CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ THUẾ GTGT VÀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HỘ KINH DOANH CÁ THỂ 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THUẾ GTGT 1. Khái niệm, sự hình thành của thuế GTGT 1. Khái niệm Thuế GTGT là sắc thuế tính trên phần giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh ở từng khâu trong quá trình sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng.
Sự hình thành a) Trên thế giới Thuế GTGT theo tiếng Pháp gọi là: Taxe Sur La Valeur Ajou tée (viết tắt là TVA), tiếng Anh gọi là Value Added Tax (viết tắc là VAT), dịch ra tiếng Việt là thuế giá trị gia tăng hay thời kỳ đầu mới áp dụng còn gọi là thuế doanh thu. Vào năm 1918, người đầu tiên nghĩ ra loại thuế này là một người Đức tên CARL FRIEDRICH VON SIEMENS nhưng ông không thuyết phục được Chính phủ Đức áp dụng vào thời điểm đó. Ngày 01/07/1954, Pháp là nước đầu tiên trên thế giới áp dụng thí điểm luật thuế này ở các ngành như: điện, khí đốt; và đến 01/01/1968 thì được đưa vào áp dụng chính thức. Ngày nay, thuế GTGT chủ yếu được áp dụng tại các quốc gia thuộc khối Liên minh Châu Âu, châu Phi, châu Mỹ La Tinh và một số quốc gia Châu Á như Triều Tiên (1970), Hàn Quốc (1977), Nhật Bản (1988), Thái Lan (1991), Việt Nam (1993), Trung Quốc và Singapore (1994).
Đến nay đã có khoảng 130 quốc gia áp dụng thuế GTGT và đang ngày càng được nhiều quốc gia nghiên cứu và áp dụng. b) Tại Việt Nam Năm 2008, tại kỳ hộp thứ 9 Quốc hội khóa XII ngày 03/06/2008, Quốc hội đã thông qua luật thuế GTGT số 13/2008/QH12 có hiệu lực thi hành từ 01/01/2009 thay thế cho Luật thuế GTGT năm 1997 và các Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thuế GTGT năm 2003, năm 2005. Luật thuế GTGT số 13/2008/QH12 gồm SV: Vương Thị Ngần 3 Lớp: CQ48/02.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp 16 Điều, quy định những vấn đề chung về thuế GTGT như: phạm vi điều chỉnh; đối tượng chịu thuế; đối tượng không chịu thuế; căn cứ và phương pháp tính thuế; khấu trừ, hoàn thuế và các điều khoản thi hành. Những quy định chi tiết về việc thi hành Luật thuế GTGT số 13/2008/QH12 được thể hiện thông qua Nghị định 121/2011/NĐ-CP ngày 27/12/2011 của Chính phủ và Thông tư hướng dẫn số 06/2012/TT-BTC ngày 11/01/2012 của Bộ Tài chính.
Mới đây nhất, ngày 19/06/2013, Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 5 đã thông qua Luật số 31/2013/QH13 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thuế GTGT số 13/2008/QH12, có hiệu lực từ ngày 01/01/2014. Những quy định chi tiết về việc thi hành Luật thuế GTGT số 31/2013/QH13 được thể hiện thông qua Nghị định 209/2013/NĐ-CP ngày 18/12/2013 của Chính phủ và Thông tư hướng dẫn số 219/2013/TT-BTC ngày 31/12/2013 của Bộ Tài chính. Đặc điểm thuế GTGT Thứ nhất, thuế GTGT là sắc thuế thuộc loại thuế gián thu, không trực tiếp đánh vào thu nhập và tài sản của NNT mà đánh gián tiếp thông qua giá cả hàng hóa và dịch vụ. Về cơ bản, người nộp thuế không đồng nhất với người chịu thuế.
Thứ hai, thuế GTGT là sắc thuế tiêu dùng nhiều giai đoạn. Nó đánh vào tất cả các giai đoạn của quá trình sản xuất kinh doanh nhưng chỉ tính trên phần giá trị tăng thêm của mỗi giai đoạn. Do đó, tổng số thuế thu được của các giai đoạn sẽ bằng với số thuế tính theo giá bán cho người tiêu dùng cuối cùng. Thứ ba, thuế GTGT có tính trung lập kinh tế cao.
Nó không chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi kết quả sản xuất kinh doanh của người nộp thuế, cũng như không chịu ảnh hưởng bởi quá trình tổ chức và phân chia các chu trình kinh tế; sản phẩm dù được luân chuyển qua nhiều hay ít giai đoạn thì tổng số thuế GTGT phải nộp cũng không thay đổi. Thứ tư, thuế GTGT có tính chất lũy thoái so với thu nhập. Thuế GTGT đánh vào hàng hóa, dịch vụ; người tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ là người phải trả khoản thuế đó, không phân biệt người tiêu dùng đó có thu nhập cao hay thấp đều phải trả SV: Vương Thị Ngần 4 Lớp: CQ48/02.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp cùng một số tiền thuế như nhau khi tiêu dùng cùng một loại hàng hóa. Như vậy, người nào có thu nhập cao hơn thì tỷ lệ giữa số thuế GTGT phải trả với thu nhập sẽ càng nhỏ và ngược lại.
Thứ năm, thuế GTGT có tính chất lãnh thổ quốc gia. Đối tượng chịu thuế là người tiêu dùng trong phạm vi lãnh thổ quốc gia. Vai trò của thuế GTGT đối với sự phát triển kinh tế xã hội - Khắc phục được nhược điểm trùng lắp “Thuế thu trên thuế” và tình trạng nhiều thuế suất. - Thuế GTGT được áp dụng không những đảm bảo được mức động viên số thu cho NSNN tương ứng với số thuế doanh thu trước đây, mà còn góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh.
Trên cơ sở đó để tăng thu cho NSNN. - Thuế GTGT thu cả đối với hàng hoá nhập khẩu tạo sự bình đẳng trong kinh doanh giữa các doanh nghiệp nhập khẩu và doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trong nước. - Khi áp dụng Luật thuế GTGT đã tạo cho doanh nghiệp cơ chế tự kiểm tra, hạn chế việc kinh doanh trốn thuế. - Thuế GTGT đã góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống chính sách thuế ở nước ta phù hợp với thông lệ quốc tế, phù hợp với kinh tế thị trường, tạo điều kiện để tham gia và mở rộng quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế - nhanh chóng hội nhập với kinh tế khu vực và thế giới.
- Tạo điều kiện cho ngành thuế có điều kiện hiện đại hoá công tác quản lý thuế, thu thuế, cải cách hành chính thuế, giúp Chính phủ có biện pháp hữu hiệu trong việc điều hành vĩ mô nền kinh tế. Nguyên tắc thiết lập thuế GTGT Thứ nhất, đối tượng chịu thuế GTGT phải bao quát hầu hết các hàng hóa, dịch vụ phát sinh từ khâu sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. Thứ hai, cơ sở tính thuế chỉ là phần giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ qua mỗi khâu luân chuyển. SV: Vương Thị Ngần 5 Lớp: CQ48/02.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp Thứ ba, đảm bảo tính liên hoàn và cơ chế tự kiểm soát giữa các khâu từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng.
Thứ tư, hạn chế tối đa số lượng mức thuế suất. Thứ năm, cần tuân thủ nguyên tắc điểm đến trong việc thiết kế thuế GTGT. Nội dung cơ bản của thuế GTGT 1. Đối tượng chịu thuế Đối tượng chịu thuế giá trị gia tăng (GTGT) là hàng hoá, dịch vụ dùng cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng ở Việt Nam (bao gồm cả hàng hóa, dịch vụ mua của tổ chức, cá nhân ở nước ngoài), trừ các đối tượng không chịu thuế GTGT theo quy định của pháp luật.
Cơ sở kinh doanh cung ứng, nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT không được khấu trừ và hoàn thuế GTGT đầu vào của hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ ở khâu không chịu thuế GTGT. Đối tượng không chịu thuế GTGT Theo quy định của pháp luật thuế hiện hành thì có 26 nhóm đối tượng không thuộc diện chịu thuế GTGT. Những sản phẩm hàng hoá, dịch vụ thuộc diện không chịu thuế GTGT có các đặc điểm: - Là sản phẩm của một số ngành sản xuất kinh doanh trong những điều kiện khó khăn, phụ thuộc vào thiên nhiên, sản phẩm được sản xuất ra lại dùng cho chính người sản xuất và cho đời sống xã hội - Là sản phẩm hàng hoá, dịch vụ thiết yếu phục vụ nhu cầu toàn xã hội nhằm nâng cao đời sống vật chất văn hoá không ngừng tăng lên của con người - Là sản phẩm dịch vụ nhằm phục vụ nhu cầu xã hội không vì mục tiêu lợi nhuận - Là sản phẩm, dịch vụ mà theo thông lệ quốc tế không thu thuế GTGT - Các sản phẩm hàng hoá, các dich vụ do Nhà nước quy định không thu thuế GTGT SV: Vương Thị Ngần 6 Lớp: CQ48/02.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp - Cá nhân kinh doanh có thu nhập thấp dưới mức lương tối thiểu quy định áp dụng cho công chức Nhà nướcà các sản phẩm, dịch vụ được ưu đãi vì mang tính xã hội và tính nhân đạo cao. Người nộp thuế Người nộp thuế GTGT là tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ chịu thuế GTGT ở Việt Nam, không phân biệt ngành nghề, hình thức, tổ chức kinh doanh (gọi là cơ sở kinh doanh) và tổ chức, cá nhân nhập khẩu hàng hoá, mua dịch vụ từ nước ngoài chịu thuế GTGT (gọi là người nhập khẩu).
Căn cứ tính thuế Căn cứ tính thuế GTGT là giá tính thuế và thuế suất. - Giá tính thuế: là giá bán của hàng hóa, dịch vụ bán ra chưa có thuế GTGT (phương pháp khấu trừ), hoặc giá thanh toán đã có thuế GTGT (phương pháp trực tiếp). Giá tính thuế của từng loại hàng hóa, dịch vụ được qui định cụ thể tại Điều 7 của Thông tư số 219/2013/TT-BTC. - Thuế suất: Các mức thuế suất được quy định trong Luật thuế GTGT gồm 3 mức: + Mức 0%: áp dụng đối với hàng hoá, dịch vụ xuất khẩu; hoạt động xây dựng, lắp đặt công trình ở nước ngoài và ở trong khu phi thuế quan; vận tải quốc tế; hàng hoá, dịch vụ thuộc diện không chịu thuế GTGT khi xuất khẩu, trừ các trường hợp không áp dụng mức thuế suất 0%.
Hàng hoá, dịch vụ xuất khẩu là hàng hoá, dịch vụ được bán, cung ứng cho tổ chức, cá nhân ở nước ngoài và tiêu dùng ở ngoài Việt Nam; bán, cung ứng cho tổ chức, cá nhân trong khu phi thuế quan; hàng hoá, dịch vụ cung cấp cho khách hàng nước ngoài theo quy định của pháp luật. + Mức 5%: áp dụng đối với hàng hóa, dịch vụ thiết yếu phục vụ cho sản xuất, tiêu dùng và các hàng hóa, dịch vụ cần ưu đãi. Có 16 nhóm hàng hóa, dịch vụ chịu mức thuế suất 5% được quy định trong Luật thuế GTGT hiện hành. + Mức 10%: áp dụng đối với hàng hóa, dịch vụ không thuộc trường hợp áp dụng mức thuế suất 0% và mức thuế suất 5%.
SV: Vương Thị Ngần 7 Lớp: CQ48/02.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp 1.