Luận văn thạc sĩ một số giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại khu du lịch sinh thái tràng an tỉnh ninh bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại khu du lịch sinh thái tràng an tỉnh ninh bình, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lê Thanh Tú
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Xuân Dũng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Du lịch
• Đề tài: Một Số Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Khu Du Lịch Sinh Thái Tràng An Tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Những đóng góp của đề tài
• 1.7. Bố cục của luận văn
• 2. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ DU LỊCH CỘNG ĐỒNG VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG
• 2.1. Du lịch sinh thái
• 2.2. Cộng đồng địa phương
• 2.3. Du lịch cộng đồng
• 2.4. Các điều kiện phát triển du lịch cộng đồng
• 2.5. Các yếu tố quyết định sự thành công của du lịch cộng đồng
• 2.6. Một số kinh nghiệm khai thác tài nguyên dựa vào cộng đồng
• 2.6.1. Trên thế giới
• 2.6.2. Mô hình du lịch dựa vào cộng đồng ở Ventanilla
• 2.6.3. Mô hình phát triển DLCĐ tại VQG Gunung Halimun (Indonesia)
• 2.6.4. Tại Việt Nam
• 2.6.4.1. Mô hình du lịch cộng đồng Bản Hồ - Sapa
• 2.6.4.2. Mô hình phát triển du lịch cộng đồng tại bản Lác, Mai Châu, Hòa Bình
• 2.7. Bài học kinh nghiệm từ các mô hình phát triển DLCĐ ở các nước trên thế giới và ở Việt Nam cần học tập
• 2.8. Tiểu kết chương 1
• 3. TIỀM NĂNG VÀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI KHU DU LỊCH SINH THÁI TRÀNG AN
• 3.1. Tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại Khu du lịch sinh thái Tràng An
• 3.1.1. Giới thiệu khái quát về khu du lịch Tràng An
• 3.1.2. Các điều kiện phát triển du lịch cộng đồng
• 3.1.2.1. Tài nguyên du lịch
• 3.1.2.2. Cộng đồng dân cư
• 3.1.2.3. Chính sách địa phương
• 3.1.2.4. Khả năng cung ứng dịch vụ cơ bản
• 3.1.2.5. Khả năng tiếp cận điểm du lịch
• 3.2. Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại khu du lịch Tràng An
• 3.2.1. Các loại hình du lịch tại khu du lịch Tràng An
• 3.2.2. Hiện trạng khai thác các tuyến tham quan
• 3.2.3. Khách du lịch và doanh thu
• 3.2.3.1. Khách du lịch
• 3.2.3.2. Doanh thu du lịch
• 3.2.4. Đánh giá mức độ đảm bảo các nguyên tắc của DLCĐ
• 3.2.5. Vai trò CĐĐP đối với phát triển du lịch Tràng An
• 3.2.6. Thực trạng tham gia của cộng đồng
• 3.2.7. Chia sẻ lợi ích du lịch cho cộng đồng địa phương
• 3.2.8. Những hạn chế còn tồn tại ở Tràng An
• 3.3. Tiểu kết chương 2
• 4. MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI KHU DU LỊCH SINH THÁI TRÀNG AN
• 4.1. Nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách
• 4.2. Nhóm giải pháp về bảo vệ tài nguyên và môi trường du lịch
• 4.3. Giải pháp đào tạo phát triển nguồn nhân lực phục vụ du lịch
• 4.4. Nhóm giải pháp hỗ trợ cộng đồng địa phương
• 4.5. Nhóm giải pháp về nâng cao nhận thức xã hội về du lịch
• 4.6. Giải pháp đầu tư, xây dựng cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch
• 4.7. Về công tác quy hoạch
• 4.8. Về công tác xây dựng. Đẩy mạnh hoạt động quảng bá, tiếp thị du lịch
• 4.9. Xây dựng các chương trình du lịch (tour) đến Tràng An
• 4.10. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển du lịch cộng đồng Tràng An Ninh Bình

Khu du lịch sinh thái Tràng An, Ninh Bình, nổi bật với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và giá trị văn hóa đặc sắc, đang trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách trong và ngoài nước. Du lịch cộng đồng tại đây không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho người dân địa phương mà còn góp phần bảo tồn văn hóa và môi trường. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao vai trò của cộng đồng trong hoạt động du lịch.

1.1. Đặc điểm nổi bật của khu du lịch Tràng An

Khu du lịch Tràng An được UNESCO công nhận là Di sản thế giới với hệ thống núi đá vôi và hang động phong phú. Nơi đây không chỉ thu hút khách du lịch bởi vẻ đẹp tự nhiên mà còn bởi các giá trị văn hóa lịch sử độc đáo.

1.2. Vai trò của cộng đồng trong phát triển du lịch

Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển du lịch bền vững. Họ không chỉ là người cung cấp dịch vụ mà còn là những người bảo tồn văn hóa và môi trường sống của khu vực.

II. Thách thức trong phát triển du lịch cộng đồng Tràng An

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng du lịch cộng đồng tại Tràng An vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu cơ chế chính sách hỗ trợ, sự tham gia của cộng đồng còn hạn chế, và việc bảo tồn văn hóa chưa được chú trọng đúng mức đang cản trở sự phát triển của loại hình du lịch này.

2.1. Thiếu cơ chế chính sách hỗ trợ

Hiện tại, chính quyền địa phương chưa có những chính sách cụ thể để hỗ trợ người dân tham gia vào hoạt động du lịch, dẫn đến việc phát triển du lịch cộng đồng còn manh mún và thiếu tổ chức.

2.2. Sự tham gia của cộng đồng còn hạn chế

Nhiều người dân địa phương chưa nhận thức được lợi ích từ du lịch cộng đồng, dẫn đến việc họ không tích cực tham gia vào các hoạt động du lịch, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của khu vực.

III. Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng Tràng An hiệu quả

Để phát triển du lịch cộng đồng tại Tràng An, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng mà còn tạo ra các sản phẩm du lịch hấp dẫn, thu hút khách du lịch.

3.1. Tăng cường đào tạo nguồn nhân lực

Đào tạo kỹ năng cho người dân địa phương về dịch vụ du lịch, từ hướng dẫn viên đến quản lý cơ sở lưu trú, sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và trải nghiệm của du khách.

3.2. Phát triển sản phẩm du lịch độc đáo

Cần xây dựng các tour du lịch kết hợp giữa khám phá thiên nhiên và trải nghiệm văn hóa địa phương, từ đó tạo ra những sản phẩm du lịch độc đáo và hấp dẫn cho du khách.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Tràng An

Nghiên cứu thực tiễn tại Tràng An cho thấy rằng việc phát triển du lịch cộng đồng không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn văn hóa và môi trường. Các mô hình du lịch cộng đồng thành công tại một số địa phương có thể được áp dụng tại Tràng An.

4.1. Mô hình du lịch cộng đồng thành công

Một số mô hình du lịch cộng đồng tại Việt Nam như Bản Hồ - Sapa hay Bản Lác - Mai Châu đã cho thấy hiệu quả trong việc phát triển du lịch bền vững, có thể làm gương cho Tràng An.

4.2. Đánh giá tác động của du lịch cộng đồng

Các nghiên cứu cho thấy rằng du lịch cộng đồng đã giúp nâng cao thu nhập cho người dân địa phương, đồng thời tạo ra ý thức bảo vệ môi trường và văn hóa trong cộng đồng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của du lịch cộng đồng Tràng An

Du lịch cộng đồng tại Tràng An có tiềm năng lớn để phát triển, nhưng cần có sự đầu tư và hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng như sự tham gia tích cực của cộng đồng. Với những giải pháp đúng đắn, Tràng An có thể trở thành một điểm đến du lịch cộng đồng nổi bật tại Việt Nam.

5.1. Tương lai của du lịch cộng đồng tại Tràng An

Với sự phát triển bền vững, du lịch cộng đồng tại Tràng An có thể trở thành một mô hình mẫu cho các khu du lịch khác trong cả nước, góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

5.2. Khuyến nghị cho các bên liên quan

Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng để xây dựng một chiến lược phát triển du lịch cộng đồng hiệu quả, đảm bảo lợi ích cho tất cả các bên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu du lịch sinh thái Tràng An, tỉnh Ninh Bình, với diện tích 2.168 ha, là một trong những điểm đến nổi bật của du lịch Việt Nam, được UNESCO công nhận là Di sản hỗn hợp về văn hóa và thiên nhiên thế giới. Nằm cách Hà Nội khoảng 90 km, Tràng An sở hữu cảnh quan núi đá vôi dạng tháp độc đáo, hệ thống hang động xuyên thủy và giá trị văn hóa lịch sử phong phú, thu hút lượng khách du lịch ngày càng tăng. Giai đoạn 2011-2014, lượng khách đến Tràng An tăng trưởng ổn định, góp phần nâng cao doanh thu du lịch địa phương. Tuy nhiên, phát triển du lịch cộng đồng (DLCĐ) tại đây còn nhiều hạn chế như sự tham gia của cộng đồng địa phương chưa hiệu quả, cơ chế chính sách chưa hoàn thiện, và các sản phẩm du lịch chưa đa dạng, mang tính tự phát.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển DLCĐ tại hai xã Trường Yên và Ninh Xuân thuộc khu du lịch Tràng An, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững, nâng cao thu nhập cho cộng đồng, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa bản địa. Nghiên cứu tập trung trong phạm vi thời gian từ 2005 đến 2015, với khảo sát thực địa vào tháng 5/2015, nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu cụ thể phục vụ hoạch định chính sách và phát triển du lịch địa phương. Việc phát triển DLCĐ tại Tràng An không chỉ góp phần thúc đẩy kinh tế xã hội mà còn bảo vệ môi trường, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, tạo nên mô hình du lịch bền vững có giá trị tham khảo cho các khu du lịch sinh thái khác.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết phát triển du lịch cộng đồng và lý thuyết phát triển bền vững. Lý thuyết phát triển du lịch cộng đồng nhấn mạnh vai trò chủ thể của cộng đồng địa phương trong tổ chức, quản lý và hưởng lợi từ hoạt động du lịch, đồng thời bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và văn hóa. Lý thuyết phát triển bền vững tập trung vào cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và phát huy giá trị văn hóa xã hội.

Mô hình nghiên cứu bao gồm các khái niệm chính:

• Du lịch cộng đồng (Community-based tourism): Du lịch do cộng đồng địa phương làm chủ, tham gia trực tiếp vào các hoạt động du lịch và hưởng lợi kinh tế.
• Du lịch sinh thái (Ecotourism): Hình thức du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bảo tồn môi trường và văn hóa địa phương.
• Cộng đồng địa phương (Local community): Nhóm dân cư sinh sống lâu đời trên một lãnh thổ nhất định, có sự gắn kết về văn hóa, kinh tế và xã hội.
• Quản lý tài nguyên bền vững: Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, văn hóa nhằm duy trì giá trị lâu dài cho cộng đồng và du lịch.
• Tham gia cộng đồng: Mức độ và hình thức tham gia của cộng đồng trong các hoạt động du lịch, từ cung cấp dịch vụ đến quản lý và hoạch định chính sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác.

• Nguồn dữ liệu:

  • Tài liệu thứ cấp: Các báo cáo, công trình nghiên cứu, văn bản pháp luật liên quan đến du lịch cộng đồng và phát triển du lịch tại Tràng An.
  • Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa tại hai xã Trường Yên và Ninh Xuân, thu thập thông tin từ cộng đồng địa phương và khách du lịch.

• Phương pháp thu thập dữ liệu:

  • Khảo sát xã hội học bằng bảng hỏi với 220 khách du lịch và 100 người dân địa phương tham gia.
  • Phỏng vấn chuyên gia, cán bộ quản lý du lịch và chính quyền địa phương.
  • Quan sát thực địa, ghi chép và thu thập tư liệu hình ảnh.

• Phương pháp phân tích:

  • Phân tích thống kê mô tả các số liệu thu thập được về thái độ, mức độ tham gia, thu nhập và dịch vụ du lịch.
  • So sánh các chỉ số phát triển du lịch cộng đồng giữa hai xã và với các mô hình du lịch cộng đồng trong nước và quốc tế.
  • Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của du lịch cộng đồng dựa trên các tiêu chí về tài nguyên, chính sách, cơ sở hạ tầng và nhận thức cộng đồng.

• Timeline nghiên cứu:

  • Thu thập tài liệu và khảo sát sơ bộ: 2013-2014.
  • Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu chính thức: Tháng 5/2015.
  • Phân tích dữ liệu và hoàn thiện luận văn: 2015-2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tiềm năng du lịch cộng đồng tại Tràng An rất lớn:
   Khu du lịch có đa dạng tài nguyên thiên nhiên và văn hóa, với hơn 30 thung nước, hệ thống hang động đá vôi độc đáo, cùng nhiều di tích lịch sử văn hóa như cố đô Hoa Lư, đền vua Đinh, đền vua Lê. Khí hậu thuận lợi với nhiệt độ trung bình 24,2°C và lượng mưa trung bình năm 1.950 mm tạo điều kiện cho du lịch quanh năm.

2. Tham gia của cộng đồng địa phương còn hạn chế:
   Theo khảo sát, 80,74% lao động địa phương tham gia hoạt động du lịch là chèo đò, 12,2% bán hàng, trong khi chỉ 0,13% tham gia quản lý nhà nghỉ. Thái độ thân thiện của người dân được khách nội địa đánh giá cao (36,6% rất thân thiện), nhưng khách quốc tế chỉ đánh giá 21,4% rất thân thiện, chủ yếu do hạn chế về ngoại ngữ.

3. Cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch chưa đáp ứng đầy đủ:
   Hệ thống nhà vệ sinh công cộng còn thiếu và chưa vệ sinh tốt, thùng rác chưa được bố trí hợp lý tại các điểm tham quan. Hệ thống cấp điện, nước và thông tin liên lạc đang được cải thiện nhưng vẫn còn nhiều điểm yếu, đặc biệt tỷ lệ sử dụng internet tại hộ gia đình ở xã Ninh Xuân còn thấp.

4. Chính sách và công tác đào tạo chưa đồng bộ:
   Tỉnh Ninh Bình đã tổ chức nhiều lớp đào tạo kỹ năng làm du lịch cho cộng đồng, tuy nhiên việc hỗ trợ về vốn vay, chính sách ưu đãi cho người dân làm du lịch cộng đồng còn hạn chế. Các hoạt động quảng bá du lịch đã được đẩy mạnh với hơn 47 bài viết và nhiều phóng sự truyền hình, góp phần nâng cao nhận thức và thu hút khách.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại Tràng An là rất lớn, phù hợp với xu hướng phát triển du lịch bền vững trên thế giới. Tuy nhiên, sự tham gia của cộng đồng địa phương còn mang tính tự phát, thiếu tổ chức và chưa được hưởng lợi đầy đủ từ hoạt động du lịch. Điều này tương đồng với các nghiên cứu về du lịch cộng đồng tại các khu vực khác ở Việt Nam và quốc tế, nơi mà vai trò của cộng đồng thường bị hạn chế do thiếu chính sách hỗ trợ và đào tạo bài bản.

Việc cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm của du khách, làm giảm thời gian lưu trú và chi tiêu tại địa phương. So với các mô hình thành công như Ventanilla (Mexico) hay bản Hồ (Sapa), Tràng An cần tăng cường liên kết giữa cộng đồng, chính quyền và các tổ chức hỗ trợ để xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng, nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo vệ tài nguyên.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố lao động địa phương theo hoạt động du lịch, bảng đánh giá thái độ của khách du lịch đối với cộng đồng, và biểu đồ so sánh doanh thu du lịch qua các năm. Các bảng biểu này giúp minh họa rõ nét những điểm mạnh và hạn chế, từ đó làm cơ sở cho đề xuất giải pháp phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cộng đồng địa phương:
   Tổ chức các khóa đào tạo kỹ năng ngoại ngữ, kỹ năng phục vụ khách du lịch, quản lý dịch vụ du lịch cộng đồng. Mục tiêu nâng tỷ lệ người dân có kỹ năng phục vụ du lịch lên 60% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với các tổ chức phi chính phủ.

2. Phát triển cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch:
   Đầu tư xây dựng thêm nhà vệ sinh công cộng, hệ thống thùng rác tại các điểm tham quan, cải thiện hệ thống cấp nước sạch và điện. Mục tiêu hoàn thiện cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh Ninh Bình và các nhà đầu tư.

3. Xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính và pháp lý cho cộng đồng:
   Ban hành các chính sách ưu đãi về vay vốn lãi suất thấp, hỗ trợ kỹ thuật và pháp lý cho người dân tham gia phát triển du lịch cộng đồng. Mục tiêu tăng số hộ dân tham gia du lịch lên 30% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Ngân hàng chính sách xã hội.

4. Đẩy mạnh công tác quảng bá, xúc tiến du lịch:
   Phát triển các chương trình du lịch đặc trưng, kết nối Tràng An với các điểm du lịch lân cận như Tam Cốc, Bích Động, Vườn quốc gia Cúc Phương. Tăng cường truyền thông trên các kênh truyền hình, mạng xã hội và tổ chức sự kiện du lịch hàng năm. Mục tiêu tăng lượng khách quốc tế lên 20% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Du lịch, các doanh nghiệp lữ hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý du lịch địa phương:
   Giúp hiểu rõ thực trạng, tiềm năng và các giải pháp phát triển du lịch cộng đồng, từ đó xây dựng chính sách phù hợp và hiệu quả.

2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành du lịch:
   Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch cộng đồng, làm tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu và luận văn liên quan.

3. Doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư:
   Hiểu rõ về tiềm năng và nhu cầu phát triển sản phẩm du lịch tại Tràng An, từ đó có chiến lược đầu tư và khai thác hiệu quả.

4. Cộng đồng địa phương và các tổ chức phi chính phủ:
   Nắm bắt các giải pháp nâng cao năng lực, tham gia quản lý và hưởng lợi từ hoạt động du lịch, góp phần bảo tồn tài nguyên và văn hóa.

Câu hỏi thường gặp

1. Du lịch cộng đồng là gì và tại sao nó quan trọng ở Tràng An?
   Du lịch cộng đồng là hình thức du lịch do cộng đồng địa phương làm chủ, tham gia trực tiếp và hưởng lợi. Ở Tràng An, nó giúp bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, văn hóa và nâng cao thu nhập cho người dân.

2. Hiện trạng tham gia của cộng đồng địa phương trong du lịch Tràng An ra sao?
   Khoảng 80% lao động địa phương tham gia chèo đò, 12% bán hàng, còn lại rất ít người tham gia quản lý dịch vụ lưu trú. Thái độ thân thiện được đánh giá cao nhưng còn hạn chế về ngoại ngữ.

3. Những khó khăn chính trong phát triển du lịch cộng đồng tại Tràng An là gì?
   Bao gồm cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện, chính sách hỗ trợ chưa đầy đủ, thiếu đào tạo kỹ năng cho cộng đồng và sản phẩm du lịch chưa đa dạng.

4. Các giải pháp đề xuất nhằm phát triển du lịch cộng đồng tại Tràng An là gì?
   Tăng cường đào tạo, cải thiện cơ sở hạ tầng, xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính, đẩy mạnh quảng bá và phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng.

5. Làm thế nào để cộng đồng địa phương có thể hưởng lợi nhiều hơn từ du lịch?
   Bằng cách tham gia quản lý, cung cấp dịch vụ, được đào tạo nâng cao kỹ năng và được hỗ trợ về vốn cũng như pháp lý để phát triển kinh doanh du lịch.

Kết luận

• Tràng An sở hữu tiềm năng du lịch cộng đồng lớn với tài nguyên thiên nhiên và văn hóa đặc sắc, khí hậu thuận lợi cho du lịch quanh năm.
• Tham gia của cộng đồng địa phương trong du lịch còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào các hoạt động thủ công như chèo đò và bán hàng.
• Cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, ảnh hưởng đến trải nghiệm khách và phát triển bền vững.
• Cần có chính sách hỗ trợ toàn diện, đào tạo nâng cao năng lực cộng đồng và đẩy mạnh quảng bá để phát triển du lịch cộng đồng hiệu quả.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao vai trò cộng đồng, bảo tồn tài nguyên và phát triển kinh tế địa phương trong giai đoạn 2016-2020.

Để góp phần phát triển du lịch cộng đồng bền vững tại Tràng An, các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng địa phương cần phối hợp chặt chẽ, triển khai các giải pháp đề xuất và tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi, nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch. Hành động ngay hôm nay sẽ tạo nền tảng vững chắc cho tương lai phát triển du lịch sinh thái và cộng đồng tại Ninh Bình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận về du lịch cộng đồng và một số kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng. Chương 2: Tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại Khu du lịch sinh thái Tràng An. Chương 3: Một số giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại Khu du lịch sinh thái Tràng An. 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ DU LỊCH CỘNG ĐỒNG VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 1. Du lịch sinh thái Hiện nay, DLST ngày càng nhận đƣợc nhiều sự quan tâm của cộng đồng bởi tính gần gũi, bảo vệ tài sản vốn có của tự nhiên và cƣ dân địa phƣơng đã sinh sống nhiều đời. Nó góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế - XH. Thúc đẩy và nâng cao ý thức bảo vệ tài nguyên môi trƣờng của các tầng lớp trong xã hội.

Đặc biệt là trong hoàn cảnh nền kinh tế toàn cầu nhƣ hiện nay với tốc độ khai thác tài nguyên nhanh chóng, dần phá hủy sự cân bằng sinh thái tại các khu vực của thế giới. Nhƣ đã trình bày tại phần lịch sử nghiên cứu, có khá nhiều khái niệm khác nhau về DLST. Tuy nhiên có thể thấy rằng tất cả các khái niệm đều quan tâm tới thiên nhiên và môi trƣờng, trách nhiệm với xã hội và cộng đồng - bảo vệ thiên nhiên. Các yếu tố này là trọng tâm của hoạt động du lịch sinh thái đƣợc diễn ra trong luận văn này.

Theo Điều 4, Luật du lịch Việt Nam năm 2005 đã đƣa ra khái niệm: “Du lịch sinh thái là hình thức du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hoá địa phương với sự tham gia của cộng đồng nhằm phát triển bền vững” [12, tr. Cộng đồng Cộng đồng là một khái niệm về tổ chức xã hội đã đƣợc nhiều nhà nghiên cứu đƣa ra trong các công trình khoa học với nhiều ngữ nghĩa khác nhau. Theo từ điển bách khoa Việt Nam: Cộng đồng đƣợc hiểu là “Một tập đoàn người rộng lớn, có những dấu hiệu chung về thành phần giai cấp, về nghề nghiệp, về địa điểm sinh tụ và cư trú. Cũng có những cộng đồng xã hội bao gồm một dòng giống, một sắc tộc, một dân tộc”.601] 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo Sue BeeTon trong cuốn “Commumnity Development through Tourism”: “Cộng đồng có nguồn gốc từ Latin, mà đề cập đến tinh thần rất cộng đồng, hoặc một cộng đồng không có cấu trúc bên trong mà mọi ngƣời đều bình đẳng”.

“Hoặc cộng đồng là một nhóm ngƣời có cùng một tín ngƣỡng, cùng sống trong một thời gian và một không gian nhất định”.3 – 4] Theo Bùi Thị Hải Yến trong cuốn “Du lịch cộng đồng”: “Cộng đồng được hiểu là một nhóm dân cư cùng sinh sống trên một lãnh thổ nhất định được gọi tên như: Làng, xã, huyện, thị xã, tỉnh, thành phố, quốc gia… có những dấu hiệu chung về thành phần giai cấp, truyền thống văn hóa, đặc điểm kinh tế - xã hội”.33] Theo Võ Quế trong cuốn “Du lịch cộng đồng lý thuyết và vận dụng tập 1”: “Khái niệm cộng đồng được cho là một khái niệm có nhiều tuyến nghĩa. Trong tuyến nghĩa khoa học xã hội bao gồm: Các thực tế xã hội có cơ cấu tổ chức chặt chẽ hoặc không chặt chẽ, tồn tại trong một không gian địa lý nhất định”. [19, tr15] Từ khái niệm cộng đồng đƣợc nhiều tác giả đƣa ra và các đặc điểm chung của cộng đồng, cộng đồng có thể đƣợc hiểu là: “một nhóm dân cư, một tập đoàn người rộng lớn cùng sinh sống trên một lãnh thổ nhất định được gọi tên như: Làng(bản, buôn, sóc), xã(phường, thị trấn), huyện(thị xã), tỉnh(thành phố), quốc gia, tộc người… có những dấu hiệu chung về tôn giáo, thành phần giai cấp, về các mối quan tâm, truyền thống văn hóa, về kinh tế xã hội”. Cộng đồng địa phương - Theo Bùi Thị Hải Yến trong cuốn “Du lịch cộng đồng”: “CĐĐP là một nhóm dân cư cùng sinh sống trên một lãnh thổ nhất định được gọi tên như các đơn vị làng (bản, buôn, thôn, sóc), xã, huyện, tỉnh (thành phố) nhất định qua nhiều thế hệ và có những đặc điểm chung về các giá trị văn hóa truyền thống, bảo tồn, sử dụng chung các nguồn tài nguyên môi trường, có cùng mối 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quan tâm về kinh tế - xã hội, có sự gắn kết về huyết thống, tình cảm và có sự chia sẻ nguồn lợi và trách nhiệm trong cộng đồng”.33] Vậy, CĐĐP có thể đƣợc hiểu là “một nhóm dân cư hoặc một tập đoàn người rộng lớn cùng sinh sống trên một lãnh thổ nhất định được gọi tên như làng (bản, thôn, buôn, sóc), xã (phường, thị trấn), huyện (thị xã), tỉnh (thành phố), qua nhiều thế hệ, có sự gắn kết về truyền thống, tình cảm, có quyền lợi và nghĩa vụ trong việc bảo tồn, phát triển, sử dụng các nguồn tài nguyên ở địa phương, có các dấu hiệu chung về tôn giáo, tín ngưỡng, kinh tế - xã hội, truyền thống văn hóa”.

Du lịch cộng đồng Thuật ngữ “Du lịch cộng đồng” (Community-based tourism) bắt nguồn từ loại hình du lịch làng bản, xuất hiện vào những năm 1970, khi một số khách du lịch muốn tham quan các làng bản và tìm hiểu văn hóa kết hợp với khám phá tự nhiên. Thông thƣờng các hoạt động du lịch này thƣờng đƣợc tổ chức ở những khu vực rừng núi còn mang tính tự nhiên hoang dã, có hệ sinh thái đa dạng… nhƣng còn hẻo lánh, thƣa thớt dân cƣ. Điều này dẫn đến việc khách du lịch gặp khó khăn rất nhiều về vấn đề giao thông, điều kiện sinh hoạt, thông tin hay các điều kiện hỗ trợ cho hoạt động du lịch khác. Khi đó, khách du lịch cần sự hỗ trợ của ngƣời dân bản xứ: dẫn đƣờng, cung cấp đồ ăn, chỗ ngủ… Khách du lịch đã đƣa ra cách gọi đầu tiên đó là “những chuyến du lịch có sự hỗ trợ của ngƣời dân bản xứ”.

Đó chính là tiền đề cho khái niệm du lịch cộng đồng sau này Khi nghiên cứu về du lịch cộng đồng, các tác giả chƣa có sự thống nhất. Cũng nhƣ khái niệm DLST, mỗi tác giả có cách tiếp cận riêng. Nicole Hausle và Wolfgang Strasdas cho rằng: “DLCĐ là một loại hình du lịch trong đó chủ yếu người dân địa phương đứng ra phát triển và quản lý. Lợi ích kinh tế có được từ du lịch sẽ đọng lại nền kinh tế địa phương” [38, 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Trong định nghĩa này, Nicole và Wolfgang chú trọng đến vai trò và lợi ích kinh tế mà DLCĐ đem lại cho ngƣời dân địa phƣơng. Ở Thái Lan khái niệm Community – based tourism – Du lịch cộng đồng đƣợc định nghĩa: “Du lịch cộng đồng là du lịch có tính đến bền vững về mặt môi trường, văn hóa và xã hội. Nó do chính cộng đồng quản lí và làm chủ vì lợi ích của cộng đồng vì mục đích tạo cho du khách có khả năng nhận thức và tìm hiểu về cộng đồng và lối sống của cộng đồng” (REST – 2007). [39,tr10] Có thể nhận định rằng du lịch cộng đồng thực chất là tiếp cận cộng đồng trong hoạt động du lịch, trong đó vai trò của cộng đồng đƣợc đề cao, thể hiện ở sự tham gia chủ động và tích cực của cộng đồng trong các hoạt động du lịch trên địa bàn sinh sống của họ.2 Các điều kiện phát triển du lịch cộng đồng Để tổ chức hoạt động du lịch cộng đồng, Viện nghiên cứu và phát triển ngành nghề nông thôn Việt Nam đƣa ra một số điều kiện cơ bản sau [30,tr4-7]: Nguồn lực bên trong Có nguồn tài nguyên du lịch phong phú, đa dạng và có giá trị.

Về phía cộng đồng phải có sự tham gia rộng rãi và hiệu quả. Họ là những ngƣời am hiểu, có ý thức trách nhiệm về tài nguyên và phát triển du lịch. Có sức hút với thị trƣờng khách du lịch. Điều kiện bên ngoài Có cơ chế chính sách hợp lý, tạo môi trƣờng thuận lợi cho phát triển DL và sự tham gia của cộng đồng.

Có sự hỗ trợ, giúp đỡ của Chính phủ, các tổ chức và cá nhân về nhân lực, tài chính và kinh nghiệm làm việc, và của các công ty lữ hành về công tác tiếp thị. 20 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Các yếu tố quyết định sự thành công của du lịch cộng đồng Từ khảo sát thực tế và nghiên cứu tổng quan tài liệu các mô hình du lịch công đồng tai một số nơi trong cả nƣớc, tác giả rút ra một só yếu tố quyết định sự thành công của du lịch cộng đồng bao gồm: Thái độ cƣ xử giữa cộng đồng và du khách. Khả năng tiếp cận điểm du lịch. Khả năng cung ứng các dịch vụ cơ bản nhƣ lƣu trú, ăn uống và đi lại.

Nguồn tài nguyên du lịch phong phú, đa dạng và có sức hút lớn Công tác quảng bá du lịch. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của hoạt động du lịch cộng đồng Thái độ ứng Khả năng tiếp xử giữa CĐ và cận điểm DL du khách Khả năng Thái độ ứng Tài nguyên DL Khả năng cung tiếp cận Du lịch cộng phong phú, đa ứng cácxử giữa dịch vụ cộng điểm DL đồng đồng dạng du lịch cơ bảnvà du khách Công tác quảng Du lịch Nguồn tài Yếu tố khác bá, xúc tiến DL nguyên DL Khả năng cung cộng đồng phong phú, đa ứng các dịch vụ dạng Bảng 1.1 cho thấy các yếu tố trên có mối Các quanyếu hệtốmật thiết với nhau. cơ bảntác quảng du lịch Công Chẳng hạn, nếubá, phát DLhệ thống nhà nghỉ nhƣngkhác triển xúc tiến công tác xúc tiến không tốt thì sẽ không có khách hoặc lƣợng khách hạn chế. Ngƣợc lại, nếu công tác tiếp thị tốt nhƣng thái độ làm du lịch của ngƣời dân không tốt sẽ làm mất lòng tin của khách du lịch.

21 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Để các khâu đều hoạt động tốt, ngoài sự cố gắng của bản thân cộng đồng cần có sự giúp đỡ của các ban ngành, tổ chức và cá nhân có trách nhiệm.4 Một số kinh nghiệm khai thác tài nguyên dựa vào cộng đồng 1. Trên thế giới DLCĐ không phải là khái niệm xa lạ trên thế giới và nhiều nƣớc đã đạt đƣợc một số thành tựu nhƣ Indonesia, Thái Lan, Philippine, Nepal. Ngƣời dân đƣợc trực tiếp tiếp xúc với du khách, tham gia các hoạt động du lịch nhƣ bán hàng, giới thiệu đặc sắc tại địa phƣơng. Kết quả của những hoạt động này góp phần đáng kể vào việc phát triển cuộc sống cho ngƣời dân nơi đây.

Sau đây tác giả sẽ giới thiệu một số bài học kinh nghiệm về DLCĐ ở một số quốc gia.