CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE CÔNG TÁC LỰA CHON NHÀ THAU TƯ VAN TRONG XÂY DỰNG 1.1 Khái quất chung về công tác lựa chọn nhà thầu tư vấn trong xây dựng Đấu thầu — lên nay không còn là hình thức mới mẻ để lựa chọn nha thầu trên thế giới. Cùng với quá trình hội nhập, Việt Nam cũng phải có những bước. chuyển minh dé pha hợp với luật pháp qi. Từ khi Luật Bau thầu 2013 được.
‘ban hành và có hiệu lực áp dụng, cùng với đó là hàng loạt các Nghị định, Thong tư hướng dẫn thực hiện, đến nay công tác lựa chọn nhà thầu bước đã có những thành quả rõ rệt. Số lượng chủ đầu tư, bên mời thầu, nhà thầu tham gia đấu thầu ngày một tăng lên chứng tỏ đấu thầu đang ngày cảng phát huy vai trò, mục đích của nó. thầu được xem là một tat yếu khách quan của nền kinh trường. Các cá nhân, doanh nghiệp muốntham gia phải tự thân thay đổi để phù hợp với yêu cầu lựa chọn nhà thầu, giống như yêu cầu tắt yếu từ quy luật kinh t& thị trường.
Nó buộc các cá nhân, doanh nghiệp tham gia phải tuân theo các quy Iuật khách quan của thị trường như quy luật về cung- cu, giá cả - giá tri; bên có nhụ cầu trở thành người mua va bên đáp ứng được trở thành người bán; cứ thé, theo quy luật kinh tế thị trường, họ tìm ra nhau, cùng thỏa thuận, thực hiện để đạt được mục đích ban lu đề ra, Đá thầu mang lại cho xã hội những sản phẩm — là những dự án mà xã hội, chủ tư — Nha nước, mong muốn có được, đạt chất lượng cao, được đầu tư bài bản, mới về công nghệ, máy móc thiết bị, hiện đại, mang lại hiệu quả kinh tế cao, tiết kiệm thời gian và chỉ phí, thuận lợi cho việc quản lý, tạo điều kiện cho việc thúc diy quá trình phát triển công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước; Thông qua dau thiu, Nha nước có thể đánh giá được năng lực của các doanh nghiệp trong nước (nhà thầu) để hoạch định việc quản lý kinh tế và doanh 7 nghiệp; ngăn chặn tiêu cực, vi phạm trong đấu thầu, tránh việc thông thầu, “di đêm”, móc ngoặc của chủ đầu tư với nhà thầu và các cá nhân, tổ chức liên quan; tránh lãng phí ngân sách; đảm công bằng, minh bạch trong đấu thầu và quản lý đấu thầu; Các cá nhân, tổ chức liên quan làm đúng quy định pháp luật về đầu thầu, giúp Nhà nước quản lý, giữ vững nguyên tắc của ngành kinh tế đất nước, phục vụ tốt công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa dat nước; Lợi ích lớn nhất mà Nhà nước thu được thông qua đấu thầu la tích lũy được nhiễu kinh nghiệm, thực tiễn đấu thầu ngày càng hoàn thiện hơn công tác xây dựng hệ thống pháp. luật và chuyên môn trong quản lý Nhà nước đối ới các dự án cần thiết cho xã. hội, nhất là dự án về xây dựng. 'Về mặt quản lý, thông qua dau thầu, mọi hoạt động của nền kinh tế đều được kích thích phát trién từ các ngành sản xuất trực tiếp, các ngành công nghiệp phụ trợ, chế biển đến các ngành công nghiệp nặng, các ngảnh dịch vụ, tư vấn, trí tuệ nhân tạo; điều đó cảng thuận lợi cho nhà quản lý trong quá trình hoạch định và quan lý kinh tế đất nước, góp phần làm thay đổi diện mạo đất nước, phục vụ tốt hon nhu cầu của người dân, góp phần quan trọng trong việc thúc day nền kinh tế đất nước phát triển Đối với Chủ đầu tư, hơn hết là có thé lựa chọn được nhà thầu có năng lực, kinh nghiệm đáp ứng được yêu cầu của mình về kỹ thuật, chất lượng, dim bảo tiền độ thi công đồng thời có được giá thành thực hiện dự án hợp lý, mang lại hiệu quả cao cho dự án đầu tư.
Đối với nhà thần, họ có điều kiện, nền tảng để nâng cao uy tín, vị thé của mình. trên thương trường trong nước và quốc tế. Để khẳng định mình, doanh nghiệp luôn phải đổi mới tư duy, nhận thức và nội lực của minh để hội nhập; nâng cao. trình độ ky thuật, áp dụng và vận dụng được công nghệ hiện đại, đề các giải pháp tốt nhất, tận dụng toi đa mọi nguồn lực sẵn có dé cạnh tranh với các doanh nghiệp cùng ngành, cùng lĩnh vực trong và ngoài nước dé giành được cơ hội tim kiếm lợi nhuận và khẳng định tên tuổi của doanh nghiệp minh trên thị trường.
Đấu thầu còn nhằm mục đích quan lý chỉ tiêu, sử dụng nguồn tiền của chủ đầu tur một cách có hiệu quả, hợp lý. Do đó, hiện nay, trên thé gi tài chính đều áp dụng các quy định về đầu thầu; bên cạnh đó, dé phủ hợp với hội nhập quốc té, hau hết các quốc gia cũng đều có chế định riêng để quy định vẻ đấu thâu. Đối với Việt Nam, các hoạt động liên quan đến đầu thảu được áp dụng theo Luật đấu thầu va các luật dẫn chiều khác. Hoạt động đấu thầu được áp dung ngày một phổ biển vào Việt Nam trong khoảng hơn 10 năm trở lại đây, kể từ khí Việt Nam khẳng định được uy tín của mình trên trường quốc đó, kéo theo đó là các hoạt động viện trợ, đầu tư từ nước ngoài Nồi như thé không có nghĩa là hoạt động đấu thầu đối với các doanh nghiệp trong nước không d ra mạnh mẽ.
Nó vữa là cơ hội, vừa là thử thách để doanh nghỉ sp trong nước khẳng định minh trong nền kinh tế. Thông qua đấu thầu các. nhà thầu trong nước trước đây chỉ tham gia với vai trò là các nhà thầu phụ thì đến nay đã mạnh dan đầu tư, phát huy nội lực dé có thé tham gia đấu thầu cạnh. tranh bình ding với các nhà thầu trong nước khác và cả những nhà thầu nước ngoài.
Ngoài ra, đối với chủ đầu tư, từ chỗ trước đây còn mơ hồ, ngại đầu thầu thì nay họ hiều thấu đáo hơn về tác dụng của nó, mạnh dạn hơn, thực hiện đầu thầu thuần thục hơn để qua đó, tìm được đối tác phủ hợp với yêu cầu của minh. Nội dung này, tác giả sẽ nêu chỉ tiết hơn tại các nội dung sau của luận văn. ‘Vic lựa chọn nhà thầu tư vấn trong xây dựng là một trong những hoạt động của công tác đấu thầu, dẫu là hoạt động nào cũng không nằm ngoài các yêu cầu theo quy định là đáp ứng được hiệu quả của dự án; chọn được nhà thầu có đủ năng lực hoạt động và năng lực hành nghề; phải khách quan, công khai, công bằng, minh bạch đảm bảo tính cạnh tranh; Nha thầu trong nước được hưởng wu đãi khi tham dự đấu thầu quốc tế tổ chức tại Việt Nam. Hoạt động đấu thầu được đi ° chỉnh nhằm đảm bảo các nguyên tắc: đảm bảo tính cạnh tranh; đảm bảo tính hiệu quả kinh tế; đảm bảo tính công bằng va minh bạch.
Theo luật định, nhà thầu tư vấn có thé tham gia cung cấp một hoặc nhiều dich vụ. tư vấn cho cùng một dự án hoặc gói thầu; nhà thầu được đánh giá độc lập về pháp lý và độc lập về tài chính với nhà thầu khác. Tủy theo quy mô, tính chất nguồn vốn thực hiện dự án mà chủ đầu tư có thẻ lựa chọn nhà thâu tư vấn theo các hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế hay chỉ định thầu theo nội dung, quy trình theo quy định của pháp luật ‘Tom lại, đấu thầu làm vực dậy một cách mạnh mẽ, công bằng của cạnh tranh. Nó đỏi hỏi các bên tham gia phải thật sự nỗ lực để có đủ điều kiện tham gia vào s in chơi đỏi hỏi sự cạnh tranh công bằng.
Muốn như vậy nhà thầu phải tự nâng cao trình độ, ứng dụng tốt công nghệ, đưa ra các giải pháp thi công tốt nhất cho chủ đầu tr nhằm nâng cao uy tin, vị thé của doanh nghiệp minh trong nén kinh tế thị trường như hiện nay. Đánh giá chung về công tác lựa chọn nhà thầu tư vấn tại Việt Nam. 'Công tác lựa chọn nhà thầu tư vấn xây dựng có mục đích, vai trò và nhiệm vụ {quan trọng, đồi hỏi chủ đầu tư trong quá trình thực hiện phải đảm bảo đúng quy định của pháp luật về đấu thầu và các quy định liên quan (1); phải chọn được nhà thầu đảm bảo đủ năng lực, sự chuyên nghiệp đáp ứng được các yêu công việc do mình đề ra (2); phải quản lý việc chỉ tiêu, sử dụng ngân sách Nha nước hiệu quả và tiết kiệm (3): phải đảm bảo tiến độ thực hiện công việc là ngắn. nhất nhưng hiệu quả đạt được phải tốt nhất (4); đảm bảo tính công khai, minh bạch trong lựa chọn nhà thầu (5) và cuối cùng, dù không trực tiếp thực hiện công việc nhưng chủ đầu tr phải chịu mọi trách nhiệm về kết quả thực hiện nhiệm vụ đó trước cắp trên và trước pháp luật (6).
Công tác lựa chọn nha thầu tư vấn xây dựng là một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng góp phần hoàn thành mục tiêu của hoạt động quản lý xây dựng. 10 Nếu thực hiện tốt công tác lựa chọn nhà thầu sẽ giúp chủ dau tư tim được nha thầu có năng lực đảm bảo nghiêm túc việc thực hiện yêu cầu công việc do mình đưa ra với chỉ phí cạnh tranh tốt nhất, thời gian thực hiện ngắn nhất với chất lượng thực hiện công việc là tốt nhất Hiện nay, các hoạt động liên quan đến dau thầu được điều chinh bởi Luật thầu năm 2013 và rất nhiều văn bản dưới luật khác; tuy nhiên, vẫn còn một số. bắt cập trong thực hiện tại nhiều địa phương trong cả nước, ngay cả với hoạt động đấu thầu tư vấn xây dựng như: một số văn bản liên quan đến công tác đấu thầu do các sở, ngành, địa phương còn chậm ban hành, không đồng bộ với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về đấu thầu theo Luật đấu thầu và các luật chuyên ngành khác. Việc chậm sửa đổi, bỗ sung và hướng dẫn các nội dung đã gây ra sự ling túng cho đơn vị thực hiện, thiếu cơ sở pháp lý dẫn đến việc thực hiện cỏn kéo dai gây chậm tiễn độ thực hiện dự án, gây khó khăn cho các đơn vị tổ chức thực hiện.
Tinh chuyên nghiệp của các đơn vị, doanh nghiệp tham gia thực hiện đấu thầu còn chưa cao, một phần nguyên nhân là do thiếu các chuyên gia tư van dau thầu, thiếu về số lượng và hạn chế chất lượng, công tác quản lý sau đấu thầu còn hình. thức, một số nơi còn chưa được quan tâm, giám sit chất chẽ, Vẫn còn việc lạm dụng hình thức chỉ định thâu để trục lợi hoặc dau thầu hình thức, lần đến các tiêu cực tại một số địa phương.