CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 Khái niệm Theo giáo trình bộ môn Kinh doanh Chứng khoán của trường Học viện tài chính thì: Công ty Chứng khoán là tổ chức hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực chứng khoán thông qua việc thực hiện một hoặc một vài dịch vụ chứng khoán với mục đích tìm kiếm lợi nhuận. Ở Việt Nam, CTCK được tổ chức dưới hình thức công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn theo quy định của Luật doanh nghiệp và được UBCKNN cấp Giấy phép thành lập và hoạt động. Tùy theo vốn điều lệ và đăng ký kinh doanh mà một công ty có thể thực hiện một, một số hoặc toàn bộ nghiệp vụ kinh doanh như: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán,bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán,… Hiện nay trên thế giới tồn tại hai mô hình tổ chức của Công ty Chứng khoán: Mô hình công ty đa năng: theo mô hình này, các ngân hàng thương mại hoạt động với tư cách là chủ thể kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm và kinh doanh tiền tệ. Mô hình này chia thành hai loại: + Loại đa năng một phần: các ngân hàng muốn kinh doanh chứng khoán phải lập công ty độc lập hoạt động tách rời.
+ Loại đa năng toàn phần: các ngân hàng thương mại được kinh doanh chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm bên cạnh kinh doanh tiền tệ. Ưu điểm của mô hình này là ngân hàng có thể kết hợp nhiều lĩnh vực kinh doanh, nhờ đó giảm bớt rủi ro cho các hoạt động kinh doanh chứng khoán và có khả năng chịu đựng các biên động của thị trường chứng khoán. Lê Liên Phương Lớp CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 5 Luận văn tốt nghiệp Mặt khác, các ngân hàng sẽ tận dụng được thế mạnh chuyên môn và vốn đề kinh doanh. Tuy vậy, mô hình này cũng bộc lộ một số hạn chế như: không phát triển được thị trường cổ phiếu vì các ngân hàng có xu hướng bảo thủ và thích hoạt động cho vay hơn là bảo lãnh phát hành cổ phiếu, trái phiếu.
Đồng thời, các ngân hàng cũng dễ gây lũng loạn thị trường và các biến động thị trường chứng khoán nếu có, sẽ ảnh hưởng mạnh tới hoạt động kinh doanh tiền tệ của ngân hàng do không tách bạch giữa hai loại hình kinh doanh này. Mô hình công ty chuyên doanh: theo mô hình này, hoạt động của chuyên doanh chứng khoán sẽ do các công ty độc lập, chuyên môn hóa trong lĩnh vực chứng khoán đảm nhận, các ngân hàng không được tham gia kinh doanh chứng khoán. Mô hình này khắc phục được hạn chế của mô hình đa năng giảm rủi ro cho hệ thống ngân hàng, tạo điều kiện cho các CTCK chuyên môn hóa, thúc đẩy sự phát triển của thị trường. Ngày nay với sự phát triển của Thị trường Chứng khoán, để tận dụng thế mạnh của lĩnh vực tiền tệ và lĩnh vực chứng khoán, các quốc gia có xu hướng nới lỏng ngăn cách giữa hoạt động tiền tệ và chứng khoán, bằng cách cho phép hình thành mô hình công ty đa năng một phần, các ngân hàng thương mại thành lập công ty con để chuyên doanh chứng khoán.2 Đặc điểm của Công ty Chứng khoán Là một chủ thể kinh doanh, nên công ty chứng khoán có những đặc điểm tường đồng với các tổ chức và công ty khác nói chung.
Bên cạnh đó, CTCK cũng có những đặc điểm riêng biệt do đặc thù hoạt động trong lĩnh vực chứng khoán. Lê Liên Phương Lớp CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 6 Luận văn tốt nghiệp Phần lớn tài sản là tài sản tài chính. Tài sản của công ty chứng khoán phần lớn là tài sản tài chính, ngoài một phần nhỏ tài sản được dùng để đầu tư cơ sở vật chất thì phần lớn tài sản còn lại của công ty chứng khoán là chứng khoán. Những chứng khoán này hình thành chủ yếu từ hoạt động tự doanh và bảo lãnh phát hành.
Nét đặc trưng của các loại trài sản tài chính này là giái trị của chúng thường xuyên biến động trên thị trường. Sự biến động này tất yếu tạo ra rủi ro tiềm tàng trong hoạt động của công ty chứng khoán. Để giảm thiểu rui ro này, các chứng khoán tài sản của công ty phải có khả năng thanh khoản cao. Sản phẩm dễ bị bắt chước.
Sản phẩm của công ty chứng khoán là các sản phẩm dịch vụ tài chính. Đặc điểm của loại hình sản phẩm này là không có hình thái vật chất, mức độ chất xám cao, rất khó tạo ra sản phẩm mới tuy nhiên lại rất dễ bắt chước. Vì vậy để tồn tại và phát triển, các công ty chứng khoán phải không ngừng cái tiến dịch vụ, liên tục tạo ra sản phẩm mới cũng như học hỏi các đối thủ cạnh tranh để hoàn thiện nghiệp vụ, nâng cao chất lượng dịch vụ. Có khả năng xung đột lợi ích.
Trong lĩnh vực chứng khoán, lợi ích cá nhân của các nhân viên kinh doanh hoặc lợi ích của công ty chứng khoán có thể mâu thuẫn với lợi ích của khách hàng mà công ty chứng khoán cam kết phục vụ dẫn tới những xung đột lợi ích. Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, công ty có thể lợi dụng những đặc thù trong hoạt động của mình để trục lợi, gây thiệt hại cho khách hàng. Vì vậy cần áp dụng những nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp để ngăn chặn các xung đột lợi ích này. Mức độ chuyên môn hóa cao.
Các bộ phận của công ty chứng khoán như môi giới, tự doanh và bảo lãnh phát hành chứng khoán thường được tổ chức độc lập, không phụ thuộc Lê Liên Phương Lớp CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 7 Luận văn tốt nghiệp lẫn nhau và được chuyên môn hóa rất cao. Vì vậy mà việc quản lý các hoạt động của công ty là có sự phân cấp rõ rệt, các bộ phận có quyền độc lập trong quyết định. Là doanh nghiệp hoạt động có điều kiện. Do tầm quan trọng và sức ảnh hưởng của các công ty chứng khoán trên thị trường tài chính là rất lớn, nên ở tất cả các quốc gia trên thế giới đều pahir đặt ra những điều kiện đối với các doanh nghiệp muốn tham gia hoạt động trong lĩnh vực này.
Thông thường đó là những yêu cầu về mức vốn hoạt động, về cơ cấu vốn, về đội ngũ cán bộ ( kiến thức, trình độ chuyên môn, mức tín nhiệm, tính trung thực và có giấy phép hành nghề) và các quy định tối thiểu về cơ sở vật chất. Thêm vào đó, trong quá trình hoạt động, các công ty chứng khoán luôn chịu sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý Nhà nước.3 Nguyên tắc hoạt động của Công ty Chứng khoán Công ty Chứng khoán hoạt động theo 2 nhóm nguyên tắc cơ bản: nhóm nguyên tắc tài chính và nhóm nguyên tắc đạo đức. Nhóm nguyên tắc tài chính. Có năng lực tài chính (có đủ vốn theo quy định của pháp luật , cơ cấu vốn hợp lý) đảm bảo nguồn tài chính trong cam kết với khách hàng đủ năng lực tài chính để giải quyết những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình kinh doanh.
Cơ cấu tài sản hợp lý, có khả năng thanh khoản, có chất lượng tốt để thực hiện kinh doanh với hiệu quả cao. Thực hiện chế độ tài chính theo quy định của Nhà nước. Phải tách bạch tài sản của mình và tài sản của khách hàng, không được dùng vốn, tài sản của khách hàng để làm nguồn lực tài chính phục vụ kinh doanh của công ty. Lê Liên Phương Lớp CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 8 Luận văn tốt nghiệp Nhóm nguyên tắc đạo đức.
Công ty Chứng khoán phải hoạt động theo đúng duy định của pháp luật, chấp hành nghiêm các quy chế, tiêu chuẩn hành nghề liên quan. Kinh doanh có kỹ năng, tận tụy, có tinh thần trách nhiệm cao. Giao dịch trung thực công bằng, vì lợi ích của khách hàng, đặt lợi ích của khách hàng lên trên lợi ích của công ty. Trong trường hợp có sự xung đột giũa lợi ích của công ty với lợi ích của khách hàng phải ưu tiên lợi ích của khách hàng.
Cung cấp đầy đủ, chính xác các thông tin cần thiết cho khách hàng, bảo vệ tài sản của khách hàng, bí mật các thông tin về tài khoản của khách hàng trừ trường hợp khách hàng đồng ý bằng văn bản hoặc theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước. Không được sử dụng các lợi thế của mình làm tổn hại đến khách hàng và ảnh hưởng xấu đến hoạt động chung của thị trường, không được thực hiện các hoạt động có thể làm khách hàng và công chúng đầu tư hiểu nhầm về giá cả, giá trị và bản chất của chứng khoán. Không được làm các công việc có cam kết nhận hay trả những khoản thù lao ngoài khoản thu nhập thông thường. Nghiêm cấm thực hiện các giao dịch nội gián, các CTCK không được sử dụng các thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán cho chính mình, gây thiệt hại cho khách hàng.
Ở nhiều nước, CTCK phải đóng góp quỹ bảo vệ nhà đầu tư chứng khoán để bảo vệ lợi ích khách hàng trong trường hợp CTCK mất khả năng thanh toán.4 Các nghiệp vụ của Công ty chứng khoán Theo điều 60 của Luật Chứng khoán 2012: Các nghiệp vụ kinh doanh của Công ty Chứng khoán gồm: Lê Liên Phương Lớp CQ48/17.02 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính 9 Luận văn tốt nghiệp - Công ty Chứng khoán thực hiện một, một số hoặc toàn bộ nghiệp vụ kinh doanh sau: Môi giới chứng khoán. Tự doanh chứng khoán. Bảo lãnh phát hành chứng khoán. Tư vấn đầu tư chứng khoán.
- Công ty Chứng khoán chỉ được phép thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán khi thực hiện nghiệp vụ tự doanh chứng khoán. - Ngoài các nghiệp vụ kinh doanh tại khoản 1 Điều này, Công ty Chứng khoán được cung cấp nghiệp vụ tư vấn tài chính và các nghiệp vụ tài chính khác. Như vậy, Công ty Chứng khoán thường có 4 nghiệp vụ chủ yếu đó là: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán và tư vấn đầu tư chứng khoán.