MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Kinh tế thị trường đã đem lại sự tăng trưởng nhanh chóng nhưng cũng bắt đầu đặt ra cho chúng ta những vấn đề đảm bảo nhu cầu cho con người, nâng cao chất lượng cuộc sống. Nhu cầu của con người bao gồm những nhu cầu căn bản như ăn, ở, mặc, nhu cầu hưởng thụ văn hóa, nhu cầu hạnh phúc. Tiền bạc sẽ không luôn luôn đem lại hạnh phúc cho con người, triết lý đó được kiểm nghiệm hằng ngày khi người giàu phải đối mặt với nhu cầu khác lạ khó thỏa mãn bằng nhu cầu tiền bạc.
Đó là nhu cầu cuộc sống bình an, sự dư thừa tiền bạc nhiều khi không mang lại hạnh phúc cho gia đình mà có khi ngược lại, mang tai họa về như là vướng vào những cuộc ăn chơi xa đọa mắc phải tệ nạn xã hội, cờ bạc, mại dâm, ma túy. làm cho xã hội bất ổn. Một câu hỏi đặt ra là làm thế nào để tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với bảo đảm chất lượng cuộc sống, trật tự an toàn xã hội ổn định, môi trường được giữ vững. Do đó phát triển ổn định mọi mặt kinh tế - xã hội luôn là mục tiêu định hướng của Đảng và nhà nước ta cũng như của mỗi quốc gia.
Nước ta đi lên bằng sản xuất nông nghiệp là chủ đạo, nên trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội gặp không ít khó khăn. Thiên tai dịch bệnh diễn ra liên tiếp, tác động xấu đến sản xuất và đời sống nhân dân. Hiện nay đang trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế thế g về khoa học kỹ 2 thuật, khoa học công nghệ, ruộng đất ngày càng bị thu hẹp, ruộng đất bị lấy đi để xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất hoặc xây các khu nhà để kinh doanh, ngoài ra vấn đề chất lượng nông sản xuất khẩu còn chưa cao, hiệu quả kinh tế từ sản xuất nông nghiệp còn thấp, cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm (Nguyễn Lân Dũng, 2008) công nghiệp chế biến kém phát triển, mức sống và dân trí nhiều vùng nông thôn rất thấp, n 2 CSHT, trình độ quản lý, quan hệ sản xuất chậm đổi mới, dẫn đến tỷ lệ thất nghiệp tăng cao cả ở thành thị và nông thôn, sản xuất kinh doanh gặp nhiều khó khăn, nhập siêu ở mức cao, lạm phát tăng cao. Với tình trạng này kéo dài sẽ dẫn đến hàng loạt các vấn đề xã hội khác.
Để đương đầu với những khó khăn trong quá trình phát triển kinh tế -xã hội Đảng và Nhà nước đã và đang tiếp tục thực hiện đẩy mạnh công cuộc CNH-HĐH đất nước. Đưa đất nước ta phát triển bền vững và toàn diện. Tuy vậy nhưng thực tế cho thấy nông thôn nước ta vẫn còn những yếu kém cần phải sớm khắc phục như: Tình trạng lạc hậu về khoa học kỹ 2 thuật, khoa học công nghệ, ruộng đất ngày càng bị thu hẹp, ruộng đất bị lấy đi để xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất hoặc xây các khu nhà để kinh doanh, ngoài ra vấn đề chất lượng nông sản xuất khẩu còn chưa cao, hiệu quả kinh tế từ sản xuất nông nghiệp còn thấp, cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm (Nguyễn Lân Dũng, 2008) công nghiệp chế biến kém phát triển, mức sống và dân trí nhiều vùng nông thôn rất thấp, cơ sở hạ tầng, trình độ quản lý, quan hệ sản xuất chậm đổi mới. Việt Nam với hơn 70% số dân sản xuất nông nghiệp, mặc dù đang trong thời kỳ hội nhập kinh tế, nhưng kết quả đạt được còn khiêm tốn.
Sản lượng xuất khẩu đứng thứ hai thế giới nhưng chất lượng còn thấp. Tỷ trọng ngành công nghiệp có tăng nhưng không cao. Đời sống người dân nông thôn vẫn còn nhiều khó khăn cần được tháo gỡ, kinh tế - xã hội cần được phát triển ổn định hơn. Đắc Sơn là một xã trung du nằm ở phía tây huyện Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên bên cạnh những thuận lợi về vị trí địa lý, địa hình vẫn còn nhiều khó khăn về mặt thời tiết, kinh tế xã hội.
Mấy năm gần đây được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đã cố gắng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nhưng kinh tế vẫn còn chậm phát triển. Đời sống nhân dân vẫn chưa đi vào sản xuất ổn định, mang tính bền vững. Kinh tế xã hội Đắc Sơn sẽ phát triển ổn định và bền vững hơn, sản xuất nông lâm nghiệp sẽ đạt hiệu quả cao hơn, môi trường đất n 3 đai sẽ an toàn hơn, rủi ro sẽ ít xuất hiện hơn và quản lý kinh tế xã hội sẽ được thuận lợi hơn, nếu như có một hệ thống giải pháp toàn diện và đồng bộ. Xuất phát từ những yêu cầu thực tế trên, được sự nhất trí của nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Kinh tế và phát triển nông thôn, em tiến hành nghiên cứu đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp phát triển kinh tế - xã hội tại xã Đắc Sơn - huyện Phổ Yên - tỉnh Thái Nguyên".
Mục tiêu chung Đánh giá hiện trạng kinh tế - xã hội của xã, từ đó đưa ra những giải pháp đẩy mạnh sự phát triển toàn diện theo hướng công nghiệp hóa hiện đại hóa nông thôn 1. Mục tiêu cụ thể của đề tài - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội xã Đắc Sơn năm 2011- 2013 - Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế xã hội của xã Đắc Sơn - Đề ra một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế xã hội của xã Đắc Sơn - Phổ Yên -Thái Nguyên trong những năm tiếp theo. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học + Đề tài có thể làm cơ sở cho các bạn sinh viên học tập và nghiên cứu, tìm hiểu thêm về điều kiện kinh tế xã hội trên địa bàn toàn xã. + Củng cố thêm kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình đi thực tập tại cơ sở.
+ Nâng cao khả năng tiếp cận thu thập và xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình nghiên cứu. - Ý nghĩa thực tiễn + Đánh giá đời sống vật chất và tinh thần của người dân trong xã + Đáp ứng được yêu cầu của địa phương trong vấn đề phát triển kinh tế xã hội từ đó đề xuất hướng giải quyết nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế ổn định xã hội địa phương. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của phát triển kinh tế xã hội 2.
Một số vấn đề lý luận về phát triển kinh tế xã hội 2. Nông thôn và vai trò của nông thôn trong sự phát triển của mỗi quốc gia + Nông thôn và những đặc trưng cơ bản của nông thôn Cho đến nay có thể nói chưa có định nghĩa nào chuẩn xác được chấp nhận rộng rãi về nông thôn. Theo định nghĩa trong từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học xuất bản năm 1994 thì nông thôn là khu vực dân cư tập chung chủ yếu làm nghề nông. Theo định nghĩa trong từ điển Bách khoa Xô Viết của nhà xuất bản Bách khoa Xô Viết năm 1986 thì thành thị là khu vực dân cư mà phần lớn làm nghề ngoài nông nghiệp.
Hai khái niệm trên đã chỉ rõ sự khác nhau cơ bản của thành thị và nông thôn, song cũng có nhiều mặt khác nhau giữa hai khu vực này như: Địa lý tự nhiên, kinh tế xã hội, văn hóa khoa học, giao thông liên lạc. Về địa lý tự nhiên, nông thôn là một địa bàn rộng lớn trải dài thành các vành đai bao quanh các thành thị. Về kinh tế, nông thôn chủ yếu là các ngành sản xuất vật chất nông, lâm, ngư nghiệp và các ngành nghề sản xuất kinh doanh, dịch vụ ngoài nông nghiệp. Cơ sở hạ tầng thấp kém hơn so với khu vực thành thị.
Về tính chất xã hội, cơ cấu dân cư nông thôn chủ yếu là nông dân và gia đình họ. Quan hệ dòng họ làng bản rất gắn bó và bền vững trong cộng đồng ở nông thôn. n 5 Về mặt văn hóa, nông thôn thường là nơi còn bảo tồn lưu giữ được nhiều di sản văn hóa của mỗi quốc gia như các phong tục tập quán cổ truyền về đời sống. Lễ hội, các ngành nghề cổ truyền, sản phẩm thủ công mỹ nghệ cổ truyền, di tích lịch sử văn hóa.
Văn hóa làng bản thể hiện rất rõ. Về trình độ học vấn khoa học và công nghệ ở nông thôn thấp hơn khá nhiều so với đô thị. Như vậy nông thôn được hiểu là khu vực mà ở đó có một cộng đồng dân cư chủ yếu làm nghề nông, có mật độ dân số, cơ sở hạ tầng và trình độ sản xuất hàng hóa thấp hơn khu vực thành thị. Với cách hiểu như vậy, nông thôn có những đặc trưng cơ bản như sau: - Nông thôn là vùng chiếm diện tích lớn nhất như: Các nước phát triển nông thôn chiếm 70 - 80% diện tích đất nước, các nước trình độ phát triển khá hơn chiếm 90 - 95% diện tích.
- Nông thôn có cơ sở hạ tầng yếu kém, lạc hậu, nhất là nơi mà người nông dân chiếm phần đông. - Nông thôn có sự phân bố dân cư phân tán không đồng đều giữa các vùng. - Trong nông thôn, nông nghiệp chiếm vai trò to lớn trong phát triển kinh tế nông thôn. + Vai trò của nông thôn trong quá trình phát triển kinh tế của mỗi nước.
- Nông thôn là nơi sản xuất và cung cấp lương thực thực phẩm phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng nội địa và xuất khẩu. - Nông thôn giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc sản xuất và cung cấp các loại nguyên liệu phục vụ cho sự phát triển của các ngành công nghiệp. - Nông thôn có thể phát triển các ngành phi nông nghiệp. Đây là sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng tỷ trọng ngành công nghiệp dịch vụ, giảm dần tỷ trọng nông nghiệp.
n 6 - Nông thôn là thị trường tiêu thụ sản phẩm. Sản phẩm công nghiệp và các ngành khác. - Nông nghiệp và nông thôn góp phần nâng cao giá trị thặng dư và tích lũy quốc gia. - Nông thôn có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giữ vững an ninh quốc phòng của mỗi quốc gia.
- Nông thôn có vai trò giữ gìn môi trường sinh thái của đất nước. Các khái niệm phát triển kinh tế nông thôn + Kinh tế - xã hội - KT - XH là một vấn đề rộng lớn, bao trùm mọi mặt trong hoạt động của một quốc gia nói chung và một tỉnh, một huyện, một đơn vị hành chính nói riêng. Nó liên quan đến nhiều lĩnh vực, nhiều ngành khoa học.