CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HOẠT DỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 KHÁI QUÁT NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Những vấn đề chung về cho vay tiêu dùng của Ngân hàng Thương mại 1.1 Khái niệm ngân thương mại Ngân hàng thương mại là một tổ chức loại hình có vai trò quan trọng thay đổi với nền kinh tế nói chung và đối với đồng địa phương nói riêng. Có nhiều cách tiếp cận với khái niệm trên, nhưng theo luật đối với tín hiệu, khái niệm ngân hàng đuoc giải thích như sau: “Ngân hàng là loại hình tổ chức thực hiện hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung cấp dịch vụ thanh toán và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan"(Luật tổ chức tín dụng Việt Nam, 2010). "Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động của Ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của công ty Luật nhằm mục đích sinh lợi" (Luật tổ chức tín dụng Việt Nam, 2010).2 Khái niệm cho vay và cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại Khái niệm cho vay Theo khoản 14 và 16 đieu 4 Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12: "Cấp tin dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp chiết khẩu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và vụ cho vay, các nghiệp vụ cấp tin dụng khác". "Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiên để sử dụng vào mục đich xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cà gốc và lãi".
Theo nghiên cứu của Dương Ánh Nguyệt,(2017), thì “Phát triển cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Bưu điện Liên Việt” thì tác giả đã nêu khái niệm cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại một cách khái quát nhất. 4 Cho vay tiêu dùng là hình thức cho vay có lẽ không còn quá mới mẻ đối với người dân Việt Nam. Tuy nhiên không phải ai cũng hiểu một cách đúng đắn về loại hình cho vay này. Vi thế mà gó rất nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm cho vay tiêu dùng trong ngân hàng thương mại, từ cách tiếp cận giản đơn nhất như: "Cho vay tiêu dùng là loại cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của dân cư trong xã hội"; hay một cách tiếp cận phức tạp hơn: “Cho vay tiêu dùng là quan hệ kinh tế giữa một bên là Ngân hàng một bên là cá nhân tiêu dùng, trong đó Ngân hàng chuyển giao tiền cho khách hàng với nguyên tắc ngưoi đi vay (khách hàng) sẽ hoàn trả cả gốc và lãi tại thời điểm xác định trong tương lai".
Khái niệm về cho vay tiêu dùng có thể khác nhau nhưng nội dung cơ bản là giống nhau, cùng đề cập đến mục đích của loại cho vay này là để phục vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cả nhân, hộ gia đình, những người có nhu câu nâng cao mức sống nhưng chưa có khả năng chi trả trong hiện tại. Nhưng nhìn chung, ta có thể hiểu; cho vay tiêu dùng là hình thức cho vay qua đó Ngân hàng chuyên giao cho khách hàng là cá nhân hay hộ gia đình quyền sử dụng một lượmg tiền với những điều kiện mà hai bên đã thỏa thuận (về thời gian cấp, số tiền cấp, lãi suất phải trả.) nhằm phục vụ mục đích tiêu dùng, sinh hoạt, giúp khách hàng nâng cao mức sông khi chưa có khả năng chi trả trong hiện tại. Cho vay tiêu dùng là hình thức cấp tin dụng rất hữu ich nhắm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu, mua sắm, sửa chữa nhà cửa. của các cả nhân, hộ gia đình.
Các khoản vay này giúp người tiêu dùng có thể sử dụng hàng hóa,dịch vụ trước khi họ có khả năng chi trả hoặc tạo cho họ một cuộc sống có chất lượng cao hơn.3 Khái niệm phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại Theo quan điểm duy vật biện chứng, phát triển là sự vận động theo chiều hướng đi lên của sự vật: từ trình độ thấp lên trình độ cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn. Phát triển không đơn thuần chi là sự biến đối tăng lên hay giảm đi về lượng hay sự biến đổi tuần hoàn lặp đi lặp lại ở chất cũ mà là sự biến đổi về chất theo hướng ngày càng hoàn thiện hơn của sự vật ở những trình độ ngày càng cao hơn. "Phát triển cho vay tiêu dùng (Nguyễn Văn Thực, 2014) được hiểu là sự gia tăng cả về qui mô và chât lượng khoản vay, tức là: qui mô cho vay mở 5 rộng, số lượng khách hàng ngày càng gia tăng, đa dạng hóa đối tượng cho vay, tỷ lệ no xấu giảm, lợi nhuận gia tăng." Như vậy, phát triển cho vay tiêu dùng duoc hiếu theo hai hưrớng là phát triển cho vay tiêu dùng theo chiều rộng (mở rộng quy mô, số lượng các khoản vay tiêu dùng) và phát triên cho vay tiêu dùng theo chiêu sâu (nâng cao chất lượng cho vay tiêu dùng: hạn chế nợ quá hạn, nợ xấu trong cho vay tiêu dùng) nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của khách hàng, trên cơ sở đảm bảo các mục tiêu của ngân hàng trong từng giai đoạn nhất định.2 Phân loại cho vay tiêu dùng của Ngân hàng Thương mại Phân loại cho vay là việc sắp xếp các khoản vay theo từng nhóm dựa trên các tiêu thức nhất định.Việc phân loại cho vay là tiền đề để thiết lập các quy trình cho vay thích hợp và nâng cao hiệu quả tín dụng.Phân loại cho vay tiêu dùng được dựa trên các tiêu chí khác nhau.1 Căn cứ vào mục đích vay Cho vay tiêu dùng cư trú (Residential Mortgage Loan) là loại cho vay tiêu dùng nhằm tài trợ cho nhu cầu mua sắm xây dựng hoặc cải tạo nhà cửa. Khoản vay này có đặc điểm là thời hạn vay dài, quy mô thường lớn.
Cho vay tiêu dùng phi cư trú (Nonresidential Loan) là loại cho vay tiêu dùng tài trợ cho việc trang trải các khoản chi phí mua sắm xe cộ, đồ dùng sinh hoạt 13 gia đình, chi phí học hành, y tế.Khoản vay này có đặc điểm là thời hạn vay ngắn, quy mô nhỏ hơn so với cho vay tiêu dùng cư trú.2 Căn cử vào phương thức hoàn trả Cho vay tiêu dùng trả góp (Intallment Consumer Loan) là hình thức vay mà người đi vay trả nợ gốc hoặc nợ gốc và lãi cho ngân hàng với một số tiền bằng nhau nhất định trên mỗi phân kỳ trả nợ (hàng tháng, quý hoặc 6 tháng). Phương thức này thường áp dụng cho những khoản vay có giá trị lớn hoặc thu nhập định kỳ của người vay không đủ khả năng thanh toán hết một lần số nợ vay. Đây là hình thức cho vay chủ yêu của các ngân hàng thương mại, loại hình vay này giúp cho khách hàng vay không bị áp lực trả nợ vào cuối ký cao. Đối với ngân hàng khi cho vay tiêu dùng trả góp thì cần lưu ý: Một là số tiền trả trước (Vốn tự có) 6 Trong cho vay tiêu dùng trả góp, ngân hàng thường yêu cầu người đi vay phải thanh toán trước một phần giá trị tài sản cần mua sắm.
Số tiền còn lại ngân hàng sẽ cho vay. Số tiền trả trước này cần phải đù lớn để một mặt, làm cho người đi vay nghĩ rằng họ chính là chủ sở hữu của tài sán mặt khác có tác dụng hạn chế phần nào rủi ro cho ngân hàng. Hai là điều khoản thanh toán Khi xác định các điều khoản liên quan đến việc thanh toán nợ của khách hàng, ngân hàng thường chú ý tới một số vẫn để sau: Số tiền thanh toán mỗi kỳ phải phù hợp với khả năng về thu nhập, trong môi quan hệ hài hoà với nhu cầu chi tiêu của khách hàng. Giá trị của tài sản tài trợ không được thấp hơn số tiền tài trợ chưa được thu hồi.
Kỳ hạn trả nợ thường theo tháng để thuận lợi cho việc trả nợ của khách hàng. Vì lẽ, nguồn trả nợ chính của người vay tiêu dùng là lương được nhận hàng tháng. Thời hạn trả nợ không quá dài, nó bị giới hạn bởi thời hạn của tài sản tài trợ. Thời hạn tài trợ quá dài dễ làm giá trị tài sản tài trợ bị giảm mạnh.
Hơn nữa, khi thời hạn tài trợ quá dài thì thiện chí trả nợ của người đi vay cũng như việc thu hồi nợ thường gặp nhiều khó khăn. Ba là vấn đề trả nợ trước hạn Trong trường hợp nguoi đi vay thanh toán nợ trước hạn, nếu tiền trả góp được tính theo phương pháp lãi đơn và phương pháp giá hiện hành thì vấn đề rất đơn giản, người đi vay phải thanh toán toàn bộ vốn gốc còn thiếu và lãi vay của kỳ han hiện tại (nếu có) cho ngân hàng. Tuy nhiên, nếu tiền trả góp được tính bằng phương pháp gộp thì phức tạp hơn. Vì theo phương pháp gộp, lãi đuoc tính trên cơ sở giả định rằng tiền vay sẽ dược khách hàng sử dụng cho đến lúc kết thúc hợp đồng.
Cho nên nếu khách hàng trả nợ trước hạn thì thời hạn nợ thực tế sẽ khác với thời hạn nợ giả định ban đầu và như vậy số tiến lãi phải trả cũng có sự thay đổi. Trong trường hợp này, ngân hàng thưong áp dụng các phương pháp giống như các phương pháp phân bố lãi cho vay nói trên đế tính ra số lãi thực sự phải thu, dựa trên thời hạn nợ thực tế. Cho vay tiêu dùng phi trả góp (Noninstallment Consumer Loan) là tiền vay được khách hàng thanh toán cho ngân hàng chỉ một lần khi đến hạn. Thường khoán cho vay tiêu dùng phi trả góp chi được cấp cho các khoản vay 7 giá trị nhỏ, thời han vay không dài (thường dưới 1 năm), đối tương khách hàng thu nhập khá cao.
Cho vay tiêu dùng tuần hoàn (Revolving Consumer Credit) là các khoản cho vay tiêu dùng trong đó ngân hàng cho phép khách hàng sử dụng thẻ tín dung, séc do ngân hàng phát hành cho phép thấu chi dựa trên tài khoản văng lai của khách hàng tại ngân hàng. Thời hạn tín dụng sẽ được thỏa thuận dựa vào nhu cầu chi tiêu và thu nhập của khách hàng, khách hàng được vay và trả nợ nhiều kỳ một cách tuần hoàn, theo một hạn mức tín dụng.