MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất nước đang trong thời kỳ đổi mới, đời sống người dân đang ngày càng được nâng cao. Trong cơ chế thị trường, với sự cạnh tranh đầy nghiệt ngã, mỗi con người đều lựa chọn cho mình một cách làm giàu chính đáng, đối với bà con nông dân, tài sản quý giá trong tay không có gì hơn ngoài những tấc đất, mảnh vườn, mẫu ruộng. Trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế còn đang có nhiều diễn biến phức tạp như hiện nay, nông nghiệp - nông dân - nông thôn tiếp tục được khẳng định là một động lực quan trọng để giữ vững sự ổn định và phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta.
Nước ta có trên 13 triệu hộ nông dân, lực lượng này là nền tảng của nền kinh tế, góp phần đảm bảo an ninh lương thực, giữ vững an ninh chính trị - xã hội. Kinh tế hộ gia đình đã có đóng góp lớn cho kinh tế nông nghiệp, sản xuất lúa gạo đạt tỷ suất hàng hóa khoảng trên 50%, cà phê 45%, cao su 85%, chè trên 60%, điều trên 90%. Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận không nhỏ hộ gia đình đang loay hoay trong cảnh sản xuất tự cấp, tự túc, thậm chí còn nhiều hộ sản xuất tự nhiên, nhất là ở vùng núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nền kinh tế hàng hóa phát triển cũng đồng thời dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo.
Về lương thực, thực phẩm tỷ lệ hộ nghèo cả nước là 28,9%, trong đó nông thôn là 35,7% (thấp nhất là vùng Đông Nam Bộ 22%, cao nhất là vùng Tây Bắc 68,7%). Hiện nay, cả nước vẫn còn trên 1 triệu hộ nghèo. Vì vậy, việc nghiên cứu vận dụng các mô hình kinh tế hộ gia đình sản xuất hàng hóa nhằm nâng cao năng lực sản xuất của các hộ kinh tế nông nghiệp trong giai đoạn hiện nay là rất cấp thiết. Mặc dù trong những năm qua kinh tế hộ đã đạt được những thành tựu to lớn, song chính trong bản thân nó vẫn đang tồn tại những mâu thuẫn cơ bản cần giải quyết đó là: - Sản xuất trong kinh tế hộ hiện nay chủ yếu là hoạt động sản xuất nông nghiệp, yêu cầu ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất bị kìm hãm bởi diện tích đất manh mún, quy mô nhỏ do kết quả của việc chia đất bình quân.
2 - Mâu thuẫn giữa tăng dân số và thiếu việc làm, kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo ra hiện tượng dư thừa lao động, dẫn đến năng suất lao động bình quân thấp. - Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn đầu tư đang là tình trạng chung của các hộ gia đình nên khi có chính sách cho vay vốn hộ cũng không biết sử dụng sao cho có hiệu quả. Những khó khăn này tồn tại chủ yếu ở các tỉnh miền núi, các vùng dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa,… đã gây nhiều trở ngại cho tiến trình phát triển của đất nước. Tân Đức là một xã thuộc Huyện Phú Bình - Tỉnh Thái Nguyên nền sản xuất của xã nói chung vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp.
Kinh tế nông nghiệp nói chung và kinh tế hộ của xã nói riêng đang dần phát triển theo đà phát triển chung của cả nước nhưng nó cũng không tránh khỏi những mâu thuẫn tồn tại cần được giải quyết. Xuất phát từ thực trạng em xin tiến hành nghiên cứu đề tài: "Thực trạng và một số giải pháp nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân tại xã Tân Đức - Huyện Phú Bình -Tỉnh Thái Nguyên". Mục tiêu nghiên cứu đề tài * Mục tiêu chung: Đánh giá những thực trạng và tình hình phát triển kinh tế hộ nông dân tại huyện từ đó đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết các vấn đề khó khăn, thúc đẩy phát triển kinh tế hộ tại huyện trong thời gian tới. * Mục tiêu cụ thể: 1.
Hệ thống hóa những lý luận và thực tiễn trong và ngoài nước về phát triển kinh tế hộ, từ đó giúp ta hiểu rõ và đầy đủ hơn về quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước. Đánh giá được thực trạng kinh tế hộ của địa phương nghiên cứu 3. Tìm ra được những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế nông hộ ở địa bàn nghiên cứu 4. Đề xuất được một số giải pháp nhằm phát triển kinh tế hộ tại địa bàn nghiên cứu.
Yêu cầu của đề tài Đánh giá thực trạng tình hình phát triển kinh tế tại các hộ và đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã Tân Đức - Huyện Phú Bình – Thái Nguyên 1. Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa học tập và nghiên cứu. - Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút ra những bài học kinh nghiệm thực tế để phục vụ trong công tác sau này. - Vận dụng và phát huy được những kiến thức đã học tập và nghiên cứu.
- Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và sử lý thông tin của sinh viên trong quá trình nghiên cứu. * Ý nghĩa thực tiễn. Đánh giá được đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân xã Tân Đức. Đề xuất một số giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân trong xã Tân Đức nói riêng, góp phần ổn định xã hội nói chung.
4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Lý luận về hộ, kinh tế hộ 2. Một số khái niệm về hộ Hộ nông dân đã có và tồn tại từ rất lâu, nó gắn liền với sự phát triển của xã hội loài người và trải qua nhiều hình thức khác nhau. Nó là một trong những đối tượng được các nhà khoa học, các tổ chức trên các lĩnh vực khác nhau quan tâm.
Đứng ở mỗi góc độ khác nhau, họ đưa ra những quan điểm khác nhau về hộ. - Trong một số từ điển chuyên ngành kinh tế người ta đã định nghĩa về hộ như sau: "Hộ là tất cả những người sống chung một mái nhà, nhóm người đó bao gồm cả những người cùng chung một huyết tộc và những người làm công". - Trên phương diện thống kê, Liên Hợp Quốc cho rằng: "Hộ là những người cùng sống chung một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ" - Theo Raul Hunnena giáo sư đại học Tổng hợp Lisbon thì: "Hộ là những người cùng chung huyết tộc, có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình sáng tạo ra sản phẩm để bảo tồn chính bản thân và cộng đồng" - Theo giáo sư F.Kellis -1988: " Hộ nông dân là các nông hộ thu hoạch các phương tiện sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong hệ thống kinh tế rộng hơn nhưng cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần trong thị trường hoạt động với một trình độ không cao”. Khái niệm về phát triển, phát triển nông thôn và phát triển bền vững * Khái niệm về phát triển Trong thuật ngữ khoa học “phát triển” được biểu thị như tiến trình đưa xã hội lên một trình độ cao hơn cả về mặt vật chất lẫn tinh thần.
Quá trình phát triển của xã hội bao gồm cả phát triển kinh tế văn hóa xã hội và chính trị. Như vậy có thể định nghĩa về phát triển “Phát triển là một quá trình thay đổi làm tăng cường mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội” 5 * Phát triển nông thôn Định nghĩa phát triển nông thôn: “Phát triển nông thôn là quá trình làm thay đổi có chủ ý về mặt xã hội, kinh tế văn hóa và môi trường. Nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân địa phương”. Định nghĩa này cần chú ý những điểm sau: - Phát triển nông thôn không phải là công việc làm trong một thời gian ngắn.
Nó cần phải được theo đuổi trong một thời gian dài và có chú ý. - Phát triển nông thôn là sự thay đổi có chủ ý nhằm làm cho mọi việc tốt hơn. - Các cụm từ: Kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường chỉ ra phạm vi của chủ đề phát triển và cần nhìn nhận một cách toàn diện. - Quá trình phát triển bền vững, sự phát triển của ngày hôm nay không làm ảnh hưởng đến sự phát triển của ngày mai.
- Nâng cao đời sống của người dân địa phương: Một số chương trình phát triển của “địa phương” trước đây hoặc khuyến khích do nhu cầu quốc gia hơn là nhu cầu của bản than người địa phương. Nhu cầu quốc gia tất nhiên có thể đáp ứng thông qua phát triển nông thôn và bất cứ thành công nào nhu cầu địa phương cũng sẽ đóng góp cho sự phồn thịnh quốc gia. * Phát triển bền vững Hội nghị thượng đỉnh về trái đất năm 1992 đưa ra định nghĩa về phát triển bền vững “Phát triển nhằm thỏa mẵn nhu cầu của thế hệ ngày nay mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu tương lai…” Trong những năm qua, đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu nhất định, đời sống của nhân dân nói chung được cải thiện, thu nhập bình quân đầu người tăng lên qua từng năm, số hộ nghèo giảm dần, hộ khá và giàu tăng lên, giảm bất bình đẳng xã hội, cơ sở hạ tầng nâng lên đáng kể, công trình giao thông được tu bổ đầu tư lớn, giúp việc đi lại, kinh doanh, lưu thông hàng hóa của người dân được dễ hơn. Giáo dục y tế cũng được nâng cấp.
Xã hội đang ngày càng văn minh, dân chủ, công bằng xã hội, quá trình đô thị hóa đang diễn ra mạnh ở nông thôn. Bên cạnh những kết quả đã đạt được thì vẫn còn tồn tại nhiều yếu kém và hạn chế. Nền kinh tế nhìn chung vẫn mạng tính chất thuần nông, cơ cấu kinh tế nông nghiệp - công nghiệp - tiểu thủ công nhiệp và dịch 6 vụ năng suất thấp, khoa học công nghệ còn lạc hậu, đời sống của nhân dân còn nhiều khó khăn nhất là miền núi vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số. Trong chiến lược phát triển kinh tế đất nước vấn đề đặt ra là xóa bỏ sự lạc hậu.
Nâng cao đời sống, nâng cao trình độ dân trí nhằm phát triển bền vững và toàn diện trong kinh tế - xã hội “Phát triển nhanh hiệu quả và bền vững. Tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường” gắn sự phát triển kinh tế với việc giữ vững ổn định chính trị xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng.