Chương I. Những vấn đề cơ bản về hoạt động cầm cố chứng khoán của công ty chứng khoán 1. Công ty chứng khoán 1.1 Khái niệm, đặc điểm của công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là một định chế tài chính trung gian thưc hiện các nghiệp vụ trên thị trưòng chứng khoán Ở Việt Nam theo nghị định 144/2003/NĐ-CP,văn bản phát luật mới nhất quy định về chứng khoán và thị trường chứng khoán ban hành ngày 28 tháng 12 năm 2003,công ty chứng khoán là công ty cổ phần ,công ty trách nhiệm hữu hạn đươc thành lập hợp pháp tại Việt Nam, được Uỷ ban chứng khoán nhà nước cấp giấy phép để hoạt động kinh doanh,dịch vụ chứng khoán, đáp ứng các điều kiện quy định pháp luật. Qua kh¸i niÖm trªn ta cã thÓ thÊy ®îc ®Æc ®iÓm cña c«ng ty chøng kho¸n nh sau: C«ng ty chøng kho¸n lµ mét trung gian tµi chÝnh,lµ cÇu nèi gi÷a ngêi cho vay vµ ngêi ®i vay.
Khi mét ngêi cho vay t×m ra ®îc mét ng- êi muèn vay, ngêi ®ã gÆp ph¶i khã kh¨n lµ ph¶i chi phÝ thêi giê vµ tiÒn b¹c cho nh÷ng cuéc kiÓm tra tÝn nhiÖm ®Ó biÕt liÖu ngêi vay cã thÓ hoµn tr¶ vèn cña ngêi cho vay kh«ng. Ngoµi c¸c chi phÝ th«ng tin nµy, qu¸ tr×nh thùc tÕ cho vay hoÆc mua chøng kho¸n cÇn ®Õn c¸c chi phÝ giao dÞch. C¸c trung gian tµi chÝnh nµy gióp cho ngêi ®i vay vµ ngêi cho vay gi¶m chi phÝ vµ thêi gian t×m kiÕm, giao dÞch. - 4 - TTCK43 TrÇn H»ng H¶i Ng©n Hµng tµi chÝnh V× vËy, kh«ng cã trung gian tµi chÝnh thÞ trêng tµi chÝnh kh«ng thÓ cã ®îc lîi Ých trän vÑn.Vµ c«ng ty chøng kho¸n lµ mét trong c¸c trung gian quan träng trªn thÞ trêng chøng kho¸n nãi riªng cũng như thị tr- êng tµi chÝnh nãi chung.
C«ng ty chøng kho¸n còng nh bÊt cø mét tæ chøc kinh doanh nµo kh¸c trong nÒn kinh tÕ, thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng kinh doanh mét c¸ch trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp ®Òu nh»m môc ®Ých thu lîi th«ng qua viÖc thu phÝ tõ c¸c ho¹t ®éng trung gian hoÆc thu lîi nhuËn tõ c¸c ho¹t ®éng kinh doanh mua, b¸n chøng kho¸n.2 Nguyên tắc hoạt động Công ty chứng khoán hoạt động theo 2 nhóm nguyên tắc cơ bản đó là nhóm nguyên tắc mang tính đạo đức và nhóm nguyên tắc mang tính tài chính * Nhóm nguyên tắc đạo đức Công ty chứng khoán phải đảm bảo giao dịnh trung thực và công bằng vì lợi ích của khách hàng Kinh doanh có kĩ năng,tận tuỵ,có tinh thần trách nhiệm cao Ngoài ra công ty phải đặt lợi ích của khách hàng trước lợi ích của công ty, ưu tiên đặt lệnh của khách hàng trước khi thực hiện lệnh của công ty Công ty phải có nghĩa vụ bảo mật,không được tiết lộ các thông tin về tài khoản của khách hàng khi chưa có sự đồng ý của khách hàng bằng văn bản ngoại trừ khi có yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước Công ty chứng khoán khi thực hiện nghĩa vụ tư vấn phải cung cấp đầy đủ thông tin cho khách hàng và giải thích rõ ràng cho khách hàng nghe về các rủi - 5 - TTCK43 TrÇn H»ng H¶i Ng©n Hµng tµi chÝnh ro mà khách hàng sẽ phải gánh chịu, đồng thời cũng phải cho khách hàng thấy được khoản lợi nhuận mà khách hàng có thể đạt được từ việc đầu tư mà công ty tư vấn Công ty chứng khoán không được nhận bất cứ khoản thù lao nào ngoài các khoản thù lao thông thường cho dịch vụ tư vấn của mình Ở nhiều nước các công ty chứng khoán còn phải đóng góp tiền vào quỹ bảo về nhà đầu tư chứng khoán để bảo vệ lợi ích cho khách hàng trong trường hợp công ty chứng khoán mất khả năng thanh toán,điều này giúp cho khách hàng trách được rủi ro nhiều hơn Nghiêm cấm thực hiện các giao dịch nội gián,các công ty chứng khoán không được phép sử dụng các thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán cho chính công ty mình,gây thiệt hại cho khách hàng Các công ty chứng khoán không đựơc tiến hành các hoạt động có thể làm cho khách hàng và công chúng hiểu lầm về giá cả,giá trị và bản chất của chứng khoán hoặc các hoạt động khác gây thiệt hại cho khách hàng. *Nhóm nguyên tắc tài chính Đảm bảo các yêu cầu về vốn,cơ cấu vốn và nguyên tắc hạch toán,báo cáo theo quy định của Uỷ ban chứng khoán nhà nước. Đảm bảo nguồn tài chính trong cam kết kinh doanh với khách hàng Công ty chứng khoán không đươc dùng tiền của khách hàng làm nguồn tài chính để kinh doanh cho chính công ty mình,ngoại trừ trường hợp đó là số tiền mà phục vụ cho giao dịch của khách hàng Công ty chứng khoán phải tách bạch tiền và chứng khoán của khách hàng với tài sản của mình. Công ty chứng khoán không được dùng chứng khoán của khách hàng làm vật thế chấp để vay vốn ngoại trừ trường hợp được sự chấp thuận của khách hàng bằng văn bản.
- 6 - TTCK43 TrÇn H»ng H¶i Ng©n Hµng tµi chÝnh 1.3 Vai trò- chức năng Hoạt động của thị trường chứng khoán trước hết cần những người môi giới trung gian đó chính là công ty chứng khoán,và đây cũng chính là một đặc điểm của thị trường chứng khoán đó là phải thông qua trung gian,qua đây người bán và người mua sẽ gặp nhau. Công ty chứng khoán là một định chế tài chính trên trị trường chứng khoán,có nghiệp vụ chuyên môn, đội ngũ nhân viên lành nghề và bộ máy tổ chức phù hợp để thực hiện vai trò là trung gian môi giới mua bán chứng khoán,tư vấn đầu tư và thực hiện một số dịch vụ khác cho cả người đầu tư lẫn tổ chức phát hành Công ty chứng khoán là tác nhân quan trọng thúc đẩy sự phát triển của cả nền kinh tế nói chung và của thị trường chứng khoán nói riêng. Nhờ các công ty chứng khoán mà chứng khoán được lưu thông từ nhà phát hành tới các nhà đầu tư hay nói cách khác là từ chỗ dư thừa vốn đầu tư sang chỗ cần vốn đầu tư.Theo đó mà nguồn vốn được sử dụng có hiệu quả hơn. Chức năng cơ bản của công ty chứng khoán Tạo ra cơ chế huy động vốn linh hoạt giữa người có tiền nhàn rỗi đến ngưòi cần tiền để có thể sử dụng hiệu quả ( thông qua cơ chế phát hành và bảo lãnh phát hành ) Cung cấp cơ chế giá cả cho giao dịch ( thông qua hệ thống khớp giá hoặc khớp lệnh) Tạo tính thanh khoản cho hàng hoá là chứng khoán bằng cách chuyển đổi từ tiền mặt sang chứng khoán và ngược lại một cách dễ dàng,tuy nhiên tính thanh - 7 - TTCK43 TrÇn H»ng H¶i Ng©n Hµng tµi chÝnh khoản cao hay thấp còn tuỳ thuộc vào loại chứng khoán đó,mỗi loại chứng khoán có một tính thanh khoản riêng Góp phần điều tiết và bình ổn thị trưòng ( thông qua hoạt động tự doanh hoặc vai trò là một nhà tạo lập thị truờng ) Vai trò của công ty chứng khoán Với những chức năng trên công ty chứng khoán có vai trò quan trọng đối với những chủ thể khác nhau trên thị trường chứng khoán +Đối với tổ chức phát hành:Mục tiêu của tổ chức phát hành khi tham gia vào thị trường chứng khoán là có thể huy đông vốn thông qua viếc phát hành các chứng khoán.Vì vậy thông qua hoạt động đại lý phát hành,bảo lãnh phát hành các công ty chứng khoán có thể có vai trò tạo ra cơ chế huy động vốn phuc vụ cho nhà phát hành Một trong những nguyên tắc hoạt động của thị trường chứng khoán là nguyên tắc trung gian.
Nguyên tắc này yêu cầu những nhà đầu tư và những ngưòi phát hành không được tiếp xúc trực tiếp với nhau mua bán chứng khoán mà phải thông qua trung gian mua bán đó là công ty chứng khoán.Các công ty chứng khoán sẽ thực hiện vai trò trung gian cho cả ngưòi đầu tư lẫn nhà phát hành.Với việc thực hiện công việc này công ty chứng khoán có thể huy động vốn cho cả nền kinh tế quốc dân. +Đối với các nhà đầu tư: Thông qua các hoạt động môi giới,tư vấn đầu tư ,quản lý danh mục đầu tư,công ty chứng khoán có vai trò làm giảm chi phí và thời gian giao dịch cho khách hàng từ đó nâng cao hiệu quả các khoản đầu tư. Điều này là hoàn toàn khác so với hàng hoá thông thường,đối với hàng hoá thông thường mua bán qua trung gian sẽ chỉ làm tăng chi phí lên mà thôi.Và đó - 8 - TTCK43 TrÇn H»ng H¶i Ng©n Hµng tµi chÝnh là một đặc điểm của thị trường chứng khoán,một thị trường mà có sự biến động thường xuyên của giá cả chứng khoán,thế nên mức độ rủỉ ro mà các nhà đầu tư cao vì thế mà trước khi đi đến quyết định nào đó đầu tư nhà đầu tư cần phải tốn nhiều thời gian công sức tìm hiểu các thông tin.Và qua các công ty chứng khoán với trình độ chuyên môn cao,đội ngũ lành nghề,uy tín nghề nghiệp sẽ giúp cho các nhà đầu tư thực hiện các khoản đầu tư một cách có hiệu quả. +Đối với thị trường chứng khoán: Đối với thị trường chứng khoán công ty chứng khoán có hai vai trò chính đó là Góp phần tạo lập gía điều tiết thị trường.Giá cả chứng khoán là do thị trường quyết định tuy nhiên để đưa ra mức giá cuối cùng người mua và người bán phải thông qua các công ty chứng khoán vì họ không được tham gia trực tiếp vào quá trình mua bán.Thêm nữa các công ty chứng khoán là những thành viên của thị trường do vậy họ còn góp phần tạo lập giá cả thị trường thông qua đấu giá.Chính vì vậy mà giá cả của mỗi loại chứng khoán giao dịch đều có sự tham gia định giá của các công ty chứng khoán Các công ty chứng khoán còn thể hiện vai trò lớn hơn khi tham gia điều tiết thị trường.
Để bảo vệ những khoản đầu tư của khách hàng và bảo vệ lợi ích công ty của chính mình nhiều công ty chứng khoán đã giành một tỉ lệ nhất định các giao dịch nhằm bình ổn thị trường. Góp phần làm tăng tính thanh khoản cho các tài sản tài chính Thị trường chứng khoán có vai trò là môi trường làm tăng tính thanh khoản cho các tài sản tài chính.Nhưng các công ty chứng khoán mới là ngưòi thực hiện tốt vai trò đó vì công ty chứng khoán tạo ra cơ chế giao dịch trên thị - 9 - TTCK43 TrÇn H»ng H¶i Ng©n Hµng tµi chÝnh trường.