CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Cơ sở lý luận về doanh nghiệp lữ hành và kinh doanh lữ hành 1. Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp lữ hành 1. Khái niệm doanh nghiệp lữ hành Xuất phát từ nhiều góc độ nghiên cứu khác nhau, vì vậy hiện nay còn tồn tại nhiều định nghĩa khác nhau về doanh nghiệp lữ hành: Tại Bắc Mỹ, doanh nghiệp lữ hành được coi là những công ty xây dựng các chương trình du lịch bằng cách tập hợp các thành phần như khách sạn, hàng không, tham quan.
và bán chúng với mức giá gộp cho khách du lịch thông qua hệ thống các đại lý bán lẻ. Tại Việt Nam doanh nghiệp lữ hành được định nghĩa là đơn vị có tư cách pháp nhân, hạch toán độc lập, nhằm mục đích sinh lợi bằng việc giao dịch, ký kết các hợp đồng du lịch và tổ chức thực hiện các chương trình du lịch đã bán cho khách du lịch. Theo Nguyễn Văn Mạnh, Phạm Hồng Chương (2012): “Doanh nghiệp lữ hành là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích lợi nhuận thông qua việc tổ chức xây dựng, bán và thực hiện các chương trình du lịch cho khách du lịch. Ngoài ra, doanh nghiệp lữ hành còn có thể tiến hành các hoạt động trung gian bán sản phẩm của các nhà cung cấp du lịch hoặc thực hiện các hoạt động kinh doanh tổng hợp khác đảm bảo phục vụ các nhu cầu du lịch của khách từ khâu đầu tiên đến khâu cuối cùng”.
[6] Qua đó chúng ta có thể định nghĩa: “Doanh nghiệp lữ hành là những công ty được thành lập hợp pháp trên cơ sở có tên riêng, có tài sản và được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật, kinh doanh chủ yếu trong lĩnh vực tổ chức, xây dựng, bán và thực hiện các chương trình du lịch cho du khách”. Vai trò doanh nghiệp lữ hành Theo Hà Thùy Linh (2007) thì vai trò của doanh nghiệp lữ hành bao gồm: Vai trò tổ chức sản xuất, vai trò môi giới trung gian và các loại hình kinh doanh tổng hợp. [5] Vai trò tổ chức sản xuất Vai trò tổ chức sản xuất được xem là quá trình chuẩn bị và tổ chức thực hiện các chương trình du lịch trọn gói, có quy định ngày bắt đầu và ngày kết thúc, nơi bắt đầu và địa điểm kết thúc chuyến đi. Ngoài ra còn quy định cụ thể chất lượng các dịch vụ trong chương trình du lịch.
Vai trò môi giới trung gian Với vai trò môi giới trung gian doanh nghiệp lữ hành sẽ làm cầu nối giữa khách du lịch và các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ du lịch, nhằm giúp khách thỏa mãn nhu cầu du lịch của họ. Hoạt động này được hình thành do các yếu tố sau: Sự cách trở về mặt địa lý dẫn đến sự cách trở về mặt không gian giữa cung và cầu du lịch, giữa các nhà cung cấp hàng hóa và dịch vụ du lịch với khách du lịch. Dịch vụ chiếm phần lớn trong khối lượng sản phẩm du lịch cung ứng cho khác. Chính vì thế không thể bày bán và cho khách có thể lựa chọn như các sản phẩm khác.
Do vậy, khách du lịch thiếu thông tin cần thiết về các sản phẩm này. Nhiều nhà sản xuất không có đủ điều kiện để cung ứng sản phẩm một cách trực tiếp đối với khách du lịch. Do đó, họ thấy yên tâm hơn khi chuyển quyền tiêu thụ sản phẩm của mình cho các doanh nghiệp lữ hành. Xuất phát từ đó, hệ thống các điểm bán, các đại lý du lịch tạo thành mạng lưới phân phối sản phẩm của các nhà cung cấp, trên cơ sở đó rút ngắn hoặc xóa bỏ khoảng cách giữa khách du lịch với cơ sở kinh doanh du lịch.
Các hoạt động kinh doanh tổng hợp Các công ty lữ hành lớn với hệ thống cơ sở vật chất, kỹ thuật phong phú, đa dạng bao gồm: Hệ thống các khách sạn, ngân hàng hãng hàng không, nhà hàng. đảm bảo nhằm phục 6 vụ nhu cầu của khách du lịch từ khâu đầu tiên đến khâu cuối cùng như tập đoàn du lịch Thomson, liên đoàn du lịch quốc tế TUI. Phân loại doanh nghiệp lữ hành Theo Nguyễn Văn Mạnh, Phạm Hồng Chương (2012) cho rằng phân loại doanh nghiệp lữ hành căn cứ vào phạm vi hoạt động và căn cứ vào vị trí địa lý bao gồm các doanh nghiệp lữ hành như sau: Căn cứ vào phạm vi hoạt động bao gồm 2 loại: + Doanh nghiệp lữ hành quốc tế: Có trách nhiệm xây dựng bán các chương trình du lịch trọn gói hoặc từng phần theo yêu cầu của khách hàng để trực tiếp thu hút khách vào Việt Nam và đưa công dân Việt Nam, người nước ngoài định cư tại Việt Nam đi du lịch nước ngoài, thực hiện chương trình du lịch đã bán hoặc ký hợp đồng ủy thác từng phần, trọn gói cho doanh nghiệp lữ hành nội địa. + Doanh nghiệp lữ hành nội địa: Có trách nhiệm xây dựng, bán và tổ chức thực hiện các chương trình du lịch nội địa, nhận ủy thác để thực hiện dịch vụ chương trình du lịch cho khách nước ngoài đã được các doanh nghiệp lữ hành quốc tế đưa vào Việt Nam.
Căn cứ vào vị trí địa lý bao gồm có 2 loại + Doanh nghiệp lữ hành nhận khách: Doanh nghiệp lữ hành hoạt động tại nơi đến du lịch với hoạt động chính là tổ chức thực hiện chuyển du lịch theo chương trình đã bán cho khách du lịch. + Doanh nghiệp lữ hành gửi khách: Doanh nghiệp lữ hành hoạt động tại các nơi phát sinh nguồn khách với hoạt động chính là bán các chuyến du lịch theo chương trình du lịch đã định trước. Ngày nay khi nền kinh tế đã có nhiều thay đổi, các công ty lữ hành không tổ chức riêng thành công ty lữ hành gửi khách, nhận khách mà có sự kết hợp lẫn nhau tạo thành một chuỗi đồng nhất trong hoạt động du lịch. Điều này làm giảm bớt tính thụ động trong kinh doanh du lịch.
Tuy nhiên điều đó còn tùy thuộc rất nhiều vào khả năng cũng như 7 nguồn lực của công ty để xây dựng những phương án kinh doanh cụ thể cho từng thời kỳ. Một công ty lữ hành lớn hiện nay có thể bao gồm cả một hệ thống đại lý du lịch. Kinh doanh lữ hành Căn cứ vào khoản 9 Điều 3 Luật Du lịch năm 2017 thì: “Kinh doanh dịch vụ lữ hành là việc xây dựng, bán và tổ chức thực hiện một phần hoặc toàn bộ chương trình du lịch cho khách du lịch”. Ngoài ra theo Nguyễn Văn Mạnh, Phạm Hồng Chương (2012) còn có 2 cách tiếp cận về khái niệm kinh doanh lữ hành như sau: Cách tiếp cận thứ nhất, hiểu theo nghĩa rộng thì kinh doanh lữ hành bao gồm tất cả các hoạt động di chuyển của con người, cũng như những hoạt động liên quan đến sự di chuyển đó.
Cần phải nhấn mạnh trong hoạt động du lịch bao gồm yếu tố lữ hành, nhưng không phải tất cả hoạt động lữ hành là du lịch. Cách tiếp cận thứ hai, tiếp cận lữ hành ở phạm vi hẹp. Để phân biệt hoạt động kinh doanh lữ hành với các hoạt động kinh doanh du lịch khác như khách sạn, nhà hàng, vui chơi, giải trí… người ta giới hạn hoạt động kinh doanh lữ hành chỉ bao gồm những hoạt động tổ chức các chương trình du lịch. Thông qua đó có thể định nghĩa: Kinh doanh Lữ Hành (Tour operators business) là việc thực hiện các hoạt động nghiên cứu thị trường, thiết lập các chương trình du lịch trọn gói hay từng phần, quảng cáo và bán các chương trình này trực tiếp hay gián tiếp qua các trung gian hay văn phòng đại diện, tổ chức thực hiện chương trình và hướng dẫn du lịch.
Các doanh nghiệp lữ hành đương nhiên được phép tổ chức mạng lưới đại lý lữ hành. Chức năng của kinh doanh lữ hành Theo Nguyễn Văn Mạnh, Phạm Hồng Chương (2012) cho rằng ngoài việc thực hiện vai trò hợp nhất và kết hợp giữa cung và cầu du lịch, kinh doanh lữ hành có chức năng thông tin, chức năng tổ chức, chức năng thực hiện cụ thể như sau: 8 Chức năng thông tin: Với chức năng thông tin vì cung và cầu tách xa nhau nên kinh doanh lữ hành cung cấp thông tin cần thiết giúp cung và cầu gặp nhau. + Thông tin cho khách du lịch: Nội dung thông tin bao gồm thông tin về toàn bộ những gì liên quan đến điểm du lịch, tài nguyên du lịch thể chế chính trị, an toàn xã hội, văn hóa, dịch vụ, chất lượng và giá cả. + Thông tin cho các nhà cung ứng: Thông tin về mục đích và nội dung chuyến đi du lịch thuần túy, với mục đích công vụ, thăm thân và mục đích khác.
+ Thông tin về quỹ thời gian rảnh rỗi dành cho tiêu dùng của khách, thời điểm sử dụng quỹ thời gian rỗi cho việc tiêu dùng du lịch, khả năng thành toán, yêu cầu về chất lượng, thói quen tiêu dùng. Chức năng tổ chức: Với chức năng tổ chức kinh doanh lữ hành nghiên cứu thị trường cả cung và cầu trong du lịch. Ngoài ra kinh doanh lữ hành còn: + Tổ chức sản xuất, các nhà kinh doanh lữ hành liên kết các sản phẩm, dịch vụ đơn lẻ của các nhà sản xuất độc lập thành sản phẩm hoàn chỉnh các chương trình du lịch. + Tổ chức tiêu dùng: Kinh doanh lữ hành có thể tập hợp, liên kết những người tiêu dùng đơn lẻ thành từng nhóm và điều chỉnh hành vi của các cá nhân trong từng nhóm, hệ thống các chi nhánh đại diện.
Chức năng thực hiện: Với chức năng thực hiện các doanh nghiệp lữ hành thực hiện các tiêu dùng du lịch thông qua việc đưa khách du lịch từ nơi thường xuyên của họ tới nhà cung ứng dịch vụ du lịch để tiêu dùng các dịch vụ mà họ đã mua trước đó. Mặt khác, thông qua đội ngũ hướng dẫn viên làm tăng giá trị của các dịch vụ và tài nguyên du lịch, đồng thời đại diện cho khách xử lý các mối quan hệ với các nhà cung ứng dịch vụ du lịch và ngược lại. Đặc điểm của kinh doanh lữ hành Theo Nguyễn Văn Đính, Phạm Hồng Chương (2000) cho rằng đối với ngành du lịch, hoạt động lữ hành có vị trí quan trọng. Vì vậy, hoạt động kinh doanh lữ hành bao gồm những đặc điểm sau: Đặc điểm về sản phẩm lữ hành Tính vô hình: Khác với sản phẩm và hàng hóa khác, các dịch vụ này không thể nhìn thấy trước khi mua và sử dụng.