Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGHIỆP VỤ CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NHTM 1. HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NHTM 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng Định nghĩa về cho vay tiêu dùng có nhiều cách khác nhau nhưng nội dung cơ bản là giống nhau, cùng đề cập đến mục đích của loại hình cho vay này là cho vay để phục vụ mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của các cá nhân, hộ gia đình, những người có nhu cầu nâng cao mức sống nhưng chưa có khả năng chi trả trong hiện tại. Đây là nguồn tài chính quan trọng giúp họ trang trải cho nhu cầu về nhà ở, đồ dùng gia đình, xe cộ.
Bên cạnh đó cho vay tiêu dùng còn đáp ứng những chi tiêu cho nhu cầu giáo dục, y tế, du lịch. Có thể định nghĩa như sau: Cho vay tiêu dùng là các khoản cho vay nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của các cá nhân và hộ gia đình khi họ chưa đủ khả năng tài chính trong hiện tại. Lịch sử hình thành và phát triển cho vay tiêu dùng ❖ Xuất phát từ phương thức mua hàng trả góp Xã hội loài người đã trải qua các giai đoạn phát triển từ thấp đến cao. Cùng với sự phát triển của xã hội, đời sống của con người cũng phát triển theo cả về vật chất và tinh thần.
Một trong những mục tiêu của con người trong quá trình phát triển là nâng cao mức sống. Từ chỗ chỉ có nhu cầu đủ ăn, đủ mặc của xã hội nguyên thủy, phong kiến đến nhu cầu cao hơn là ăn ngon, mặc đẹp, giải trí và các nhu cầu khác như nhà lầu, xe hơi. Các nhu cầu đó dường như là vô tận, vì khi đã thỏa mãn nhu cầu này thì tiếp tục nảy sinh nhu cầu khác cao hơn, nhiều hơn. 5 Xã hội càng phát triển, điều kiện sống của con người càng cao, họ càng muốn chi tiêu nhiều hơn cho hàng hóa và dịch vụ.
Tuy nhiên nhu cầu lại cao hơn so với khả năng tự đáp ứng, từ đó nảy sinh nhu cầu vay mượn để tiêu dùng. Có rất nhiều phương pháp đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và cho vay tiêu dùng ra đời. Phương thức mua bán chịu là một phương pháp để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng. Đây là hình thức mua bán mà người bán giao hàng cho khách hàng và sẽ thu tiền trong tương lai, sau một thời gian nhất định.
Phương thức này làm thoả mãn được cả hai bên, người tiêu dùng có được hàng hoá dịch vụ, người bán thì bán được sản phẩm. Tuy nhiên, việc mua bán chịu chỉ có lợi với người mua còn bất lợi đối với người bán. Người mua sẽ được sử dụng hàng hóa trước khi có đủ số tiền cần thiết, nhưng người bán sẽ thu hồi vốn chậm hoặc thậm chí bị người mua quỵt tiền. Khi cần tiền để nhập hàng hoặc mở rộng sản xuất kinh doanh thì đến lượt người bán cũng rơi vào tình trạng thiếu phương tiện thanh toán.
Vì vậy, cách mua bán chịu chỉ diễn ra trong phạm vi hẹp, giữa những người quen biết và có qui mô giá trị nhỏ, lại gặp nhiều rủi ro. Người bán đã nghĩ ra cách bán hàng trả góp. Định kỳ, người mua sẽ trả người bán một khoản tiền nhất định. Tổng khoản tiền người mua phải trả sẽ cao hơn giá thực của hàng hóa.
Phần chênh lệch đó chính là lãi suất mua hàng trả góp. Như vậy, gần như người bán đã trở thành người cho vay và người mua là người đi vay. Từ đó, người ta đã nghĩ ra tại sao không có một tổ chức chuyên biệt cho vay tiêu dùng cho cá nhân, hộ gia đình. Tổ chức này có đủ tiềm lực và uy tín, vừa giúp người bán yên tâm về khoản tiền mình bán ra sẽ thu hồi được, vừa giúp người mua an tâm là đã đủ phương tiện thanh toán với mức lãi suất thấp hơn lãi mua hàng trả góp.
Nên hình thức cho vay tiêu dùng đã trở thành một sản phẩm phổ biến ở NHTM như ngày nay. Và NHTM vẫn 6 duy trì mối liên hệ hợp tác với các nhà sản xuất, phân phối hàng hóa (doanh nghiệp) để bán sản phẩm ”cho vay tiêu dùng” một cách có hiệu quả, đem lại lợi ích cho cả ba bên: ngân hàng, doanh nghiệp và người tiêu dùng. ❖ Cho vay tiêu dùng của NHTM Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội là sự ra đời của các trung gian tài chính như công ty tài chính, quỹ tiết kiệm, quỹ tín dụng, quỹ tương hỗ. Có nhiều loại hình trung gian tài chính có thể cung cấp cho vay tiêu dùng song NHTM cho vay tiêu dùng có nhiều ưu thế nhất.
Đó là: - Với quy mô lớn hơn, hoạt động ngân hàng chuyên biệt nên lãi suất cho vay tiêu dùng ở NHTM thường thấp hơn lãi suất cho vay tại các tổ chức tín dụng khác. Do đó người tiêu dùng sẽ được lợi hơn. - Ngân hàng có nguồn vốn đa dạng phong phú với các loại kỳ hạn nên việc sử dụng vốn huy động để cho vay được dễ dàng hơn. Với công ty tài chính, do chỉ huy động được nguồn vốn tiết kiệm nên quy mô vốn nhỏ, khả năng cho vay tiêu dùng ngắn hạn bị hạn chế.
- Còn đối với quỹ tín dụng chủ yếu thực hiện các chính sách của nhà nước nên đối tượng cho vay hạn chế vì vậy không phù hợp với mọi đối tượng khách hàng vay tiêu dùng. Khi các cá nhân có nhu cầu chi tiêu trong cuộc sống nhưng tạm thời chưa có khả năng chi trả, họ sẽ tìm cách vay mượn. Tìm đến ngân hàng chính là cách tài trợ tốt nhất cho tiêu dùng của họ. Người tiêu dùng sẽ được vay với số tiền lớn phụ thuộc vào khả năng chi trả và tài sản đảm bảo cho khoản vay với cam kết là sử dụng đúng mục đích tiêu dùng và hoàn trả cả gốc cộng lãi đúng hạn.
Khách hàng phải chịu khoản chi phí là lãi với lãi suất thấp hơn nhiều so với hình thức cho vay nặng lãi, cầm đồ. Nhu cầu tiêu dùng càng phát triển, các hình thức cho vay của ngân hàng cũng ngày càng đa dạng với chất lượng cao hơn. Các ngân hàng phải 7 chịu sự cạnh tranh lớn, vì đây là một thị trường mang lại nhiều lợi nhuận thu hút không chỉ tất cả các ngân hàng tham gia mà còn hấp dẫn các tổ chức tài chính khác. Hiện nay đến bất cứ NHTM nào các cá nhân và hộ gia đình đều có thể vay tiền với nhiều mục đích tiêu dùng khác nhau như mua nhà, mua ô tô, chi trả các khoản phí và tiêu dùng các hàng hoá và dịch vụ trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày.
Hoạt động cho vay tiêu dùng của NHTM góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển, thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế của mỗi quốc gia. Giá trị mỗi món vay nhỏ Cho vay tiêu dùng có đối tượng là cá nhân, hộ gia đình với mục đích tiêu dùng mà giá trị của hàng hóa tiêu dùng thường không quá lớn hoặc khách hàng vay vốn đã có một phần tích lũy từ trước đối với những nhu cầu của mình. Do vậy giá trị các khoản vay này thường rất nhỏ so với các khoản vay hoạt động sản xuất kinh doanh. Chính vì vậy, giá trị ngân hàng thu được từ mỗi món vay sẽ là nhỏ.
Với số lượng lớn món vay ngân hàng vẫn phải xử lý qua tất cả các khâu, các bước, với một khối lượng hồ sơ nhất định dẫn đến chi phí đối với cho vay tiêu dùng sẽ bị đẩy lên rất cao. Điều đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lãi suất cho vay tiêu dùng. Nhu cầu tiêu dùng của khách hàng phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế Tất cả các hoạt động trong nền kinh tế đều phụ thuộc vào chu kỳ kinh kế của một quốc gia. Cho vay tiêu dùng không là một ngoại lệ.
Khi nền kinh tế tăng trưởng vay tiêu dùng tăng vì: - Đứng ở góc độ khách hàng: khi kinh tế tăng trưởng, các hoạt động sản xuất kinh doanh theo đó phát triển, các hãng kinh doanh mong muốn bán 8 được nhiều hàng hóa (tức là cung tăng), còn người dân sẽ có thu nhập tăng và mong muốn được sử dụng các hàng hóa, dịch vụ hiện đại (tức là cầu tăng). Lúc đó, người tiêu dùng sẽ tìm tới sự trợ giúp của ngân hàng để thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của mình (tức là cho vay tiêu dùng tăng lên). - Đứng ở góc độ ngân hàng: Kinh tế phát triển, các hoạt động kinh doanh của ngân hàng cũng sẽ mở rộng để đáp ứng các nhu cầu trong nền kinh tế. Ngân hàng sẽ nhận thấy khả năng trả nợ của khách hàng lớn do họ có thu nhập cao, góp phần giảm rủi ro tín dụng.
Do vậy, ngân hàng sẵn sàng cho vay nhiều hơn. Và ngược lại, kinh tế suy giảm sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới thu nhập của người dân. Mặt khác, khi nền kinh tế rơi vào suy thoái, rất nhiều cá nhân và hộ gia đình cảm thấy không tin tưởng nhất là khi họ thấy tình trạng thất nghiệp tăng lên và họ sẽ hạn chế tiêu dùng đối với các dịch vụ, đồ dùng chưa thực sự cần thiết trong cuộc sống. Từ đó, việc vay tiền từ ngân hàng sẽ giảm.
Mặt khác, cho vay tiêu dùng có thể được thực hiện kết hợp với các doanh nghiệp cung cấp hàng hóa tiêu dùng thông qua việc doanh nghiệp giới thiệu khách hàng vay tiền của ngân hàng để mua hàng hóa tiêu dùng. Khi kinh tế phát triển thì hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng đẩy mạnh. Doanh nghiệp càng muốn có doanh thu cao càng kết hợp với nhiều ngân hàng để thực hiện cho vay tiêu dùng. Như vậy, người tiêu dùng được đáp ứng đầy đủ cả về hàng hóa và nguồn tiền thanh toán nên sẵn sàng tiêu dùng hàng hóa hơn.
Rủi ro cao hơn các khoản cho vay sản xuất kinh doanh Cho vay tiêu dùng được đánh giá là có rủi ro cao hơn các loại hình cho vay khác bởi các lý do sau đây: - Mục đích cho vay là sử dụng vào tiêu dùng nên có nguồn trả nợ là thu nhập của người vay. Khoản thu nhập dùng để trả nợ có thể là thu nhập nhất 9 định hàng tháng và các khoản thu bất thường khác. Sự kiểm soát các nguồn thu này của ngân hàng rất khó khăn. Đôi khi các khoản thu nhập này của người vay bị hạn chế hoặc mất đi so với thời điểm ban đầu lúc ngân hàng thẩm định, xét duyệt các điều kiện cho vay do mất việc làm, gặp vấn đề về sức khỏe.
Khi đó khách hàng gặp khó khăn về tài chính sẽ làm giảm khả năng trả nợ.