Chương I- Cơ sở lý luận về phát triển đô thị bền vững Chương II- Thực trạng kinh - tế xã hội quận hoàng mai Chương III- Một số giải pháp phát triển bền vững đô thị trên địa bàn quận Hoàng Mai SVTH: Nguyễn Bá Cường Lớp: Kinh tế và quản lý đô thị 53 Chuyên dé thực tập 3 GVHD: TS. Nguyễn Hữu Đoàn CHUONG I- CƠ SỞ LÝ LUẬN VE PHAT TRIEN ĐÔ THỊ BEN VUNG 1. KHAI NIEM PHAT TRIEN DO THI BEN VUNG 1. Phát triển bền vững Thuật ngữ “Phát triển bền vững” mới được sử dụng gần đây ở nước ta.
Tuy nhiên, nó được đề cập đến lần đầu tiên năm 1972 tại Stockholm Thụy Điển ở Hội nghị Quốc tế của Liên hiệp quóc về môi trường và được trình bày ở Cộng đồng Quốc tế về Môi trường và Phát triển với tác phẩm “Chiến lược bảo tồn thé giới” năm 1980. Ngày nay có nhiều định nghĩa về phát triển bền vững được đưa ra, trong đó hai định nghĩa được dùng nhiều nhất là của Hội đồng Thế giới về Môi trường và Phát triển và của Chương trình Môi trường Liên hiệp quốc. Theo Hội đồng Thế giới về Môi trường và phát triển (WCED): “Phát trién bền vững va sự phát triển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng của các thế hệ tương lai trong đáp ứng nhu cầu của họ”. Cũng theo WCED (1987): Về bản chat, phát triển bền vững là một quá trình thay đổi mà trong đó việc khai thác nguồn tài nguyên, phương hướng của các đầu tư, định hướng về phát triển kỹ thuật và sự thay đổi cơ chế cùng hài hòa và tăng cường khả năng cho hiện tại và tương lai nhằm đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng của nhân loại.
Theo Chương trình Môi trường Liên hiệp quốc (UNEP) thì “Phát triển bền vững là quá trình nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân loại trong phạm vi đáp ứng được của hệ sinh thái” Dinh nghĩa của WCED được coi là cơ ban va được sử dụng nhiều nhất, tuy nhiên, có rất nhiều ý kiến không động tình với định ngĩa này vì cho răng nó còn quá mơ hồ. Họ đã cố gắng đưa ra những định nghĩa chỉ tiết hơn. Ví du, Julia Gardner đã xác định 8 nguyên tắc cơ bản dé xác đỉnh “phát triển bền vững” như những điều làm thỏa mãn nhu cầu của con người: - Sự thảo mãn về nhu cầu của con người. - Sự duy trì hệ sinh thái.
- Sự thành đạt của tính bình đắng và công bằng xã hội. - Sự cung cấp khả năng tự quyết về xã hội và đa văn hóa. SVTH: Nguyễn Bá Cường Lớp: Kinh tế và quản lý đô thị 53 Chuyên dé thực tập 4 GVHD: TS. Nguyễn Hữu Đoàn - Như cầu của các giải pháp phát triển bền vững, tìm các mej tiêu đã xác định bằng con đường tiêu chuẩn và năng động.
- Việc sử dụng các giải pháp phân tích có quan hện hoặc hện thống có định hướng. - Việc sử dụng các chiến lược phù hợp. - Tạo ra một thiết kế năng động cho tổ chức của phát triển bền vững. Tóm lại, phát triển bền vững là một bộ phận của tập hợp các chiến lược phát triển, là sự tiếp cận hợp nhất, bao gồm các vấn đề về xã hội, môi trường, văn hóa và tinh thần cũng như lĩnh vực kinh tế trong mục tiêu hoạt động của nó.
Phát triển bền vững là một sự tổng hợp các hoạt động: một phần về chính trị xã hội, một phần về các mục tiêu kinh tế, một phần dựa vào tài nguyên vật chất, một phần vào tai nguyên trí tuệ, tất cả thúc đây con người đạt được khả năng của họ và hưởng thụ một cuộc sống tốt đẹp, sự thành công này không những chỉ cho thế hệ hôm nay, mả còn cho cả thê hệ mai sau. Khái niệm về phát triển đô thị bền vững 1. Đô thị, phát triển đô thị Theo từ điền Bách Khoa Việt Nam, NXB Hà Nội, 1995: “Đô thị là một không gian cư trú của cộng đồng người sống tập trung và hoạt động trong những khu vực kinh tế phi nông nghiệp”. Theo giáo trình quy hoạch đô thị, ĐH Kiến trúc, Hà Nội: “Đô thị là nơi tập trung dân cư, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, sống và làm việc theo kiểu thành thị”.
Tuy các khái niệm đô thị nói trên chỉ mang tính chất tương đối nhưng đều có những đặc điểm chung cho rằng đô thị là nơi tập trung dân cư với lao động chủ yếu là phi nông nghiệp. Từ đó dẫn tới một khái niệm đô thị được sử dụng tương đối phổ biến hiện nay được trích dẫn từ Thông tư số 31/TTLD, ngày 20/11/1990, Bộ Xây Dựng và Ban tô chức cán bộ của Chính phủ: “Đô thị là điểm tập trung dân cư với mật độ cao, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp , có hạ tầng cơ sở thích hợp, là trung tâm tông hợp hay trung tâm chuyên ngành, có vai trò thúc đây sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, của một miền lành thé, của một tỉnh, của một huyện hoặc một vùng trong tỉnh, trong huyện.” SVTH: Nguyễn Bá Cường Lớp: Kinh tế và quản lý đô thị 53 Chuyên dé thực tập 5 GVHD: TS. Nguyễn Hữu Đoàn Phát triển đô thị Phát triển đô thị, nếu chỉ xét với những biểu hiện bên ngoài thì tương đối giống với đô thị hóa. Trên quan điểm của một vùng, đô thị hóa là một quá trình hình thành, phát triển các hình thức và điều kiện sống theo kiểu đô thị.
Trên quan điểm kinh tế quốc dân, đô thị hóa là một quá trình biến đổi về sự phân bố các yếu tố lực lượng sản xuất, bố tri dan cư những vùng không phải đô thị thành đô thị. Đô thị hóa là sự quá độ từ hình thức sống nông thôn lên hình thức sống đô thị. Khi kết thúc thời kỳ quá độ thì các điều kiện tác động đến đô thị hóa cũng thay đôi và xã hội sẽ phát triển trong các điều kiện mới, đặc biệt là thay đổi cơ cầu dân cư. Tuy nhiên, không thể dựa vào những căn cứ trên mà cho rằng đô thị hóa và phát triển đô thị là hai từ đồng nghĩa.
Nếu như đô thị hóa được xét theo chiều rộng là việc biến một vùng chưa phải đô thị thành đô thị và chiều sâu là sự hiện đại hóa những yếu tố của đô thị (dân số, cơ cấu hạ tầng.) ; thì phát triển đô thị lại chỉ chủ yếu tập trung nhấn mạnh vào sự biển đổi về chiều sâu của đô thị, là một bước vượt lên so với đô thị hóa. Có thé định nghĩa về phát triển đô thị như sau: Phát triển đô thị là sự nâng cấp những yếu tố của đô thị ở một mức độ nhất định (cơ sở hạ tầng hiện đại, dan số có trình độ cao, kinh tế đô thi vững mạnh, môi trường trong sạch.) từ đó góp phần nâng cao trình độ của toàn bộ đô thị. Phát triển đô thị bền vững Quan điểm của Việt Nam về phát triển đô thị bền vững: - Theo Viện Quy Hoạch Đô Thị-Nông Thôn-Bộ Xây Dựng (Dự án VIE),trén cơ sở các khái niệm về phát triển bền vững, một phạm tra phát triển đô thị bền vững cũng được xây dựng mang tính đặc thù hơn. Nhìn chung phát triển đô thị bền vững tập trung giải quyết các vần đề sau: + Phát triển kinh tế đô thị ôn định, tạo công ăn việc làm cho dân cư đô thị, đặc biệt cho người có thu nhập thấp, người nghèo đô thị.
+ Đảm bảo đời sống vật chất văn hóa tinh thần, giữ gin bản sắc truyền thống dân tộc, đảm bảo công bằng xã hội. + Tôn tạo, giữ gìn và bảo vệ môi trường đô thị luôn xanh, sạch, đẹp với đầy đủ ý nghĩa vật thé và phi vật thé đô thị. - Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam (Ashui), đã định nghĩa về phát triển đô thị bền vững như sau: “Mối quan hệ hữu cơ, mật thiết giữa: A) Kinh tế đô SVTH: Nguyễn Bá Cường Lớp: Kinh tế và quản lý đô thị 53 Chuyên dé thực tập 6 GVHD: TS. Nguyễn Hữu Đoàn thị; B) Van hóa xã hội đô thị; C) Môi trường-Sinh thái đô thị; D) Cơ sở hạ tầng đô thị và E) Quản lý đô thị”.
- Theo báo cáo tại Hội nghị Đô thị toàn quốc “ Công bồ và triển khai định hướng quy hoạch tông thể phát triển đô thị và Định hướng phát triển cấp nước đô thị Việt Nam đên năm 2020”, tháng 3 năm 1999, “ mười tiêu chuẩn phát triển ồn định, bền vững - trường ton các đô thị Việt Nam’ được đưa ra là: 1- Xác định ví trí, chức năng của đô thị cho phù hợp với hệ thống đô thị cả nước, của vùng và địa phương. 2- Cơ sở kinh tế - kỹ thuật tạo động lực phát triển cân đối với quy mô các đô thị. 3- Các chỉ tiêu kinh tế, kỹ thuật, dân số, xã hội và môi trường đạt được tương xứng với cấp và loại đô thị. 4- Cơ cau quy hoạch xây dựng đô thị hợp lý, phù hợp với điều kiện tự nhiên, quy luật phát triển kinh tế, xã hội , quá trình phát triển lịch sử và hiện tại, trước mắt và tương lai, bảo đảm kết hợp hài hóa, cân đối giữa trung tâm và ngoại ô, giữa đô thị và nông thôn.
6- Kết hợp hài hòa giữa bảo ton, cải tạo với xây dựng mới; Coi trọng việc g1ữ gin bản sắc văn hóa; truyền thống dân tộc và việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ mới dé tiễn lên hiện đại. 7- Lập kế hoạch, chương trình và dự án đầu tư thiết thực, khả thi phù hợp với khả năng tạo vốn và điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương. 8- Tổ chức hợp lý môi sinh va bảo vệ môi trường, bao đảm giữ gìn cân bang sinh thái đô thi, phòng chống thiên tai và các sự cỗ công nghệ có thé xảy ra. 9- Hoạch định các chính sách, cơ chế phù hợp với hoàn cảnh của địa phương, giải phóng các tiềm năng, khơi thông mọi nguồn lực dé phát triển mạnh mẽ đô thị nhưng vẫn giữ được trật tự, kỷ cương và tăng cường kiểm soát của phát triển đô thị theo quy hoạch và luật pháp.
10- Kết hợp phát triển đô thị với bảo đảm an ninh quốc phòng và an toàn xa hoi. ~ AS Tóm lại, đô thị bền vững là một đô thi được phát triển ôn định với các yếu tố chính sách, kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường.