CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN PHÁT TRIỂN CHO VAY CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan cho vay cá nhân tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm cho vay cá nhân Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.
Khách hàng vay vốn của ngân hàng thương mại bao gồm doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các cá nhân và hộ gia đình. Hộ gia đình thực chất là cá nhân tự đứng ra kinh doanh nhỏ lẻ, do đó, tại các NHTM, cho vay hộ gia đình được xếp vào cho vay cá nhân. Do đó, cho vay thường được phân thành 2 loại: cho vay cá nhân và cho vay doanh nghiệp. Cho vay cá nhân là một hình thức cấp cho vay, theo đó ngân hàng giao cho khách hàng cá nhân một khoản tiền để sử dụng vào mục đích tiêu dùng hoặc sản xuất kinh doanh trong một khoảng thời gian nhất định với nguyên tắc hoàn trả đầy đủ gốc và lãi đúng hạn.
Cá nhân gửi yêu cầu vay vốn, đi kèm với đó là đầy đủ các hồ sơ được ngân hàng yêu cầu, nếu được phê duyệt đủ điều kiện vay, ngân hàng sẽ giải ngân một khoản tiền tới khách hàng. Các khoản vay cá nhân hiện nay tại ngân hàng thương mại đa số là khoản vay tiêu dùng. Cho vay tiêu dùng thường được khách hàng cá nhân, hộ gia đình sử dụng để tài trợ cho các chi phí như mua nhà, giáo dục, y tế, du lịch, …. Như vậy, Cho vay cá nhân là hình thức cấp tín dụng trong đó ngân hàng thoả thuận để khách hàng là cá nhân, hộ gia đình được sử dụng một khoản tiền với mục đích nhất định theo nguyên tắc sau một thời gian sẽ hoàn trả cả gốc và lãi.
Tuy nhiên, không phải mọi cá nhân, hộ gia đình đều được vay vốn tại Ngân hàng. Ngân hàng chỉ xem xét, quyết định cho vay khi khách hàng là cá nhân từ đủ 18 tuổi trở lên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của pháp luật hoặc từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi không bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật; có nhu cầu vay vốn được sử dụng vào mục đích hợp pháp; có 7 phương án sử dụng vốn khả thi; có khả năng tài chính để trả nợ. (Dựa trên TT số 39/2016/TT-NHNN quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng. Đặc điểm cho vay cá nhân Ngoài các đặc điểm mà các khoản vay tại ngân hàng nào cũng sẽ có như vay mượn có thời hạn, có hoàn trả về gốc và lãi, dựa trên cơ sở sự tin tưởng giữa người đi vay và người cho vay, thì cho vay cá nhân có những đặc điểm cần phải kể đến như: Thứ nhất, quy mô khoản vay nhỏ, số lượng khoản vay lớn.Quy mô khoản vay nhỏ bởi cho vay cá nhân thường phục vụ hai mục đích sử dụng sau: - Cho vay tiêu dùng: Khoản vay được cấp để thỏa mãn như cầu chi tiêu của khách hàng trong cuộc sống như mua nhà, xe, mua sắm vật dụng gia đình, xây dựng, sửa chữa nhà, du học.
Đây đều là các khoản vay nhỏ lẻ - Cho vay để bổ sung vốn cho hoạt động buôn bán, kih doanh sản xuất hộ cá thể. Thường các hoạt động sản xuất kinh doanh này đều không có quy mô lớn, bên cạnh đó hầu hết khách hàng tìm đến ngân hàng khi đã có số vốn tương đối nên chỉ bổ sung phần thiếu tương đối nhỏ. Cho vay cá nhân của ngân hàng thương mại hướng tới đối tượng là cá nhân, hộ gia đình. Do đó, mọi cá nhân trong xã hội, từ những người có thu nhập cao đến người cá thu nhập trung bình, hay kể cả có thu nhập thấp đều có thể tiếp cận các khoản vay.
Cùng với đó là nhu cầu vay khá đa dạng, phong phú của cá nhân, hộ gia đình. Thứ hai, cho vay cá nhân tốn nhiều chi phí. Một thực tế dù giá trị khoản vay là lớn hay hỏ thì để tạo lập một khoản vay mới, nhân viên nhân hàng vẫn phải thự hiện đầy đủ các bước tỏng quy trình cho vay, dẫn tới chi phí quản lý cho khoản vay cá nhân tương đương với chi phí cho doanh nghiệp vay một món tiền lớn. Kết quả là chi phí tổ chức cho vay trên một đồng vốn cấp cho cá nhân, hộ gia đình thường cao hơn khách hàng doanh nghiệp vay sản xuất kinh doanh.
Nhu cầu vay vốn của cá nhân, hộ gia đình đa dạng nhưng không thường xuyên và chịu ảnh hưởng bởi yếu tố môi trường. Nó tăng lên trong thời kỳ kinh tế tăng 8 trưởng, khi mà người dân cảm thấy lạc quan về tương lai. Ngược lại, khi nền kinh tế rơi vào suy thoái, rất nhiều cá nhân và hộ gia đình sẽ giảm bớt nhu cầu cũng như cảm thấy không tin tưởng nhất là khi họ thấy tình trạng thất nghiệp tăng lên và họ sẽ hạn chế vay mượn từ ngân hàng. Hơn nữa, số lượng khách hàng vay lớn và phân tán ở nhiều nơi khiến cho việc giao dịch không được thuận tiện làm tăng chi phí thiết kế sản phẩm, chi phí tiếp cận khách hàng,.
khiến Ngân hàng phải mở thêm kênh phân phối, mở rộng đầu tư cho giao dịch điện tử. Thứ ba, rủi ro cho vay cá nhân thường cao hơn so với hoạt động vay khác.Cho vay cá nhân có mức độ rủi ro lớn. Xuất phát từ bản thân khách hàng có thể biến động về tình hình tài chính dẫn đến mất khả năng chi trả hay khi khách hàng cố tình không trả nợ. Bên cạnh đánh giá năng lực tài chính của khách hàng thì một yếu tố quan trọng mà nhân viên ngân hàng không bao giờ bỏ qua đó là xác định tư cách khách hàng.
Tuy nhiên, vệc thu thập thông tin của nhóm khách hàng này khó đầy đủ và chính xác, các thông tin ngân hàng nhận được chủ yếu là thông tin khách hàng cung cấp. Thứ tư, lãi suất cho vay cá nhân cao hơn, nhất là cho vay tiêu dùng. Để lý giải cho điều này, có thể kể đến hai nguyên nhân: - Nhu cầu vay ít co dãn với lãi suất. Người tiêu dùng quan tâm đến khỏan tiền họ phải trả hành tháng hơn là lãi suất.
Cùng với đó, khi tìm đến các khoản vay, tức là cá nhân, hộ gia đình có nhu cầu thực sự, vậy nên họ sẽ ít quan tâm đến lãi suất - Nhiều khoản cho vay cá nhân cộng lại mới bằng một khoản cho vay doanh nghiệp, do quy mô khoản vay cá nhân nhỏ, trong khi đó, chi phí thẩm định và quản lý khoản vay lại lớn. Thứ năm, hồ sơ vay vốn đơn giản và gọn nhẹ. Trong quy trình cho vay, các Ngân hàng đều yêu cầu khách hàng cung cấp bộ hồ sơ cho vay ngay từ bước đầu tiên. Nhìn chung, bộ hồ sơ này sẽ bao gồm hồ sơ pháp lý, hồ sơ kinh tế, hồ sơ bảo đảm tiền vay, giấy đề nghị vay vốn.
Tuy nhiên, lượng hồ sơ, giấy tờ của cá nhân luôn ít hơn, do đó, công tác thẩm định và đánh giá diễn ra nhanh gọn hơn, thời gian giải ngân cũng ngắn hơn 9 Thứ sáu, nguồn trả nợ có thể biến động lớn. Đối với cho vay cá nhân thì chênh lệch giữa tiền lương, thưởng thu nhập với chi phí sinh hoạt của cá nhân, hộ gia đình là nguồn chính để trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng. Như vậy, thu và chi là hai yếu tố tác động trực tiếp tới khả năng hoàn trả của khách hàng. Tuy nhên, hai yếu tố này dễ dàng bị ảnh hưởng bởi các điều kiện khách quan và chủ quan như điều kiện kinh tế, xã hội , điều kiện thiên nhiên, trình độ học vấn, tuổi tác, sức khỏe của khách hàng,.
Phân loại cho vay cá nhân tại ngân hàng thương mại Phân loại nói chung và phân loại cho vay cá nhân tại ngân hàng thương mại dựa trên nhiều tiêu chí, trong khuôn khổ khóa luận này phân loại dựa trên một số tiêu chí như sau: a, Phân loại theo mục đích vay vốn Cho vay cá nhân được phân làm hai loại: - Cho vay tiêu dùng: khoản vay được cấp cho cá nhân, hộ gia đình bởi ngân hàng để thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của khách hàng: mua nhà, mua xe, giáo dục, du lịch,. - Cho vay sản xuất kinh doanh: những khoản cho vay này sẽ giúp các cá nhân, hộ gia đình có thêm nguồn vốn để đầu tư mua sắm thiết bị hoặc đầu tư cơ sở vật chất phục vụ cho việc kinh doanh b, Phân loại theo thời gian cho vay Căn cứ vào thời gian cho vay, NHTM phân khoản vay thành 3 loại: - Cho vay ngắn hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay tối đa 01 (một) năm. Ngân hàng cho vay ngắn hạn nhằm tài trợ cho nhu cầu vay vốn lưu động của cá nhân, nhu cầu chi tiêu ngắn hạn, tiêu dùng của cá nhân, hoặc nhu cầu cấp thiệt tại một thời điểm nhất định của cá nhân trong khi chưa xoay vòng được dòng tiền. - Cho vay trung hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay trên 01 (một) năm và tối đa 05 (năm) năm.
Ngân hàng cho vay trung hạn nhằm tài trợ nhu cầu tiêu dùng trung hạn của cá nhân, hoặc nhu cầu sản xuất kinh doanh của hộ sản xuất, kinh doanh - Cho vay dài hạn là các khoản vay có thời hạn cho vay trên 05 (năm) năm. 10 Ngân hàng cho vay dài hạn nhằm tài trợ cho các khoản vay mua nhà, mua đất, xây nhà,hoặc nhu cầu sản xuất kinh doanh lâu dài của hộ sản xuất kinh doanh. c, Phân loại theo mức độ tín nhiệm của khách hàng Căn cứ vào mức độ tín nhiệm của khách hàng, cho vay cá nhân chia làm hai loại: - Cho vay không có TSBĐ: Là hình thức mà Ngân hàng cho khách hàng vay không có tài sản cầm cố, thế chấp, không có sự bảo lãnh của bên thứ ba, việc hco vay chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng. Đối với những khách hàng thân thiết của ngân hàng, hoặc có khả năng tài chính mạnh, có đủ uy tín Ngân hàng có thể xem xét cho vay mà không cần yêu cầu về TSBĐ.
Tuy nhiên, hình thức này có rủi ro cao khi mà NHTM có thể không thu hồi được nợ gốc ban đầu - Cho vay có TSBĐ: Các hình thức bảo đảm thường gặp là: Cầm cố, Thế chấp, Chuyển nhượng khoản phải thu, Bảo đảm bằng bảo lãnh.