CHƯƠNG 1 ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP Y TẾ CÔNG LẬP VÀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP Y TẾ CÔNG LẬP 1.1 ĐVSN y tế công lập và vai trò của ĐVSN y tế công lập đối với sự phát triển KT-XH 1.1 Khái niệm, đặc điểm và phân loại ĐVSN y tế công lập Khái niệm: “Đơn vị sự nghiệp y tế công lập” là tổ chức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập và quản lý theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản và tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán để thực hiện nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực chuyên môn y tế như: Y tế dự phòng; khám bệnh, chữa bệnh; điều dưỡng và phục hồi chức năng; giám định y khoa, pháp y, pháp y tâm thần; y dược cổ truyền; kiểm nghiệm dược, mỹ phẩm, trang thiết bị y tế; an toàn vệ sinh thực phẩm; dân số - kế hoạch hóa gia đình; sức khỏe sinh sản; truyền thông giáo dục sức khỏe. Đặc điểm: ĐVSN y tế công lập có những đặc điểm sau: - Là các ĐVSN y tế do Nhà nước thành lập và giao nhiệm vụ cung cấp các dịch vụ y tế cho đại bộ phận dân cư. - Là trung tâm chẩn đoán và điều trị với kỹ thuật cao, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống y tế quốc gia về lĩnh vực KCB, làm giảm sự thiếu hụt lao động vì ốm đau, giúp phục hồi sức khỏe và chữa bệnh cho mọi người. - Thực hiện công bằng trong chăm sóc sức khỏe nhân dân, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận mà vì lợi ích cộng đồng.
- Là các tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục đích kiếm lời. SV: Phạm Thị Thu Phương 2 Lớp:CQ50/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận Văn Tốt Nghiệp - Giá dịch vụ của các ĐVSN y tế phải nằm trong khung giá do Nhà nước quy định. (thiếu) Như vậy, từ những đặc trưng cơ bản trên của ĐVSN y tế công lập giúp ta quản lý mọi mặt hoạt động của đơn vị sự nghiệp y tế được tốt hơn trong đó có hoạt động quản lý tài chính bệnh viện. Phân loại: *Căn cứ vào nguồn thu sự nghiệp (thu phí, lệ phí, thu dịch vụ, thu khác…) ĐVSN y tế công lập được phân loại để thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính như sau: - Một là, Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư.
- Hai là, Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên: là đơn vị có nguồn thu sự nghiệp bảo đảm toàn bộ chi phí cho hoạt động thường xuyên. - Ba là, Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm một phần chi thường xuyên: là đơn vị có nguồn thu sự nghiệp bảo đảm một phần chi phí cho hoạt động thường xuyên, phần còn lại được ngân sách nhà nước cấp. - Bốn là, Đơn vị sự nghiệp công do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên; là đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động. Cách xác định để phân loại đơn vị sự nghiệp: Mức tự bảo đảm chi phí Tổng số nguồn thu sự nghiệp hoạt động thường xuyên = ------------------------------------------- x 100% của đơn vị (%) Tổng số chi hoạt động thường xuyên SV: Phạm Thị Thu Phương 3 Lớp:CQ50/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận Văn Tốt Nghiệp - Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên bao gồm: + Đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi thường xuyên xác định theo công thức trên, bằng hoặc lớn hơn 100% + Đơn vị sự nghiệp đã tự bảo đảm chi thường xuyên từ nguồn thu sự nghiệp, từ nguồn ngân sách nhà nước do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước đặt hàng.
- Đơn vị sự nghiệp đã tự bảo đảm một phần chi thường xuyên: là đơn vị sự nghiệp có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo công thức trên, từ 10% đến dưới 100%. - Đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ chi thường xuyên, bao gồm: + Đơn vị sự nghiệp công có mức tự bảo đảm chi thường xuyên xác định theo công thức trên, từ 10% trở xuống. + Đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu. - Đơn vị tự đảm bảo chi thường xuyên và chi đầu tư có mức tự đảm bảo chi thường xuyên và chi đầu tư bằng hoặc lớn hơn 100% Mức tự bảo đảm chi phí Tổng số nguồn thu sự nghiệp hoạt động thường xuyên = ------------------------------------------- x 100% và chi đầu tư của đơn vị (%) Tổng số chi hoạt động thường xuyên+Tổng số chi đầu tư Việc phân loại đơn vị sự nghiệp như trên được ổn định trong thời gian 3 năm, sau thời hạn 3 năm sẽ xem xét phân loại lại cho cho phù hợp.
Trong thời gian ổn định phận loại, trường hợp đơn vị sự nghiệp có thay đổi chức năng, SV: Phạm Thị Thu Phương 4 Lớp:CQ50/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận Văn Tốt Nghiệp nhiệm vụ, tổ chức thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét điều chỉnh phân loại lại cho phù hợp. -Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo chi thường xuyên và chi đầu tư nếu Mức tự bảo đảm chi phí hoạt Tổng số thu sự nghiệp x động thường xuyên và chi đầu tư = Tổng số chi hoạt động thường 100% của đơn vị (%) xuyên+Tổng số chi đầu tư >= 100% - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên nếu mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên lớn hoặc bằng 100% (A ≥ 100%); -Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt độngthường xuyên, phần còn lại được ngân sách nhà nước (NSNN) cấp nếu mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên từ trên 10% đến dưới 100% (10% ≤ A ≤ 100%); - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do NSNN bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động) nếu mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên từ 10% trở xuống (A ≤ 10%). Mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị được xác định theo công thức: Mức tự bảo đảm chi phí hoạt Tổng số thu sự nghiệp x động thường xuyên của đơn vị = Tổng số chi hoạt động thường 100% (%) (A) xuyên 1.2 Việc phân loại các đơn vị sự nghiệp y tế được ổn định trong thời gian 03 năm, sau thời hạn 03 năm sẽ xem xét phân loại lại cho phù hợp. Trường hợp đơn vị có biến động về nguồn thu hoặc nhiệm vụ chi làm thay đổi cơ bản mức tự bảo đảm kinh phí hoạt động thường xuyên thì được xem SV: Phạm Thị Thu Phương 5 Lớp:CQ50/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận Văn Tốt Nghiệp xét điều chỉnh việc phân loại trước thời hạn.
Vai trò của ĐVSN y tế công lập đối với sự phát triển KT - XH Trong chiến lược phát triển KT – XH của nhiều quốc gia, con người được xem là yếu tố quan trọng nhất so với nhiều nguồn lực tự nhiên khác. Ở Việt nam cũng vậy, Đảng và Nhà nước ta đã đưa ra định hướng rõ rang: sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và của toàn xã hội; dịch vụ y tế là dịch vụ xã hội đặc biệt, hoạt động khám chữa bệnh là hoạt động phi lợi nhuận. Đâu tư cho sức khỏe là đầu tư phát triển, thể hiện bản chất tốt đẹp của xã hội. Hoạt động y tế không trực tiếp tạo ra GDP cho đất nước nhưng nó gián tiếp phục vụ cho sự nghiệp phát triển KT – XH của quốc gia.
Hoạt động y tế tích cực sẽ trở thành một tấm lưới ngăn chặn những tác nhân xấu làm ảnh hưởng đến sức khỏe con người, sức khỏe xã hội. Với bản chất nhân đạo và định hướng xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế thị trường của Nhà nước, Ngành y tế phải đảm bảo sự công bằng và hiệu quả trong chăm sóc sức khỏe của nhân dân. Trong đó đơn vị sự nghiệp y tế lại là các tế bào của Ngành y tế và Ngành chỉ phát huy tốt vai trò của mình khi các tế bào của nó hoạt động tốt. Từ đó có thể thấy vai trò quan trọng của các đơn vị sự nghiệp y tế trong đời sống KT – XH.
Cụ thể đó là: - Bảo vệ nâng cao sức khỏe của cộng đồng, từ đó góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của đất nước. SV: Phạm Thị Thu Phương 6 Lớp:CQ50/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận Văn Tốt Nghiệp - Tổ chức, ngăn ngừa, phòng chống các dịch bệnh, thực hiện các hoạt động cải tạo môi trường sống để nagưn ngừa dịch bệnh. - Bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. - Nghiên cứu khoa học về y học.
- Tuyên truyền giáo dục về sức khỏe cộng đồng. - Thực hiện kế hoạch gia đình góp phần đạt được các mục tiêu về dân số.2 Nguồn tài chính và sử dụng nguồn tài chính cho hoạt động của các ĐVSN y tế công lập 1.1 Nguồn tài chính bảo đảm cho hoạt động của các ĐVSN y tế công lập Nhìn chung, nguồn tài chính cơ bản của đa số các ĐVSN y tế công lập là nguồn từ NSNN cấp nhằm thực hiện chức năng kinh tế - xã hội mà đơn vị đảm nhiệm - chức năng bảo vệ và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Tuy nhiên, các đơn vị sự nghiệp lĩnh vực y tế được Nhà nước cho phép khai thác mọi nguồn thu ngoài NSNN đảm bảo cho các đơn vị tự chủ trong hoạt động chi tiêu. Như vậy, nguồn tài chính của các ĐVSNCL thuộc lĩnh vực y tế bao gồm các nguồn sau: Thứ nhất, nguồn kinh phí do NSNN cấp Đây là nguồn tài chính được Nhà nước cấp hàng năm cho các ĐVSN y tế công lập để đảm bảo hoạt động theo đúng chức năng, nhiệm vụ được giao.
Khoản kinh phí này được cấp theo định mức quy định tính cho một đầu giường bệnh/năm và số giường bệnh theo kế hoạch của bệnh viện. NSNN chi cho các đơn vị y tế được phân bổ theo nguyên tắc công khai, tập trung dân chủ, căn cứ vào quy mô và điều kiện phát triển của từng đơn vị.