CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ NỢ THUẾ VÀ CƯỠNG CHẾ NỢ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH 1. Những vấn đề cơ bản về quản lý nợ thuế và cưỡng chế nợ thuế 1. Nợ thuế và các ảnh hưởng của nợ thuế 1. Khái niệm nợ thuế a) Nợ thuế là hiện tượng người nộp thuế không nộp đầy đủ và đúng hạn số thuế phải nộp vào NSNN theo quy định của pháp luật thuế.
b) Một số thuật ngữ liên quan - Tiền thuế nợ là: các khoản tiền thuế; phí, lệ phí; các khoản thu từ đất; thu từ khai thác tài nguyên khoáng sản và các khoản thu khác thuộc NSNN do cơ quan thuế quản lý thu theo quy định của pháp luật (gọi chung là tiền thuế) nhưng đã hết thời hạn quy định mà NNT chưa nộp vào NSNN. - Tiền thuế đang chờ điều chỉnh là: các khoản tiền thuế; phí, lệ phí; các khoản thu từ đất; thu từ khai thác tài nguyên khoáng sản và các khoản thu khác thuộc NSNN do cơ quan thuế quản lý thu theo quy định của pháp luật mà NNT đã nộp nhưng có một số sai sót trên chứng từ nộp tiền; chứng từ luân chuyển chậm hoặc thất lạc; chờ ghi thu - ghi chi; tiền thuế được gia hạn nộp thuế nhưng chưa kịp thời hạch toán/ghi nhận/cập nhật trên ứng dụng mà cơ quan thuế đang điều chỉnh theo đúng quy định; tiền thuế không tính tiền chậm nộp. - Người nợ thuế là các cá nhân, tổ chức thuộc đối tượng nộp thuế còn nợ các khoản thuế, phí, lệ phí và các khoản phải nộp khác theo quy định tại văn bản quy phạm pháp luật. - Khoản nợ là số tiền thuế bắt đầu được tính nợ hay được gọi là bắt đầu phát sinh tiền thuế nợ.
- Tiền phạt chậm nộp thuế là khoản tiền phạt được tính trên số tiền thuế nợ và số ngày nợ thuế của một khoản nợ. SV: Nguyễn Thị Sim 14 Lớp: CQ50/02.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp - Số ngày nợ thuế của một khoản thuế nợ là khoảng thời gian liên tục tính theo ngày, kể từ thời điểm bắt đầu tính nợ đến thời điểm kết thúc tính nợ, bao gồm cả ngày nghỉ, ngày lễ theo quy định của pháp luật. - Thời điểm bắt đầu tính nợ đối với một khoản thuế nợ là ngày tiếp theo ngày hết hạn nộp thuế theo quy định của pháp luật về thuế. - Thời điểm kết thúc tính nợ đối với một khoản thuế nợ (ngày thanh toán) là ngày khoản nợ được nộp vào NSNN; hoặc ngày có hiệu lực thi hành của văn bản xoá nợ, miễn nộp hoặc xử lý bằng các hình thức khác.
Đặc điểm của nợ thuế a) Nợ thuế là một hành vi tâm lý phổ biến Như chúng ta biết, trong hệ thống thuế bao gồm nhiều sắc thuế khác nhau, tuy nhiên các sắc thuế dù trực tiếp hay gián tiếp đều đánh vào thu nhập của các thể nhân hay pháp nhân trong nền kinh tế. Nói cách khác, thuế là một hình thức phân phối thu nhập có tính chất bắt buộc mà mọi người có nghĩa vụ phải nộp cho Nhà Nước. Như vậy, hành vi nộp thuế luôn luôn ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế của người nộp thuế. Do đó, ở Việt Nam cũng như các nước khác trên thế giới, người nộp thuế thường có xu hướng trốn hoặc tránh thuế.
b) Nợ thuế quá hạn là hành vi vi phạm pháp luật thuế Trong các quy định của pháp luật về thuế luôn đề cập đến các vi phạm điều chỉnh như: mức nộp thuế, người nộp thuế và thời gian phải nộp thuế. Hành vi nợ thuế quá hạn quy định của pháp luật là hành vi vi phạm pháp luật thuế của người nộp thuế bằng cách nộp chậm hoặc không nộp số tiền thuế phải nộp vào NSNN theo thời hạn quy định của pháp luật thuế. c) Nợ thuế chưa hẳn là hành vi trốn thuế Trốn thuế là hành vi cố ý vi phạm pháp luật của đối tượng nộp thuế bằng mọi hình thức, thủ đoạn để làm giảm số thuế phải nộp vào NSNN còn nợ thuế mới chỉ là hành vi chây ỳ, chậm nộp tiền thuế khi quá hạn nộp theo quy định SV: Nguyễn Thị Sim 15 Lớp: CQ50/02.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp của pháp luật. Tất nhiên, trong một số trường hợp, việc nợ thuế có thể là một hành vi nằm trong chuỗi hành vi trốn thuế, chẳng hạn như một số doanh nghiệp cố tình nợ một số tiền thuế lớn sau đó bỏ trốn không thực hiện nghĩa vụ nộp thuế.
Phân loại nợ thuế a) Phân loại nợ thuế Phân loại nợ thuế là việc phân chia nợ thuế thành những nhóm khác nhau theo những tiêu thức nhất định. Hiện nay, việc phân loại nợ thuế được phân loại theo 6 tiêu thức chính là: thời gian nợ, nội dung nợ, khả năng thu hồi nợ, tính chất nợ, đối tượng nợ và sắc thuế nợ. b) Tác dụng của phân loại nợ thuế đối với cơ quan thuế Phân loại nợ thuế là phương pháp quan trọng giúp cơ quan thuế nắm bắt sâu sắc địa điểm, tính chất, nguyên nhân của các khoản thuế nợ. Qua đó, có biện pháp quản lý, đôn đốc, thu hồi nợ có hiệu quả.
c) Phân loại nợ thuế theo 6 tiêu thức chính - Căn cứ vào khả năng thu hồi nợ + Nợ có khả năng thu + Nợ khó thu + Nợ không có khả năng thu - Căn cứ vào nội dung nợ của người nộp thuế + Nợ thuế, phí thông thường + Nợ phạt thuế, phí + Nợ thuế, phí truy thu phải nộp sau thanh tra, kiểm tra - Căn cứ vào thời gian nợ + Nợ trong hạn + Nợ quá hạn - Căn cứ vào đối tượng nợ SV: Nguyễn Thị Sim 16 Lớp: CQ50/02.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp + Nợ thuế của doanh nghiệp Nhà nước + Nợ thuế của doanh nghiệp dân doanh + Nợ thuế của doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài + Nợ thuế của hộ kinh doanh cá thể + Nợ thuế thu nhập của cá nhân + Nợ thuế của các đối tượng khác - Căn cứ vào tính chất nợ + Nợ chờ xử lý (nợ đang chờ điều chỉnh; nợ đang xử lý miễn, giảm, xóa nợ; nợ chờ xử lý do khiếu nại của người nộp thuế và nợ đang được khoanh nợ, giãn nợ) + Nợ thông thường + Nợ khó thu - Căn cứ vào sắc thuế + Nợ thuế giá trị gia tăng + Nợ thuế tiêu thụ đặc biệt + Nợ thuế xuất khẩu, nhập khẩu + Nợ thuế thu nhập doanh nghiệp + Nợ thuế thu nhập cá nhân 1. Những vấn đề cơ bản về quản lý nợ thuế 1. Khái niệm quản lý nợ thuế Quản lý nợ thuế: Là công việc theo dõi, nắm bắt thực trạng nợ thuế và các khoản thu khác do cơ quan thuế quản lý và thực hiện các biện pháp đôn đốc thu hồi số thuế nợ của NNT. Nội dung và vai trò của quản lý nợ thuế a) Nội dung của quản lý nợ thuế SV: Nguyễn Thị Sim 17 Lớp: CQ50/02.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp Mục tiêu cuối cùng của quản lý nợ thuế là đảm bảo thu đủ số thuế phải nộp của NNT vào NSNN theo quy định của pháp luật.
Để đạt được mục tiêu này, công tác quản lý nợ thuế phải thực hiện các nội dung cơ bản sau: - Thống kê và nắm bắt đầy đủ tình hình nợ thuế của người nộp thuế, số thuế phải nộp, số thuế đã nộp của người nộp thuế - Phân tích và đánh giá thực trạng nợ thuế thông qua việc phân loại nợ thuế, phân tích các nguyên nhân nợ thuế - Thực hiện các biện pháp nhắc nhở, đôn đốc nộp tiền thuế và các khoản thu khác do cơ quan thuế quản lý b) Vai trò của quản lý nợ thuế Quản lý nợ là khâu tiếp theo của quá trình quản lý kê khai và tính thuế. Quản lý nợ có vai trò quan trọng trong công tác quản lý thuế, cụ thể là: - Quản lý nợ thuế để quản lý theo dõi tình hình thực hiện nghĩa vụ của đối tượng nộp thuế, đảm bảo người nộp thuế nộp các khoản thuế đầy đủ, kịp thời vào NSNN; đảm bảo công bằng xã hội khi các cơ sở kinh doanh cùng phát sinh nghĩa vụ thuế thì phải nộp vào NSNN đúng hạn. - Quản lý nợ thuế để đảm bảo quản lý tất cả các khoản thu của Nhà nước, chống thất thoát NSNN. Quản lý nợ thuế đảm bảo các chính sách thuế được thực hiện đúng và triệt để thông qua việc cơ quan thuế có các tác động, can thiệp kịp thời và xử lý nghiêm các trường hợp có hành vi vi phạm thời hạn nộp thuế nhằm nâng cao ý thức tuân thủ của người nộp thuế.
- Quản lý nợ thuế để đảm bảo cơ quan thuế có biện pháp thu nợ phù hợp, hiệu quả; mặt khác quản lý nợ là một thước đo để đánh giá hiệu quả của công tác quản lý thu thuế, góp phần nâng cao hiệu quả của các chức năng khác như: Thanh tra, kiểm tra chống thất thu thuế. Yêu cầu của công tác quản lý nợ thuế a) Phải đảm bảo quản lý đầy đủ không bỏ sót các khoản thu của NSNN SV: Nguyễn Thị Sim 18 Lớp: CQ50/02.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp Đây là yêu cầu cơ bản và quan trọng nhất của công tác này. Vì vậy, nếu quản lý không chặt chẽ, không bao quát hết các khoản thu của NSNN, khi đó sẽ gây ra khó khăn cho việc thực hiện các biện pháp cưỡng chế thuế. b) Phải đảm bảo quản lý chính xác các khoản nợ thuế Để thực hiện yêu cầu này, bên cạnh việc phân loại nợ theo các tiêu thức đã trình bày ở phần trên thì các tiêu thức phân loại phải được kết hợp với nhau một cách hợp lý; qua đó cơ quan thuế sẽ đánh giá, xem xét và đưa ra các biện pháp thu nợ phù hợp với từng ngành nghề, lĩnh vực, trong từng thời kỳ phát triển kinh tế xã hội.
c) Phải đảm bảo thu nợ kịp thời, tránh thất thu NSNN. Yêu cầu này là yêu cầu xuyên suốt của công tác quản lý nợ và là mục tiêu của công tác quản lý nợ thuế và cưỡng chế thuế trong toàn ngành nói chung và của Chi cục thuế Quận Tây Hồ nói riêng.