CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC ĐẤU THẦU XÂY LẮP CỦACÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG 1.1 Cạnh tranh trong xây dựng 1.1 Khái niệm về cạnh tranh Cạnh tranh là sự ganh đua giữa các nhà kinh doanh trên thị trường nhằm giành được ưu thế hơn về cùng một khách hàng so với các đối thủ cạnh tranh khác hoặc về cùng một loại sản phẩm hàng hóa, dịch vụ.1Các xu hướng mới hiện nay trong ngành xây dựng Cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đang và sẽ có những ảnh hưởng rất lớn tới ngành xây dựng thế giới cũng như tại Việt Nam. Công nghệ giúp doanh nghiệp tiếp cận dự án tốt hơn, thiết kế hợp lý hơn, và cũng quản lý hiệu quả hơn. Các công ty ngành càng cạnh tranh gay gắt với nhau, bên nào có nhiều công nghệ tiên tiến áp dụng vào thực tiễn để giúp cho tiết kiệm thời gian cũng như chi phí thì bên đó thắng. Hiện này, chúng ta có thể nhận thấy 4 xu hướng quan trọng, có khả năng trở thành làn sóng mới, trong ngành xây dựng như dưới đây: a.
BIM (Building Information Modeling) Khái niệm này đã tồn tại rất nhiều năm nay và vẫn đang phát triển ở các nước trên thế giới để đạt đến cấp độ cao hơn. Đã ra đời cách đây hơn 1 thập kỷ nhưng BIM vẫn được đánh giá là xu hướng tiên phong nhất trong ngành qua các năm. Các công nghệ mới đáp ứng tính chất mô phỏng, diễn họa 3D nhằm tối ưu hóa năng suất lao động và truyền tải thông tin dự án tiếp tục hứa hẹn nhiều bùng nổ trong những năm tới.Tại Việt Nam, năm 2016, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2500/QĐ-TTg phê duyệt đề án Áp dụng mô hình thông tin công trình (BIM) trong hoạt động xây dựng và quản lý vận hành công trình. Đề án đề xuất lộ trình 5 năm (2015-2020) thúc đẩy việc sử dụng BIM ở Việt Nam, hướng tới xây dựng hành lang pháp lý và tạo sự đồng thuận trong xã hội tiến tới áp dụng BIM một cách rộng rãi.Ứng dụng BIM giúp tiết kiệm ít nhất 30% chi phí về vật liệu xây dựng và thời gian thi công; đồng thời tạo được sự minh bạch trong công tác quản lý chất lượng cũng như vận hành công trình.
BIM cũng là giải pháp quan trọng để tiếp cận cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 của ngành xây 4 dựng, việc bỏ lỡ cơ hội đẩy mạnh triển khai áp dụng BIM tại Đà Nẵng sẽ dẫn đến nguy cơ về tụt hậu, mất khả năng cạnh tranh so với các thành phố lớn trong nước và trên thế giới. Công nghệ thực tế ảo (Virtual Reality-RV) VR – công nghệ thực tế ảo là công nghệ giúp người xem có thể quan sát bản vẽ 3D với tỉ lệ 1:1, màu sắc, chất lượng, ánh sáng hình ảnh giống với thực tế, một lần nữa là một cái tên không mới nhưng hứa hẹn sẽ có bước phát triển đột phá trong tương lai gần, không chỉ đối với những trò chơi hay giải pháp nhà ở mà sẽ là công cụ ứng dụng trong xây dựng và quản lý vận hành công trình. Đặc biệt trong lĩnh vực thiết kế, công nghệ VR sẽ là công cụ tuyệt vời nhất giúp nhà thiết kế trao đổi thông tin, ý tưởng cho khách hàng giúp làm tăng năng suất lao động, tăng hiệu quả công việc. Công nghệ chế tạo và tự động hóa Công nghệ chế tạo sẵn trong xây dựng đã phát triển cách đây vài năm và cũng đã có những thành tựu đáng kể, tuy nhiên vẫn chưa được áp dụng rộng rãi.
Ngày nay cùng với sự phát triển của các kỹ thuật công nghệ mới, đặc biệt là sự phát triển của ngành công nghiệp tự động hóa sẽ giúp sắp xếp, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất, chuyển giao công nghệ trên toàn thế giới. Tương lai chúng ta hoàn toàn có thể hy vọng trên sự phát triên của ngành công nghệ chế tạo và tự động hóa, việc xây dựng 1 ngôi nhà chỉ mất 24 tiếng và hầu như không cần tới sự tác động của con người. Tích hợp công nghệ Yếu tố chủ chốt để có thể phát huy tối đa những ứng dụng của công nghệ là chúng cần được tích hợp cùng nhau và phù hợp với mô hình hoạt động của từng loại doanh nghiệp. Tích hợp các công nghệ để tăng cường hợp tác, trao đổi, đồng bộ hóa thông tin trong doanh nghiệp tiếp tục là xu hướng phát triển trong ngành xây dựng.2 Các loại hình công trình xây dựng Theo Nghị định 46/2015/NĐ-CP quy định về quản lý chất lượng và bảo trì công trình xây dựng.
Dựa vào công năng sử dụng và các cấp mà phân loại công trình xây dựng. Công trình xây dựng được phân theo các loại sau: • Công trình dân dụng; • Công trình công nghiệp; • Công trình giao thông; • Công trình nông nghiệp và phát triển nông nghiệp; • Công trình kỹ thuật hạ tầng; 7 Với công trình không được được phân loại thì Bộ xây dựng sẽ kết hợp xác định loại công trình đó. Nếu một dự án đầu tư có nhiều hạng mục xây dựng và công năng khác nhau thì có nhiều loại công trình khác nhau.3 Xu thế hội nhập và phát triển hiện nay của ngành xây dựng trong và ngoài nước a. Đối với trong nước Ngành xây dựng giữ một vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế quốc dân bởi ngành xây dựng có quy mô lớn nhất trong đất nước.
Nó không chỉ biểu hiện cụ thể cho đường lối, định hướng phát triển kinh tế quốc gia mà còn góp phần tăng cường cơ sở vật chất hạ tầng cho nền kinh tế; tạo điều kiện cho ngành kinh tế phát triển thuận lợi; tăng cường tiềm lực quốc gia, mang đến sức hấp dẫn đầu tư nước ngoài và tăng giá trị lợi nhuận cho kinh tế quốc dân Báo cáo Kinh tế Xã hội của Tổng cục Thống kê cho biết, năm 2020 ngành xây dựng cả nước tăng trưởng 6,76%. Mức tăng trưởng 6,76% là mức tăng trưởng thấp nhất trong 8 giai đoạn phát triển 2016 – 2020, tuy nhiên, tính trong chu kỳ 10 năm, mức 6,76% vẫn còn cao hơn tăng trưởng ngành những năm khó khăn 2011 – 2013. Điểm nhấn đặc biệt là tỷ lệ đóng góp của ngành xây dựng vào GDP cả nước năm 2020 ở mức cao bậc nhất 6,19%GDP, chỉ thấp hơn năm 2011 (6,41%GDP). Hơn nữa, trong bối cảnh nền kinh tế chịu tác động mạnh của dịch Covid, các đợt giãn cách xã hội, thị trường bất động sản chỉ tăng 0,31%.
ngành xây dựng vẫn duy trì được tăng trưởng liên tục kể từ quý 1/2020 [1] Hình 1.1 Tỉ lệ đóng góp của ngành xây dựng vào GDP Một lợi thế quan trọng nữa mà ngành Xây dựng có được chính là số lượng kỹ sư và chuyên gia cao gấp 3 lần mức bình quân thế giới bởi xây dựng là một ngành không được giới trẻ ở các nước phát triển ưa chuộng (Việt Nam bình quân có 9.000 kỹ sư, chuyên gia xây dựng/1 triệu dân; trong khi thế giới là 3. Đối với ngoài nước Thực tế cho thấy, với sự phát triển kinh tế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, ngành Xây dựng đã có những bước tiến vượt bậc cả về trình độ quản lý lẫn công nghệ kỹ thuật thi công và đã thành công trong việc thay thế nhà thầu ngoại trong vai trò tổng thầu ở nhiều dự án lớn có yêu cầu kỹ - mỹ thuật cao, những dự án "siêu sao" tại thị 9 trường trong nước. Nhờ vậy, những Cty dẫn đầu đã nhanh chóng trưởng thành và nay đã sẵn sàng cho việc xuất khẩu dịch vụ xây dựng tổng hợp ra thị trường nước ngoài. Tuy nhiên, ngành Xây dựng Việt Nam vẫn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục.
Bên cạnh những lợi thế trên thì tính cạnh tranh của nhà thầu Việt Nam còn ở yếu tố nhân công, vật liệu xây dựng, dịch vụ tư vấn thiết kế, giám sát thi công, quản lý dự án và nhiều dịch vụ liên quan khác… Để khắc phục những hạn chế này, các DN cần nỗ lực thực hiện và kêu gọi sự đồng hành của các đối tác và cả đối thủ cạnh tranh nhằm thực hiện chiến lược phát triển thị trường nước ngoài. Vì việc cọ xát với thị trường nước ngoài là phương cách rất hữu hiệu nhằm nâng cao trình độ, năng lực cạnh tranh của ngành Xây dựng Việt Nam, đảm bảo luôn theo kịp trình độ thế giới và đây cũng là cách tốt nhất để về lâu dài bảo vệ được thị trường nội địa. Chính phủ cần có chính sách hỗ trợ cho các DN trong việc giải quyết mọi thủ tục nhanh chóng, thuận lợi nhất khi DN xây dựng đầu tư ra nước ngoài; có chính sách hỗ trợ DN ngành Xây dựng đổi mới công nghệ, kỹ thuật và phương thức quản lý; thúc đẩy sự phát triển và ứng dụng những thành tựu từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 Nhờ áp dụng BIM, Coteccons đã tìm được giải pháp thiết kế tối ưu, giảm thiểu sai sót đến mức thấp nhất, ngoài ra còn tập trung cải tiến giải pháp thi công nhằm nâng cao chất lượng công trình. BIM đã giúp tiết kiệm được từ 10-15% tổng vốn đầu tư của dự án.2 Tính minh bạch, cạnh tranh trong đấu thầu hiện nay Một trong những hoạt động quan trọng của đấu thầu là phải bảo đảm tính công bằng, minh bạch trong đấu thầu cho nên việc thực hiện quy trình tổ chức đấu thầu và lựa chọn nhà thầu là một công việc quan trọng đòi hỏi những nhà quản lý, hay chuyên gia tư vấn có kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực đấu thầu, những người này phải có năng lực, trình độ và đặc biệt công tâm, khách quan và công bằng trong việc thực hiên nhiệm vụ đấu thầu.
Nếu không sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng trong công tác đấu thầu như: làm sai lệch kết quả đấu thầu, không minh bạch trong đấu thầu gây thất thoát, gây lãng phí tiền vốn của nhà nước. 10 Cùng với đó , hiện nay mặc dù nhà nước đã kiểm tra chặt chẽ , nhằm thắt chặt xuất hiện những hành vi tiêu cực trong đấu thầu tuy nhiên vẫn xuất hiện một số các trường hợp “xin – cho”, “quân xanh – quân đỏ” nhằm lót đường , lách luật một cách công khai để có thể đường đường chính chính trúng thầu , sau đó chia chác cho các bên tham gia cùng nhau. Hậu quả của những việc làm trên dẫn đến sự mất niềm tin của các doanh nghiệp trong nước , mặc dù xét về năng lực cũng như là kinh nghiệm họ đều đáp ứng nhưng vẫn bị đánh trượt.