CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CHO KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI • 1. DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CHO KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của dịch vụ ngân hàng bán lẻ cho khách hàng cá nhân 1.1 Khái niệm và đặc điểm của dịch vụ ngân hàng bán lẻ cho khách hàng cá nhân a. Khái niệm về dịch vụ bán lẻ Thuật ngữ dịch vụ NHBL xuất phát từ gốc ”retail banking” trong tiếng Anh.
Mặc dù là khá mới mẻ, khái niệm này không bao hàm về một lĩnh vực mới của hoạt động ngân hàng, dù ngân hàng có xác định hay không xác định về kế hoạch kinh doanh thì các d ịch vụ NHBL vẫn luôn tồn tại. Vậy dịch vụ NHBL đuợc hiểu nhu thế nào? Có rất nhiều cách tiếp cận khác nhau về hoạt động bán lẻ. Theo nghĩa đen trong việc cung cấp các hàng hoá, dịch vụ thông thuờng thì bán lẻ đuợc hiểu là bán trực tiếp cho nguời tiêu dùng với số luợng ít, nhỏ lẻ. Nó khác với bán buôn là bán cho nguời trung gian, cho nhà phân ph ối của hàng hoá đó.
Tuy nhiên, do đặc thù của lĩnh vực hoạt động ngân hàng, thuật ngữ bán lẻ dịch vụ ngân hàng có thể hiểu khác đi một chút với một số quan điểm sau: - Theo WTO: Dịch vụ NHBL là loại hình dịch vụ điển hình của ngân hàng nơi khách hàng cá nhân có thể đến giao dịch tại các điểm giao dịch của ngân hàng (NH) để thực hiện các dịch vụ nhu gửi tiền, vay tiền, thanh toán, kiểm tra tài khoản, dịch vụ thẻ. Đối với các NHTM, dịch vụ NHBL giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị phần, 9 mang lại nguồn thu ổn định và chất luợng cho các NH. Bên cạnh đó, nó mang lại cơ hội đa dạng hóa các sản phẩm và phát triển dịch vụ phi ngân hàng, cơ hội bán chéo sản phẩm cho các cá nhân và doanh nghiệp nhỏ. - Theo từ điển Ngân hàng và Tin học - Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - 1996: Retail banking - hoạt động ngân hàng bán lẻ/nghiệp vụ ngân hàng bán lẻ /dịch vụ ngân hàng bán lẻ - là dịch vụ ngân hàng dành cho quảng đại quần chúng, thuờng là một nhóm các dịch vụ tài chính gồm: cho vay trả dần, cho vay thế chấp, tín dụng chứng khoán, nhận tiền gửi và các tài khoản cá nhân.
- Theo Nghiệp vụ ngân hàng hiện đại - Nhà xuất bản chính trị quốc gia: Thuật ngữ “ngân hàng bán lẻ” đuợc đề cập tới nhu một loại hình ngân hàng chia theo tính chất hoạt động mà loại hình đó “chủ yếu cung cấp các dịch vụ trực tiếp cho doanh nghiệp, hộ gia đình và các cá nhân với các khoản tín dụng nhỏ”. - Theo các chuyên gia kinh tế của Học viện Công nghệ Châu Á: Dịch vụ NHBL là dịch vụ cung ứng sản phẩm - dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua mạng luới chi nhánh, khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm và dịch vụ ngân hàng thông qua các phuơng tiện điện tử viễn thông và công nghệ thông tin. Nhu vậy, từ các cách hiểu trên, có thể đi đến một khái niệm tuơng đối khái quát về dịch vụ NHBL là: Dịch vụ NHBL là việc cung ứng dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh cá thể thông qua mạng lưới chi nhánh hoặc là việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện công nghệ thông tin, điện tử viên thông. Dịch vụ ngân hàng bán lẻ dành cho khách hàng cá nhân (KHCN) Trong xu thế phát triển ngân hàng tại các nền kinh tế phát triển hiện nay, ngân hàng đuợc coi nhu những siêu thị dịch vụ, một bách hóa tài chính với hàng trăm, thậm chí hàng ngàn dịch vụ khác nhau tùy theo cách phân loại và tùy theo trình độ phát triển của ngân hàng.
Theo WTO, trong bảng phân loại các dịch vụ của tổ chức này, dịch vụ tài chính đuợc xếp vào phân ngành thứ 7 trong 12 phân ngành dịch vụ. 10 Trong đó, dịch vụ tài chính bao gồm: Dịch vụ bảo hiểm và các dịch vụ liên quan đến bảo hiểm; DVNH và các dịch vụ tài chính khác; dịch vụ chứng khoán. Trong đó DVNH nói chung và cho khách hàng cá nhân nói riêng bao gồm: - Nhận tiền gửi và các khoản phải trả từ công chúng; - Cho vay duới hình thức: Tín dụng tiêu dùng, tín dụng cầm cố thế chấp, bao thanh toán và tài trợ giao dịch thuơng mại. - Thuê mua tài chính; - Môi giới tiền tệ; - Quản lý tài sản: Quản lý tiền mặt hoặc danh mục đầu tu; quản lý đầu tu tập thể; quản lý quỹ huu trí; các dịch vụ luu ký và tín thác; - Các dịch vụ thanh toán và bù trừ tài chính, bao gồm: Chứng khoán, các sản phẩm phái sinh và các công cụ chuyển nhuợng khác; - Cung cấp và chuyển thông tin tài chính và xử lý dữ liệu tài chính cũng nhu cung cấp các phần mềm liên quan của các nhà cung cấp dịch vụ tài chính khác.
- Các dịch vụ tu vấn và trung gian môi giới, các dịch vụ tài chính phụ trợ khác, kể cả tham chiếu và phân tích tín dụng, nghiên cứu tu vấn đầu tu và danh mục đầu tu, tu vấn về mua lại và tái cơ cấu chiến luợc doanh nghiệp. Nhu vậy, dịch vụ NHBL cho khách hàng cá nhân là một bộ phận của dịch vụ ngân hàng, là các dịch vụ tài chính gắn liền với hoạt động kinh doanh của ngân hàng dành cho khách hàng là các cá nhân, đuợc ngân hàng thực hiện nhằm tìm kiếm lợi nhuận, và chỉ có các ngân hàng với uu thế của nó mới có thể cung cấp các dịch vụ này một cách tốt nhất cho khách hàng. Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng bán lẻ cho KHCN * Đặc điểm về đối tượng của dịch vụ bán lẻ của NHTM Đối tuợng phục vụ chủ yếu của dịch vụ bán lẻ của NHTM là các cá nhân và các doanh nghiệp có qui mô nhỏ và vừa. Đây là mảng thị truờng đầy tiềm năng của các NHTM có số luợng khách hàng đông đảo.
Trong nền kinh tế hiện đại, các cá nhân có trình độ hiểu biết, có thu nhập cao, có nhu cầu phong phú về tiêu 11 dùng các sản phẩm dịch vụ, họ yêu cầu đuợc cung ứng nhiều dịch vụ hơn với chất luợng cao hơn nên cần đến sử dụng dịch vụ NHBL. Khai thác tốt nhóm khách hàng này sẽ đem lại nguồn thu đáng kể cho NHTM. Yếu tố tâm lý là một đặc trung quan trọng của đối tuợng khách hàng này. Họ rất nhạy cảm với các thay đổi về lãi suất, giá cả, chất luợng dịch vụ, cách thức phân phối, chính sách chăm sóc của các ngân hàng.
Điều này khiến họ trở thành đối tuợng khách hàng kém trung thành nhất của NHTM, đòi hỏi NHTM phải có chính sách quản lý và chăm sóc phù hợp. Một trong những đặc điểm khác của đối tuợng này ở các nuớc đang phát triển là tâm lý ngại vay muợn ngân hàng và có thói quen sử dụng tiền mặt. Đây là thách thức cho các NHTM vì sẽ rất khó khăn để triển khai các dịch vụ của mình trong hoàn cảnh xuất phát điểm của thị truờng thấp nhu vậy. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng là cơ hội cho các NHTM mở rộng hoạt động cung ứng dịch vụ bán lẻ, vì đây chính là khoảng trống của thị truờng đang “chờ” đuợc khai thác.
Vấn đề là NHTM phải tìm ra cách thức để thay đổi thói quen, tâm lý e ngại của khách hàng, khuyến khích họ sử dụng các dịch vụ của mình. NHTM cần xây dựng chiến luợc, kế hoạch để giành thế tiên phong so với các đối thủ cạnh tranh trong việc chiếm lĩnh thị phần. Do đối tuợng khách hàng cá nhân của NHTM có sự phân hóa cao. Họ có thể đuợc chia thành nhiều nhóm theo nghề nghiệp, độ tuổi, thu nhập, vùng miềii.
Các nhóm khác nhau sẽ khác nhau về khả năng tài chính, đặc điểm, sở thích cũng sẽ có nhu cầu khác nhau về dịch vụ ngân hàng. Do các nguồn lực của NHTM có hạn nên cần tiến hành phân đoạn khách hàng và trong những giai đoạn cụ thể sẽ xác định những phân đoạn chính mà ngân hàng sẽ thực hiện tập trung khai thác. Các doanh nghiệp là khách hàng của dịch vụ NHBL thuờng là các doanh nghiệp nhỏ và vừa muốn vay vốn NHTM để mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh, tài trợ vốn luu động, cải tiến công nghệ. Loại hình doanh nghiệp này thuờng chiếm số luợng lớn, lĩnh vực kinh doanh đa dạng.
Để đáp ứng nhu cầu của loại hình doanh nghiệp này, NHTM cần nắm đuợc đặc điểm kinh doanh cụ 12 thể, nắm bắt chu kỳ hoạt động để tìm ra loại sản phẩm dịch vụ nào mà họ đang cần, từ đó thoả mãn tối đa các nhu cầu của khách hàng. Bên cạnh đó, NHTM cũng nghiên cứu các thông tin phản ánh hiệu quả sản xuất kinh doanh của khách hàng để giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng. Tóm lại, đặc điểm này cho ta thấy đây thực sự là những đối tuợng khách hàng có tiềm năng lớn do dân số trên thế giới ngày càng tăng, thu nhập của nguời dân ngày càng đuợc cải thiện cùng với sự phát triển của nền kinh tế - xã hội. Với số luợng khách hàng lớn, gồm nhiều thành phần trong xã hội nhu vậy, để xác định đuợc đúng đối tuợng khách hàng của mình, các NH phải thực hiện những buớc nghiên cứu marketing khoa học, nghiên cứu thị truờng, nghiên cứu nhu cầu của khách hàng hiện có cũng nhu khách hàng tiềm năng, thực hiện các phuơng pháp định vị, xem xét các yếu tố khả năng nội tại từ đó làm cơ sở để xây dựng những chiến thuật tiếp cận, định huớng kế hoạch kinh doanh và cao hơn nữa là một chiến luợc tổng thể.
Điều này chính là yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại của một ngân hàng. * Đặc điểm về quy mô cung ứng của dịch vụ NHBL cho KHCN Khách hàng của dịch vụ bán lẻ hầu hết là cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp nhỏ và vừa nên giá trị mỗi lần cung cấp dịch vụ thuờng không lớn. Với mỗi loại dịch vụ cụ thể, đặc biệt là các dịch vụ cho vay tiêu dùng, nhu cầu của khách hàng cá nhân thuờng không có tính chất lặp đi lặp lại nhu nhu cầu vay vốn kinh doanh của khách hàng doanh nghiệp.