CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ KIỀU HỐI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Những vấn đề cơ bản về dịch vụ kiều hối của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về kiều hối Quỹ tiền tệ quốc tế IMF đã đưa ra một định nghĩa rộng về kiều hối bao gồm 3 khía cạnh: - Là lượng tiền hoặc tương đương tiền được người lao động chuyển về gia đình, họ hàng của mình ở trong nước. - Khoản tiền bồi thường cho người lao động hoặc lương thưởng dưới dạng tiền hoặc tương đương trả cho cá nhân làm việc ở nước ngoài.
- Là lượng tài sản chính do người cư trú tạm thời mang theo khi họ di chuyển từ một nước tới nước khác và sống tại đó nhiều hơn một năm. Trong quyết định 170/1999/QĐ-TTg của thủ tướng chính phủ ngày 19/08/1999 có giải thích về kiều hối như sau: Kiều hối là các loại ngoại tệ tự do chuyển đổi được chuyển vào Việt Nam theo các hình thức sau: - Chuyển ngoại tệ thông qua các tổ chức tín dụng được phép. - Chuyển ngoại tệ thông qua các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tài chính bưu chính quốc tế. - Cá nhân mang ngoại tệ theo người vào Việt Nam.
Cá nhân ở nước ngoài khi nhập cảnh vào Việt Nam có mang theo ngoại tệ hộ cho người Việt Nam ở nước ngoài phải kê khai với Hải quan cửa khẩu số ngoại tệ mang từ nước ngoài về cho người thụ hưởng ở trong nước. Như vậy, có thể hiểu một cách đầy đủ nhất: Kiều hối bao gồm toàn bộ tiền kiều bào ở nước ngoài gửi tiền cho thân nhân với ý nghĩa trợ cấp tiêu dùng, tiền người lao động gửi về nhà, tiền kiều bào gửi về đầu tư, người thân của khách du lịch chuyển về tiếp tế khi họ dừng chân ở Việt Nam, người thân của du học sinh người nước ngoài du học tại Việt Nam và phải thông qua con đường chính thức như: Thông qua các tổ chức tín dụng được phép; thông qua các doanh nghiệp 5 cung cấp dịch vụ tài chính bưu chính quốc tế; cá nhân mang ngoại tệ theo người vào Việt Nam có khai báo với Hải quan cửa khẩu. Vai trò của kiều hối 1. Vai trò của kiều hối đối với nền kinh tế xã hội Kiều hối có thể tác động tới vấn đề nghèo đói và bất công bằng thu nhập, tiêu dùng, đầu tư và tiết kiệm gia đình, thị trường lao động, nguồn nhân lực và các vấn đề kinh tế vĩ mô khác.
Nghèo đói và bất bình đẳng: Kiều hối đóng góp tích cực vào việc giảm nghèo đói đối với các gia đình nhận kiều hối hoặc có thể giúp các hộ này tránh rơi vào tình trạng nghèo đói.Nhờ kiểu hối giúp các gia đình phát triển sản xuất kinh doanh và tạo thu nhập. Tiêu dùng: Kiều hối và tiêu dùng có tác động tích cực tới các hoạt động kinh tế.Một phần lượng kiều hối được sử dụng vào các hoạt động chi tiêu hàng ngày, một phần nhỏ được sử dụng cho mục đích giáo dục, y tế, giải trí.tạo cầu cho nền kinh tế để kích thích phát triển kinh tế. Đầu tư và tiết kiệm: Lượng kiều hối tạo cơ hội cho hoạt động đầu tư vào các ngành kinh doanh mới hoặc mở rộng các doanh nghiệp hiện tại. Kiều hối cung cấp các cơ hội tài chính cho các doanh nghiệp tiềm năng nhưng khó có khả năng tiếp cận tới các nguồn tài chính khác.
Thị trường lao động: Kiều hối nói riêng và xuất khẩu lao động nói chung là kênh quan trọng để giải quyết các vấn để dư thừa lao động hiện nay ở Việt Nam. Dòng kiều hối về nước có tác dụng khuyến khích người lao động ở các vùng nghèo đi xuất khẩu lao động kiếm việc làm và thu nhập. Thông qua việc lao động ở nước ngoài, người lao động đi đào tạo tay nghề và khi quay về Việt Nam họ là những lao động có kỹ cần thiết cho nền kinh tế. Nguồn nhân lực: Kiều hối có thể giúp gia đình nhận kiều hối đầu tư nhiều hơn vào nguồn nhân lực dưới dạng tăng chi tiêu cho giáo dục và sức khoẻ.
Các năng nghiên cứu chỉ ra rằng kiều hối sẽ cải thiện được môi trường giáo dục cho trẻ em thuộc các gia định nhận kiều hối. Tác động vĩ mô: Kiều hối trở thành một nguồn ngoại tệ quan trọng đặc biệt 6 đối với các nước có thâm hụt tài khoá, nợ nước ngoài, thường xuyên mất cân bằng cán cân thương mại và ít các hoạt động đầu tư nước ngoài. Kiều hối giúp gia tăng giá trị GDP thông qua việc gia tăng tiêu dùng, đầu tư và tiết kiệm. Tuy nhiên, nguồn ngoại tệ này có thể làm tăng giá trị đồng nội tệ, ảnh hưởng tới hoạt động xuất khẩu và chính sách nhập khẩu cạnh tranh.
Kiều hối đóng góp tích cực đến sự phát triển của thị trường tài chính vì những khoản tiền này làm tăng nguồn cung ứng vốn cho các tổ chức tài chính. Mối quan hệ giữa kiều hối, sự phát triển thị trường tài chính và tăng trưởng kinh tế có thể được xem xét ở một số cấp độ. Nhiều khả năng là tại các thị trường tài chính phát triển, hoạt động có hiệu quả, tác động của kiều hối được gia tăng do những dòng tiền này được sử dụng vào những mục đích có hiệu quả nhất, qua đó có tác động tích cực hơn đến tăng trưởng kinh tế. Mặt khác, kiều hối có thể bù đắp cho những thị trường tài chính kém hiệu quả.
Bởi lẽ, kiều hối có thể giúp các nhà đầu tư vượt qua được những hạn chế của thị trường tài chính về sự thiếu vắng các sản phẩm huy động và cấp tín dụng phù hợp để tìm kiếm được mức sinh lời cao. Trong những trường hợp này, kiều hối có tác động trực tiếp đến các hoạt động đầu tư và tăng trưởng kinh tế trong khi thị trường tài chính vẫn kém phát triển. Vai trò của kiều hối đối với NHTM Khi nghiên cứu hoạt động dịch vụ kiều hối của ngân hàng trên góc độ là nghiệp vụ trung gian, dịch vụ kiều hối ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động huy động vốn và các hoạt động kinh doanh ngân hàng khác. về mặt kỹ thuật nghiệp vụ này được thực hiện thông qua các phương tiện lưu thông tín dụng như: Séc, thư chuyển tiền, điện chuyển tiền.
ít khi phải chu chuyển bằng tiền mặt, trừ khi số dư tồn khoản cuối năm mà giữa hai ngân hàng không thể tiến hành bù trừ xong trong năm đó. Ngoài ra việc nhận và chi trả kiều hối là một nghiệp vụ đang được các ngân hàng chú trọng phát triển vì: Thứ nhất, đây là một nghiệp vụ tiềm năng mang lại nhiều lợi nhuận. Hơn nữa, so với các lĩnh vực kinh doanh khác của ngân hàng, dịch vụ kiều hối là an toàn hơn mà lại không phải bỏ vốn vì ngân hàng chỉ đóng vai trò là trung gian. 7 Không những thế, hoạt động cung ứng dịch vụ kiều hối còn góp phần tăng nguồn vốn lưu động trong kinh doanh cho ngân hàng thông qua việc lợi dụng khoản ngoại tệ của ngân hàng nước ngoài mở tài khoản tại ngân hàng mình hay việc sử dụng nguồn ngoại tệ của khách hàng để kinh doanh.
Thứ hai, dịch vụ kiều hối giúp kiều bào tiết kiệm chi phí trên một phạm vi rộng. Chẳng hạn như: Kiều bào chuyển tiền qua ngân hàng, yêu cầu ngân hàng thanh toán cho họ tới người thụ hưởng, giúp khách hàng giảm chi phí về bảo quản, vận chuyển, kiểm đếm. từ đó tạo sự tín nhiệm về ngân hàng cho khách hàng. Thứ ba, dịch vụ kiều hối giúp các NHTM bán chéo các sản phẩm dịch vụ khác cho người nhận tiền kiều hối như phát triển góp phần thu h t một lượng khách hàng mở tài khoản ngoại hối, giúp ngân hàng huy động được vốn với giá rẻ.
Nguồn vốn huy động từ kiều hối là đòn bẩy quan trọng th c đẩy sự phát triển của hoạt động ngân hàng. Thứ tư, dịch vụ kiều hối phát triển giúp đẩy nhanh quá trình luân chuyển tiền tệ trong nền kinh tế, tăng vòng quay của đồng tiền, khơi thông các luồng vốn khác nhau, tiết kiệm chi phí xã hội. Thứ năm, tăng dịch vụ kiều hối giúp các NHTM mở rộng mạng lưới quan hệ đại lý trên toàn cầu, tăng sự hiện diện và nhận diện thương hiệu của các ngân hàng trên thị trường thế giới. Ngoài ra, dịch vụ kiều hối có tác dụng khác đối với các bên tham gia chuyển tiền, cải thiện được tính hiệu quả của hệ thống thanh toán.
Nếu không có dịch vụ kiều hối của các NHTM, thì sẽ tạo ra sự di chuyển một khối lượng tiền mặt tương ứng với giá trị các giao dịch thanh toán. Như vậy, chi phí vận chuyển gần với hệ thống chuyển tiền được giảm đáng kể, tăng hiệu quả hoạt động cho hệ thống thanh toán. Dịch vụ kiều hối của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm dịch vụ kiều hối của NHTM Dịch vụ kiều hối là một trong những sản phẩm của NHTM phát sinh trong quá trình thực hiện các ủy nhiệm của kiều hối chuyển tiền ở nước ngoài để chuyển 8 và trả tiền tới người hưởng cá nhân trong nước với mục đích viện trợ, giúp đỡ và đầu tư không liên quan đến hàng hóa và dịch vụ.
Theo Pháp lệnh số: 06/2013/UBTVQH13 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ngoại hối số 28/2005/PL-UBTVQH11: Chuyển tiền một chiều (Chuyển tiền kiều hồi) là các giao dịch chuyển tiền từ nước ngoài vào Việt Nam hoặc từ Việt Nam ra nước ngoài qua ngân hàng, qua mạng bưu chính công cộng của doanh nghiệp cung ứng dịch vụ bưu chính công ích mang tính chất tài trợ, viện trợ hoặc giúp đỡ thân nhân gia đình, sử dụng chi tiêu cá nhân không có liên quan đến việc thanh toán xuất khẩu, nhập khẩu về hàng hóa và dịch vụ. ”Dịch vụ chi trả kiểu hối” có thể là dịch vụ chi trả tiền nội địa hoặc quốc tế. Việc chi trả kiều hối nội địa diễn ra khi có sự di trú từ khu vục nông thôn ra thành thị. Còn việc chi trả kiều hối quốc tế chỉ diễn ra khi có sự di trú từ nước ngày sang nước khác.
Theo World Bank trong Báo cáo “Di cư và Kiều hồi” năm 2007: “Dịch vụ chi trả kiều hối là dịch vụ thanh toán xuyên quốc gia từ cá nhân này đến cá nhân khác, với những món tiền có giá trị tương đối thấp”. Dịch vụ này chỉ diễn ra khi có sự di trú.