Thực Trạng và Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Tại Xã Hoàng Sơn, Huyện Nông Cống

Trong lịch sử phát triển kinh tế quốc dân, vai trò của kinh tế hộ luôn rất quan trọng. 94 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Lê Thị Giang
• Người hướng dẫn: Thạc Sỹ Lành Ngọc Tú
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Thực Trạng Và Giải Pháp Chủ Yếu Nhằm Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Tại Xã Hoàng Sơn, Huyện Nông Cống
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 0.3. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu
• 0.4. Đóng góp mới của đề tài
• 0.5. Bố cục của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Khái niệm hộ
• 1.2. Hộ nông dân
• 1.3. Kinh tế hộ nông dân
• 1.4. Phân loại kinh tế hộ nông dân
• 1.5. Những nhân tố ảnh hưởng trong quá trình phát triển kinh tế hộ nông dân
• 1.6. Cơ sở thực tiễn
• 1.6.1. Các kinh nghiệm phát triển kinh tế nông hộ trên thế giới và nước ta
• 1.6.2. Xu hướng phát triển của kinh tế hộ nông dân và những bài học rút ra
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 2.4.2. Phương pháp thu thập tài liệu và số liệu
• 2.4.3. Phương pháp phân tích, xử lý số liệu
• 2.5. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.5.1. Các chỉ tiêu phản ánh mức độ sản xuất
• 2.5.2. Các chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất và thu nhập của hộ nông dân
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên xã Hoàng Sơn, Huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 3.2. Thực trạng kinh tế hộ ở xã Hoàng Sơn
• 3.2.1. Sơ lược về kinh tế nông hộ của địa phương
• 3.2.2. Tình hình nhân khẩu và lao động
• 3.2.3. Tình hình sử dụng đất đai
• 3.2.4. Vốn và tư liệu sản xuất của nông hộ
• 3.2.5. Thực trạng sản xuất của các hộ điều tra
• 3.2.6. Tình hình thu nhập của các nông hộ
• 3.2.7. Tình hình chi tiêu và tích lũy của nhóm hộ điều tra
• 3.2.8. Một số yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của các hộ nông dân tại địa phương
• 3.2.8.1. Ảnh hưởng của nhóm chủ quan bên trong hộ nông dân
• 3.2.8.2. Ảnh hưởng của nhóm nhân tố khách quan bên ngoài
• 3.2.9. Những thuận lợi, khó khăn đặt ra trong quá trình phát triển kinh tế hộ nông dân tại xã Hoàng Sơn
• 3.2.9.1. Những thuận lợi
• 3.2.9.2. Những khó khăn
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO THU NHẬP CHO CÁC NÔNG HỘ Ở XÃ HOÀNG SƠN
• 4.1. Quan điểm mục tiêu phương hướng về phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã
• 4.2. Những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế hộ
• 4.2.1. Giải pháp cụ thể
• 4.2.2. Giải pháp chung
• 4.2.2.1. Đối với nhà nước
• 4.2.2.2. Đối với địa phương
• 4.2.2.3. Đối với chủ hộ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Xã Hoàng Sơn

Trong lịch sử phát triển kinh tế quốc dân, vai trò của kinh tế hộ luôn rất quan trọng. Nó không chỉ là "tế bào" của xã hội, đơn vị sản xuất, mà còn là chủ thể tiêu dùng đa dạng. Kinh tế hộ hiện nay có nhiều thay đổi về quản lý và sản xuất. Việc giao quyền sử dụng đất lâu dài đã làm cho hộ gia đình trở thành đơn vị sản xuất tự chủ, tạo động lực mới cho sự phát triển kinh tế trong nông nghiệp, nông thôn. Kinh tế hộ ngày càng đóng góp vào việc giải phóng sức sản xuất, nâng cao sản lượng nông nghiệp, mở mang ngành nghề, và nâng cao thu nhập nông hộ. Xã Hoàng Sơn, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa, thuộc vùng đồng bằng, có địa hình đa dạng, tạo điều kiện cho phát triển nông nghiệp đa dạng, nhưng cũng gây khó khăn cho tổ chức sản xuất quy mô lớn.

1.1. Vai Trò Của Kinh Tế Nông Hộ Trong Phát Triển Nông Thôn

Kinh tế hộ đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an ninh lương thực, tạo việc làm và thu nhập cho người dân nông thôn. Nó cũng góp phần vào việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và phát triển cộng đồng. Theo nghiên cứu của Đại học Thái Nguyên, kinh tế hộ là hình thức kinh tế chủ yếu trong nông nghiệp nông thôn Việt Nam hiện nay.

1.2. Đặc Điểm Kinh Tế Nông Nghiệp Xã Hoàng Sơn Nông Cống

Xã Hoàng Sơn có tiềm năng phát triển nông nghiệp đa dạng nhờ địa hình và khí hậu thuận lợi. Tuy nhiên, việc khai thác và sử dụng các nguồn lực của hộ nông dân chưa được hợp lý và bền vững. Cần có những giải pháp thiết thực để phát triển mạnh kinh tế hộ nông dân theo hướng sản xuất hàng hóa.

II. Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Tại Xã Hoàng Sơn

Đứng trước xu thế quốc tế hóa, người nông dân gặp không ít khó khăn. Nhiều hộ đã sử dụng hiệu quả các nguồn lực để chuyển từ sản xuất nhỏ sang lớn, từ tự cấp tự túc sang sản xuất hàng hóa. Tuy nhiên, một bộ phận lớn hộ nông dân gặp khó khăn trong sản xuất, phát triển kinh tế. Một trong những nguyên nhân là do thu nhập không tương xứng với lao động. Nền sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch, định hướng cụ thể. Người nông dân vẫn đang "bơi tự do" trong nền kinh tế thị trường, dẫn đến dư thừa sản phẩm và giá cả thấp.

2.1. Khó Khăn Về Thị Trường Tiêu Thụ Nông Sản Hoàng Sơn

Thị trường tiêu thụ nông sản còn nhiều biến động và thiếu ổn định. Việc tiếp cận thông tin thị trường còn hạn chế, khiến người nông dân khó khăn trong việc đưa ra quyết định sản xuất phù hợp. Cần có sự hỗ trợ từ nhà nước và các tổ chức để kết nối cung cầu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

2.2. Hạn Chế Về Vốn Và Ứng Dụng Khoa Học Kỹ Thuật

Vốn là một trong những yếu tố quan trọng để phát triển sản xuất. Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi còn khó khăn đối với nhiều hộ nông dân. Bên cạnh đó, việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất còn chậm, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.3. Rủi Ro Thiên Tai Và Biến Đổi Khí Hậu

Thiên tai và biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp. Cần có các giải pháp phòng chống thiên tai hiệu quả và hỗ trợ người nông dân khắc phục hậu quả.

III. Cách Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Giải Pháp Cho Hoàng Sơn

Để giải quyết những khó khăn trên, cần có những giải pháp thiết thực và hữu hiệu nhằm phát triển mạnh kinh tế hộ nông dân theo hướng sản xuất hàng hóa dựa trên nguồn lực của hộ và địa phương. Cần có quy hoạch tổng thể đồng bộ của nhà nước tại mỗi vùng, địa phương trên cơ sở đánh giá đúng đắn thực trạng kinh tế hộ địa phương. Các giải pháp cần tập trung vào việc nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, và tăng cường khả năng chống chịu với rủi ro.

3.1. Nâng Cao Năng Lực Sản Xuất Nông Nghiệp Bền Vững

Cần tập trung vào việc cải thiện giống cây trồng, vật nuôi, áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến, và sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hợp lý. Đồng thời, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp hữu cơ.

3.2. Phát Triển Chuỗi Giá Trị Nông Sản Và Tiêu Thụ

Cần xây dựng và phát triển chuỗi giá trị nông sản từ sản xuất đến tiêu thụ, đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm. Đồng thời, cần tăng cường xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước.

3.3. Đào Tạo Nghề Và Nâng Cao Trình Độ Cho Nông Dân

Cần tăng cường đào tạo nghề cho nông dân, giúp họ nắm vững kiến thức và kỹ năng sản xuất tiên tiến. Đồng thời, cần nâng cao trình độ quản lý kinh tế cho các hộ nông dân.

IV. Hướng Dẫn Ứng Dụng Khoa Học Kỹ Thuật Vào Nông Nghiệp

Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào nông nghiệp là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất. Các hộ nông dân cần được tiếp cận với các công nghệ mới, các giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao, và các quy trình sản xuất tiên tiến. Cần có sự hỗ trợ từ các nhà khoa học, các trung tâm khuyến nông để chuyển giao công nghệ và hướng dẫn kỹ thuật cho người nông dân.

4.1. Ứng Dụng Công Nghệ Sinh Học Trong Sản Xuất Nông Nghiệp

Công nghệ sinh học có thể giúp tạo ra các giống cây trồng, vật nuôi có khả năng chống chịu sâu bệnh, thích ứng với biến đổi khí hậu, và có năng suất cao. Cần khuyến khích các hộ nông dân sử dụng các giống cây trồng, vật nuôi được tạo ra bằng công nghệ sinh học.

4.2. Sử Dụng Hệ Thống Tưới Tiết Kiệm Nước Trong Nông Nghiệp

Hệ thống tưới tiết kiệm nước giúp giảm thiểu lượng nước sử dụng, tiết kiệm chi phí, và bảo vệ môi trường. Cần khuyến khích các hộ nông dân sử dụng các hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa.

4.3. Áp Dụng Cơ Giới Hóa Trong Sản Xuất Nông Nghiệp

Cơ giới hóa giúp giảm thiểu sức lao động, tăng năng suất, và nâng cao hiệu quả sản xuất. Cần khuyến khích các hộ nông dân sử dụng các loại máy móc, thiết bị nông nghiệp phù hợp với điều kiện sản xuất của mình.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Hoàng Sơn

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế hộ nông dân. Cần có các chính sách hỗ trợ nông hộ về vốn, khoa học kỹ thuật, thị trường, và bảo hiểm nông nghiệp. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho các hộ nông dân tham gia vào các tổ chức hợp tác, liên kết sản xuất để nâng cao sức cạnh tranh.

5.1. Chính Sách Tín Dụng Ưu Đãi Cho Nông Hộ

Cần có các chính sách tín dụng ưu đãi cho nông hộ, giúp họ tiếp cận nguồn vốn vay với lãi suất thấp và thủ tục đơn giản. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng mở rộng hoạt động cho vay ở khu vực nông thôn.

5.2. Chính Sách Hỗ Trợ Khoa Học Kỹ Thuật Cho Nông Nghiệp

Cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ trong nông nghiệp. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao.

5.3. Chính Sách Bảo Hiểm Nông Nghiệp Để Giảm Rủi Ro

Cần xây dựng và triển khai các chương trình bảo hiểm nông nghiệp, giúp người nông dân giảm thiểu rủi ro do thiên tai, dịch bệnh, và biến động thị trường.

VI. Tương Lai Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Tại Xã Hoàng Sơn

Với những giải pháp và chính sách hỗ trợ phù hợp, kinh tế hộ tại xã Hoàng Sơn có tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Cần tiếp tục phát huy những lợi thế của địa phương, khai thác hiệu quả các nguồn lực, và ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Đồng thời, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững. Mục tiêu là nâng cao thu nhập nông hộ và cải thiện đời sống cho người dân nông thôn.

6.1. Phát Triển Du Lịch Nông Thôn Gắn Với Nông Nghiệp

Phát triển du lịch nông thôn có thể tạo ra nguồn thu nhập bổ sung cho người nông dân và góp phần vào việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Cần khai thác các tiềm năng du lịch của địa phương, như các làng nghề truyền thống, các sản phẩm nông sản đặc sản.

6.2. Xây Dựng Thương Hiệu Nông Sản Đặc Sản Hoàng Sơn

Xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông sản đặc sản của Hoàng Sơn có thể giúp nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Cần chú trọng đến việc đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm cho các sản phẩm mang thương hiệu Hoàng Sơn.

6.3. Phát Triển Kinh Tế Số Trong Nông Nghiệp

Ứng dụng công nghệ số vào sản xuất, quản lý, và tiêu thụ nông sản có thể giúp nâng cao hiệu quả và giảm chi phí. Cần khuyến khích các hộ nông dân sử dụng các ứng dụng di động, các nền tảng thương mại điện tử để tiếp cận thị trường và quản lý sản xuất.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam, hộ nông dân giữ vai trò là đơn vị kinh tế cơ sở, vừa trực tiếp tổ chức sản xuất vừa thực hiện chức năng tiêu dùng. Kể từ khi chính sách giao quyền sử dụng đất lâu dài được ban hành, kinh tế hộ đã có bước chuyển biến căn bản, trở thành đơn vị tự chủ, tự quản và đóng vai trò động lực thúc đẩy kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, trước bối cảnh hội nhập kinh tế và cơ chế thị trường, sản xuất nông hộ tại nhiều địa phương vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn: mô hình sản xuất còn mang tính manh mún, nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch tổng thể và định hướng thị trường; tình trạng nông dân sản xuất thiếu thông tin dẫn đến mất cân đối cung - cầu, giá nông sản bấp bênh và hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với công sức lao động.

Xã Hoàng Sơn, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa là địa bàn thuộc vùng đồng bằng xen lẫn địa hình bán sơn địa với hệ thống núi đá vôi chiếm 28,2% diện tích tự nhiên. Địa hình chia cắt tạo điều kiện cho cơ cấu kinh tế đa dạng nhưng lại gây cản trở lớn đối với việc tổ chức sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn. Nguồn lực nội tại của các hộ dân chưa được khai thác đồng bộ, hiệu quả sử dụng đất và tích lũy vốn còn thấp. Nhằm giải quyết các bất cập trên, đề tài khóa luận "Thực trạng và giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế nông hộ tại xã Hoàng Sơn huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa" được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận gồm:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế hộ nông dân, phân tích các đặc thù kinh tế nông hộ tại xã Hoàng Sơn.
2. Đánh giá đúng thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân trên địa bàn xã giai đoạn 2011–2013.
3. Phân tích các nhân tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng đến thu nhập và sự phát triển của từng nhóm hộ (hộ thuần nông, hộ nông nghiệp kiêm ngành nghề, hộ nông nghiệp kiêm dịch vụ; hộ nghèo, cận nghèo, hộ khác).
4. Xác định phương hướng và đề xuất hệ thống giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao thu nhập và thúc đẩy kinh tế nông hộ xã Hoàng Sơn phát triển bền vững.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề kinh tế nông hộ và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân tại xã Hoàng Sơn.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Hoàng Sơn, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa (khảo sát chi tiết tại 3 thôn đại diện: Phú Quý, Thanh Liêm, Nhâm Cát).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2011–2013; số liệu sơ cấp điều tra hộ nông dân năm 2013; thời gian tiến hành nghiên cứu từ ngày 25/01/2014 đến ngày 12/04/2014.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận dựa trên các khái niệm nền tảng về hộ và hộ nông dân theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc, Hội nghị Quản lý nông trại quốc tế lần thứ 4 (Hà Lan, 1980), Viện Nghiên cứu Phát triển Sussex (Harris) và lý thuyết kinh tế nông hộ của Frank Ellis. Kinh tế hộ nông dân được xác định là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở với 6 đặc trưng căn bản: sự thống nhất giữa quyền sở hữu, quản lý và sử dụng các yếu tố sản xuất; sự gắn kết giữa lao động quản lý và lao động trực tiếp theo quan hệ huyết thống; đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu; khả năng tự điều chỉnh và thích nghi cao trước biến động; quy mô nhỏ nhưng có khả năng đạt hiệu quả kinh tế; sử dụng nguồn lực lao động và vốn gia đình là chính. Về phân loại hộ nghèo và cận nghèo, tác giả căn cứ theo tiêu chí chuẩn nghèo quốc gia giai đoạn 2011–2015 ban hành tại Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp chọn điểm nghiên cứu: Lựa chọn 3 thôn có đặc điểm sinh thái - kinh tế đặc trưng: thôn Phú Quý (trung tâm xã, có làng nghề khai thác chế biến đá, giao thông thuận lợi), thôn Thanh Liêm (xa trung tâm, bao quanh bởi núi đá vôi, có đồi lớn, phát triển tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ), thôn Nhâm Cát (có quốc lộ 45 chạy qua, địa hình bằng phẳng, phù hợp chăn nuôi chăn thả và nông nghiệp).
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ UBND xã Hoàng Sơn và các phòng ban chuyên môn giai đoạn 2011–2013. Thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua điều tra chọn mẫu 60 hộ gia đình (phân bổ đều 20 hộ/thôn; gồm 4 hộ nghèo, 6 hộ cận nghèo, 50 hộ khác). Công cụ thu thập là phiếu điều tra thiết kế sẵn kết hợp phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) và phỏng vấn trực tiếp chủ hộ sau khi đã điều tra thử nghiệm 10 hộ để hoàn thiện bảng hỏi.
• Phương pháp phân tích số liệu: Sử dụng thống kê mô tả, phân tổ thống kê (theo nhóm thu nhập nghèo/cận nghèo/hộ khác và theo cơ cấu ngành nghề sản xuất), phương pháp so sánh kinh tế và minh họa số liệu bằng bảng biểu, đồ thị.
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá: Áp dụng hệ thống tài khoản quốc gia (SNA) để tính toán: Tổng giá trị sản xuất (GO = P x Q), Chi phí trung gian (IC), Giá trị gia tăng (VA = GO - IC), Thu nhập hỗn hợp (MI = GO - IC - Khấu hao - Thuế - Chi phí thuê lao động ngoài).

Nội dung chính theo từng chương

Phần mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc nghiên cứu kinh tế nông hộ trong thời kỳ chuyển đổi sang sản xuất hàng hóa; xác định rõ mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài, các đóng góp mới và bố cục 4 chương của khóa luận.

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương này tổng quan cơ sở lý luận về kinh tế nông hộ, phân tích các nhóm nhân tố tác động đến sự phát triển của hộ (điều kiện tự nhiên; tổ chức kinh tế và quản lý; khoa học công nghệ; chính sách vĩ mô của Nhà nước). Tác giả tổng hợp kinh nghiệm phát triển kinh tế hộ của một số quốc gia: Thái Lan (chính sách giá sàn thu mua lúa gạo, tín dụng nông nghiệp, đầu tư hạ tầng và miễn thuế phân bón thời kỳ cách mạng xanh); Trung Quốc (chế độ khoán hộ năm 1982, giao đất năm 1984, phát triển xí nghiệp hương trấn theo phương châm "ly nông bất ly hương", "lấy công bù nông"); Đài Loan (cách mạng giống, cố định thuế nông nghiệp, phát triển mạng lưới hợp tác xã nông thôn); Hà Lan (chiến lược xuất khẩu nông sản giá trị cao bằng công nghệ và chế biến sâu). Đồng thời, chương 1 phân tích bài học thực tế từ tỉnh Lào Cai (chương trình liên kết 4 nhà, quy hoạch 4.000 ha chè đặc sản, gần 400 ha rau hoa quả ôn đới Sa Pa, chăn nuôi gia súc và cá nước lạnh) và tỉnh Vĩnh Phúc (tập trung nguồn vốn tín dụng, đào tạo lao động nông thôn). Từ đó, tác giả đúc kết các bài học vận dụng cho xã Hoàng Sơn: phát huy lợi thế so sánh, đẩy mạnh liên kết hợp tác xã, triển khai mô hình thí điểm trước khi nhân rộng và phát huy nội lực cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới.

Chương 2: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể đối tượng nghiên cứu là các vấn đề kinh tế hộ nông dân tại xã Hoàng Sơn; phạm vi nghiên cứu về không gian và thời gian (2011–2013 và khảo sát 2013); thiết lập 3 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi; mô tả quy trình chọn mẫu điều tra 60 hộ tại 3 thôn (Phú Quý, Thanh Liêm, Nhâm Cát); quy trình thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp; quy chuẩn các phương pháp xử lý thống kê kinh tế và công thức tính các chỉ tiêu GO, IC, VA, MI theo chuẩn SNA.

Thôn khảo sát	Số hộ điều tra (Hộ)	Hộ nghèo (Hộ)	Hộ cận nghèo (Hộ)	Hộ khác (Hộ)	Đặc điểm vị trí và lợi thế kinh tế
Phú Quý	20	1	2	17	Thôn trung tâm, có làng nghề khai thác chế biến đá, giao thông hoàn toàn nhựa hóa/bê tông; thế mạnh thương mại dịch vụ và lúa nước.
Thanh Liêm	20	1	2	17	Xa trung tâm, bao bọc bởi dãy đá vôi, có quỹ đất đồi lớn; thế mạnh tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ.
Nhâm Cát	20	2	2	16	Có quốc lộ 45 chạy qua, địa hình đồng bằng bằng phẳng; thế mạnh phát triển chăn nuôi chăn thả và trồng trọt.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 tập trung phân tích toàn diện hiện trạng kinh tế - xã hội của xã Hoàng Sơn và kết quả điều tra thực địa 60 hộ nông dân:

1. Hiện trạng tự nhiên, đất đai và dân số toàn xã: Tổng diện tích tự nhiên của xã duy trì ổn định 698,54 ha, trong đó đất nông nghiệp năm 2013 chiếm 350 ha (50,76%), đất núi đá 197 ha (28,2%), đất phi nông nghiệp 142,54 ha (21,04%). Do sức ép tăng dân số và phát triển cơ sở hạ tầng, đất nông nghiệp có xu hướng giảm nhẹ từ 352 ha (2011) xuống 350 ha (2013), khiến đất nông nghiệp bình quân trên một khẩu giảm từ 0,0915 ha (2011) xuống 0,0888 ha (2013). Dân số toàn xã năm 2013 là 3.940 nhân khẩu (954 hộ), quy mô lao động đạt 2.003 người. Đáng chú ý, cơ cấu lao động có sự chuyển dịch rõ nét: lao động nông nghiệp chiếm 15,8% (317 người), trong khi lao động phi nông nghiệp chiếm 84,2% (1.686 người).

Chỉ tiêu đất đai và dân số	Năm 2011	Năm 2012	Năm 2013	So sánh 2013/2012 (%)
Tổng diện tích tự nhiên (ha)	698,54	698,54	698,54	100,00
Đất nông nghiệp (ha)	352,00	352,00	350,00	99,43
Đất canh tác (ha)	302,00	302,00	300,00	99,34
Đất núi đá vôi (ha)	197,00	197,00	197,00	100,00
Đất phi nông nghiệp (ha)	140,54	140,54	142,54	101,42
Đất nông nghiệp bình quân/hộ (ha/hộ)	0,3733	0,3709	0,3668	98,89
Đất nông nghiệp bình quân/khẩu (ha/khẩu)	0,0915	0,0905	0,0888	98,12
Tổng số nhân khẩu (người)	3.847	3.889	3.940	101,31
Số hộ thuần nông (hộ)	146	147	146	99,32
Số hộ nông nghiệp kiêm ngành nghề (hộ)	797	802	808	100,75

2. Kết quả sản xuất kinh doanh toàn xã giai đoạn 2011–2013: Tổng giá trị sản xuất toàn xã tăng trưởng bình quân 1,0295%/năm. Cơ cấu kinh tế năm 2013: nông nghiệp chiếm 48,38%, tiểu thủ công nghiệp - xây dựng chiếm 37,74%, thương mại - dịch vụ chiếm 13,88%. Trong nội bộ ngành nông nghiệp, giá trị trồng trọt giảm từ 9.850 triệu đồng (2011) xuống 9.004 triệu đồng (2013) do năng suất lúa chạm trần và thiệt hại bởi dịch rầy nâu năm 2013; ngược lại, chăn nuôi tăng trưởng mạnh từ 447 triệu đồng (2011) lên 563,3 triệu đồng (2013), tốc độ tăng bình quân đạt 1,123%/năm.

Ngành sản xuất	GTSX năm 2011 (Triệu đ)	Cơ cấu 2011 (%)	GTSX năm 2012 (Triệu đ)	Cơ cấu 2012 (%)	GTSX năm 2013 (Triệu đ)	Cơ cấu 2013 (%)	Tốc độ tăng BQ (%)
Nông nghiệp	14.532,4	50,16	14.996,4	50,80	14.288,5	48,38	99,16
- Trồng trọt	9.850,0	33,99	10.055,0	34,06	9.004,0	30,49	95,60
- Chăn nuôi	447,0	1,54	493,4	1,67	563,3	1,91	112,30
Tiểu thủ công nghiệp - Xây dựng	10.678,0	36,85	10.479,0	35,50	11.144,0	37,74	105,50
Thương mại - Dịch vụ	3.765,6	12,99	4.045,0	13,70	4.098,0	13,88	102,75
Tổng cộng toàn xã	28.976,0	100,00	29.520,4	100,00	29.530,5	100,00	102,95

3. Kết quả khảo sát nhóm 60 hộ mẫu năm 2013:

• Nhân khẩu và học vấn: Tổng số nhân khẩu điều tra là 254 người, bình quân 4,23 khẩu/hộ và 2,02 lao động/hộ. Hộ nghèo có số khẩu cao nhất (4,5 khẩu/hộ) nhưng chỉ có 2 lao động/hộ (tỷ lệ phụ thuộc cao). Trình độ học vấn của chủ hộ có mối tương quan chặt chẽ với mức sống: ở nhóm hộ nghèo, 50% chủ hộ chỉ học hết cấp 1, 25% cấp 2 và 25% không biết chữ/trình độ khác; trong khi ở nhóm hộ khác, 57% chủ hộ có trình độ cấp 3 và 10% đạt trình độ cao đẳng, đại học.
• Tình hình sử dụng đất đai: Diện tích đất nông nghiệp bình quân của 60 hộ là 3.671,6 m2/hộ (trong đó đất lúa 3.084,2 m2, đất vườn 403,9 m2, đất ao 183,55 m2). Diện tích đất canh tác/khẩu ở hộ nghèo đạt 720,12 m2, thấp hơn so với hộ cận nghèo (794,93 m2) và nhóm hộ khác (888,75 m2). Đã có 3/5 thôn thực hiện dồn điền đổi thửa thành công.
• Nguồn vốn sản xuất: Vốn bình quân đạt 33,75 triệu đồng/hộ. Có sự phân hóa sâu sắc giữa các nhóm: hộ nghèo có tổng nguồn vốn 12,448 triệu đồng (vốn tự có 7,448 triệu đồng, vốn vay 5 triệu đồng); hộ cận nghèo có 18,2 triệu đồng (vốn vay 5 triệu đồng); nhóm hộ khác có 37,32 triệu đồng (vốn tự có 21,872 triệu đồng, vốn vay 15,5 triệu đồng).

Nhóm hộ phân theo mức sống	Số hộ điều tra (Hộ)	Số khẩu BQ (Khẩu/hộ)	Số LĐ BQ (LĐ/hộ)	Đất canh tác/khẩu (m2/khẩu)	Vốn tự có BQ (Triệu đ/hộ)	Vốn vay BQ (Triệu đ/hộ)	Tổng vốn BQ (Triệu đ/hộ)
Hộ nghèo	4	4,50	2,00	720,12	7,448	5,000	12,448
Hộ cận nghèo	6	4,34	2,00	794,93	13,200	5,000	18,200
Hộ khác	50	4,20	2,06	888,75	21,872	15,500	37,320
Bình quân chung mẫu	60	4,23	2,02	867,32	20,000	13,750	33,750

• Yếu tố ảnh hưởng và khó khăn, thuận lợi: Thu nhập của hộ chịu tác động từ nhóm chủ quan (học vấn, quy mô lao động, quy mô vốn, mức độ tiếp cận kỹ thuật) và nhóm khách quan (vị trí giao thông, biến động giá vật tư, rủi ro dịch bệnh rầy nâu, ô nhiễm bụi đá từ làng nghề chế biến khoáng sản).

Chương 4: Phương hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân ở xã Hoàng Sơn

Đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế nông hộ:

• Cấp Nhà nước và Tỉnh: Hoàn thiện cơ chế tín dụng ưu đãi theo tính chất mùa vụ nông nghiệp; bình ổn giá vật tư đầu vào; đầu tư nâng cấp hạ tầng liên kết vùng.
• Cấp chính quyền địa phương xã Hoàng Sơn: Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng, đưa giống lúa chất lượng cao và cây trồng mới (dự án thảo dược, ngan Pháp); hoàn thành dồn điền đổi thửa tại 2 thôn còn lại; tăng cường tập huấn chuyển giao kỹ thuật; kiểm soát và xử lý chất thải, bụi mịn từ các cơ sở khai thác đá; củng cố vai trò tương trợ của hợp tác xã nông nghiệp.
• Cấp chủ hộ nông dân: Nâng cao trình độ kiến thức thông qua các lớp khuyến nông; chủ động liên kết sản xuất; mạnh dạn vay vốn mở rộng quy mô kinh doanh đa ngành (tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ buôn bán) nhằm tận dụng thời gian nông nhàn.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác định rõ hiện trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại xã Hoàng Sơn giai đoạn 2011–2013 với tỷ trọng nông nghiệp giảm còn 48,38%, công nghiệp - xây dựng đạt 37,74% và dịch vụ đạt 13,88%.
• Lượng hóa quy mô đất đai của nông hộ với mức bình quân 3.671,6 m2 đất nông nghiệp/hộ (đất canh tác đạt 867,32 m2/khẩu, cao hơn mức bình quân 668,57 m2/khẩu của tỉnh Thanh Hóa nhưng thấp hơn mức 1.080 m2/khẩu của cả nước).
• Phân tích rõ thực trạng hạn chế vốn của nông hộ với mức vốn đầu tư bình quân 33,75 triệu đồng/hộ, trong đó vốn vay chỉ đạt 13,75 triệu đồng/hộ (thấp hơn mức bình quân toàn xã là 21,48 triệu đồng/hộ).
• Chỉ ra nguyên nhân nghèo đói tại địa phương gắn liền với tỷ lệ phụ thuộc cao (2 lao động gánh 2,5 người ăn theo), trình độ học vấn thấp (50% chủ hộ nghèo chỉ có bằng tiểu học) và phương thức sản xuất thuần nông thuần túy không có nguồn thu phụ.

Đóng góp của đề tài

• Hệ thống hóa khung lý luận về kinh tế nông hộ gắn liền với địa bàn bán sơn địa đặc thù có làng nghề khai thác khoáng sản.
• Cung cấp bộ dữ liệu điều tra thực địa 60 hộ tại 3 tiểu vùng sinh thái của xã Hoàng Sơn làm căn cứ thực tiễn cho công tác lập kế hoạch phát triển kinh tế nông thôn của chính quyền xã.
• Đề xuất hệ thống giải pháp phân tầng cụ thể cho 3 nhóm đối tượng: Nhà nước, chính quyền cơ sở và chủ hộ nông dân.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo sát sơ cấp dừng lại ở 60 hộ trên địa bàn 3 thôn trong thời gian thực tập (tháng 1 đến tháng 4 năm 2014); số liệu thứ cấp đánh giá chuỗi thời gian 3 năm (2011–2013). Các phân tích kinh tế vi mô chủ yếu dựa trên phương pháp phân tổ và thống kê mô tả, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng định lượng sâu để ước lượng hàm sản xuất hay mức độ đóng góp biên của từng yếu tố đầu vào.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng quy mô mẫu điều tra trên toàn bộ các thôn của xã Hoàng Sơn; ứng dụng các mô hình hồi quy kinh tế lượng để đo lường định lượng các nhân tố tác động đến thu nhập; nghiên cứu chuyên sâu về tác động môi trường của làng nghề khai thác đá vôi đối với năng suất cây trồng và sức khỏe lao động nông nghiệp.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Quản lý kinh tế và Địa lý kinh tế. Công trình cung cấp cấu trúc chuẩn mực cho một nghiên cứu đánh giá kinh tế nông hộ cấp xã, từ phương pháp thiết kế phiếu điều tra, chọn mẫu đại diện theo vùng sinh thái, đến quy trình phân tích các chỉ tiêu kinh tế theo hệ thống tài khoản quốc gia SNA (GO, IC, VA, MI). Đồng thời, các số liệu thực chứng và giải pháp trong khóa luận có giá trị thực tiễn đối với cán bộ quản lý nông nghiệp, khuyến nông tại huyện Nông Cống và tỉnh Thanh Hóa trong việc xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận phân loại các nhóm hộ điều tra tại xã Hoàng Sơn theo những tiêu chí nào? Tác giả phân loại 60 hộ mẫu theo hai hệ tiêu chí:

• Theo mức sống (chuẩn nghèo quốc gia 09/2011/QĐ-TTg): Gồm 4 hộ nghèo (thu nhập <= 400.000 đ/người/tháng), 6 hộ cận nghèo (từ 401.000 đ/người/tháng) và 50 hộ khác.
• Theo cơ cấu ngành nghề sản xuất: Gồm 12 hộ thuần nông (chiếm 20% mẫu), 38 hộ nông nghiệp kiêm ngành nghề (chiếm 63,3% mẫu) và 10 hộ nông nghiệp kiêm dịch vụ (chiếm 16,7% mẫu).

2. Thực trạng đất đai và tiến độ dồn điền đổi thửa tại xã Hoàng Sơn giai đoạn 2011–2013 diễn ra như thế nào? Tổng diện tích đất tự nhiên toàn xã là 698,54 ha, trong đó đất nông nghiệp năm 2013 là 350 ha (giảm 2 ha so với năm 2011 do chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp phục vụ dân sinh và hạ tầng). Đất nông nghiệp bình quân đạt 0,3668 ha/hộ và 0,0888 ha/khẩu. Toàn xã đã có 3/5 thôn thực hiện thành công dồn điền đổi thửa; 2 thôn còn lại chưa thực hiện được do chất lượng đất canh tác không đồng đều và diện tích manh mún.

3. Cơ cấu vốn và khả năng tiếp cận vốn vay của các nhóm hộ có sự chênh lệch ra sao? Vốn sản xuất bình quân chung của các hộ điều tra đạt 33,75 triệu đồng/hộ. Nhóm hộ khác có tổng vốn bình quân cao nhất (37,32 triệu đồng/hộ, trong đó vốn vay là 15,5 triệu đồng). Nhóm hộ cận nghèo có 18,2 triệu đồng (vốn vay 5 triệu đồng). Nhóm hộ nghèo có nguồn vốn thấp nhất với 12,448 triệu đồng (vốn tự có 7,448 triệu đồng và chỉ vay được 5 triệu đồng). Mức vay vốn của nông hộ khảo sát (13,75 triệu đồng) thấp hơn đáng kể so với mức dư nợ bình quân toàn xã (21,48 triệu đồng/hộ).

4. Xu hướng chuyển dịch giá trị sản xuất giữa trồng trọt và chăn nuôi tại xã Hoàng Sơn giai đoạn 2011–2013 diễn ra như thế nào? Trong giai đoạn 2011–2013, nội bộ ngành nông nghiệp có sự chuyển dịch rõ rệt: giá trị sản xuất ngành trồng trọt giảm từ 9.850 triệu đồng (2011) xuống 9.004 triệu đồng (2013), tốc độ tăng trưởng bình quân giảm 0,956%/năm do năng suất lúa chạm trần và thiệt hại rầy nâu năm 2013. Ngược lại, giá trị ngành chăn nuôi tăng liên tục từ 447 triệu đồng (2011) lên 563,3 triệu đồng (2013), đạt tốc độ tăng bình quân 1,123%/năm và nâng tỷ trọng chăn nuôi trong nông nghiệp từ 31,22% lên 38,5%.

5. Những đặc điểm tự nhiên và kinh tế nào tạo nên lợi thế và thách thức đặc thù cho kinh tế hộ tại địa phương?

• Lợi thế: Vị trí cửa ngõ huyện Nông Cống, có quốc lộ 45 chạy qua nối với quốc lộ 1A; hệ thống sông Hoàng và sông Vạy cung cấp nguồn nước dồi dào; 95% kênh mương nội đồng được kiên cố hóa; có tiềm năng phát triển khai thác khoáng sản đá vôi.
• Thách thức: Địa hình bán sơn địa với 28,2% diện tích là núi đá vôi chia cắt đồng ruộng; đất đai ven biển nhiễm mặn và phèn nhẹ; chịu ảnh hưởng của bão và gió Lào (nhiệt độ lên tới 39–40 °C); ô nhiễm môi trường (khí thải, nước thải, bụi đá) từ làng nghề khai thác chế biến khoáng sản ảnh hưởng trực tiếp đến cây trồng và sinh hoạt.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Giang đã phản ánh bức tranh toàn diện về thực trạng tổ chức sản xuất, nguồn lực đất đai, lao động, vốn và thu nhập của kinh tế nông hộ tại xã Hoàng Sơn giai đoạn 2011–2013. Nghiên cứu chỉ ra sự chuyển dịch cơ cấu tích cực sang hướng phi nông nghiệp và chăn nuôi, đồng thời làm rõ các điểm nghẽn về trình độ học vấn, quy mô vốn và hạn chế đất đai ở nhóm hộ thuần nông nghèo. Hệ thống giải pháp được đề xuất gắn sát với điều kiện thực tế địa phương, mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn tại địa bàn cấp xã.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Khái niệm hộ Hộ và kinh tế hộ được biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau song vẫn có bản chất chung đó là “sự hoạt động sản xuất kinh doanh của các thành viên trong gia đình cố gắng làm sao tạo ra nhiều của cải vật chất để nuôi sống và tăng thêm tích lũy cho gia đình và xã hội” [3] Có nhiều khái niệm định nghĩa về hộ: “Hộ là những người cùng chung sống dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có cùng một ngân quỹ” (Liên Hợp Quốc) [3] “Hộ là đơn vị cơ bản của xã hội, có liên quan đến sản xuất, tái sản xuất, tiêu dùng và các hoạt động xã hội khác” (Thảo luận quốc tế lần thứ 4 về Quản lý nông trại tại Hà Lan, 1980) [3] “Hộ là một đơn vị tự nhiên tạo nguồn lao động” (Harris – Viện nghiên cứu phát triển trường đại học Tổng hợp Susex-London-Anh) [3]. Như vậy, có thể nêu một số điểm cần quan tâm khi phân định hộ. Hộ là: - Một nhóm người cùng huyết tộc hay không cùng huyết tộc, - Họ cùng sống chung hay không cùng sống chung dưới một mái nhà, - Có chung một nguồn ngân quỹ và ăn chung, - Cùng tiến hành sản xuất chung.

Hộ nông dân Theo tác giả Ellis thì “Hộ nông dân là các nông hộ, thu hoạch các phương tiện sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong một hệ thống kinh tế rộng hơn, nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần trong thị trường hoạt động với một trình độ hoàn chỉnh không cao” [3]. 6 Ở nước ta hiện nay hộ nông dân là đối tượng nghiên cứu chủ yếu của khoa học Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Tất cả các hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp ở nông thôn, chủ yếu được thực hiện qua sự hoạt động của nông dân. Đặc điểm của hộ nông dân - Là đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là đơn vị sản xuất vừa là đơn vị tiêu dùng.

- Quan hệ giữa tiêu dùng và sản xuất biểu hiện ở trình độ phát triển của hộ từ tự cấp hoàn toàn đến sản xuất hàng hóa hoàn toàn. Trình độ này quyết định quan hệ giữa hộ nông dân với thị trường. - Các hộ nông dân ngoài hoạt động nông nghiệp còn tham gia vào hoạt động phi nông nghiệp với các mức độ khác nhau làm cho khó giới hạn thế nào là một hộ nông dân [10] 1. Kinh tế hộ nông dân * Khái niệm Kinh tế hộ nông dân là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội, trong đó các nguồn lực như đất đai, tiền vốn và tư liệu sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất.

Có ngân quỹ chung, ngủ chung một nhà, ăn chung, mọi quyết định trong sản xuất-kinh doanh và đời sống tùy thuộc vào chủ hộ, được nhà nước thừa nhận, hỗ trợ và tạo điều kiện phát triển [3]. Theo Frank Ellis “kinh tế hộ nông dân là kinh tế của những hộ gia đình có quyền sinh sống trên các mảnh đất đai, sử dụng chủ yếu sức lao động gia đình. Sản xuất của họ thường nằm trong hệ thống sản xuất lớn hơn và tham gia ở mức độ không hoàn hảo vào hoạt động của thị trường” [3]. *Đặc trưng cơ bản của kinh tế hộ nông dân - Có sự thống nhất chặt chẽ giữa quyền sở hữu với quá trình quản lý và sử dụng các yếu tố sản xuất 7 - Lao động quản lý và lao động trực tiếp có sự gắn bó chặt chẽ.

Trong nông hộ mọi người gắn bó với nhau theo quan hệ huyết thống, kinh tế nông hộ thường sản xuất ở quy mô nhỏ nên việc điều hành sản xuất cũng đơn giản gọn nhẹ. Trong nông hộ chủ hộ vừa là người diều hành quản lý đồng thời cũng là người trực tiếp tiến hành các hoạt động sản xuất nên có sự thống nhất rất cao của lao động quản lý và lao động sản xuất. - Đất đai là yếu tố quan trọng nhất trong tư liệu sản xuất của hộ nông dân. Giải quyết mối quan hệ giữa hộ nông dân và đất đai là giải quyết vấn đề cơ bản về nông hộ.

Một vấn đề quan trọng là xác nhận họ được quyền kiếm sống và gắn bó với mảnh đất của họ. - Kinh tế nông hộ có khả năng thích nghi và tự điều chỉnh rất cao. Do kinh tế hộ có quy mô nhỏ nên dễ dành thích ứng với những biến đổi. Nếu gặp điều kiện thuận lợi hộ có thể tập trung mọi nguồn lực, thậm chí cả khẩu phần tất yếu của mình để mở rộng sản xuất.

Khi gặp điều kiện bất lợi thì có khả năng duy trì bằng cách thu hẹp quy mô sản xuất có khi quay về sản xuất tự cung tự cấp. - Có sự gắn bó chặt chẽ giữa quá trình sản xuất và lợi ích của người lao động - Kinh tế hộ là đơn vị sản xuất có quy mô nhỏ nhưng hiệu quả: Quy mô nhỏ không đồng nghĩa với sự lạc hậu, năng xuất thấp, kinh tế nông hộ vẫn cho năng suất lao động cao. Kinh tế hộ vẫn có khả năng ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật công nghệ tiên tiến để cho hiệu quả cao. Thực tế đã chứng minh kinh tế hộ là loại hình thích hợp nhất với đặc điểm sản xuất nông nghiệp, với cây trồng vật nuôi trong quá trình sinh trưởng, phát triển cần sự hợp tác kịp thời.

- Kinh tế nông hộ sử dụng sức lao động và tiền vốn của hộ là chủ yếu. Phân loại kinh tế hộ nông dân * Căn cứ vào mục tiêu cơ chế hoạt động của HND có thể phân biệt được HND. - Hộ nông dân hoàn toàn tự cấp không có phản ứng với thị trường - Hộ nông dân sản xuất hàng hóa là chủ yếu - Hộ nông dân dang dần tiến hóa từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa ở các mức độ khác nhau. Trong quá trình phát triển các HND đã thay đổi mục tiêu và cách thức kinh doanh của mình cũng như sự phản ứng với thị trường.

Tuy vậy thì trường nông thôn là thị trường chưa hoàn chỉnh do đó việc thiếu trình đọ kỹ thuật, quản lý, thông tin thị trường. được coi là hạn chế nhất định của hộ nông dân [3] 1. Những nhân tố ảnh hưởng trong quá trình phát triển kinh tế hộ nông dân * Nhóm nhân tố thuộc điều kiện tự nhiên. [14] - Vị trí địa lý và đất dai Vị trí địa lý có ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và sự phát triển kinh tế của hộ nông dân.

Một vị trí thuận lợi như gần đường giao thông, gần nơi chế biến nông sản, gần thị trường tiêu thụ sản phẩm lớn, gần khu công nghiệp, đô thị. sẽ có điều kiện tốt hơn về phát triển kinh tế. Đất đai là tư liệu sản xuất nông nghiệp đặc biệt của hộ nông dân. Do vậy quy mô, chất đất và độ phì của đất ảnh hưởng trực tiếp đến cơ cấu, năng suất và sự phân bố cây trồng vật nuôi và giá trị lợi nhuận thu được.

- Khí hậu thời tiết và môi trường sinh thái Khí hậu thời tiết thuận lợi, môi trường sinh thái tốt được thiên nhiên ưu đãi sẽ hạn chế những bất lợi rủi ro, là điều kiện tốt để phát triển kinh tế điều này đặc biệt quan trọng với nền nông nghiệp đang còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện thiên nhiên như nước ta hiện nay. 9 * Nhóm nhân tố thuộc về kinh tế tổ chức và quản lý Đây là nhóm yếu tố liên quan tới thị trường và nguồn lực chủ yếu có ý nghĩa lớn trong việc phát triển kinh tế nói chung và kinh tế hộ nói riêng. - Trình độ học vấn và kỹ năng lao động Quá trình sản xuất được thiết lập trên cơ sở kết hợp các tư liệu sản xuất và con người. Vì vậy lao động có vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế hộ nông dân.

Nếu lao động có trình độ chuyên môn cao, kỹ năng thành thạo nhằm đáp ứng được nhu cầu sản xuất ngày càng cao của thị trường. - Vốn Trong sản xuất nói chung và nông nghiệp nói riêng, vốn là điều kiện đảm bảo cho các hộ nông dân về tư liệu sản xuất, nguyên vật liệu, chi phí cho quá trình sản xuất. Hiện nay vấn đề vốn cho lĩnh vực sản xuất nông nghiệp và nông thôn còn thiếu và gặp nhiều khó khăn. Vậy, cần có những biện pháp thích hợp, cần có sự thay đổi về cơ chế chính sách vay vốn nhằm phù hợp với việc sản xuất mang tính thời vụ của nông nghiệp.

- Cơ sở hạ tầng Cơ sở hạ tầng trong nông nghiệp bao gồm: đường giao thông, hệ thống thủy lợi, hệ thống điện, nhà xưởng, trang thiết bị nông nghiệp., thực tế cho thấy nơi nào cơ sở hạ tầng phát triển nơi ấy thu nhập tăng, đời sống của các hộ ổn định và cải thiện. - Thị trường Thị trường là nơi quyết định hộ sẽ sản xuất cái gì số lượng bao nhiêu, và sản xuất theo cách nào? Hiện nay trong cơ chế thị trường các hộ nông dân hoàn toàn tự do lựa chọn loại sản phẩm mà thị trường cần trong điều kiện các nguồn lực sẵn có của họ. - Hình thức và mức độ liên kết trong sản xuất kinh doanh Để đáp ứng nhu cầu của thị trường về hàng hóa, các hộ nông dân phải liên kết hợp tác với nhau và liên kết với các tổ chức bên ngoài như liên kết giữa các nhà: nhà Nước, nhà nông, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học. Nhằm 10 tạo điều kiện áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nâng cao hiệu quả giá trị cho sản phẩm làm ra.

* Nhóm nhân tố khoa học kỹ thuật và công nghệ Ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật mới vào sản xuất có tác dụng thúc đẩy hàng hóa phát triển * Nhóm nhân tố quản lý vĩ mô của nhà nước Nhóm nhân tố này thể hiện sự tác động của nhà nước đến sự phát triển kinh tế của hộ nông dân. Nếu chính sách đúng đắn hợp lý tác động đúng trạng thái của kinh tế hộ nông dân thì sẽ góp phần thúc đẩy, kích thích sự phát triển của kinh tế hộ nông dân. Ngược lại, nếu chính sách không đúng, không hợp lý sẽ trở thành nhân tố kìm hãm sự phát triển của kinh tế HND. Cơ sở thực tiễn 1.

Các kinh nghiệm phát triển kinh tế nông hộ trên thế giới và nước ta 1.