Chương 1: Cơ sở lý luận về ổn định thị trường vàng. Chương 2: Thực trạng ổn định thị trường vàng tại Việt Nam. Chương 3: Giải pháp ổn định thị trường vàng tại Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -4- CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ỔN ĐỊNH THỊ TRƢỜNG VÀNG 1.
Vàng và vai trò của vàng: 1. Vàng: Theo đĩnh nghĩa của Wikipedia, vàng là tên nguyên tố hoá học có kí hiệu Au (tên Latinh là Aurum) và số nguyên tử 79 trong bảng tuần hoàn. Là kim loại chuyển tiếp (hoá trị 3 và 1) mềm, dễ uốn, dễ dát mỏng, màu vàng và chiếu sáng, vàng không phản ứng với hầu hết các hoá chất nhưng lại chịu tác dụng của nước cường toan (aqua regia) để tạo thành axít cloroauric cũng như chịu tác động của dung dịch xyanua của các kim loại kiềm. Kim loại này có ở dạng quặng hoặc hạt trong đá và trong các mỏ bồi tích và là một trong số kim loại đúc tiền.
Vàng là một tài sản đặc biệt, vừa là một loại hàng hóa, vừa là tài sản tài chính. Vàng là kim loại quý được đánh giá cao trong hàng ngàn năm qua với các tính năng dẫn điện, dẫn nhiệt tốt, tính bền vững và có khả năng chống ăn mòn, mềm dẻo và dễ chia nhỏ, dễ nhận biết và có tính đồng nhất cao; vàng là hàng hóa tiền tệ trong hơn 6.000 năm với đỉnh cao là chế độ bản vị vàng trước khi hệ thống Bretton Woods sụp đổ năm 1971. Phân lọai vàng: để phục vụ cho việc quản lý, IMF chia vàng ra làm 2 loại: vàng tài sản tài chính và vàng hàng hóa. Vàng tài sản tài chính (financial gold) là vàng được sử dụng như tài sản tài chính bao gồm vàng tiền tệ và vàng phi tiền tệ.
Vàng tiền tệ (monetary gold) là vàng được nắm giữ bởi các cơ quan quản lý tiền tệ như một phần của dự trữ chính thức quốc gia, các tổ chức quốc tế như IMF, BIS. Giao dịch vàng tiền tệ là giao dịch trực tiếp giữa các cơ quan quản lý tiền tệ hoặc giữa các cơ quan quản lý tiền tệ với các tổ chức quốc tế như IMF, BIS, được ghi nhận là giao dịch tài khoản vốn trong hệ thống tài khoản quốc gia (SNA). Vàng phi tiền tệ (non- monetary gold) là vàng được nắm giữ bởi các tổ chức tài chính trung gian, các nhà KDV cho mục đích kinh doanh, đầu tư. Doanh số bán vàng tiền tệ chuyển sang vàng phi tiền tệ được phân biệt rõ: làm thay đổi phân loại vàng của cơ quan quản lý tiền tệ thể hiện bằng sự thay đổi số tiền trên bảng cân LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -5- đối kế toán và số tiền trên tài khoản vốn của cơ quan quản lý tiền tệ hoặc giá trị hàng hóa xuất khẩu nếu người mua là người không cư trú (hoặc giá trị hàng hóa nhập khẩu nếu người mua là người không cư trú).
Vàng hàng hóa (commodity gold) là vàng được nắm giữ phục vụ cho mục đích sản xuất (trang sức, công nghệ), tồn kho hoặc cất trữ giá trị. Trong nhiều trường hợp với cách phân loại đơn giản hơn thì vàng hàng hóa và vàng phi tiền tệ được gom chung vào một nhóm, gọi là vàng phi tiền tệ, được hiểu là tất cả vàng không được nắm giữ bởi cơ quan quản lý tiền tệ như phần dự trữ chính thức của quốc gia. IMF cho rằng vàng phi tiền tệ phải được đối xử như bất kỳ hàng hóa nào khác trong nền kinh tế, trong đó vàng phi tiền tệ cũng có thể thực hiện quản lý tương tự như việc quản lý các tài sản tài chính khác. Công dụng của vàng trong đời sống kinh tế- xã hội: Vàng được dùng làm tài sản tiết kiệm truyền thống phổ biến, đặc biệt ở nước Á Đông.
Vàng không có đối thủ trong việc làm tài sản bảo tồn giá trị sau cùng, vì có lợi thế tâm lý xuất phát từ việc sử dụng nó cho mục đích này bao trùm nhiều thế kỷ qua. Vàng được sử dụng làm trang sức, là đầu vào sản xuất công nghiệp, sử dụng trong công nghiệp vũ trụ, sản xuất vũ khí. Với tính năng dẫn điện tốt, cho phép chuyển tải dữ liệu nhanh và chính xác giữa thiết bị kỹ thuật số, vàng được dùng sản xuất mạch tích hợp, vi xử lý, đồng hồ, thiết bị bán dẫn, thông tin liên lạc… Do dễ dát mỏng và linh họat, vàng được sử dụng trong xây dựng nhiều tòa nhà trên khắp thế giới. Vàng được sử dụng trong nha khoa, y tế, như chữa viêm khớp, ung thư, bệnh ở mắt, làm dụng cụ phẩu thuật, thiết bị trợ giúp.
Do có tính sát khuẩn cao, vàng được chọn làm vật liệu trong cấy ghép tránh nguy cơ nhiễm trùng. Vàng được ứng dụng trong bảo vệ môi trường. Chất xúc tác vàng có thể làm sạch quá trình hóa học quan trọng để sản xuất dược phẩm, chất tẩy rửa và phụ gia thực phẩm, kiểm soát ô nhiễm (khí thải thủy ngân) và các tế bào nhiên liệu, phát LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -6- hiện các loại khí trong các quá trình công nghiệp và là chất xúc tác trong các quá trình hóa dầu. Vai trò tiền tệ: đây là chức năng đặc biệt của vàng.
Không giống những đồng tiền trên thị trường gắn liền và được kiểm soát bởi chính phủ và nền kinh tế nước đó, vàng mang tính chất của công cụ trao đổi nhưng không chịu kiểm soát hay ảnh hưởng bởi nền kinh tế cụ thể nào. Trong lịch sử, vàng là hàng hóa tiền tệ trong hơn 6.000 năm với đỉnh cao là chế độ bản vị vàng trước khi sụp đổ năm 1971, khi Mỹ bỏ chế độ chuyển đổi USD ra vàng. Khi đó, giá trị đồng tiền được xác định qua sức mua hàng hóa của tiền tệ, không phụ thuộc vào khối lượng vàng nhà nước sở hữu, nhưng vai trò tiền tệ của vàng không hoàn toàn mất đi, đặc biệt là chức năng cất trữ giá trị và tiền tệ quốc tế. Vai trò tiền tệ của vàng được xem là sản phẩm của quá trình tiến hóa tự nhiên, là sản phẩm của nền kinh tế thị trường chân chính, là tiền tệ thực đáng tin cậy của loài người.
Hầu như quốc gia nào cũng dự trữ vàng trong dự trữ ngoại hối của mình. Dù có thời kỳ các nước phát triển xem nhẹ vai trò tiền tệ của vàng vì động cơ khống chế tiền tệ thế giới thì đến nay, chưa bao giờ họ xa rời được vàng. Trong lịch sử tiền tệ thế giới, vàng được coi là một loại tiền tệ đặc biệt hội đủ 5 chức năng của đồng tiền: thước đo giá trị, phương tiện lưu thông, phương tiện thanh toán, phương tiện cất trữ và tiền tệ quốc tế. Vàng khác với các tài sản khác bởi vì tiềm năng đối với vàng là tính thanh khỏan cao và phản ứng với những thay đổi giá (Lawrence, 2003).
Hơn nữa, không giống hàng hóa khác, vàng được sản xuất để tích lũy, tất cả số vàng từng được khai thác vẫn còn tồn tại đến nay (Ranson và Wainwright, 2005). Vàng giúp đa dạng hóa danh mục đầu tư, bổ sung vào những tài sản truyền thống như cổ phiếu, trái phiếu, hạn chế những rủi ro, tăng khả năng sinh lời. Sherman (1986), Jaffe (1989), Chua và cộng sự đã chứng minh rằng vàng cung cấp lợi ích cho việc đa dạng hóa. Danh mục đầu tư có vàng sẽ ổn định hơn so với các danh mục đầu tư khác.
Vàng là một tài sản tài chính có giá trị thực ít biến động hơn các loại tài sản tài chính khác. Được xem là tài sản tài chính an toàn nhất, vàng sẽ đảm bảo về giá trị trong trường hợp thị trường biến động dẫn đến rủi ro mất giá của LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -7- các tài sản tài chính. Trong tất cả các loại hàng hóa chỉ có vàng mang thuộc tính của tiền tệ, tính đồng nhất, khó làm giả, dễ vận chuyển và trở thành công cụ bảo toàn giá trị để các NĐT “tránh bão” khi khủng hoảng tài chính, khủng hoảng kinh tế, bất ổn do thiên tai, chiến tranh… Vàng là công cụ phòng chống lạm phát. Khi chế độ bản vị vàng sụp đổ, các nước trên thế giới sử dụng chế độ tiền giấy thì lạm phát luôn tiềm ẩn.
Trong thực tế, vàng thường được phân tích với vai trò hàng hóa, nhưng không giống hàng hóa thông thường khác, vàng có sự khác biệt lịch sử, đã và đang được sử dụng để bảo tồn giá trị, là nơi trú ẩn chống lạm phát. Nếu xem vàng là tài sản tài chính, vàng có thể được kỳ vọng là nhân tố dự báo hàng đầu cho lạm phát. Giá vàng đem lại thông tin đáng kể cho việc dự báo lạm phát, đặc biệt đối với các nước áp dụng chính sách lạm phát mục tiêu chính thức. Khi lạm phát xảy ra, tiền tệ mất giá liên tục, giá trị các đồng tiền có thể thay đổi theo diễn biến chính trị, giữ tài sản sẽ có lợi hơn giữ tiền, nói cách khác, hàng hóa là công cụ phòng ngừa rủi ro lạm phát.
Trong đó, vàng là hàng hóa đặc biệt, luôn duy trì được giá trị trao đổi cao trên thị trường, tính thanh khoản mạnh. Tất cả những yếu tố này đã biến vàng thành công cụ chống lạm phát hiệu quả. Alan Greenspan, cựu giám đốc FED, đã chỉ ra: ”Trong tình huống không có bản vị vàng, sẽ không có bất kì biện pháp nào bảo hộ sự tích lũy của dân chúng khỏi sự thống sóai của lạm phát. Điều này có nghĩa, tài sản của dân chúng sẽ không có nơi cất giữ an toàn.
Nói cách khác, bội chi ngân sách là âm mưu tước đoạt tài sản, và vàng đã chặn đứng quá trình nguy hiểm này, đóng vai trò bảo hộ tài sản của dân chúng”. Hội đồng vàng thế giới (WGC) tuyên bố vàng tương quan tỷ lệ nghịch với USD và do đó là tiền tệ trú ẩn chống lạm phát tốt, nếu những thay đổi trong lợi nhuận trên đầu tư vàng có thể bù đắp được những thay đổi trong mức giá chung của một quốc gia cụ thể. Ariovich (1983), Aggarwal và cộng sự (1992), Dooley và cộng sự (1995) cũng chỉ ra vàng là hàng rào hiệu quả chống lạm phát, tình trạng bất ổn chính trị và rủi ro tiền tệ. Nghiên cứu của Harmston (1998) cũng khẳng định vàng là nơi trú ẩn hiệu quả chống lại lạm phát lâu dài.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -8- Vàng giữ vai trò quan trọng trong dự trữ ngoại hối quốc gia, dù không còn là trung tâm của hệ thống tài chính thế giới. Dù bị tước đi khả năng làm đơn vị tiền tệ, vàng vẫn hấp dẫn mọi quốc gia.