Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Làng Cổ Đường Lâm, Hà Nội

Du lịch cộng đồng đang trở thành xu hướng du lịch được ưa chuộng, đặc biệt tại các làng cổ như Đường Lâm. 89 trang · Trường Đại Học Dân Lập Hải Phòng · 2018.

• Tác giả: Phạm Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: Ths. Nguyễn Thị Phương Thảo
• Trường học: Trường Đại Học Dân Lập Hải Phòng
• Chuyên ngành: Văn Hóa Du Lịch
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Làng Cổ Đường Lâm, Hà Nội
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DU LỊCH CỘNG ĐỒNG
• 1.1. Một số vấn đề cơ bản về du lịch cộng đồng
• 1.2. Khái niệm về du lịch cộng đồng
• 1.3. Đặc điểm của du lịch cộng đồng
• 1.4. Vai trò của loại hình du lịch cộng đồng
• 1.5. Điều kiện phát triển du lịch cộng đồng
• 1.5.1. Điều kiện về tài nguyên du lịch
• 1.5.2. Điều kiện về lao động du lịch và cộng đồng địa phương
• 1.5.3. Điều kiện về cơ sở vật chất kĩ thuật du lịch - cơ sở hạ tầng
• 1.5.4. Điều kiện về chính sách phát triển du lịch cộng đồng
• 1.6. Kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng ở một số nước trên thế giới và Việt Nam
• 1.6.1. Kinh nghiệm phát triển du lịch ở 3 làng cổ khu tự trị Dân tộc Choang tỉnh Quảng Tây Trung Quốc
• 1.6.2. Kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng ở Làng rau Trà Quế Hội An
• 1.6.3. Bài học vận dụng cho Đường Lâm
• 1.7. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI LÀNG CỔ ĐƯỜNG LÂM
• 2.1. Khái quát chung về làng cổ Đường Lâm
• 2.2. Vị trí địa lý, diện tích
• 2.3. Lịch sử hình thành phát triển Làng Cổ Đường Lâm
• 2.4. Điều kiện phát triển du lịch cộng đồng tại Làng Cổ Đường Lâm
• 2.4.1. Điều kiện về tài nguyên du lịch
• 2.4.2. Điều kiện về cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch – cơ sở hạ tầng
• 2.4.3. Nhân lực và người dân địa phương tham gia vào du lịch cộng đồng
• 2.4.4. Chính sách phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm
• 2.5. Thực trạng hoạt động du lịch tại làng cổ Đường Lâm
• 2.5.1. Các hoạt động du lịch và dịch vụ du lịch
• 2.5.2. Số lượng khách du lịch và Lợi ích từ du lịch cộng đồng
• 2.5.3. Nguồn nhân lực du lịch và sử dụng lao động địa phương trong phát triển du lịch
• 2.5.4. Công tác xúc tiến quảng bá du lịch cộng đồng tại Đường Lâm
• 2.5.5. Công tác bảo vệ môi trường và bảo tồn các giá trị văn hóa - xã hội tại Đường Lâm
• 2.5.6. Những mặt tích cực trong phát triển du lịch tại Làng Cổ Đường Lâm
• 2.5.7. Những mặt tiêu cực trong phát triển du lịch tại Làng Cổ Đường Lâm
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI LÀNG CỔ ĐƯỜNG LÂM
• 3.1. Định hướng phát triển du lịch cộng đồng tại Hà Nội
• 3.2. Một số giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm
• 3.2.1. Phát triển sản phẩm đặc thù, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ
• 3.2.2. Cải thiện cơ sở vật chất kĩ thuật, cơ sở hạ tầng
• 3.2.3. Thu hút cộng đồng địa phương tham gia vào du lịch cộng đồng nâng cao chất lượng lao động
• 3.2.4. Đẩy mạnh xúc tiến quảng bá cho du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm
• 3.3. Các giải pháp khai thác du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn và bảo vệ môi trường du lịch
• 3.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Du Lịch Cộng Đồng Tại Làng Cổ Đường Lâm

Du lịch cộng đồng đang trở thành xu hướng du lịch được ưa chuộng, đặc biệt tại các làng cổ như Đường Lâm. Loại hình này cho phép du khách trải nghiệm văn hóa, phong tục tập quán địa phương một cách chân thực nhất. Du khách có cơ hội tham gia vào các hoạt động sinh hoạt hàng ngày, thưởng thức ẩm thực truyền thống và khám phá vẻ đẹp tự nhiên của vùng đất. Sự phát triển của du lịch cộng đồng Đường Lâm không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho người dân địa phương mà còn góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Theo từ điển bách khoa Việt Nam, cộng đồng là một tập đoàn người rộng lớn có những dấu hiệu, những đặc điểm xã hội nói chung về thành phần giai cấp, về nghề nghiệp, về địa bàn cư trú. Như vậy khi nói đến cộng đồng xã hội bao gồm mang tính khái quát nổi bật: kinh tế, địa lý, ngôn ngữ, văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo và lối sống.

1.1. Khái Niệm Du Lịch Cộng Đồng và Đặc Điểm Nổi Bật

Du lịch cộng đồng là hình thức du lịch mà cộng đồng địa phương đóng vai trò trung tâm trong việc phát triển và quản lý. Lợi ích kinh tế từ du lịch được tái đầu tư vào cộng đồng, góp phần cải thiện đời sống và bảo tồn văn hóa. Đặc điểm nổi bật của mô hình du lịch cộng đồng là sự tham gia tích cực của người dân địa phương, tính bền vững về môi trường và văn hóa, cũng như trải nghiệm du lịch chân thực và gần gũi. Năm 1980,một tổ chức phi lợi nhuận về trao đổi giáo dục có tên gọi “Cultural Homestay International” được thành lập để giúp những người có nhu cầu, đặc biệt là cá cựu học sinh đến được với các gia đình ưng ý và qua đó xúc tiến, thúc đẩy tinh thần đoàn kết, tăng cường sự hiệu biết quốc tế thông qua các chương trình homestay của họ.

1.2. Vai Trò Của Du Lịch Cộng Đồng Trong Phát Triển Bền Vững

Du lịch cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong phát triển bền vững, đặc biệt ở các khu vực có giá trị văn hóa và tự nhiên độc đáo như làng cổ Đường Lâm. Nó không chỉ tạo ra nguồn thu nhập cho người dân địa phương mà còn khuyến khích bảo tồn di sản văn hóa, bảo vệ môi trường và nâng cao nhận thức về du lịch có trách nhiệm. Du lịch cộng đồng giúp cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn các giá trị truyền thống. Năm 1997, du lịch cộng đồng dần phát triển ở nước ta. Trải qua hơn một thập kỷ phát triển du lịch cộng đồng đã dần khẳng định được vị thế của mình trong nghành du lịch nước nhà.

II. Thách Thức Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Đường Lâm

Mặc dù có tiềm năng lớn, phát triển du lịch cộng đồng bền vững Đường Lâm vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Cơ sở hạ tầng du lịch còn hạn chế, sản phẩm du lịch chưa đa dạng, nguồn nhân lực du lịch còn thiếu chuyên nghiệp và công tác quảng bá chưa hiệu quả. Bên cạnh đó, việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và bảo vệ môi trường cũng là những vấn đề cần được quan tâm giải quyết. Hiện nay phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm còn gặp nhiều khó khăn và chưa thực sự mang lại hiệu quả tương xứng với tiềm năng của địa phương.

2.1. Hạn Chế Về Cơ Sở Hạ Tầng và Dịch Vụ Du Lịch

Cơ sở hạ tầng du lịch tại làng cổ Đường Lâm còn nhiều hạn chế, đặc biệt là hệ thống giao thông, nhà hàng, khách sạn và các dịch vụ hỗ trợ du lịch. Điều này gây khó khăn cho du khách trong việc tiếp cận và trải nghiệm các sản phẩm du lịch. Việc nâng cấp và phát triển cơ sở hạ tầng là yếu tố then chốt để thu hút khách du lịch và nâng cao chất lượng dịch vụ. Do đó em đã lựa chọn đề tài "Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại Làng Cổ Đường Lâm, Hà Nội “ với mong muốn sẽ đề xuất được một số giải pháp nhằm khai thác hiệu quả hơn các điều kiện tại địa phương để phục vụ cho phát triển du lịch cộng đồng ngày một tốt hơn.

2.2. Thiếu Đa Dạng Sản Phẩm Du Lịch và Nguồn Nhân Lực

Sản phẩm du lịch tại Đường Lâm còn đơn điệu, chủ yếu tập trung vào tham quan các di tích lịch sử và nhà cổ. Cần đa dạng hóa sản phẩm du lịch bằng cách phát triển các loại hình du lịch trải nghiệm, du lịch văn hóa, du lịch ẩm thực và du lịch làng nghề. Đồng thời, cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch thông qua đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng cho người dân địa phương. Số lượng các bài nghiên cứu về Đường Lâm cũng vì thế mà tăng lên. Tuy nhiên, số lượng các công trình nghiên cứu về việc phát triển du lịch tại làng cổ Đường Lâm còn chưa nhiều, đồng thời còn chưa chuyên sâu và chưa có tính ứng dụng cao.

III. Giải Pháp Phát Triển Sản Phẩm Du Lịch Đặc Thù Đường Lâm

Để phát triển du lịch cộng đồng hiệu quả tại làng cổ Đường Lâm, cần tập trung vào phát triển các sản phẩm du lịch đặc thù, khai thác tối đa các giá trị văn hóa, lịch sử và tự nhiên của địa phương. Các sản phẩm du lịch cần mang đậm bản sắc văn hóa Đường Lâm, tạo sự khác biệt và thu hút du khách. Cần đa dạng hóa sản phẩm du lịch bằng cách phát triển các loại hình du lịch trải nghiệm, du lịch văn hóa, du lịch ẩm thực và du lịch làng nghề.

3.1. Phát Triển Du Lịch Văn Hóa Gắn Với Di Sản Làng Cổ

Khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử của làng cổ Đường Lâm để phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc. Tổ chức các tour tham quan di tích lịch sử, nhà cổ, đình chùa và các công trình kiến trúc truyền thống. Xây dựng các chương trình biểu diễn nghệ thuật, trình diễn nghề thủ công và giới thiệu ẩm thực địa phương. Sau năm 2006: Khi làng Đường Lâm được nhà nước phong tặng danh hiệu Di tích lịch sử văn hóa quốc gia, các nghiên cứu đã đi sâu hơn về việc phát triển du lịch cũng như cách gìn giữu nét văn hóa cổ xưa.

3.2. Xây Dựng Các Tour Du Lịch Trải Nghiệm Cuộc Sống Làng Quê

Phát triển các tour du lịch trải nghiệm cuộc sống làng quê, cho phép du khách tham gia vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và các công việc hàng ngày của người dân địa phương. Tổ chức các lớp học nấu ăn, làm bánh, dệt vải và các nghề thủ công truyền thống. Tạo cơ hội cho du khách giao lưu, trò chuyện và tìm hiểu về văn hóa, phong tục tập quán của người dân Đường Lâm. Hiện nay số lượng khách tham gia vào loại hình du lịch cộng đồng ngày càng tăng.

3.3. Khai Thác Du Lịch Ẩm Thực Với Món Ăn Truyền Thống

Ẩm thực là một phần quan trọng của văn hóa Đường Lâm. Cần khai thác và phát triển các món ăn truyền thống, giới thiệu đến du khách. Tổ chức các lớp học nấu ăn, các tour du lịch ẩm thực và các sự kiện quảng bá ẩm thực địa phương. Xây dựng các nhà hàng, quán ăn phục vụ các món ăn đặc sản của Đường Lâm với nguyên liệu tươi ngon, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

IV. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Du Lịch Cộng Đồng

Nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để phát triển du lịch cộng đồng bền vững. Cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch thông qua đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng cho người dân địa phương. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào các kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ, quản lý du lịch, phục vụ khách hàng và bảo tồn văn hóa. Về phía Sở du lịch Thành phố Hà Nội và phòng du lịch thị xã Sơn Tây cũng chưa có các chiến lược phát triển rõ ràng đối với du lịch Đường Lâm dài hạn.

4.1. Đào Tạo Kỹ Năng Giao Tiếp và Ngoại Ngữ Cho Người Dân

Tổ chức các lớp học giao tiếp, ngoại ngữ cho người dân địa phương, đặc biệt là những người trực tiếp tham gia vào hoạt động du lịch. Kỹ năng giao tiếp tốt giúp người dân tạo ấn tượng tốt với du khách, giới thiệu về văn hóa và lịch sử của Đường Lâm một cách hấp dẫn. Kỹ năng ngoại ngữ giúp người dân giao tiếp với du khách quốc tế, mở rộng thị trường du lịch. Để thực hiện mục đích trên đề tài tập trung thực hiện các nhiệm vụ sau: Sinh viên: Phạm Thị Thanh Huyền 2 LỚp: VH1802 Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Dân Lập Hải Phòng Nghiên cứu tổng quan lý luận về du lịch và du lịch cộng đồng và điều kiện phát triển du lịch cộng đồng.

4.2. Bồi Dưỡng Kỹ Năng Quản Lý Du Lịch và Phục Vụ Khách Hàng

Tổ chức các khóa đào tạo về quản lý du lịch, marketing du lịch và phục vụ khách hàng cho người dân địa phương. Các khóa đào tạo này giúp người dân nâng cao kiến thức và kỹ năng quản lý, điều hành các hoạt động du lịch, thu hút khách du lịch và cung cấp dịch vụ chất lượng cao. Phân tích những lợi thế của Đường Lâm trong việc phát triển du lịch cộng đồng, chỉ ra những mặt thuận lợi, khó khăn trong phát triển du lịch tại Đường Lâm.

V. Đẩy Mạnh Xúc Tiến Quảng Bá Du Lịch Cộng Đồng Đường Lâm

Công tác xúc tiến quảng bá đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút khách du lịch đến với làng cổ Đường Lâm. Cần đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến quảng bá trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội và các kênh du lịch trực tuyến. Tham gia các hội chợ, triển lãm du lịch trong và ngoài nước để giới thiệu về du lịch cộng đồng Đường Lâm. Nghiên cứu đánh giá thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại Đường Lâm.

5.1. Xây Dựng Website và Trang Mạng Xã Hội Du Lịch Đường Lâm

Xây dựng website và trang mạng xã hội chuyên về du lịch Đường Lâm, cung cấp thông tin chi tiết về các sản phẩm du lịch, dịch vụ, giá cả và các chương trình khuyến mãi. Sử dụng hình ảnh, video và các nội dung hấp dẫn để thu hút sự chú ý của du khách. Tối ưu hóa website và trang mạng xã hội cho các công cụ tìm kiếm để tăng khả năng tiếp cận khách hàng. Đề xuất phương hướng và giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm một cách hiệu quả hơn.

5.2. Hợp Tác Với Các Công Ty Du Lịch và Báo Chí

Hợp tác với các công ty du lịch trong và ngoài nước để xây dựng các tour du lịch Đường Lâm và quảng bá trên các kênh phân phối của họ. Mời các nhà báo, blogger du lịch đến tham quan và viết bài về du lịch cộng đồng Đường Lâm. Tham gia các sự kiện du lịch để giới thiệu về Đường Lâm và kết nối với các đối tác tiềm năng. Về nội dung: Đề tài tập trung tìm hiểu về đề tài về hình thức du lịch cộng đồng , từ đó đánh giá tiềm năng và thực trạng du lịch ở Đường Lâm, từ đó đưa ra biện pháp áp dụng du lịch cộng đồng vào làng cổ Đường Lâm.

VI. Bảo Tồn Văn Hóa và Môi Trường Du Lịch Bền Vững Đường Lâm

Bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường là yếu tố then chốt để phát triển du lịch cộng đồng bền vững tại làng cổ Đường Lâm. Cần nâng cao nhận thức của người dân và du khách về tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản văn hóa và bảo vệ môi trường. Thực hiện các biện pháp quản lý và kiểm soát chặt chẽ các hoạt động du lịch để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và văn hóa. Không gian nghiêncứu: Đề tài khóa luận chủ yếu tập trung nghiên cứu làng cổ Đường Lâm thuộc địa phận thị xã Sơn Tây, Hà Nội, là một điểm du lịch nổi tiếng của Hà Nội.

6.1. Nâng Cao Ý Thức Bảo Tồn Văn Hóa Cho Cộng Đồng

Tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về bảo tồn di sản văn hóa cho người dân địa phương, đặc biệt là thế hệ trẻ. Khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo tồn, phục dựng các di tích lịch sử, nhà cổ và các công trình kiến trúc truyền thống. Về thời gian: Đề tài nghiên cứu làng cổ Đường Lâm gắn liền với quá trình phát triển du lịch, chủ yếu trong giai đoạn 2012- 2017, với định hướng phát triển đến năm 2020.

6.2. Quản Lý Rác Thải và Bảo Vệ Môi Trường Du Lịch

Xây dựng hệ thống thu gom và xử lý rác thải hiệu quả, đảm bảo vệ sinh môi trường tại các khu vực du lịch. Khuyến khích sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường và giảm thiểu sử dụng túi nilon, chai nhựa. Tổ chức các hoạt động vệ sinh môi trường, trồng cây xanh và bảo vệ cảnh quan thiên nhiên. Đối tượng nghiên cứu: Du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại Làng Cổ Đường Lâm, Hà Nội" được thực hiện bởi sinh viên Phạm Thị Thanh Huyền (ngành Văn hóa Du lịch, Trường Đại học Dân lập Hải Phòng, năm 2018) dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Thị Phương Thảo.

Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Trong xu thế phát triển kinh tế - xã hội và giao lưu văn hóa quốc tế, du lịch đã trở thành nhu cầu thiết yếu và là ngành kinh tế tăng trưởng nhanh. Du lịch cộng đồng nổi lên như một phương thức du lịch bền vững được nhiều du khách ưa chuộng, cho phép khách tham quan tìm hiểu văn hóa bản địa, trải nghiệm đời sống nông nghiệp và sinh hoạt cùng người dân địa phương. Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên tự nhiên và nhân văn dồi dào, tạo tiền đề thuận lợi để phát triển loại hình này.

Làng cổ Đường Lâm (thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội) là ngôi làng cổ đầu tiên của Việt Nam được Nhà nước xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa Quốc gia vào năm 2006. Nơi đây lưu giữ không gian văn hóa nông nghiệp lúa nước vùng đồng bằng Bắc Bộ với hệ thống nhà cổ bằng đá ong hàng trăm năm tuổi, các công trình tín ngưỡng, giếng cổ, cổng làng, lễ hội và làng nghề truyền thống. Tuy nhiên, theo tác giả phản ánh, hoạt động du lịch cộng đồng tại Đường Lâm vẫn còn nhiều hạn chế, phát triển mang tính tự phát, dịch vụ chưa đồng bộ và chưa mang lại hiệu quả tương xứng với tiềm năng. Do đó, việc nghiên cứu thực trạng và đề xuất hệ thống giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Nâng cao nhận thức của tác giả về mặt lý luận và thực tiễn đối với loại hình du lịch cộng đồng.
2. Cung cấp nguồn tư liệu tham khảo cho các cá nhân, tổ chức quan tâm đến đề tài phát triển du lịch tại làng cổ Đường Lâm.
3. Đề xuất các giải pháp phát triển du lịch cộng đồng gắn với phát triển kinh tế - xã hội địa phương, nâng cao thu nhập của cư dân và bảo vệ môi trường di sản.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Nghiên cứu tổng quan lý luận về du lịch, du lịch cộng đồng và các điều kiện cần thiết để phát triển du lịch cộng đồng.
2. Phân tích những lợi thế, tiềm năng cũng như chỉ ra những khó khăn, thách thức của Đường Lâm trong việc phát triển loại hình du lịch này.
3. Nghiên cứu, khảo sát và đánh giá thực trạng hoạt động du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm trong giai đoạn nghiên cứu.
4. Đề xuất định hướng và các nhóm giải pháp nhằm khai thác hiệu quả tài nguyên, nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch cộng đồng tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động du lịch cộng đồng tại Làng cổ Đường Lâm.
• Phạm vi nội dung: Cơ sở lý luận về du lịch cộng đồng; đánh giá các điều kiện tài nguyên, cơ sở vật chất, nguồn nhân lực và thực trạng khai thác du lịch cộng đồng tại Đường Lâm; đề xuất giải pháp ứng dụng.
• Phạm vi không gian: Làng cổ Đường Lâm thuộc thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội (tập trung tại 5 thôn cổ: Mông Phụ, Đông Sàng, Cam Thịnh, Đoài Giáp, Cam Lâm).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực trạng thu thập và phân tích chủ yếu trong giai đoạn 2012 - 2017, định hướng giải pháp đến năm 2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Tác giả tiếp cận đề tài dựa trên hệ thống cơ sở lý thuyết về du lịch cộng đồng và tài nguyên du lịch từ các tài liệu học thuật và văn bản quy phạm pháp luật:

• Khái niệm cộng đồng: Trích dẫn Từ điển Bách khoa Việt Nam, nhấn mạnh tính gắn kết về địa bàn cư trú, văn hóa, lối sống và kinh tế.
• Khái niệm du lịch cộng đồng (Community-Based Tourism - CBT): Tổng hợp các định nghĩa của Nicole Hausle & Wolfgang Strasdas (2000), Tổ chức Du lịch Thái Lan (REST, 1997), Quỹ Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (WWF, 2004), Viện Nghiên cứu Phát triển Nông thôn và Miền núi (Việt Nam), cùng các công trình của TS. Võ Quế và TS. KTS. Dương Đình Hiển (Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch). Điểm mấu chốt của khái niệm là cộng đồng địa phương giữ vai trò chủ thể tham gia quản lý, cung cấp dịch vụ, chia sẻ lợi ích kinh tế và có trách nhiệm bảo tồn tài nguyên, môi trường.
• Khái niệm tài nguyên du lịch: Vận dụng định nghĩa theo Luật Du lịch Việt Nam năm 2017, phân chia thành tài nguyên du lịch tự nhiên (địa hình, khí hậu, thủy văn) và tài nguyên du lịch nhân văn (di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật, lễ hội, làng nghề, ẩm thực).
• Khung điều kiện phát triển du lịch cộng đồng: Bao gồm 4 nhóm điều kiện: (1) Tài nguyên du lịch đặc trưng, hấp dẫn; (2) Lao động du lịch và sự tham gia của cộng đồng địa phương; (3) Cơ sở vật chất kỹ thuật và cơ sở hạ tầng (giao thông, thông tin liên lạc, điện, nước sạch); (4) Cơ chế chính sách của Nhà nước và chính quyền địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu học thuật gồm:

• Phương pháp thu thập và xử lý thông tin: Thu thập tài liệu thứ cấp, văn bản chính sách, báo cáo từ các cơ quan quản lý nhà nước và phương tiện truyền thông.
• Phương pháp thống kê, phân tích và so sánh đối chiếu: Xử lý các chuỗi số liệu về lượt khách du lịch, cơ cấu thị trường, hạ tầng và thu nhập của người dân để nhận diện thực trạng và xu hướng biến động.
• Phương pháp tổng hợp và phân tích hệ thống: Tổng hợp các dữ liệu thực tế nhằm xây dựng hệ thống luận điểm, đánh giá mặt tích cực, hạn chế và đề xuất giải pháp.
• Phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case study): Phân tích bài học kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng tại 3 làng cổ thuộc khu tự trị Dân tộc Choang (huyện Vụ Nguyên, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc) và mô hình làng rau Trà Quế (thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam) để rút ra bài học vận dụng cho Đường Lâm.

Nguồn dữ liệu

Dữ liệu trong khóa luận được trích xuất từ các báo cáo chính thức của Ủy ban nhân dân thị xã Sơn Tây, Ban Quản lý Di tích Làng cổ Đường Lâm, Sở Du lịch Hà Nội (trước đây là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội), số liệu từ các dự án hỗ trợ của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), cùng các tài liệu, bài nghiên cứu chuyên ngành du lịch.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về du lịch cộng đồng

Chương này hệ thống hóa các vấn đề lý luận về du lịch cộng đồng và phân tích các bài học kinh nghiệm thực tiễn:

• Lịch sử hình thành: Xuất phát từ loại hình du lịch làng bản những năm 1970 tại châu Âu, châu Mỹ, châu Úc; sự ra đời của tổ chức Cultural Homestay International (1980); mốc du nhập vào Việt Nam qua chương trình Tàu Thanh niên Đông Nam Á (1995) và giai đoạn phát triển từ năm 1997 đến 2006.
• Đặc điểm và vai trò: Phân biệt du lịch cộng đồng với du lịch sinh thái; khẳng định vai trò chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập, giảm nghèo và gắn kết bảo tồn di sản văn hóa vật thể, phi vật thể.
• Phân tích kinh nghiệm thực tế:
  • Mô hình 3 làng cổ tại Trung Quốc: Thôn Lý (quy hoạch bảo tồn nguyên gốc, dùng suối làm trục, công ty du lịch điều tiết khách với giá 30 Nhân dân tệ/ngày, chia sẻ lợi ích giữa nhà mặt đường và nhà trong ngõ qua khu giãn dân); Thôn Giang Loan (kết hợp bảo tồn với bổ sung công trình mới phục vụ cộng đồng, không phục dựng tràn lan công trình đổ nát khi thiếu dữ liệu); Thôn Hiếu Khởi (gắn du lịch với bảo vệ rừng cây trương cổ thụ nghìn năm).
  • Mô hình Làng rau Trà Quế (Hội An): Quy mô hơn 220 hộ nông nghiệp (130 hộ chuyên canh 40 ha rau sạch với hơn 20 chủng loại), khai thác tour "Một ngày làm cư dân phố cổ với nghề trồng rau", thu hút lao động nông nhàn, mang lại hoa hồng 300.000 - 500.000 đồng/ngày/hộ bên cạnh nguồn thu bán rau.
• Bài học rút ra cho Đường Lâm: Chú trọng quy hoạch phân vùng bảo tồn và giãn dân; xây dựng sản phẩm đặc thù riêng biệt; hỗ trợ đào tạo nghiệp vụ cho người dân; tăng cường liên kết công ty lữ hành và điều tiết phân chia lợi ích kinh tế công bằng.

Chương 2: Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm

Chương 2 tập trung phân tích nguồn lực và thực trạng khai thác du lịch tại địa bàn:

• Tiềm năng tài nguyên: Làng cổ Đường Lâm có diện tích tự nhiên khoảng 800 ha, dân số hơn 8.000 người. Hệ thống tài nguyên gồm các di tích quốc gia (đền Phùng Hưng, lăng Ngô Quyền, đền và lăng Giang Văn Minh, chùa Mía với bia cổ Sùng Nghiêm tự bi ký năm 1634); đình làng Mông Phụ có cổng làng kiểu kiến trúc "Thượng gia hạ môn"; hệ thống giếng cổ (Giếng Sui "Nhất phiến băng tâm"); đường làng hình xương cá lát gạch; các làng nghề nấu rượu, tương Mông Phụ, kẹo lạc, kẹo dồi, chè lam, gà Mía, thịt quay đòn; các lễ hội truyền thống đầu xuân (hội làng Mông Phụ từ mùng 4 đến mùng 10 tháng Giêng, hội rước nước Đông Sàng mùng 9 tháng Ba).
• Hiện trạng nhà cổ truyền thống: Toàn xã có 956 ngôi nhà truyền thống làm bằng đá ong, gạch mộc, gỗ xoan, mái ngói mũi vẩy rồng. Ngôi nhà cổ nhất có niên đại từ năm 1649 (hơn 360 năm tuổi, diện tích 420 $m^2$, 5 gian 2 chái).

Địa bàn (Thôn)	Số lượng nhà truyền thống	Số lượng nhà cổ niên đại 100 - 200 năm
Đông Sàng	441 nhà	-
Mông Phụ	350 nhà	Khoảng 45 nhà
Cam Thịnh	165 nhà	-
Tổng cộng	956 nhà	-

• Cơ sở vật chất kỹ thuật và hạ tầng:
  • Lưu trú và ăn uống: Khu vực trung tâm Sơn Tây có 5 khách sạn 1 sao và hơn 30 nhà nghỉ; tại Đường Lâm mới có hơn 10 hộ làm homestay (nhà ông Hà Nguyên Huyến, chị Dương Lan, ông Nguyễn Văn Hùng...). Dịch vụ ăn uống chủ yếu quy mô nhỏ, phục vụ tại nhà dân, chỉ đáp ứng được khoảng 1/10 lượng khách vào mùa cao điểm; có một số cơ sở quy mô lớn lân cận như nhà hàng Gà Ngon Sơn Tây (sức chứa 2.000 khách).
  • Hạ tầng giao thông, điện, nước: Năm 2011 đầu tư 5 tỷ đồng xây dựng 2 km đường bê tông; 100% thôn có điện lưới, 78% hộ sử dụng điện; tỷ lệ phủ nước sạch hướng tới đạt 70%.
• Chính sách và sự tham gia của người dân: Thị xã Sơn Tây triển khai chính sách cho vay ưu đãi 1 tỷ đồng/hộ làm du lịch; Ban Quản lý hỗ trợ kinh phí đón khách cho 12 nhà cổ mức 450.000 đồng/tháng và 200 nhà cổ khác mức 150.000 đồng/tháng; JICA hỗ trợ tư vấn tu bổ 16 nhà cổ và các công trình di tích. Tỷ lệ hộ tham gia làm du lịch đạt khoảng 10% (mục tiêu 2020 đạt 70%).
• Thống kê lượng khách và cơ cấu thị trường: Khách du lịch tăng trưởng liên tục trong giai đoạn 2014 - 2017.

Năm	Lượt khách (Vạn lượt)	Ghi chú biến động
2014	130	Giai đoạn duy trì ổn định
2015	135	Triển khai các sản phẩm trải nghiệm nông nghiệp
2016	152	Tăng trưởng 12,59% so với năm 2015
2017	170	Đạt trung bình 300 - 500 lượt khách/ngày

Khách quốc tế đạt 1 - 1,5 vạn lượt/năm, tốc độ tăng trưởng 32,6%/năm. Thị trường khách quốc tế gồm: Pháp (chiếm 40%), Nhật Bản (14,3%), Anh (12%), Mỹ (4,25%), cùng khách từ Canada, Hà Lan, Bỉ, Thụy Sĩ, Luxembourg...

• Đánh giá hạn chế: Đa số khách chỉ đi về trong ngày, mức chi tiêu thấp; thiếu điểm vui chơi giải trí, điểm rút tiền ATM, dịch vụ đổi tiền, cơ sở y tế; hạ tầng homestay thiếu tiện nghi; nguồn nhân lực thiếu kỹ năng chuyên môn và ngoại ngữ, chưa có hướng dẫn viên tại điểm được cấp thẻ.

Chương 3: Một số giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm

Chương 3 đề xuất định hướng và 5 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Phát triển sản phẩm đặc thù và đa dạng hóa dịch vụ: Mở rộng mô hình tour nông nghiệp "Mùa lúa chín", du lịch trải nghiệm (cấy lúa, tát nước gàu sòng, làm tương, nuôi gà Mía); phát triển mô hình "Bảo tàng gia đình" trưng bày trang phục truyền thống; hoàn thiện quy trình sản xuất quà lưu niệm từ rơm rạ do Liên hiệp Khoa học Phát triển Du lịch Bền vững nghiên cứu.
2. Cải thiện cơ sở vật chất kỹ thuật và cơ sở hạ tầng: Xây dựng bãi đỗ xe tập trung ngoài làng cổ để giảm tải áp lực giao thông; nâng cấp hệ thống biển chỉ dẫn du lịch; bổ sung các dịch vụ tiện ích bổ trợ (ATM, quầy thông tin, trạm y tế); tôn tạo hệ thống đường ngõ lát gạch truyền thống.
3. Thu hút cộng đồng tham gia và nâng cao chất lượng lao động: Tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ buồng, bàn, nấu ăn và kỹ năng đón tiếp khách homestay cho người dân; đào tạo ngoại ngữ giao tiếp cơ bản; chuẩn hóa đội ngũ thuyết minh viên tại điểm để cấp thẻ hành nghề; nhân rộng tỷ lệ hộ tham gia du lịch theo mục tiêu đạt 70% vào năm 2020.
4. Đẩy mạnh công tác xúc tiến, quảng bá: Xây dựng website du lịch chuyên biệt; tăng cường liên kết với các doanh nghiệp lữ hành lớn tại Hà Nội; tham gia các hội chợ, triển lãm du lịch trong nước và quốc tế; đăng tải thông tin quảng bá trên các phương tiện truyền thông đại chúng.
5. Khai thác du lịch gắn liền với bảo tồn di sản và bảo vệ môi trường: Ban hành quy chế quản lý xây dựng nghiêm ngặt để bảo vệ kiến trúc nhà đá ong nguyên bản; quy hoạch không gian bán hàng trong sân nhà, chấm dứt tình trạng lấn chiếm lòng đường ngõ xóm; tổ chức thu gom, xử lý rác thải và nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường di tích của cư dân và du khách.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Khóa luận đã hệ thống hóa các chỉ tiêu định lượng và dữ liệu thực tế về hoạt động du lịch tại làng cổ Đường Lâm:

• Tổng hợp cơ sở dữ liệu về 956 ngôi nhà truyền thống (trong đó có 45 nhà cổ 100 - 200 năm tuổi tại thôn Mông Phụ và ngôi nhà cổ nhất năm 1649).
• Phản ánh tốc độ tăng trưởng lượng khách đạt 170 vạn lượt vào năm 2017 và mức tăng trưởng khách quốc tế 32,6%/năm.
• Xác định tỷ lệ hộ tham gia làm du lịch thực tế (10%) và mức thu nhập của các hộ kinh doanh du lịch đạt từ 10 đến 30 triệu đồng/tháng.
• Thống kê các mức hỗ trợ tài chính cụ thể: gói vay ưu đãi 1 tỷ đồng/hộ, hỗ trợ đón khách 450.000 đồng/tháng/nhà cổ đón khách và 150.000 đồng/tháng/nhà bảo tồn.

Hệ thống giải pháp đề xuất

Tác giả đã đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện bao quát 5 khía cạnh then chốt: đa dạng hóa sản phẩm (tour nông nghiệp, đồ lưu niệm từ rơm, bảo tàng gia đình), cải thiện hạ tầng và dịch vụ bổ trợ, đào tạo chuẩn hóa nguồn nhân lực bản địa, mở rộng xúc tiến quảng bá và thiết lập cơ chế quản lý bảo tồn di sản gắn với bảo vệ môi trường.

Đóng góp của khóa luận

Khóa luận đã vận dụng thành công các bài học kinh nghiệm quốc tế (3 làng cổ tại Trung Quốc) và trong nước (làng rau Trà Quế) vào bối cảnh cụ thể của Đường Lâm; chỉ rõ mâu thuẫn giữa nhu cầu sinh hoạt, cải tạo nhà ở của cư dân với yêu cầu bảo tồn nguyên trạng di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia, từ đó cung cấp căn cứ thực tiễn phục vụ công tác quản lý du lịch tại thị xã Sơn Tây.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp và các báo cáo thống kê đến năm 2017; chưa tiến hành khảo sát định lượng sâu bằng bảng hỏi phân tích mức độ hài lòng của du khách hoặc đánh giá sức chứa môi trường sinh thái (carrying capacity) của làng cổ.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế phân chia lợi ích kinh tế giữa các hộ dân tham gia trực tiếp và các hộ không làm du lịch; đánh giá tác động của quá trình đô thị hóa đến việc bảo tồn kiến trúc nhà đá ong; nghiên cứu ứng dụng công nghệ số trong thuyết minh tự động và quản lý lượng khách tại điểm đến.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên các ngành Văn hóa Du lịch, Quản trị Dịch vụ Du lịch và Lữ hành, Quản lý Văn hóa, Việt Nam học khi nghiên cứu về mô hình du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn và du lịch di sản.
• Các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý tại Ban Quản lý Di tích Làng cổ Đường Lâm, Phòng Văn hóa - Thông tin thị xã Sơn Tây và Sở Du lịch Hà Nội trong việc hoạch định chính sách đào tạo cộng đồng và quy hoạch không gian du lịch làng nghề.
• Phần đáng tham khảo nhất: Chương 2 với bức tranh số liệu chi tiết về hiện trạng nhà cổ, cơ cấu thị trường khách du lịch và các bài học kinh nghiệm so sánh tại Chương 1.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Làng cổ Đường Lâm có bao nhiêu ngôi nhà truyền thống và ngôi nhà cổ nhất được xây dựng vào thời gian nào? Theo số liệu thống kê trong khóa luận, Làng cổ Đường Lâm có 956 ngôi nhà truyền thống (Đông Sàng: 441 nhà, Mông Phụ: 350 nhà, Cam Thịnh: 165 nhà). Ngôi nhà cổ nhất được xây dựng từ năm 1649 (thời Hậu Lê), có niên đại hơn 360 năm, diện tích 420 $m^2$ với kết cấu 5 gian 2 chái làm bằng đá ong, gạch mộc gắn kết bằng đất trộn trấu và cột gỗ xoan.

2. Tình hình tăng trưởng khách du lịch và cơ cấu thị trường khách quốc tế tại Đường Lâm trong giai đoạn 2014 - 2017 như thế nào? Lượng khách du lịch tăng liên tục từ 130 vạn lượt (2014), 135 vạn lượt (2015), 152 vạn lượt (2016) lên 170 vạn lượt (2017). Khách quốc tế đạt khoảng 1 đến 1,5 vạn lượt/năm (tăng trưởng bình quân 32,6%/năm), trong đó khách Pháp chiếm tỷ trọng lớn nhất với 40%, tiếp theo là Nhật Bản (14,3%), Anh (12%), Mỹ (4,25%).

3. Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) đã hỗ trợ những gì cho công tác bảo tồn và du lịch tại Đường Lâm? Các chuyên gia và tình nguyện viên JICA đã tổ chức điều tra, nghiên cứu, vận động và hướng dẫn người dân kỹ năng làm du lịch, hỗ trợ phát triển nghề phụ, đồng thời trực tiếp tư vấn tu bổ 16 ngôi nhà cổ, Cổng làng Mông Phụ, nhà thờ Giang Văn Minh và Chùa Ón.

4. Khóa luận nêu mức thu nhập và các chính sách hỗ trợ tài chính cho người dân làm du lịch tại Đường Lâm ra sao? Những hộ nông dân tham gia làm dịch vụ du lịch đạt mức thu nhập từ 10 đến 30 triệu đồng/tháng. Về chính sách, thị xã Sơn Tây có chủ trương hỗ trợ vốn vay khoảng 1 tỷ đồng/hộ; Ban Quản lý làng cổ hỗ trợ 450.000 đồng/tháng đối với 12 nhà cổ đón khách tham quan và 150.000 đồng/tháng cho 200 nhà cổ khác và các điểm di tích.

5. Điểm đặc trưng về kiến trúc của Cổng làng Mông Phụ được mô tả như thế nào? Cổng làng Mông Phụ được xây dựng dưới thời Hậu Lê theo kiểu kiến trúc "Thượng gia hạ môn" (trên là nhà, dưới là cổng), hình thù tựa ngôi nhà hai mái dốc có trụ đỡ mái, phía trên có dòng chữ "Thế hữu hưng ngơi đại". Cổng không có gác mái vòm cuốn tò vò như cổng làng thông thường mà mở lối trực tiếp cho trục đường chính lát gạch hình xương cá dẫn vào làng.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Thị Thanh Huyền đã làm rõ cơ sở lý luận về du lịch cộng đồng và phản ánh toàn diện thực trạng phát triển du lịch tại Làng cổ Đường Lâm giai đoạn 2012 - 2017. Công trình chỉ rõ những tiềm năng nổi bật về kiến trúc nhà đá ong, di tích lịch sử và làng nghề truyền thống, đồng thời nhận diện các hạn chế về hạ tầng lưu trú, nhân lực và tính thiếu đa dạng của dịch vụ bổ trợ. Hệ thống 5 nhóm giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, gắn phát triển kinh tế cộng đồng với bảo tồn di sản văn hóa lúa nước bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 1. Một số vấn đề cơ bản về du lịch cộng đồng 1. Khái niệm về du lịch cộng đồng Theo từ điển bách khoa Việt Nam cộng đồng được hiểu là “một tập đoàn người rộng lớn có những dấu hiệu, những đặc điểm xã hội nói chung về thành phần giai cấp, về nghề nghiệp, về địa bàn cư trú. Cũng như những cộng đồng xã hội bao gồm một dòng giống, một sắc tộc, một dân tộc” như vậy khi nói đến cộng đồng xã hội bao gồm mang tính khái quát nổi bật: kinh tế, địa lý, ngôn ngữ, văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo và lối sống.

Thuật ngữ du lịch cộng đồng xuất phát từ hình thức du lịch làng bản ngay từ những năm 1970 ở các nước khu vực châu Âu, châu Mỹ, châu Úc. Khách du lịch tham quan các làng bản, tìm hiểu về đời sống sinh hoạt, phong tục, tập quán, khám phá hệ sinh thái của vùng núi non.Các cuộc du ngoại này thường được tổ chức tại các vùng rừng núi, mang tính chất hoang dã, địa hình hiểm trở, thưa dân cư, các điều kiện đi lại, sinh hoạt gặp rất nhiều khó khăn. Những lúc như vậy du khách rất cần có sự giúp đỡ của người dân bản địa như: dẫn đường khỏi bị lạc, nơi ở qua đêm, ăn uống,…khách du lịch thường gọi những chuyến đi đó là những chuyến đi có sự hỗtrợ của người dân địa phương. Đây chính là tiền đề cho phát triển loại hình du lịch cộng đồng.

Năm 1980,một tổ chức philợi nhuận về trao đổi giáo dục có tên gọi “Cultural Homestay International” được thành lập để giúp những người có nhu cầu, đặc biệt là cá cựu học sinh đến được với các gia đình ưng ý và qua đó xúc tiến, thúc đẩy tinh thần đoàn kết, tăng cường sự hiệu biết quốc tế thông qua các chương trình homestay của họ. Năm 1995 du lịch cộng đồng homestay tại Viêt Nam đã bắt đầu được khá nhiều người chú ý kể từ khi có chương trình tàu Thanh niên Đông Nam Á cập cảng lần đầu tiên ở thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1997, du lịch cộng đồng dần phát triển ở nước ta. Trải qua hơn một thập kỷ phát triển du lịch cộng đồng đã dần khẳng định được vị thế của mình trong nghành du lịch nước nhà.

Năm 2006 du lịch cộng đồng tại Việt Nam bắt đầu trở thành loại hình loại hình được đông đảo khách du lịch tham gia, mang lại lợi ích kinh tế khá cao cho ngành du lịch nước nhà và khẳng định được nhiều địa điểm du lịch được thiên nhiên ưu đãi vô cùng. Sinh viên: Phạm Thị Thanh Huyền 5 LỚp: VH1802 Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Dân Lập Hải Phòng Ngày nay,du lịch cộng đồng được chính phủ, tổ chức kinh tế, xã hội của các nước quan tâm nên đã trở thành lĩnh vực mới trong ngành công nghiệp du lịch. Bên cạnh đó, các tổ chức phi chính phủ tạo điều kiện giúp đỡ và tham gia vào lĩnh vực này nên từ đó các vấn đề xã hội, văn hóa, chính trị, kinh tế và sinh thái trong khuôn viên làng bản trở thành những tác nhân tham gia cung cấp dịch vụ cho du khách và thu hút được nhiều khách du lịch đến tham quan, người dân bản xứ cũng có thu nhập từ việc cung cấp dịch vụ và phục vụ khách tham quan nên loại hình du lịch dựa vào cộng đồng ngày càng được phổ biến và có ý nghĩa không chỉ đối với khách du lịch, chính quyền sở tại mà với cả cộng đồng dân cư. Trên thực tế, du lịch cộng đồng đã được hình thành, lan rộng và tạo ra sự phong phú, đa dạng cho các loại sản phẩm dịch vụ cho các loại khách du lịch vào thập kỷ 80 và 90 của thế kỷ trước tại các nước trong khu vực châu Phi, châu Úc, châu Mỹ La Tinh, du lịch cộng đồng được phát triển thông qua các tổ chức phi chính phủ.

Hội thiên nhiên Thế Giới Du lịch dựa vào cộng đồng bắt đầu phát triển mạnh ở các nước châu Á, trong đó có các nước trong khu vực ASEAN: Indonesia, Philipin, Thái Lan, các nước khu vực khác: Ấn Độ, Nepal, Đài Loan. Đến nay, một số nhà nghiên cứu đã đưa ra các định nghĩa cho thuật ngữ du lịch cộng đồng: Nhà ngiên cứu Nicole Hausle và Wollfgang Strasdas đưa ra định nghĩa: “Du lịch cộng đồng là một hình thái du lịch trong đó chủ yêu là người dân địa phương đứng ra phát triển và quản lý. Lợi ích kinh tế có được từ du lịch sẽ đọng lại nền kinh tế địa phương” (Nicole Hausle và Wollfgang Strasdas, Community Based Sustainable Tourism A Reader,2000). Quan niệm nên nhấn mạnh đến vai trò chính của người dân địa phương trong vấn đề phát triển du lịch ngay trên địa bàn họ quản lý.

Năm 1997, Tổ chức du lịch Thái Lan - Responsible Ecological Social tour một tổ chức du lịch chịu trách nhiệm về du lịch sinh thái - xã hội đã đưa ra định nghĩa. “Du lịch cộng đồng là phương thức tổ chức du lịch đề cao sự bền vững về môi trường và văn hóa xã hội. Du lịch cộng đồng do cộng đồng sở hữu quản lý tài nguyên các hoạt động du lịch. Vì sự phát triển của cộng đồng và cho phép du khách nâng cao nhận thức cũng như học hỏi từ cộng động về những giá trị văn hóa, cuộc sống đời thường của họ.

Theo quỹ bảo tồn thiên nhiên thế giới WNF, 2004 : "Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mà ở đó cộng đồng địa phương có sự khảo sát và tham gia chủ Sinh viên: Phạm Thị Thanh Huyền 6 LỚp: VH1802 Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Dân Lập Hải Phòng yếu và sự phát triển và quản lý hoạt động du lịch và phần lớn lợi nhuận thu được từ hoạt động du lịch cho cộng đồng” (nguồn Aigul, Shadanbekova, Maketing Speacialist, Commuty- basedtonsism guidebook, 2004). Còn quỹ quốc tế bảo vệ thiên nhiên (WWF) định nghĩa :“Du lịch dựa vào cộng đồng là một hình thức du lịch mà cộng đồng địa phương làm chủ, tham gia vào quá trình phát triển và quản lí, và phần lớn các lợi ích sẽ thuộc về cộng đồng”. Theo định nghĩa này, cộng đồng được nêu bật lên với vai trò tuyệt đối trong du lịch dựa vào cộng đồng. Họ cũng chính là nhân tố thu lợi trực tiếp từ hoạt động du lịch.

Đối với Việt Nam, vấn đề phát triển du lịch cộng đồng đầu tiên được đưa ra tại Hội thảo được tổ chức tại Hà Nội, các chuyên gia trong và ngoài nước đã thảo luận các vấn đề cơ bản về loại hình du lịch cộng đồng tại Việt Nam. Theo Viên Nghiên cứu phát triển nông thôn và Miền Núi (thuộc hội Khoa học kĩ thuật Lâm nghiệp Việt Nam) đưa ra định nghĩa du lịch dựa vào cộng đồng “Là hoạt động du lịch nhằm bảo tồn tài nguyên du lịch tại các điểm du lịch đông khách vì sự phát triển du lịch bền vững dài hạn. Du lịch cộng đồng khuyến khích sự tham gia của người dân địa phương trong du lịch và cơ chế tạo các cơ hội cho cộng đồng”. Theo quan điểm của Viện Nghiên cứu phát triển MiềnNúi, định nghĩa này cho ta thấy cái nhìn rộng hơn về du lịch dựa vào cộng đồng, hiểu được mục tiêu của hình thức du lịch này.

Tổ chức bảo vệ thiên nhiên hoang dã đưa ra định nghĩa mối quan hệ giữa nguồn tài nguyên và hoạt động du lịch, cộng đồng trong phát triển du lịch dựa vào cộng đồng là: Sơ đồ: Mối quan hê giữa tài nguyên và hành động du lịch cộng đồng Tài nguyên thiên nhiên và văn hóa Hành động Thu Nhập Các động cơ khuyến khích ( Nguồn: Tổ chức bảo vệ tài nguyên hoang dã) Mô hình trên cho thấy mối quan hệ giữa nguồn tài nguyên và hành động của cộng đồng,có ý nghĩa rất lớn trong phát triển du lịch cộng đồng. Có tài nguyên du lịch là đối tượng thu hút khách du lịch tạo thu nhập cho cộng đồng và Sinh viên: Phạm Thị Thanh Huyền 7 LỚp: VH1802 Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Dân Lập Hải Phòng khách họ tham gia các hoạt động bảo tồn, bảo vệ tài nguyên môi trường và ngược lại tài nguyên môi trường tốt sẽ hấp dẫn khách du lịch tới tham quan. Nói một cách khác đây là vòng tuần hoàn trong phát triển du lịch cộng đồng. Từ viêc nghiên cứu các định nghĩa về du lịch dựa vào cộng đồng, tiến sỹ Võ Quế đã rút ra định nghĩa Phát triển du lịch dựa vào cộng đồng trong cuốn sách của mình: “Du lịch dựa vào cộng đồng là phương thức phát triển du lịch trong đó cộng đồng dân cư tổ chức cung cấp các dịch vụ để phát triển du lịch, đồng thời tham gia bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường, đồng thời cộng đồng được hưởng quyền lợi về vật chất và tinh thần từ phát triển du lịch và bảo tồn tự nhiên”.

Tiến sĩ - Kiến trúc sư Dương Đình Hiển - Viện nghiên cứu phát triển du lịch phân tích về du lịch cộng đồng: “Chúng ta phải hiểu ý nghĩa của du lịch cộng đồng ở cả hai khía cạnh. Thứ nhất là khai thác được các giá trị văn hóa bản địa. Thứ hai là tạo được công ăn việc làm,cải thiện thu nhập, nâng cao được đời sống của cộng đồng và có ý nghĩa trong xóa đói giảm nghèo. Để thành công được điều này, chúng ta phải quan tâm đến lợi ích cộng đồng đầu tiên, từ đó phát huy giá trị văn hóa bản địa để phục vụ du khách”.

Vì sự phát triển du lịch bền vững dài hạn, du lịch cộng đồng khuyến khích sự tham gia cộng đồng địa phương trong du lịch và có cơ chế tạo các cơ hội cho cộng đồng. Du lịch cộng đồng là một quá trình tương tác giữa cộng đồng và khách du lịch mà sự tham gia có ý nghĩa của cả hai phía, mang lại lợi ích, bảo tồn cho cộng đồng địa phương. Như vậy du lịch cộng đồng nhấn mạnh đến tính tự chủ. Vai trò chủ thể tham gia hoạt động du lịch cộng đồng địa phương.

Khái niệm du lịch cộng đồng không đồng nghĩa với du lịch sinh thái. Du lịch cộng đồng nhấn mạnh đến chủ thể tham gia vào quy hoạch quản lý, quyết định các vấn đề phát triển du lịch, bảo vệ, khai thác tài nguyên và hướng từ hoạt động du lịch là cộng đồng đia phương.