CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. DỊCH VỤ BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Ngân hàng bán lẻ a. Khái niệm ngân hàng bán lẻ Theo tổ chức thương mại thế giới (WTO), ngân hàng bán lẻ là nơi khách cá nhân có thể đến giao dịch tại những điểm giao dịch của ngân hàng để thực hiện các dịch vụ như: gửi tiền, vay tiền, thanh toán, kiểm tra tài khoản, dịch vụ thẻ.
Theo từ điển kinh tế thương mại Anh – Việt, NXB Thống Kê năm 2005, “Retail banking: ngân hàng mạng lưới ngân hàng đại chúng là loại ngân hàng có mạng lưới chi nhánh thường mở trên các trục lộ chính hay khu đông dân cư để nhận tất cả các loại tiền gởi và cung ứng các dịch vụ khác cho dân chúng "(Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2006), Tài liệu Hội thảo khoa học: Phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ của các ngân hàng thương mại Việt Nam, Hà Nội"). Mặc dù còn nhiều quan điểm về ngân hàng bán lẻ nhưng nhìn chung, NHBL là ngân hàng cung ứng trực tiếp sản phẩm dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các DNNVV thông qua mạng lưới kênh phân phối, hoặc việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm dịch vụ ngân hàng thông qua phương tiện thông tin, điện tử viễn thông. Chức năng của ngân hàng bán lẻ Theo giác độ kinh tế - xã hội, ngân hàng bán lẻ đẩy nhanh quá trình luân chuyển tiền tệ, tận dụng tiềm năng to lớn về vốn để phát triển kinh tế, giúp cải thiện đời sống dân cư, hạn chế thanh toán bằng tiền mặt trong nền Luan van 8 kinh tế, góp phần giảm chi phí xã hội thông qua việc tiết kiệm chi phí và thời gian cho cả ngân hàng và khách hàng. Theo giác độ tài chính và quản trị ngân hàng, ngân hàng bán lẻ mang lại nguồn thu ổn định, chắc chắn, hạn chế rủi ro do các nhân tố bên ngoài gây nên.
Đối với khách hàng, ngân hàng bán lẻ đem đến sự thuận tiện, an toàn, tiết kiệm cho khách hàng trong quá trình thanh toán và sử dụng nguồn thu nhập của mình. Đặc điểm của ngân hàng bán lẻ - Đối tượng khách hàng của ngân hàng bán lẻ vô cùng lớn, số lượng giao dịch của khách hàng cũng lớn nhưng giá trị từng khoản giao dịch thường không cao. - Sự phát triển ngân hàng bán lẻ phụ thuộc nhiều vào trình độ công nghệ và nguồn nhân lực. - Địa bàn phục vụ của các hoạt động ngân hàng bán lẻ rộng và phân tán.
- Đối tượng khách hàng của ngân hàng bán lẻ không đồng nhất, thuộc nhiều nhóm khác nhau theo độ tuổi, nghề nghiệp, thu nhập… 1. Dịch vụ bán lẻ của ngân hàng a. Dịch vụ ngân hàng Trong các ngành của nền kinh tế thì ngành ngân hàng thuộc lĩnh vực dịch vụ. Tất cả các hoạt động kinh doanh của Ngân hàng đều được coi là hoạt động dịch vụ.
Đặc trưng của dịch vụ ngân hàng: - Tính vô hình: khách hàng khi mua dịch vụ tài chính ngân hàng thường không nhìn thấy hình dạng cụ thể của loại hình dịch vụ nên khó đánh giá và so sánh chất lượng như các hàng hóa hữu hình khác, chỉ cảm nhận thông qua các tiện ích mà sản phẩm mang lại. Luan van 9 - Quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm diễn ra đồng thời: chu kỳ của một sản phẩm chia làm hai giai đoạn đó là sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Tuy nhiên đối với sản phẩm tài chính, chúng được tạo ra khi khách hàng có yêu cầu và tiêu thụ ngay. - Không ổn định về mặt chất lượng và dễ sao chép: Một sản phẩm dịch vụ tài chính được tạo ra do sự kết hợp của các yếu tố bên trong (nhân lực, công nghệ) và yếu tố bên ngoài (môi trường, thể chế).
Ngoài ra còn có sự tham gia của các NHTM và các tổ chức phi tài chính. Dịch vụ bán lẻ của ngân hàng thương mại Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về dịch vụ bán lẻ của ngân hàng thương mại. Theo WTO, dịch vụ bán lẻ của ngân hàng là loại hình dịch vụ điển hình của ngân hàng nơi khách hàng cá nhân có thể đến giao dịch tại các điểm giao dịch của ngân hàng để thực hiện các dịch vụ như gửi tiền, vay tiền, thanh toán, kiểm tra tài khoản, dịch vụ thẻ. Đối với các ngân hàng thương mại, dịch vụ bán lẻ của ngân hàng giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị phần, mang lại nguồn thu ổn định và chất lượng cho các ngân hàng.
Bên cạnh đó, nó mang lại cơ hội đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ phi ngân hàng, cơ hội bán chéo sản phẩm với cá nhân và doanh nghiệp nhỏ. Theo các chuyên gia kinh tế của Học viện Công nghệ Châu Á, dịch vụ bán lẻ của ngân hàng là dịch vụ cung ứng sản phẩm - dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lưới chi nhánh, khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm và dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện viễn thông và công nghệ thông tin. Kết hợp các quan điểm trên có thể rút ra khái niệm về dịch vụ ngân hàng bán lẻ như sau: Dịch vụ bán lẻ của ngân hàng thương mại là hoạt động Luan van 10 cung ứng các sản phẩm dịch vụ thông qua các kênh phân phối khác nhau nhằm thỏa mãn các nhu cầu liên quan đến quá trình sử dụng nguồn tài chính của các đối tượng cá nhân, hộ gia đình, các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong xã hội. Đặc điểm của dịch vụ bán lẻ tại ngân hàng thương mại Dịch vụ bán lẻ của ngân hàng có tính đa dạng - Nhu cầu khách hàng đa dạng: khách hàng của dịch vụ bán lẻ rất đông, phân thành nhiều nhóm khác nhau (theo tiêu thức như: thu nhập, độ tuổi, trình độ dân trí…) do đó nhu cầu về dịch vụ ngân hàng cũng đa dạng.
- Sản phẩm, dịch vụ đa dạng: từ nhu cầu đa dạng của khách hàng buộc các ngân hàng không ngừng đưa ra các sản phẩm mới với nhiều tiện ích khác nhau nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng. - Kênh phân phối đa dạng: dịch vụ bán lẻ của ngân hàng yêu cầu phát triển nhiều kênh phân phối mới. Ngoài kênh phân phối trực tiếp tại quầy, các kênh phân phối mới có thể kể đến như ATM, POS, Internet, Phone…Việc đa dạng kênh phân phối trong hoạt động bán lẻ của ngân hàng ngày càng đem lại sự thuận tiện cho khách hàng, đồng thời tiết kiệm chi phí cho NH và cho xã hội. Dịch vụ bán lẻ của ngân hàng yêu cầu sự ổn định về chất lượng - Các yêu cầu của khách hàng đối với từng dịch vụ, từng giao dịch luôn đảm bảo xử lý kịp thời, chính xác, an toàn trong mọi điều kiện.
Đây là nhân tố quyết định thiết lập lòng tin của khách hàng. - Sự ổn định về chất lượng còn thể hiện ở việc triển khai áp dụng các văn bản quy định, thực hiện nhất quán trong một ngân hàng và hệ thống ngân hàng. Số lượng giao dịch nhiều nhưng giá trị mỗi giao dịch không cao Số lượng giao dịch phát sinh nhiều, giá trị giao dịch có thể lớn nhưng Luan van 11 cũng có những giao dịch nhỏ lẻ. Số lượng cán bộ phục vụ cho hoạt động bán lẻ nhiều nhằm giải quyết nhanh chóng lượng giao dịch phát sinh trong ngày.
Hoạt động bán lẻ mang tính thời điểm cao Với đặc trưng phục vụ đối tượng cá nhân, hộ gia đình, dịch vụ bán lẻ của ngân hàng có tính thời điểm rất cao. Tính thời điểm buộc ngân hàng lựa chọn thời điểm nào đưa ra sản phẩm mới, quyết định giảm chi phí, tăng lãi suất hay có chương trình khuyến mãi phù hợp. Vì vậy, NH cần phải nhạy trong dự đoán và xác định thời điểm để có kế hoạch đưa sản phẩm dịch vụ ra thị trường để thu hút được nhiều khách hàng và hiệu quả nhất, đồng thời có sự cập nhật nhanh nhất các thay đổi từ phía NH và KH nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ. Đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng hóa rủi ro “ Rủi ro là khả năng những sự cố xảy ra trong tương lai làm cho ngân hàng không thể đạt được mục tiêu đã đề ra và có thể sẽ gây những tổn thất cho ngân hàng"(TS.Võ Thị Thúy Anh, Th.
Lê Phương Dung (2008), nghiệp vụ ngân hàng hiện đại, NXB Tài chính)". Việc phát triển nhiều sản phẩm dich vụ khác nhau, ưu tiên phát triển các sản phẩm dịch vụ nhằm hướng đến khoản lợi nhuận từ thu phí dịch vụ. Điều này làm phân tán rủi ro cho NH thay vì trước đây chỉ chú trọng vào tín dụng, là sản phẩm mang lại nguồn thu chủ yếu cho NH. Hơn nữa, nhu cầu sử dụng dịch vụ của KH ít bị tác động bởi những ảnh hưởng của nền kinh tế so với hoạt động tín dụng.
Do đó, việc phát triển dịch vụ bán lẻ của ngân hàng góp phần ổn định thu nhập cho NH trên cơ sở giảm thiểu rủi ro. Dịch vụ bán lẻ của ngân hàng có chi phí lớn Đối tượng khách hàng của dịch vụ bán lẻ rất lớn và phân tán rộng khắp. Vì vậy, để phục vụ các khách hàng này, ngân hàng phải mở rộng mạng lưới, đầu tư máy móc thiết bị, công nghệ hiện đại…rất tốn kém. Các chi phí này Luan van 12 ngày càng gia tăng cùng với nhu cầu sử dụng dịch vụ càng lớn của KH.
Vì vậy, để phát triển dịch vụ bán lẻ ngân hàng một cách hiệu quả nhất, các NHTM đã không ngừng đưa ra các giải pháp nhằm giảm thiểu tối đa các chi phí phát sinh trong hoạt động bán lẻ như tăng cường các kênh phân phối tự phục vụ, gia tăng tiện ích cho sản phẩm… d. Các dịch vụ bán lẻ chủ yếu của các ngân hàng Tín dụng bán lẻ Đây là một nghiệp vụ tài sản có, là sản phẩm truyền thống của ngân hàng thương mại, góp phần tăng thu nhập của các ngân hàng. Trước đây, hầu hết các ngân hàng ít chú trọng đến cho vay cá nhân và hộ gia đình vì họ cho rằng các khoản vay tiêu dùng nói chung có quy mô rất nhỏ, chi phí thu thập thông tin cao vì vậy mức sinh lời thấp. Ngày nay, sự cạnh tranh gay gắt đã buộc các ngân hàng phải hướng tới người tiêu dùng như là một khách hàng trung thành tiềm năng.