo lục bình trên các nhánh sông Trà Khúc, giảm ô nhiễm môi trường nước.
3. Mô hình quản trị "Trung tâm – Vệ tinh" (Hub-and-Spoke Subcontracting): Thay vì các hộ tự tìm kiếm đầu ra phân tán, Công ty Thanh Nam đứng ra làm đầu mối kiểm định tiêu chuẩn kỹ thuật (QC), cung cấp khung sắt định hình, tạm ứng 90–120 triệu đồng/tháng tiền nguyên liệu và điều phối 1.100 thợ gia công thông qua các Tổ trưởng sản xuất.
4. Cải thiện phúc lợi và Đánh giá chất lượng cuộc sống: 78,3% số hộ được khảo sát khẳng định đời sống gia đình được nâng cao rõ rệt sau khi tham gia sản xuất mây tre đan; 100% hộ dân có điện lưới sinh hoạt; tình trạng tệ nạn xã hội do nhàn rỗi giảm sâu.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Hệ thống giải pháp ứng dụng được thiết kế theo lộ trình khả thi với dự toán ngân sách chi tiết:

Dự toán chi tiết các gói đầu tư trọng điểm

1. Gói Quy hoạch Hạ tầng Cụm Làng nghề Tịnh Ấn (Dự toán: 2,084 tỷ VNĐ)

• Xây dựng trục giao thông nhựa áp-phan vào làng nghề (Dài 1.401m): 700 triệu VNĐ.
• San lấp mặt bằng xây dựng tập trung (Quy mô 25,7 ha): 270 triệu VNĐ.
• Hệ thống mương thoát nước thải và nước mặt công nghiệp (Dài 800m): 614 triệu VNĐ.
• Tuyến đường nhánh nội bộ kết nối xưởng (Dài 206m): 250 triệu VNĐ.
• Hệ thống điện hạ thế và Trạm biến áp công suất lớn: 250 triệu VNĐ.

2. Gói Nâng cao Năng lực Đào tạo Nghề (Tổng đầu tư: 500 triệu VNĐ – Thu hồi ròng: 300 triệu VNĐ)

• Trang bị máy móc, công cụ mẫu phục vụ thực hành: 180 triệu VNĐ.
• Nguyên vật liệu thô (song mây, tre cật, hóa chất xử lý): 90 triệu VNĐ.
• Thù lao chuyên gia / nghệ nhân tay nghề cao (04 người): 50 triệu VNĐ.
• Trợ cấp học nghề cho 400 học viên nông thôn: 165 triệu VNĐ.
• Chi phí quản lý, kiểm tra tay nghề và cấp chứng chỉ: 15 triệu VNĐ.
• Giá trị thu hồi (tái sử dụng máy móc và xuất bán thành phẩm khóa học): 300 triệu VNĐ $\rightarrow$ Chi phí ròng thực tế: 200 triệu VNĐ.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật và quản lý

• Vị thế chuỗi giá trị thấp: 100% sản phẩm xuất khẩu mang nhãn mác của các doanh nghiệp trung gian (RaPexCo, KenCom); công ty tại địa phương chưa thể ký kết hợp đồng thương mại trực tiếp (FOB/CIF) do năng lực pháp lý và ngoại thương hạn chế.
• Điểm nghẽn vốn lưu động: Nhu cầu vốn lưu động cho mùa vụ cao điểm lên tới 100–120 triệu VNĐ/tháng nhưng vướng rào cản thế chấp tài sản khi tiếp cận hệ thống ngân hàng thương mại.
• Công nghệ xử lý sau thu hoạch: Biện pháp xử lý nấm mốc, mối mọt còn sử dụng phương pháp ngâm tẩm hóa chất truyền thống, có nguy cơ ảnh hưởng môi trường nếu không được gom xử lý tập trung.

Hướng nghiên cứu và mở rộng tiếp theo

• Nghiên cứu ứng dụng công nghệ sấy vi sóng (Microwave drying) và xử lý sinh học (Bio-treatment) thân thiện môi trường để đáp ứng hàng rào kỹ thuật khắt khe của thị trường Bắc Mỹ và Liên minh Châu Âu (EU).
• Thành lập Hợp tác xã Mây tre đan Tịnh Ấn nhằm tích tụ tư bản, tạo tư cách pháp nhân đủ mạnh để đàm phán cung ứng nguyên liệu tận gốc từ rừng trồng FSC huyện Sơn Hà, Ba Tơ.

---

Đối tượng hưởng lợi

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                               ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI                                  |
+------------------------------------+-----------------------------------------------+
| Nhóm đối tượng                     | Giá trị tiếp nhận cụ thể                      |
+------------------------------------+-----------------------------------------------+
| Nông hộ & Lao động nông nhàn       | + Tạo việc làm tại chỗ cho >1.200 lao động    |
|                                    | + Tăng thêm thu nhập 500k-650k VNĐ/tháng      |
| Doanh nghiệp & Cơ sở sản xuất      | + Quy hoạch mặt bằng 1,2 - 25,7 ha ổn định   |
|                                    | + Chuẩn hóa công nghệ, cơ giới hóa gia công   |
| Cán bộ khuyến nông & Quy hoạch     | + Khung dự toán hạ tầng 2,1 tỷ VNĐ chuẩn mẫu  |
|                                    | + Mô hình kết nối Doanh nghiệp - Hộ vệ tinh   |
| Sinh viên & Nhà nghiên cứu kinh tế | + Hệ thống dữ liệu thực nghiệm 60 hộ mẫu      |
|                                    | + Phương pháp luận tính toán thu nhập nông hộ |
+------------------------------------+-----------------------------------------------+

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Yêu cầu kỹ thuật và suất đầu tư tối thiểu để một hộ gia đình chuyển đổi sang làm vệ tinh đan lát là bao nhiêu?

Chi phí ban đầu của hộ rất thấp, dao động từ 200.000 đến 500.000 VNĐ để trang bị dao vót, kìm bấm, bàn đan thủ công. Phần khung sắt định hình và nguyên liệu sợi mây/lục bình đều do doanh nghiệp hạt nhân (Công ty Thanh Nam) ứng trước.

2. Mô hình chuỗi "Doanh nghiệp - Hộ gia đình" giải quyết bài toán rủi ro đơn hàng như thế nào?

Doanh nghiệp chịu trách nhiệm tiếp nhận thiết kế, kiểm tra chất lượng (KCS) và gánh chịu rủi ro thị trường. Tổ trưởng sản xuất tại thôn chịu trách nhiệm hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm đạt chuẩn, giúp người thợ yên tâm sản xuất mà không phải chịu chi phí tồn kho.

3. Tại sao tỷ lệ hộ vay vốn ngân hàng trong khảo sát chỉ đạt 21,67%?

Đặc thù sản xuất hộ đan gia công có chi phí đầu vào rất thấp (chủ yếu lấy công làm lãi) và được cơ sở thu mua thanh toán theo chu kỳ ngắn hoặc ứng trước vật tư. Hộ chỉ có nhu cầu vay vốn lớn khi muốn mở rộng thành cơ sở sơ chế nguyên liệu hoặc xưởng gia công độc lập.

4. Giải pháp nào để xử lý triệt để tình trạng thiếu hụt nguyên liệu mây song tự nhiên?

Quy hoạch liên vùng giữa huyện Sơn Tịnh với các huyện miền núi Sơn Hà, Ba Tơ, Trà Bồng để bảo tồn diện tích rừng mây tự nhiên; đồng thời chuyển đổi cơ cấu sản phẩm sang sử dụng các nguyên liệu tái sinh nhanh như bèo lục bình, bẹ chuối, cói và tre cật địa phương.

5. Làng nghề Tịnh Ấn cần điều kiện gì để xuất khẩu trực tiếp không qua trung gian?

Cần tối thiểu 03 điều kiện: (1) Nâng cấp năng lực pháp nhân thành doanh nghiệp có chức năng xuất nhập khẩu trực tiếp; (2) Đầu tư hệ thống nhà xưởng đạt chuẩn ISO/tiêu chuẩn xã hội và môi trường của nhà nhập khẩu; (3) Xây dựng đội ngũ nhân sự tinh thông nghiệp vụ ngoại thương, tiếng Anh thương mại và tiếp thị số quốc tế.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đỗ Thị Khánh Ly đã chứng minh một cách khoa học và thực tiễn rằng việc khôi phục làng nghề mây tre đan Tịnh Ấn là hướng đi đúng đắn, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội to lớn cho huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Dự án không chỉ giải quyết triệt để bài toán thiếu việc làm lúc nông nhàn cho hơn 1.200 lao động nông thôn mà còn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Với hệ thống giải pháp đồng bộ về quy hoạch không gian 25,7 ha, đổi mới công nghệ cơ giới hóa, chuẩn hóa đào tạo nguồn nhân lực và mở rộng chuỗi cung ứng, mô hình làng nghề Tịnh Ấn hoàn toàn đủ điều kiện phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng vào thị trường thủ công mỹ nghệ toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chương này nêu lý do chọn đề tài, nêu mục tiêu, phạm vi nghiên cứu, nội dung nghiên cứu và tổng quan cấu trúc đề tài. Chương 2: Tổng quan về địa bàn nghiên cứu Chương 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu Trình bày các cơ sở lý luận về làng nghề và đặc điểm làng nghé như tính truyền thống, tính cộng đồng và phương pháp nghiên cứu Chương 4: Trình bày và phân tích kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và kiến nghị CHƯƠNG 2 TONG QUAN 2.Téng quan về huyện Son Tinh 2. Điều kiện tự nhiên a) Vị trí địa lý Huyện Sơn Tịnh năm trong vùng duyên hải miền Trung, là vùng chuyể n tiếp _ giữa miền núi, đồng bằng và ven biển. Có quốc lộ 1A và tuyến đường sắt Bắc Nam chạy ngang qua, có Cảng Sa Kỳ và cách Cảng biển nước sâu Dung Quất khoảng 30km về phía Bắc, do vậy đây là điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi hàng hoá với các địa phương khác, cũng như thuận lợi trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Huyện Sơn Tịnh có diện tích tự nhiên 34.357 ha và có vị trí tiếp giáp như sau: + Phía Bắc giáp huyện Bình Sơn + Phía Nam giáp thành phố Quảng Ngãi (cách 3km) + Phía Tây giáp 2 huyện miền núi là Sơn Hà và Ba Tơ + Phía Đông giáp Biển Đông Don vị hành chính trong huyện: Gồm 20 xã và | thị tran với 108 thôn b) Khí hậu - thời tiết Sơn Tịnh là địa phương năm trong vùng nhiệt đới gió mùa, chia thành 2 mùa rõ rệt. Mùa mưa bắt đầu từ tháng 9 năm trước đến tháng 2 năm sau, mùa mưa thường có gió bão và rét gây khó khăn đến san xuất và đời sống của người dân. Mùa nắng từ tháng 3 đến tháng 8, nhiệt độ trung bình từ 34°C - 35°C, Lượng mưa trung bình hàng năm từ 2.300mm và phân bổ không đền, tập trung vào tháng 9, tháng 10 và gây lũ lụt lớn. Độ âm trung bình từ 83% - 86% nhưng thường lên cao đến 90%, chủ yêu vào mùa mưa.

Tính chất hai mùa khá rõ nét đã tạo ra những khó khăn và thuận lợi trong hoạt động sản xuất TTCN: Khó khăn là mùa mưa một số ngành bị hạn chế nên cần phải có kỹ thuật bảo quản tránh hư hỏng cũng như nhu cầu mua sắm, thuận lợi: Mùa mưa thời gian nhàn rỗi của lao động nhiều hơn ueu giá thành lao động rẻ, lượng phù sa lớn thuận lợi cho việc trồng cây để cung cấp nguyên liệu cho ngảnh TTCN. c) Địa hình - Dat đai - Địa hình: Hướng nghiêng từ Tây sang Đông, chia thành 3 vùng rõ rệt. + Vùng đồi núi nằm ở phía Tây chiếm khoảng 15,6% điện tích tự nhiên. + Vùng đồi gò nằm xen kẽ các vùng trong huyện, diện tích chiếm 13,1%.

+ Vùng đồng bằng chiếm 71,3% tổng diện tích tự nhiên. - Đất đai: Đất đỏ bazan tập trung chủ yếu ở phía Tây Nam và rãi rác một số xã trong huyện, diện tích chiếm 9,4% diện tích tự nhiên, thuận lợi cho việc phát triển cây công nghiệp, cây ăn quả. + Đất cátpha chiếm 34,5% diện tích tự nhiên + Đất thịt Gia Tây (đất thịt nặng) chiếm 56,1% diện tích tự nhiên nằm chủ yếu ở dọc sông Trà Khúc và vùng đồng bằng của huyện, có độ mùn không cao lắm nhưng phù hợp với nhiều loại cây trồng như cây lúa nước và cây công nghiệp ngắn ngày. d) Nguồn nước Năm bên cạnh con sông lớn Trà Khúc, Son Tịnh còn có hệ thống thuỷ lợi Thạch Nham chủ yếu phục vụ cho sản xuất nông nghiệp.

Ngoài ra còn có một số sông suối nhỏ cũng có dòng chảy quanh năm cung cấp nước cho hoạt động sản xuất nông nghiệp của huyện e) Rừng Hiện nay toàn huyện có 5.987,12 ha rừng, trong đó rừng phòng hộ 61,17 ha, rừng trồng 5.915 ha gồm chủ yếu là mây, bạch đàn, keo. Bên cạnh đó Sơn Tịnh nằm cạnh ba huyện có diện tích rừng lớn là huyện Sơn Hà, huyện Ba Tơ, huyện Trà Bồng. Đây cũng là một lợi thế cho các ngành khai thác nguyên liệu từ rừng như: Nghề mộc, nghề đan lát. f) Tài nguyên du lịch Sơn Tịnh có nhiều danh lam thắng cảnh đẹp.

Các danh lam thắng cảnh gắn liền với lịch sử văn hoá, lịch sử đấu tranh cách mạng và xây dựng kinh tế nổi tiếng: Núi An - Sông Trà, Thành Cổ Châu Sa, Chứng Tích Sơn Mỹ, Ban chân khổng 16,.Doc theo sông Trà, Các đanh lam thắng cảnh của huyện đều nằm trên quốc lộ 24B và tỉnh lộ 5B rất thuận tiện cho việc đi lại, là tiềm năng để phát triển đu lịch. Về tình hình kinh tế - xã hội Trên địa bàn huyện đã và đang hình thành nhiều vùng sản xuất trọng tâm, những cụm, những khu công nghiệp, các khu thương mại và những vùng chuyên canh nông nghiệp tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình CNH - HĐH của địa phương. - Về kinh tế Cơ cấu kinh tế theo ngành của huyện Sơn Tịnh. Biển Đồ Cơ Cấu Kinh Tế Huyện Sơn Tịnh Năm 2003 và Năm 2006 .98) Nam 2003 112 ẳ Nam 2008 mA: HH 39.2 _ GNN BCN-TICN ODV MNN BCN-TICN ODV Nguồn: Phòng thống kê huyện Son Tinh Cơ cấu kinh té của huyện Sơn Tịnh qua 2 khoảng thời gian trước và sau khôi phục đã có sự thay đổi theo hướng tăng dan ty trọng công nghiệp và dich vụ, giảm dần tỷ trọng nông nghiệp.

Nhìn chung, nông nghiệp vẫn là hoạt động kinh tế chủ yếu của huyện Sơn Tịnh. Linh vực nông nghiệp - Trong thời gian qua, Huyện đã chú trọng xây dựng cơ sở hạ tầng, đặc biệt là xây dựng nhiều công trình thuỷ lợi, hệ thống kênh mương nhằm phục vụ cho ngành nông nghiệp. Đã chuyển đối từ 3 vụ lúa mùa sang 2 vụ và năm 2006 năng suất lúa đã đạt được 58 ta/ha. Bình quân lương thực/người/năm:3 l 5kg/người/năm.

- Về ngư nghiệp: Toàn huyện có 775 tàu thuyền các loại với tổng công suất 27.791 CV, sản lượng khai thác hải sản đạt 13.170 tấn - Về lâm nghiệp: Trồng mới 310 ha chủ yếu là rừng phỏng hộ và 1,7 triệu cây phân tán. Hàng năm khai thác khoảng 3.500 mỶ gỗ các loại, giá trị san xuất bình quân hàng năm tăng 8%. Linh vực công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp Trong lĩnh vực CN-TTCN cũng có rất nhiều ngành nghé, phổ biến là các ngành: Khai thác - sản xuất vật liệu xây dựng, ngành cơ khí sửa chữa, đóng tàu thuyền, sản xuất đá lạnh, song mây,.và nuôi ươm tôm giống. Hiện nay, ngoài khu công nghiệp Tinh Phong với khoảng 13 don vi sản xuất kinh doanh của Trung ương và Tỉnh đang hoạt động, Huyện cũng đang và đã quy hoạch 2 điểm công nghiệp - làng nghề: Tịnh Ấn với diện tích 25,7 ha và làng nghề thị tran Sơn Tịnh với diện tích 2,5 ha.873 cơ sở sản xuất kinh doanh _ TTCN với 6.

Trong thời gian qua huyện đã từng bước đổi mới cơ chế quan lý, đã cải tiến phương thức sản xuất kinh doanh, máy móc thiết bị và quy trình công nghệ. Nhờ đó mà sản phẩm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp ngày càng phát triển về số lượng, thị trường tiêu thụ sản phẩm được mở rộng, đặc biệt một số sản phẩm được trong và ngoài nước ưa chuộng tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dan. Từ đó góp phần chuyến đổi cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực. - Về xã hội Dân số của huyện Sơn Tịnh năm 2006 là 195.

Mật độ dân số 568 người/km”. Tổng số lao động trong độ tuổi 98. Nền kinh tế của huyện từng bước ổn định và phát triển, đạt tốc độ khá cao so với mức bình quân chung cả tỉnh, thu nhập bình quân đầu người của huyện là 6 5.000 (đồng/người/năm) tăng 5% so với năm 2005. Tốc độ tăng trưởng kinh tế là 13,4%/naim.

Hệ thống chợ: Trên dia bàn huyện, hiện tại có 17 chợ trong đó có 11 chợ lập trước năm 1945 và 6 chợ mới thành lập. Trong số 11 chợ đã mất có những chợ trước đây buôn bán rất phồn thịnh như: Chợ Tịnh Châu, chợ Cầu,.hiện nay huyện cũng đang có chính sách khôi phục lại một số chợ này. Với hệ thống chợ như thế là điều kiện thuận lợi cho việc buôn bán các mặt hàng TTCN. Song song với việc én định kinh tế, việc thực hiện chính sách xã hội cũng được quan tâm.

Huyện đã từng bước hoàn chỉnh công tác xoá mù chữ, phổ cập giáo dục tiểu học; công tác khám chữa bệnh cho nhân dân ngày càng tốt hơn; các hoạt động văn hoá nghệ thuật, thể dục thể thao từng bước tạo thành phong trào lớn, các tệ nạn xã hội giảm đáng kể. Bước đầu tạo tâm lý phan khởi trong quần chúng nhân dân. Tuy nhiên, do sản xuất quy mô nhỏ, kết cấu hạ tầng cơ sở có chiều hướng phát triển nhanh nhưng chất lượng các công trình đạt kết quả chưa cao, chưa đồng bộ. Trong xu hướng chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế đất nước, với các tiềm năng trên huyện Sơn Tịnh có nhiều thế mạnh dé phát triển các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, đo vậy trong thời gian tới huyện đang tranh thủ mọi nguồn lực để tiếp tục xây dựng nền kinh tế xã hội ngày càng phát triển bền vững hơn, trong đó đang tập trung vào nguồn lực con người làm khâu đột phá, góp phần cùng cả nước thực hiện mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công băng, dân chú, văn minh”.

Sor SS ater re i ew CHUONG 3 NOI DUNG VA PHUONG PHAP NGHIEN CUU 3. Cơ sở ly luận 3. Quan niệm làng nghề và làng nghề truyền thống a) Quan niệm làng nghề - Làng nghề Việt Nam được hình thành lâu đời nhưng đến nay vẫn chưa có một khái niệm thống nhất. Sau đây là một số khái niệm về làng nghề: + Làng nghề là làng ở nông thôn có một hoặc một số nghề thủ công tách hẳn ra khỏi nông nghiệp.

+ Là một cộng đồng dân cư sinh sống ở nông thôn có một hay một số nghề được tách ra khỏi nông nghiệp dé sản xuất và kinh doanh độc lập. Thu nhập từ các nghề đó chiếm tỷ trọng cao trong tổng thu nhập của làng. + Lang nghề là làng (thôn, bản, ấp) ở nông thôn có nghề thủ công nghiệp phát triển tới mức trở thành nguồn thu nhập chính, quan trọng của người dân trong làng. - Các chỉ tiêu đánh giá kết quả sản xuất và mô tả qui mô đặc điểm của làng nghề: + Số hộ tham gia sản xuất, kinh doanh một nghé phi nông nghiệp chiếm tỷ lệ cao nhất trong làng.

+ Thu nhập từ sán xuất và kinh doanh ngành nghề thủ công của làng chiếm tý lệ cao so với tổng số thu nhập của làng.