phần mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về loại hình du lịch homestay và phát triển du lịch bền vững. Thực trạng phát triển loại hình du lịch homestay ở khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nƣớc Vân Long. Giải pháp nhằm phát triển loại hình du lịch homestay theo hƣớng bền vững tại khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nƣớc Vân Long.
5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ LOẠI HÌNH DU LỊCH HOMESTAY VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG 1. Khái niệm về loại hình du lịch homestay. Lịch sử hình thành và phát triển của loại hình du lịch homestay. Thuật ngữ homestay xuất hiện lần đầu tiên trong lĩnh vực giáo dục: “homestay” chỉ ngƣời từ nơi khác, vùng khác đến ở tại nhà ngƣời dân nơi mình đến học tập, tìm hiểu văn hóa, lối sống của vùng đất mới.[1] Năm 1970, du lịch homestay xuất phát từ du lịch làng bản.
Khi các điều kiện sinh hoạt, đi lại và hỗ trợ rất khó khăn, nhất là đối với khách tham quan, những lúc nhƣ vậy khách du lịch cần có nơi để nghỉ qua đêm, đồ ăn… và đã đƣợc ngƣời bản xứ tạo điều kiện giúp đỡ, cung cấp các dịch vụ. Lúc đó, khách du lịch có sự hỗ trợ của ngƣời dân bản xứ - đây là tiền đề cho sự phát triển loại hình du lịch homestay. Du lịch homestay phát triển mạnh ở nhiều nƣớc phát triển nhƣ Châu Úc, Châu Mỹ La Tinh vào năm 80 - 90 của thế kỷ trƣớc và sau đó phát triển sang các nƣớc châu Á: Indonesia, Philippin, Thái Lan. Du lịch homestay ở Việt Nam xuất hiện từ những năm 1990 khi nƣớc ta mở cửa thu hút du khách quốc tế và loại hình du lịch này dần phát triển tại một số địa phƣơng ở nƣớc ta.
Ở Mai Châu (Hòa Bình) bắt đầu khai thác loại hình du lịch homestay từ năm 1996.Homestay cũng đã đƣợc khai thác ở cù lao An Bình (Vĩnh Long) kể từ năm 2001…. Năm 2006 du lịch homestay tại Việt Nam bắt đầu trở thành một loại hình du lịch thu hút khách du lịch tham gia và mang lại lợi ích kinh tế khá cao cho ngành du lịch nƣớc nhà. 6 Theo điều tra của Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên thế giới - đơn vị tài trợ cho dự án phát triển du lịch bền vững tại Sa Pa, thì hơn 70% số khách quốc tế đến Sa Pa có nhu cầu du lịch "homestay". Khái niệm du lịch homestay.
Du lịch homestay là một khái niệm khá mới không chỉ tại Việt Nam mà trên thế giới. Khái niệm này vẫn đang trong quá trình tranh luận để đi đến thống nhất vì nó đã và đang đƣợc hiểu dƣới nhiều góc độ khác nhau và nghiên cứu với nhiều tên gọi khác nhau nhƣ “du lịch nghỉ tại gia” hay “du lịch ở nhà dân”. Trong lĩnh vực du lịch, homestay không chỉ là một phƣơng thức lƣu trú mà đã phát triển thành một loại hình du lịch. Loại hình du lịch homestay nghĩa là mục đích chính trong chuyến đi của khách du lịch là đƣợc ở nhà dân bản địa để thông qua đó tìm hiểu, khám phá những nét văn hóa độc đáo, đặc sắc của địa phƣơng.
Nhà dân không chỉ là cơ sở lƣu trú mà trở thành một tài nguyên du lịch nhân văn hấp dẫn và độc đáo. Ở một số nƣớc mà loại hình du lịch homestay tƣơng đối phát triển nhƣ Thái Lan, du lịch homestay đƣợc hiểu: “Là du lịch cộng đồng, dành cho các đối tượng khách thích được trải nghiệm cuộc sống cùng với các hộ gia đình tại nhà của họ, nhằm tìm hiểu về cộng đồng và phong cách sống của người dân địa phương cũng như nâng cao hiểu biết về điều kiện tự nhiên và những nét độc sắc thông qua các hộ gia đình đó”. Theo ông Haji Sahariman Hamdan - Chủ tịch Hiệp hội homestay Malaysia: “Homestay là loại hình du lịch mà du khách sẽ được ở và sinh hoạt chung nhà với người dân bản xứ như thành viên trong gia đình để khám phá phong cách sống của người dân, trải nghiệm cuộc sống thường ngày của họ để biết được văn hóa của người dân ở đó” Bên cạnh đó tại Việt Nam loại hình du lịch này cũng dần phát triển và cũng đã có một số tác giả đƣa ra cách hiểu của mình về du lịch homestay: 7 Theo tác giả Vũ Lê Minh[2]: “Homestay là hình thức du lịch bền vững, quảng bá văn hóa, con người và cảnh đẹp một cách chân thật, rút ngắn khoảng cách giữa khách du lịch với cư dân bản địa. Du lịch homestay đặc biệt phù hợp với quốc gia đa văn hóa như Việt Nam.
Khái niệm phát triển du lịch bền vững. Tổ chức Du lịch thế giới UNWTO đƣa ra quan điểm về du lịch bền vững tại Hội nghị về Môi trƣờng và phát triển của Liên hợp quốc tại Rio de Janeiro năm 1992: “Du lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng các nhu cầu hiện tại của khách du lịch và ngƣời dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tƣơng lai”. Hội đồng Du lịch và lữ hành quốc tế - WTTC, 1996: “Du lịch bền vững là việc đáp ứng các nhu cầu hiện tại của du khách và vùng du lịch mà vẫn đảm bảo những khả năng đáp ứng nhu cầu cho các thế hệ du lịch tƣơng lai.” Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế - IUCN, 1996: “ Du lịch bền vững là du lịch mà giảm thiểu các chi phí nâng cao tối đa các lợi ích của du lịch cho môi trƣờng tự nhiên và cộng đồng địa phƣơng và có thể đƣợc thực hiện lâu dài nhƣng không ảnh hƣởng xấu đến nguồn lợi mà nó phụ thuộc. Ý nghĩa của việc phát triển du lịch theo hướng bền vững.
Sử dụng tài nguyên một cách bền vững [2] Vũ Lê Minh - tác giả đƣa ra cách hiểu của mình trong bài viết: “du lịch homestay hút giới trẻ” - báo VietNamnet.vn 8 Việc bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên thiên nhiên, nhân văn là yếu tố cần thiết, nó sẽ khiến cho việc kinh doanh du lịch phát triển lâu dài. Đế đảm bảo những yếu tố đó thì du lịch bền vững góp phần ngăn chặn sự tác động của du lịch tới các nguồn tài nguyên tự nhiên và nhân văn. Đồng thời nghiên cứu, xây dựng sức chứa mới cho các điểm tham quan và đặt ra các nguyên tắc phòng ngừa, phát triển du lịch thích hợp với khả năng của địa phƣơng về quy mô, số lƣợng và loại khách du lịch. Bảo tồn tính đa dạng của tài nguyên, môi trƣờng.
Tính chất của du lịch bền vững là khai thác các nguồn tài nguyên phục vụ du lịch nhƣng vẫn duy trì và phát triển tính đa dạng của các loại tài nguyên đó, không chỉ đƣợc bảo tồn mà còn tạo sức hấp dẫn du lịch bởi sự đa dạng của tài nguyên. Nơi nào có tính đa dạng cao về thiên nhiên, văn hóa và xã hội thì nơi đó sẽ có khả năng cạnh tranh cao về du lịch, đảm bảo cho sự phát triển du lịch. Du lịch phát triển theo hƣớng bền vững đảm bảo nhịp độ, quy mô và loại hình phát triển để bảo vệ tính đa dạng của văn hóa bản địa của các cộng đồng hơn làm tổn hại chúng. Cụ thể nhƣ không khuyến khích du lịch đến với những môi trƣờng mong manh, dễ tổn hại đến tính đa dạng của thiên nhiên văn hóa và xã hội của nơi đến.
Giám sát tác động của các hoạt động du lịch đối với động, thực vật. Bên cạnh đó ngăn ngừa sự thay thế các ngành nghề truyền thống lâu đời bằng chuyên môn phục vụ du lịch.Đồng thời chia sẻ những lợi ích thu đƣợc góp phần vào việc bảo tồn tính đa dạng thiên nhiên, sinh thái, đa dạng văn hóa và xã hội. Nâng cao trách nhiệm bảo vệ môi trƣờng đối với khách du lịch. Du lịch phát triển theo hƣớng bền vững hƣớng đến mục tiêu không chỉ làm thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch mà thông qua các chƣơng trình du lịch còn nâng cao nhận thức, ý thức của du khách bằng việc cung cấp cho họ những thông tin đầy đủ, hƣớng dẫn những điều nên làm cũng nhƣ những điều không nên làm.
Điều này sẽ góp phần giảm những tác động tiêu cực từ hoạt động du lịch, tiến hành các hoạt động du lịch một cách có trách nhiệm. 9 Đảm bảo phúc lợi xã hội và thu nhập cho cộng đồng địa phƣơng. Cƣ dân địa phƣơng với truyền thống văn hóa của họ là những nhân tố quan trọng thu hút khách du lịch tới điểm du lịch. Để du lịch phát triển bền vững thì lợi ích từ hoạt động du lịch một mặt phải quay lại bảo vệ môi trƣờng, cải thiện đời sống ngƣời dân địa phƣơng.
Đảm bảo thu nhập cho ngƣời dân địa phƣơng bằng cách sử dụng các nguồn lực địa phƣơng, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phƣơng vào hoạt động du lịch. Điều này khắc phục đƣợc tình trạng ngƣời dân khai thác cạn kiệt tài nguyên để phục vụ mục đích kinh tế. Bởi khi cộng đồng địa phƣơng tham gia vào hoạt động du lịch thì sẽ tạo ra những điều kiện đặc biệt thuận lợi cho du lịch. Bên cạnh đó họ sẽ có trách nhiệm chính với tài nguyên và môi trƣờng nơi mình sinh sống.
Từ đó sẽ tạ ra khả năng phát triển lâu dài của du lịch Chính vì vậy chia sẻ lợi ích với cộng đồng địa phƣơng nhằm đảm bảo phúc lợi xã hội và thu nhập cho cộng đồng địa phƣơng là một nguyên tắc quan trọng trong phát triển du lịch theo hƣớng bền vững. Đặc điểm, ý nghĩa của loại hình du lịch homestay. Đặc điểm của loại hình du lịch homestay. - Du lịch homestay phát triển dựa trên những giá trị hấp dẫn của thiên nhiên và đặc biệt là văn hóa bản địa.
Homestay là hình thức du lịch mà khách du lịch sẽ cùng ăn, cùng ở và sinh hoạt cùng với gia đình chủ nhà. Bản sắc văn hóa của mỗi vùng đất luôn là những ẩn số hấp dẫn, trở thành động cơ để khách du lịch đến tìm hiểu, khám phá. Đó là những nét văn hóa độc đáo của các tộc ngƣời nhƣ phƣơng thức sản xuất, kiến trúc nhà ở, trang phục, lễ hội, lối sống, phong tục tập quán…. - Phƣơng thức lƣu trú: Ở nhà dân (homestay) là đặc trƣng loại hình và cũng là điểm hấp dẫn nổi trội và mục tiêu cơ bản của mỗi chƣơng trình du lịch theo loại hình này.