CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Dịch vụ Ngân hàng điện tử đã và đang được nhiều nước trên thế giới quan tâm, nghiên cứu và áp dụng từ lâu. Từ các nước phát triển như nước Mỹ và các nước Châu Á như Trung Quốc, Singapore, các nước này đều nhận thức rõ tầm quan trọng của dịch vụ Ngân hàng điện tử nên ngày càng chú trọng đến việc xây dựng hệ thống dịch vụ Ngân hàng điện tử đa dạng và phong phú về chủng loại để phục vụ nhu cầu của khách hàng. Còn ở Việt Nam, đây là lĩnh vực hoạt động mới, hầu hết các tổ chức tín dụng và các văn bản pháp quy của Ngân hàng nhà nước và một số Bộ, ngành chưa đáp ứng để ứng dụng hoạt động dịch vụ của Ngân hàng điện tử, ngoại trừ một số phần trong nghiệp vụ tín dụng ngân hàng phát triển riêng biệt và một số dịch vụ nhất.
Việc khai thác được điểm mạnh và lợi thế tuyệt đối của một Ngân hàng điện tử là cung cấp các sản phẩm dịch vụ mới, đa dạng và có tính tiện lợi, tiện ích cao, nhanh chóng, chính xác. Vì vậy, phát triển dịch vụ Ngân hàng điện tử đã dành được nhiều sự quan tâm và đánh giá của nhiều học giả. Khóa luận đã sử dụng một số kết quả nghiên cứu trong nước và nước ngoài để làm nền tảng lý luận và minh chứng cho những nhận định được trình bày trong khóa luận. Cụ thể như sau: 1.
Các công trình nghiên cứu nước ngoài Andras Bethlendi (2009) với nghiên cứu về thị trường tín dụng Hungary, xu hướng thị trường, các hệ quả ổn định kinh tế vĩ mô và tài chính đã đánh giá hệ thống ngân hàng Hungary và thị trường tín dụng đã thay đổi cơ bản sau khi chuyển sang hệ thống ngân hàng hai cấp. Tác giả đã tập trung nghiên cứu thị trường cho vay hộ gia đình và các doanh nghiệp vừa và nhỏ, bao gồm cho vay, tín dụng thuê mua, nghiên cứu thị trường cho vay thế chấp và hoạt động cho vay thế chấp bằng ngoại tệ. 5 Valeria Arina Balaceanu (2011) khi nghiên cứu về thúc đẩy sản phẩm và dịch vụ ngân hàng, tác giả đã phân tích các yếu tố và sự phát triển của dịch vụ ngân hàng và thị trường sản phẩm ngân hàng, tình hình cung cấp các dịch vụ ở Rumani, các tác động toàn cầu hóa đến các dịch vụ ngân hàng, mục tiêu và vai trò của việc thúc đẩy các dịch vụ đó. Từ đó, đề xuất hình thành chiến lược marketing và nêu ra quan điểm đa dạng hóa dịch vụ ngân hàng.
Bên cạnh đó, tác giả còn tham khảo các nghiên cứu liên quan tới các vấn đề khác như: Vấn đề quản trị có Shah và Clarke (2009) nghiên cứu về các khía cạnh trong quản trị Ngân hàng điện tử. Vấn đề an ninh bảo mật trong Ngân hàng điện tử có Ganesh (2000) đã đưa ra nghiên cứu về an ninh ngân hàng Internet, Morten Hertzum và đồng nghiệp (2004) nghiên cứu về mối quan hệ giữa vấn đề an ninh và vấn đề dễ dàng sử dụng trong dịch vụ Ngân hàng điện tử. Đối với vấn đề về sự tiếp nhận của khách hàng, Davis (1989) đã đưa ra mô hình chấp nhận công nghệ (Technology Acceptance Model – TAM) nghiên cứu sự tiếp nhận của khách hàng đối với sản phẩm dịch vụ ứng dụng công nghệ thông tin. Liên quan tới các nhân tố tác động khả năng thực hiện thành công thương mại điện tử, Eid và đồng nghiệp (2002) đã xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố tác động tới khả năng thực hiện thành công hoạt động marketing qua Internet trên phạm vi quốc tế.M (2004) nghiên cứu các nhân tố tác động tới khả năng thực hiện thương mại điện tử tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Mỹ.
Gibbs và Kraemer (2004) nghiên cứu các nhân tố quyết định thành công của thương mại điện tử trên phạm vi quốc tế. Alwabel (2005) nghiên cứu về các nhân tố tác động đến khả năng thực hiện thành công dịch vụ tài chính tại các ngân hàng thương mại Ả Rập. Các công trình nghiên cứu trong nước Nguyễn Thị Phương Trâm (2008) với nghiên cứu về chất lượng dịch vụ Ngân hàng điện tử, so sánh giữa mô hình Servqual và Gronroos, ở nghiên cứu này tác giả đã sử dụng hai mô hình này để đánh giá các thành phần ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ Ngân hàng điện tử, đồng thời nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lượng dịch vụ và sự thỏa mãn của khách hàng. Tác giả và Huỳnh Thị Như Trân (2007) đều cho rằng “ Ngân hàng điện tử bao gồm các dạng của giao dịch giữa ngân 6 hàng và khách hàng dựa trên quá trình xử lý và chuyển giao dữ liệu số hóa nhằm cung cấp sản phẩm dịch vụ ngân hàng”.
Tuy nhiên với nghiên cứu này, tác giả chỉ tập trung so sánh hai mô hình đánh giá chất lượng dịch vụ để từ đó có cơ sở đưa ra các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ Ngân hàng điện tử. Nguyễn Văn Nghĩa (2011) khi nghiên cứu về phát triển dịch vụ Ngân hàng điện tử tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – chi nhánh Quảng Nam lại chỉ ra rằng: “Phát triển dịch vụ Ngân hàng điện tử là sự tăng trưởng quy mô cung ứng dịch vụ Ngân hàng điện tử và gia tăng tỷ trọng thu nhập từ các dịch vụ này trên tổng thu nhập của ngân hàng, nhằm nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ bảo đảm đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu đa dạng của khách hàng dựa trên cơ sở kiểm soát rủi ro và gia tăng hiệu quả kinh doanh phù hợp với mục tiêu và chiến lược kinh doanh của ngân hàng qua từng thời kì”. Với nghiên cứu này, tác giả đã hệ thống các lý luận cơ bản và các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển dịch vụ Ngân hàng điện tử. Đồng thời tiến hành khảo sát, điều tra trên cơ sở đó đưa ra một số kiến nghị để phát triển dịch vụ này.
Tuy nhiên, hệ thống của câu hỏi phỏng vấn còn chung chung và khía cạnh thanh toán liên ngân hàng vẫn chưa được tác giả đề cập đến nhiều. Kết quả nghiên cứu thu thập sẽ chưa đáp ứng đầy đủ mục đích và yêu cầu của đề tài. Cũng nghiên cứu về sự phát triển dịch vụ Ngân hàng điện tử thì Phạm Thu Hương (2012) khi nghiên cứu vấn đề này tại Việt Nam nói chung trong bối cảnh kinh tế quốc tế thì tác giả lại cho rằng: “ Phát triển dịch vụ Ngân hàng điện tử được hiểu là sự gia tăng về loại hình dịch vụ, về tiện ích cung cấp, về giá trị giao dịch, về quy mô và về chất lượng dịch vụ Ngân hàng điện tử ”. Tác giả đã hệ thống một cách đầy đủ, chặt chẽ các lý luận về dịch vụ NHĐT, các nhân tố tác động từ đó phân tích thực trạng áp dụng dịch vụ này ở nước ta, từ đó đưa ra những đề xuất, kiến nghị cho các ngân hàng tại Việt Nam.
Tuy nhiên, đề tài chỉ nhấn mạnh đến việc phát triển thực trạng và các yếu tố tác động, giải pháp đưa ra chưa cụ thể và tính thực tiễn còn chưa cao. Bên cạnh đó, tác giả còn tham khảo thêm các nghiên cứu tiêu biểu khác như : Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “ Định hướng chiến lược và giải pháp phát triển dịch vụ Ngân hàng giai đoạn 2005-2006 ” của Nguyễn Hữu Nghĩa (2006), tác giả đã đề cập đến những định hướng và các giải pháp cơ bản để phát triển sản 7 phẩm dịch vụ Ngân hàng trong giai đoạn 2005 - 2006 và “ Phát triển dịch vụ Ngân hàng hiện đại của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế ” của Nguyễn Thị Quy (2008). Đề tài này phân tích thực trạng cung ứng dịch vụ Ngân hàng hiện đại và đưa ra một số giải pháp để phát triển dịch vụ NHĐT trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế. Tác giả Ngô Thị Hương Liên (2011) với đề tài “ Đa dạng hoá dịch vụ tại Ngân hàng thương mại Việt Nam” đã phân tích các nhóm dịch vụ mà ngân hàng cung ứng cho khách hàng, đưa ra được khái niệm, phương thức và nhân tố đa dạng hoá.
Nghiên cứu kinh nghiệm đa dạng hoá dịch vụ của NHTM trên thế giới và chi nhánh NHTM tại Việt Nam để rút ra các bài học thực hiện chiến lược đa dạng hoá dịch vụ của NHTM Việt Nam. Đồng thời đưa ra một số giải pháp nhằm thực hiện thành công chiến lược đa dạng hoá dịch vụ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Ngoài ra, có một số sách viết về hoạt động ngân hàng như “ Nghiệp vụ ngân hàng hiện đại ” của David Cox (1997) và “ Nghiệp vụ ngân hàng hiện đại ” của Nguyễn Minh Kiều (2008). Đây là hai cuốn sách cung cấp những kiến thức cơ bản về lĩnh vực ngân hàng, đưa ra những chính sách, biện pháp khác nhau nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng và phù hợp với sự biến động của môi trường kinh doanh.
Đánh giá chung về các nghiên cứu trước Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên về cơ bản đã giải quyết được một số nội dung liên quan đến: bảo mật an ninh, thương mại điện tử, đa dạng hóa và chất lượng dịch vụ Ngân hàng điện tử, thúc đẩy phát triển sản phẩm dịch vụ, quản trị Ngân hàng điện tử… nhưng không phải nghiên cứu nào cũng chuyên sâu đưa ra một cái nhìn tổng thể về việc phát triển dịch vụ NHĐT trong bối cảnh hội nhập nền kinh tế như hiện nay. Bởi vì đây là dịch vụ khá mới mẻ đối với Việt Nam cần có thêm thời gian và nhiều nghiên cứu hơn nữa góp phầp xây dựng và hoàn thiện. Bên cạnh những kết quả đã đạt được thì các nghiên cứu trên vẫn còn một số khoảng trống chưa được làm rõ và nghiên cứu: Một là, một số nghiên cứu đã chỉ ra các chỉ tiêu đánh giá mức độ phát triển dịch vụ NHĐT và các điều kiện, nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển dịch vụ này 8 nhưng còn sơ sài, không chặt chẽ và mang nhiều yếu tố chủ quan, chưa thực sự gắn với thực tế tại các ngân hàng thương mại. Hai là, một số nghiên cứu đã hệ thống một cách đầy đủ, chặt chẽ các lý luận về dịch vụ NHĐT, từ đó phân tích thực trạng áp dụng chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân, từ đó đưa ra những đề xuất, giải pháp và kiến nghị cho các ngân hàng thương mại.