Nghiên cứu một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của đường sắt việt nam đối với thị trường du lịch trung quốc luận án thạc sĩ khoa học kinh tế

Nghiên cứu giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của đường sắt Việt Nam trong thị trường du lịch Trung Quốc, luận án thạc sĩ khoa học kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Đăng Minh
• Trường học: Đại học Giao thông Vận tải
• Chuyên ngành: Giao thông vận tải
• Đề tài: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh đường sắt Việt Nam trong thị trường du lịch Trung Quốc
• Loại tài liệu: nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng quan về năng lực cạnh tranh đường sắt Việt Nam

Năng lực cạnh tranh đường sắt là yếu tố quan trọng quyết định sự phát triển của ngành đường sắt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, đặc biệt là trong lĩnh vực du lịch. Đường sắt Việt Nam cần cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ và tối ưu hóa chi phí để thu hút khách du lịch, đặc biệt là từ thị trường du lịch Trung Quốc. Các giải pháp cần tập trung vào việc đa dạng hóa sản phẩm, tăng cường quảng bá và hợp tác quốc tế.

1.1. Thực trạng năng lực cạnh tranh

Hiện nay, năng lực cạnh tranh của đường sắt Việt Nam còn hạn chế so với các phương tiện vận tải khác như hàng không và đường bộ. Sản lượng vận chuyển hành khách bằng đường sắt chỉ chiếm 1.4% tổng lượng hành khách, trong khi đó, chất lượng dịch vụ chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của du khách. Điều này đòi hỏi các giải pháp nâng cao năng lực để cải thiện vị thế cạnh tranh.

1.2. Cơ hội và thách thức

Thị trường du lịch Trung Quốc là một thị trường tiềm năng với số lượng khách du lịch lớn. Tuy nhiên, đường sắt Việt Nam cần vượt qua các thách thức như cạnh tranh khốc liệt từ các phương tiện vận tải khác, sự thiếu hụt về cơ sở hạ tầng và dịch vụ chưa đồng bộ. Các giải pháp cho đường sắt cần tập trung vào việc tối ưu hóa chi phí, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường quảng bá.

II. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của đường sắt Việt Nam trong thị trường du lịch Trung Quốc, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp từ cải thiện cơ sở hạ tầng đến nâng cao chất lượng dịch vụ. Các giải pháp nâng cao năng lực bao gồm đầu tư vào công nghệ hiện đại, đào tạo nhân lực và tăng cường hợp tác quốc tế. Đồng thời, cần xây dựng chiến lược quảng bá hiệu quả để thu hút khách du lịch từ Trung Quốc.

2.1. Cải thiện cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh. Đường sắt Việt Nam cần đầu tư vào việc nâng cấp đường ray, toa xe và các trạm dừng để đáp ứng nhu cầu của du khách. Việc hiện đại hóa cơ sở hạ tầng không chỉ giúp tăng độ an toàn mà còn cải thiện trải nghiệm của khách hàng.

2.2. Nâng cao chất lượng dịch vụ

Chất lượng dịch vụ là yếu tố quyết định sự hài lòng của khách hàng. Đường sắt Việt Nam cần tập trung vào việc đào tạo nhân viên, cải thiện dịch vụ trên tàu và cung cấp các tiện ích hiện đại như Wi-Fi, dịch vụ ăn uống chất lượng cao. Điều này sẽ giúp tăng sức hấp dẫn của du lịch đường sắt đối với khách du lịch Trung Quốc.

III. Chiến lược quảng bá và hợp tác quốc tế

Chiến lược quảng bá hiệu quả là yếu tố quan trọng để thu hút khách du lịch từ thị trường du lịch Trung Quốc. Đường sắt Việt Nam cần tận dụng các kênh truyền thông và mạng xã hội để quảng bá hình ảnh và dịch vụ của mình. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác với các đối tác quốc tế để mở rộng thị trường và nâng cao uy tín.

3.1. Quảng bá thông qua truyền thông

Việc sử dụng các kênh truyền thông và mạng xã hội là cách hiệu quả để tiếp cận khách du lịch Trung Quốc. Đường sắt Việt Nam cần xây dựng các chiến dịch quảng cáo sáng tạo, tập trung vào các điểm mạnh như cảnh quan thiên nhiên, văn hóa đặc sắc và dịch vụ chất lượng cao.

3.2. Hợp tác quốc tế

Hợp tác với các đối tác quốc tế là cách để mở rộng thị trường và nâng cao uy tín. Đường sắt Việt Nam cần thiết lập các mối quan hệ hợp tác với các công ty du lịch và vận tải quốc tế để tăng cường sự hiện diện trên thị trường toàn cầu.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Của Đường Sắt Việt Nam Đối Với Thị Trường Du Lịch Trung Quốc

Tác giả: Nguyễn Đăng Minh
Đơn vị nghiên cứu: Trường Đại học Giao thông Vận tải (UTC)
Lĩnh vực: Kinh tế Vận tải & Quản trị Du lịch Quốc tế
Loại tài liệu: Báo cáo Nghiên cứu Khoa học (Scientific Research Report)

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Question): Làm thế nào để ngành Đường sắt Việt Nam (ĐSVN) nâng cao năng lực cạnh tranh cốt lõi, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ và tối ưu hóa khả năng thu hút luồng khách du lịch từ thị trường trọng điểm Trung Quốc trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế?
• Phương pháp nghiên cứu (Methodology Snapshot): Đề tài vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp lý thuyết kinh tế thị trường du lịch hiện đại. Tiếp cận dữ liệu đa chiều thông qua nghiên cứu tài liệu thứ cấp (Niên giám Thống kê, Tổng cục Du lịch, Tổng công ty ĐSVN), quan sát khoa học thực địa, đánh giá chuyên gia và điều tra xã hội học bằng phương pháp phỏng vấn trực tiếp cá nhân (face-to-face interview) với tỷ lệ phản hồi đạt trên 85%.
• Phát hiện chính (Key Findings): Trung Quốc là thị trường gửi khách số một của du lịch Việt Nam với tiềm năng khổng lồ từ 1,3 tỷ dân và lợi thế đường biên giới liền kề. Dù ĐSVN nắm giữ lợi thế chiến lược với hai tuyến liên vận quốc tế trực tiếp (Hà Nội – Lào Cai và Hà Nội – Đồng Đăng), thị phần vận tải hành khách của đường sắt vẫn còn rất khiêm tốn (chiếm khoảng 1,4% lượng khách và 9,8% khách luân chuyển toàn ngành giao thông). Cơ cấu doanh thu phụ thuộc chủ yếu vào bán vé tàu và phòng nghỉ đơn thuần, thiếu các sản phẩm dịch vụ lữ hành giá trị gia tăng.
• Hàm ý thực tiễn (Implications): Công trình đặt nền móng lý luận và thực chứng giúp ngành đường sắt định vị lại phân khúc khách hàng mục tiêu, thiết kế các tour liên vận trọn gói chuyên biệt (như Quế Lâm – Hạ Long, Côn Minh – Hà Nội), cải cách thủ tục liên vận quốc tế theo Hiệp định OSJD và liên kết vận tải đa phương thức để bứt phá thị phần.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Bước vào đầu thế kỷ 21, ngành du lịch Việt Nam chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc, dần khẳng định vị thế là ngành kinh tế mũi nhọn với mục tiêu đóng góp từ 30–40% vào cơ cấu GDP bình quân của khu vực dịch vụ. Với sự mở rộng quan hệ quốc tế, gia nhập Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) và Hiệp hội Du lịch Châu Á - Thái Bình Dương (PATA), lượng du khách quốc tế đến Việt Nam tăng trưởng ngoạn mục. Trong đó, Trung Quốc nhanh chóng vươn lên thành thị trường gửi khách lớn nhất, chiếm trên 23% tổng lượng khách quốc tế nhập cảnh.

Mặc dù thị trường mở ra cơ hội to lớn, một khoảng trống nghiên cứu (research gap) rõ nét đã xuất hiện: Các chiến lược vận tải hành khách đường sắt trước đây chủ yếu tập trung vào bài toán vận hành kỹ thuật và giải tỏa lưu lượng nội địa, thiếu vắng các nghiên cứu chuyên sâu về hành vi tiêu dùng, tâm lý du khách quốc tế và năng lực cạnh tranh thương mại của đường sắt đối với từng thị trường ngách cụ thể.

Trong khi hàng không chiếm lĩnh phân khúc vận chuyển đường dài (>58% thị phần) và đường bộ áp đảo ở cự ly ngắn nhờ tính cơ động, đường sắt lại rơi vào tình trạng chưa khai thác hết tiềm năng vốn có. Vận tải đường sắt sở hữu những ưu thế vượt trội như tính an toàn cao nhất (tai nạn chỉ chiếm ~1% toàn ngành giao thông), vận chuyển khối lượng lớn, giá thành hợp lý và khả năng kết nối xuyên biên giới độc quyền qua hai hành lang kinh tế Lào Cai – Côn Minh và Đồng Đăng – Nam Ninh.

Nghiên cứu này mang tính thời sự cấp thiết và giá trị thực tiễn sâu sắc. Kết quả nghiên cứu không chỉ giải bài toán thương mại hóa dịch vụ vận tải của ĐSVN sau quá trình đổi mới tổ chức, mà còn đóng góp trực tiếp vào chiến lược liên kết kinh tế biên mậu, tận dụng chính sách thông thoáng về hộ chiếu/thẻ du lịch và quy chế liên vận quốc tế OSJD để biến đường sắt thành động lực tăng trưởng du lịch quốc gia.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Công trình áp dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods research design), kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận hàn lâm và khảo sát thực nghiệm thị trường nhằm đảm bảo tính toàn diện và độ tin cậy khoa học cao nhất.

1. Khung lý thuyết và thiết kế nghiên cứu

Tác giả xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên kinh tế học thị trường hàng hóa dịch vụ, phân định rõ các yếu tố cấu thành thị trường du lịch (bên bán, bên mua, hàng hóa dịch vụ vô hình và cơ chế cân bằng cung – cầu). Nghiên cứu phân loại chi tiết các thị trường theo không gian địa lý, mục đích chuyến đi và phương tiện giao thông tiếp cận, đặt dịch vụ đường sắt vào ma trận cạnh tranh trực tiếp với đường bộ, hàng không và đường thủy.

2. Thu thập dữ liệu thứ cấp (Secondary Data)

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp và xử lý chuỗi thời gian (từ 1976 đến 2005) từ các cơ quan chính thống:

• Niên giám Thống kê Quốc gia (Tổng cục Thống kê).
• Báo cáo tổng kết thường niên của Tổng cục Du lịch Việt Nam và Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.
• Các văn bản quy phạm pháp luật, nghị định của Chính phủ, thông tư Bộ Công an (Quyết định 849/QĐ-BCA về quy chế xuất nhập cảnh cho công dân Trung Quốc) và các điều ước quốc tế về đường sắt.

3. Thu thập dữ liệu sơ cấp (Primary Data)

• Phương pháp phỏng vấn cá nhân (Face-to-face Interviews): Được xác định là kỹ thuật thu thập dữ liệu sơ cấp tối ưu đối với du khách quốc tế. Phương pháp này mang lại tỷ lệ phản hồi thực tế vượt trội (đạt trên 85%, cao hơn đáng kể so với phỏng vấn qua điện thoại 60-80% hoặc thư tín 15%). Bộ câu hỏi cấu trúc đóng giúp chuẩn hóa dữ liệu, kết hợp các công cụ trực quan (hình ảnh, bản đồ tuyến điểm) để khai thác sâu tâm lý và mức độ hài lòng của du khách Trung Quốc.
• Quan sát khoa học và Phương pháp chuyên gia: Quan sát trực tiếp quy trình phục vụ tại các ga trọng điểm (Hà Nội, Lào Cai, Đồng Đăng, Đà Nẵng, Sài Gòn) và trên các đoàn tàu Thống Nhất/Liên vận, kết hợp tham vấn ý kiến các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực giao thông - lữ hành để đánh giá khách quan năng lực phục vụ của ĐSVN so với đối thủ cạnh tranh.

4. Kỹ thuật phân tích và độ giá trị (Validity & Reliability)

Dữ liệu định tính được phân tích theo phương pháp phân tích nội dung và tổng hợp logic; dữ liệu định lượng được xử lý thống kê mô tả, phân tích tốc độ tăng trưởng liên hoàn và định lượng cơ cấu chi tiêu. Độ tin cậy của nghiên cứu được củng cố thông qua việc đối chiếu chéo (triangulation) giữa số liệu thống kê vĩ mô và kết quả điều tra vi mô tại hiện trường.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Từ quá trình khảo sát và phân tích số liệu thực chứng, nghiên cứu đã rút ra 4 phát hiện trọng tâm:

1. Thị trường du khách Trung Quốc dẫn đầu về tốc độ tăng trưởng và tiềm năng tiêu dùng

Số liệu giai đoạn 1999–2004 cho thấy du khách Trung Quốc đến Việt Nam tăng trưởng ấn tượng 160,8% (từ 484.101 lượt lên 778.483 lượt), chiếm 23% tổng lượng khách quốc tế. Đặc biệt, mức chi tiêu bình quân ngày của khách Trung Quốc có sự bứt phá mạnh mẽ, tăng hơn gấp đôi từ 32 USD/ngày lên 67,37 USD/ngày; thời gian lưu trú tăng từ 3,0 lên 3,76 ngày/khách; tỷ lệ khách quay lại lần thứ hai đạt 17,2%. Động lực chính đến từ sự tương đồng văn hóa Á Đông, cảnh quan thiên nhiên và chính sách thông thoáng tại các khu mậu dịch tự do vùng biên.

2. Nghịch lý thị phần và điểm nghẽn vận tải của Đường sắt Việt Nam

Mặc dù vận tải đường sắt sở hữu những chỉ số kỹ thuật vận hành ấn tượng (tỷ lệ tàu xuất phát đúng giờ đạt >99%, đến đúng giờ đạt 70%, tỷ lệ tai nạn giao thông chỉ chiếm 1% toàn ngành), sản lượng vận chuyển hành khách của đường sắt mới chỉ chiếm 1,4% tổng lượng hành khách và 9,8% lượng luân chuyển toàn ngành GTVT. Đường sắt đang bị cạnh tranh gay gắt bởi đường hàng không (chiếm 58,7% thị phần khách quốc tế) và đường bộ (chiếm 29,6%).

THỊ PHẦN VẬN CHUYỂN KHÁCH DU LỊCH QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG TIỆN:
Hàng không:  ██████████████████████████████ 58,7%
Đường bộ:    ███████████████ 29,6%
Đường thủy:  ██████ 11,7%
Đường sắt:   █ 1,4% (Thị phần hành khách chung toàn ngành)

3. Đơn điệu trong cơ cấu sản phẩm và doanh thu dịch vụ du lịch đường sắt

Hệ thống hạ tầng du lịch của ĐSVN gồm 28–30 khách sạn/nhà nghỉ (với ~780 phòng, trong đó có 9 khách sạn đạt chuẩn quốc tế 3 sao) và 3 công ty dịch vụ du lịch chuyên trách (Hà Nội, Đà Nẵng, Sài Gòn). Tuy nhiên, phân tích cơ cấu tài chính chỉ ra rằng nguồn thu của các đơn vị này chiếm tỷ trọng quá lớn từ việc bán vé tàu và tiền thuê phòng nghỉ truyền thống (chiếm trên 85% doanh thu). Mảng lữ hành trọn gói, dịch vụ vui chơi giải trí và thương mại hàng hóa trên tàu/tại ga chiếm tỷ lệ rất thấp, dẫn đến tỷ lệ nộp ngân sách/lợi nhuận trên doanh thu chưa vượt quá 1%.

4. Giá trị chiến lược chưa khai thác hết từ 2 tuyến liên vận quốc tế phía Bắc

Việt Nam và Trung Quốc có kết nối đường sắt cùng khổ ray qua hai cửa khẩu quốc tế huyết mạch: Lào Cai (kết nối Hà Khẩu - Côn Minh) và Đồng Đăng (kết nối Bằng Tường - Nam Ninh - Quế Lâm). Cùng với quy chế thành viên OSJD và Quyết định 849/QĐ-BCA (cho phép khách dùng thẻ du lịch đi sâu vào nội địa), đây là "mỏ vàng" logistics du lịch giúp ĐSVN tổ chức các đoàn tàu chuyên tuyến ngắn ngày, song sản lượng khai thác thực tế qua hai cửa khẩu này trong nhiều năm còn rất khiêm tốn (năm 1999 mới chỉ đón 6.522 lượt khách liên vận).

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

Công trình mang lại những giá trị đóng góp quan trọng trên cả phương diện học thuật lý luận và ứng dụng thực tiễn:

• Về mặt lý luận (Theoretical Contributions): Nghiên cứu góp phần hệ thống hóa và hoàn thiện khung lý thuyết về mối quan hệ hữu cơ giữa ngành giao thông vận tải và ngành kinh tế du lịch. Công trình làm rõ các thuộc tính kinh tế đặc thù của sản phẩm du lịch đường sắt (tính vô hình, tính không thể lưu kho, sự phụ thuộc vào không gian tuyến tính và tính thời vụ), bổ sung cơ sở lý thuyết cho chuyên ngành Kinh tế Vận tải & Du lịch.
• Về mặt phương pháp luận (Methodological Innovations): Ứng dụng thành công mô hình nghiên cứu kết hợp giữa phân tích chuỗi số liệu kinh tế vĩ mô và kỹ thuật điều tra xã hội học chuyên sâu (phỏng vấn cá nhân có kiểm soát môi trường mẫu), tạo ra quy trình chuẩn để đánh giá thị phần và hành vi người tiêu dùng trong ngành vận tải lữ hành.
• Về mặt thực tiễn và chính sách (Practical & Policy Implications):
  1. Đối với Tổng công ty ĐSVN: Cung cấp luận cứ khoa học để triển khai các dự án nâng cấp đoàn tàu chất lượng cao (toa xe 2 tầng, điều hòa trung tâm, dịch vụ internet/thông tin giải trí), mở tuyến tàu du lịch quốc tế định kỳ (như Quế Lâm – Hạ Long), chính sách thanh toán linh hoạt bằng đồng nội tệ và cơ chế giá vé đồng nhất cho khách quốc tế.
  2. Đối với cơ quan hoạch định chính sách (Bộ GTVT, Tổng cục Du lịch): Cung cấp cơ sở thực chứng để kiến nghị đơn giản hóa thủ tục cấp thị thực/thẻ du lịch tại cửa khẩu đường sắt, nâng cấp đồng bộ hạ tầng ga liên vận và thúc đẩy các hiệp định hợp tác đường sắt song phương trong khuôn khổ OSJD.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Báo cáo nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cao dành cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

• Nhà nghiên cứu học thuật & Giảng viên: Các chuyên gia thuộc khối ngành Kinh tế Vận tải, Kinh tế Du lịch, Quản trị Logistics và Thương mại Quốc tế; cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng và khung phương pháp luận phục vụ nghiên cứu, giảng dạy.
• Lãnh đạo & Nhà quản trị ngành Đường sắt: Ban Tổng giám đốc Tổng công ty ĐSVN, giám đốc các công ty dịch vụ lữ hành đường sắt (Hà Nội, Sài Gòn, Đà Nẵng) sử dụng làm căn cứ hoạch định chiến lược kinh doanh, định giá sản phẩm và tái cấu trúc toa xe phục vụ du lịch.
• Doanh nghiệp lữ hành quốc tế (Inbound Tour Operators): Các công ty du lịch chuyên khai thác thị trường khách Trung Quốc và Đông Bắc Á; tìm kiếm cơ hội hợp tác xây dựng sản phẩm tour liên vận kết hợp đa phương thức (Fly - Rail - Cruise).
• Cơ quan quản lý nhà nước & Hoạch định chính sách: Bộ Giao thông Vận tải, Cục Đường sắt Việt Nam, Tổng cục Du lịch và chính quyền các tỉnh biên giới (Lào Cai, Lạng Sơn, Quảng Ninh) trong việc xây dựng quy hoạch hạ tầng giao thông gắn liền với không gian phát triển kinh tế du lịch.

---

FAQ (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu này là gì?

Phát hiện cốt lõi là sự "lệch pha" giữa tiềm năng thị trường và năng lực thương mại: Trung Quốc là nguồn khách lớn nhất và đường sắt sở hữu tuyến liên vận cửa khẩu độc quyền, nhưng ĐSVN mới chỉ chiếm ~1,4% thị phần vận tải hành khách do sản phẩm nghèo nàn, doanh thu chủ yếu phụ thuộc vào tiền vé thay vì dịch vụ du lịch trọn gói.

2. Phương pháp thu thập dữ liệu có điểm gì nổi bật?

Tác giả đã sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp cá nhân (face-to-face interview) có sự trợ giúp của phương tiện trực quan đối với du khách quốc tế, đạt tỷ lệ phản hồi thực tế lên tới trên 85% – vượt trội hoàn toàn so với khảo sát qua thư tín hay điện thoại.

3. Kết quả nghiên cứu có thể tổng quát hóa (generalize) cho các thị trường khác không?

Có thể. Khung phân tích năng lực cạnh tranh và mô hình chuỗi giá trị dịch vụ đường sắt trong đề tài hoàn toàn có thể áp dụng cho các thị trường khách quốc tế khác (ASEAN, Tây Âu, Bắc Mỹ) hoặc các tuyến du lịch nội địa trọng điểm dọc hành lang Bắc – Nam.

4. Hướng phát triển tiếp theo (Next steps) của đề tài là gì?

Mở rộng nghiên cứu mô hình tính toán giá cước linh hoạt theo mùa (dynamic pricing), ứng dụng công nghệ số và hệ thống đặt chỗ trực tuyến toàn cầu (GDS), cũng như đánh giá tác động kinh tế của các dự án nâng cấp khổ đường sắt tiêu chuẩn (1.435mm) nối liền sang Trung Quốc.

5. Ứng dụng thực tiễn cấp bách nhất cần triển khai là gì?

ĐSVN cần chủ động liên kết với các hãng lữ hành lớn để tổ chức các đoàn tàu du lịch charter trọn gói liên vận qua cửa khẩu Lào Cai và Đồng Đăng, đồng thời đa dạng hóa dịch vụ ăn uống, giải trí cao cấp ngay trên toa xe.

---

Kết luận (150 từ)

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Đăng Minh đã làm sáng tỏ bức tranh toàn cảnh về tiềm năng chưa được đánh thức của ngành Đường sắt Việt Nam đối với thị trường du lịch quốc tế trọng điểm Trung Quốc. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa phân tích thống kê chuỗi thời gian và khảo sát hành vi người tiêu dùng, công trình đã xác lập hệ thống giải pháp mang tính đột phá: từ hiện đại hóa phương tiện, cải cách thủ tục liên vận quốc tế, đa dạng hóa chuỗi dịch vụ gia tăng đến tối ưu hóa mô hình tiếp thị đa phương thức.

Để biến các giải pháp khoa học này thành hiện thực, ngành đường sắt cần nhanh chóng chuyển đổi tư duy từ "nhà cung cấp vận tải thuần túy" sang "doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch trải nghiệm", phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên hội nhập.

---

[!TIP] Khuyến nghị trích dẫn:
Nguyễn Đăng Minh (UTC), Nghiên cứu một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Đường sắt Việt Nam đối với thị trường du lịch Trung Quốc, Báo cáo Nghiên cứu Khoa học, Đại học Giao thông Vận tải.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NC mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranhcña ®svn ®èi víi thÞ tr­êng dl tq PhÇn më ®Çu Du lÞch lµ mét ngµnh kinh tÕ ®ang cã tèc ®é ph¸t triÓn rÊt nhanh ë ViÖt Nam, tuy ®Õn nay míi ra ®êi ®­îc 45 n¨m, nh­ng ho¹t ®éng du lÞch cã tõ rÊt l©u vµ trë thµnh nhu cÇu ngµy cµng quan träng trong ®êi sèng con ng­êi. Tr¶i qua 45 n¨m x©y dùng vµ tr­ëng thµnh, ngµnh du lÞch ®· cã nh÷ng b­íc tiÕn dµi c¶ vÓ cÊp ®é chiÕn l­îc vµ t¸c nghiÖp, ®¸ng ®­îc ghi nhËn. §Æc biÖt tõ n¨m 1991 ®Õn n¨m 2000 sè l­ît kh¸ch du lÞch quèc tÕ t¨ng 7,1 lÇn (tõ 300 ngh×n lªn 2,14 triÖu l­ît), kh¸ch du lÞch néi ®Þa t¨ng thªm h¬n 7,5 lÇn (tõ 1,5 triÖu lªn 11,3 triÖu l­ît ng­êi ), ®©y lµ møc t¨ng tr­ëng kh¸ cao so víi c¸c n­íc trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi. Thu nhËp x· héi tõ du lÞch còng t¨ng víi tèc ®é cao, ®¹t møc trung b×nh trªn 25% / n¨m, (n¨m 1991 lµ 2.

Ngµnh du lÞch ®ang ngµy cµng t¹o ra nhiÒu viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng, gãp phÇn c¶i thiÖn m«i tr­êng x· héi, t¨ng c­êng giao l­u quèc tÕ, giao l­u v¨n ho¸ gi­· c¸c vïng, khu vùc vµ c¸c n­íc. §ã lµ nh÷ng thµnh tùu quan träng ®Ó ®­a du lÞch thµnh mét ngµnh kinh tÕ mòi nhän trong nh÷ng n¨m ®Çu thÕ kû 21, gãp phÇn chuyÓn dÞch c¬ cÊu GDP b×nh qu©n cña c¸c ngµnh dÞch vô ®¹t tõ 30 - 40% nh­ NghÞ quyÕt §¹i héi Trung ­¬ng §¶ng lÇn thø IX ®· ®Æt ra. Du lÞch lµ mét ngµnh kinh tÕ tæng hîp, cã tÝnh liªn ngµnh, liªn vïng. Du lÞch ph¸t triÓn kÐo theo sù ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh kinh tÔ x· héi kh¸c nh­: Giao th«ng vËn t¶i, Thñ c«ng mü nghÖ, xuÊt khÈu hµng ho¸,.

ra c¸c n­íc trªn ThÕ giíi còng nh­ sù ph¸t triÓn h¹ tÇng c¬ së, ph¸t triÓn kinh tÕ, b¶o vÖ m«i tr­êng ë c¸c khu vùc cã tµi nguyªn du lÞch. HiÖn nay víi sù nç lùc cña b¶n th©n ngµnh du lÞch, cïng víi sù hç trî tÝch cùc cña Ng©n s¸ch Nhµ n­íc, sù vµo cuéc kÞp thêi cña c¸c ®Þa ph­¬ng, c¬ së h¹ tÇng phôc vô DL ®· cã nhiÒu chuyÓn biÕn m¹nh mÏ.000 phßng, ph­¬ng tiÖn ®­êng s¾t, ®­êng bé, ®­êng thuû, hµng kh«ng ph¸t triÓn ®a d¹ng vµ ngµy cµng ®­îc hiÖn ®¹i h¬n, nhiÒu khu vui ch¬i míi ®­îc x©y dùng, cã kh¶ n¨ng ®ãn hµng triÖu du kh¸ch mçi n¨m. Tèc ®é t¨ng tr­ëng cña du lÞch ®¹t møc t¨ng b×nh qu©n 11%/n¨m, c¶ vÒ c¬ së h¹ tÇng lÉn sè l­îng du kh¸ch, t¹o nguån thu h¬n 1 tû USD mçi n¨m vµ t¹o thªm nhiÒu viÖc lµm míi cho ng­êi lao ®éng. ë n­íc ta hiÖn nay cã kho¶ng 230.000 lao ®éng trùc tiÕp cã chuyªn m«n 1 NguyÔn ®¨ng Minh - tr­êng ®¹i häc giao th«ng vËn t¶i NC mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranhcña ®svn ®èi víi thÞ tr­êng dl tq vµ gÇn 500.000 lao ®éng gi¸n tiÕp tõ c¸c lÜnh vùc liªn quan.

T¹i c¸c vïng träng ®iÓm, du lÞch kh«ng ngõng lµm thay ®æi diÖn m¹o ®« thÞ, n«ng th«n vµ ®êi sèng kinh tÕ x· héi cña c¸c tÇng líp d©n c­, gãp phÇn b¶o vÖ m«i tr­êng, ph¸t triÓn xuÊt khÈu t¹i chç hµng ho¸ vµ dÞch vô, thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh cã liªn quan, gãp phÇn chuyÓn dÞch c¬ cÊu theo h­íng CNH - H§H ®ång thêi gióp kh«i phôc vµ ph¸t huy c¸c di s¶n v¨n ho¸, c¸c lo¹i h×nh nghÖ thuËt, lÔ héi cïng c¸c ngµnh nghÒ truyÒn thèng. Du lÞch cßn më mang, giao l­u gi÷a c¸c vïng miÒn trong n­íc vµ víi c¸c n­íc kh¸c, t¨ng c­êng t×nh ®oµn kÕt h÷u nghÞ, hiÓu biÕt lÉn nhau ®ång thêi n©ng cao vÞ thÕ ViÖt Nam trªn tr­êng Quèc tÕ, thùc hiÖn ®­êng lèi ®èi ngo¹i réng më, ®a ph­¬ng cña §¶ng vµ Nhµ n­íc ta. Du lÞch ViÖt Nam hiÖn cã quan hÖ b¹n hµng víi h¬n 1.000 h·ng du lÞch cña h¬n 60 Quèc gia, vïng l·nh thæ vµ ®· trë thµnh thµnh viªn cña tæ chøc du lÞch ThÕ giíi(1981), cña HiÖp héi du lÞch Ch©u ¸ Th¸i B×nh D­¬ng ( 1989), hiÖp héi du lÞch §«ng Nam ¸ (1996), tranh thñ ®­îc c¸c nguån vèn ODA, FDI, t¹o ®iÒu kiÖn tÝch cùc thóc ®Èy héi nhËp du lÞch Quèc tÕ. Ph¸t triÓn du lÞch víi vai trß mét ngµnh kinh tÕ mòi nhän, n©ng cao chÊt l­îng , hiÖu qu¶ ho¹t ®éng trªn c¬ së khai th¸c c¸c lîi thÕ tiÒm n¨ng cña ngµnh du lÞch, n­íc ta phÊn ®Êu ®Õn n¨m 2010 ®ãn ®­îc tõ 5,5 - 6 triÖu l­ît kh¸ch Quèc tÕ mçi n¨m, t¨ng 3 lÇn so víi n¨m 2000.

Thu nhËp tõ du lÞch ®¹t tõ 4,5 - 5 tû USD, ®­a tæng s¶n phÈm du lÞch ®¹t møc 6. Môc tiªu l©u dµi lµ ®­a n­íc ta thµnh mét trong nh÷ng n­íc du lÞch ph¸t triÓn hµng ®Çu cña khu vùc vµo n¨m 2020. Víi nh÷ng b­íc ®i, c¸ch lµm phï hîp cïng víi sù kÕt hîp, hç trî th­êng xuyªn cña c¸c cÊp, c¸c ngµnh tõ Trung ­¬ng ®Õn ®Þa ph­¬ng vµ mét bé m¸y hoµn chØnh, Du lÞch ViÖt Nam sÏ cã ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn víi quy m«, tèc ®é vµ hiÖu qu¶ cao h¬n ®Ó trë thµnh mét trung t©m du lÞch tÇm cì trong khu vùc. VËn chuyÓn Hµnh Kh¸ch b»ng ®­êng s¾t ®ãng mét vai trß quan träng trong nÒn kinh tÕ quèc d©n nãi chung vµ víi ngµnh du lÞch nãi riªng, ®­îc x¸c ®Þnh lµ kh«ng thÓ thiÕu trong viÖc thóc ®Èy sù ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ quèc d©n vµ gi÷ v÷ng an ninh quèc phßng.

VËn t¶i §­êng s¾t ngoµi viÖc cã thÓ vËn chuyÓn ®­îc nhiÒu hµnh kh¸ch cïng mét lóc, ®i xa, gi¸ thµnh t­¬ng ®èi rÎ th× nã cßn lµ lo¹i h×nh vËn t¶i an toµn nhÊt, (tû lÖ tai n¹n chØ chiÕm 1% trong tæng sè vô tai n¹n giao th«ng), viÖc 2 NguyÔn ®¨ng Minh - tr­êng ®¹i häc giao th«ng vËn t¶i NC mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranhcña ®svn ®èi víi thÞ tr­êng dl tq ®¶m b¶o an ninh trªn c¸c chuyÕn tµu còng lu«n ®­îc ®¶m b¶o tèt, c¸c ®oµn tµu ®i ®Õn ®óng giê ngµy cµng ®¹t tû lÖ cao, sè ®«i tµu kh¸ch xuÊt ph¸t ®óng giê chiÕm tû lÖ h¬n 99% vµ ®Õn ®óng giê tíi 70%. Trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ ph¸t triÓn m¹nh, ®êi sèng con ng­êi ®· ®­îc n©ng lªn rÊt nhiÒu th× nhu cÇu ®i l¹i, c«ng t¸c, th¨m th©n, du lÞch cµng t¨ng lªn c¶ vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng. §Ó ®¸p øng nhu cÇu ®ã, ngµnh ®­êng s¾t ®· ®ãng míi, c¶i t¹o nhiÒu thÕ hÖ toa xe: xe gi­êng n»m, khoang 4, khoang 6, cã m¸y l¹nh, toa xe hai tÇng. thêi gian ch¹y tµu ®­îc rót ng¾n ë nhiÒu tuyÕn ®­êng nh­ Hµ Néi - Thµnh phè Hå ChÝ Minh n¨m 1989 ch¹y mÊt 48 giê nay cßn 29 giê, c¸c tµu trªn c¸c tuyÕn Hµ Néi - H¶i Phßng, Hµ Néi - Lµo Cai còng ®· ®­îc rót ng¾n.

C¸c tuyÕn ®­êng còng kh«ng ngõng ®­îc söa ch÷a, n©ng cÊp lµm t¨ng ®é an toµn, gi¶m tiÕng ån trong qu¸ tr×nh vËn chuyÓn.®¶m b¶o tho¶ m·n nhu cÇu cña hµnh kh¸ch. Qua nhu cÇu thùc tÕ cña thÞ tr­êng vµ sù nç lùc kh«ng ngõng cña toµn ngµnh mµ khèi l­îng hµnh kh¸ch ngµy cµng ®­îc n©ng cao: N¨m 1999, chóng ta vËn chuyÓn ®­îc 9,7 triÖu l­ît kh¸ch ®Õn n¨m 2002 ®¹t 10.203 l­ît kh¸ch (t¨ng thªm h¬n 11%) ®em l¹i doanh thu cho ngµnh h¬n 961 tû ®ång. Kh¸ch hµng ngµy cµng yªn t©m h¬n khi lùa chän sö dông ph­¬ng tiÖn vËn t¶i ®­êng s¾t. Tuy vËy, s¶n l­îng vËn chuyÓn ®­êng s¾t míi chØ chiÕm 1,4% tæng l­îng hµnh kh¸ch vËn chuyÓn vµ sè kh¸ch lu©n chuyÓn chØ ®¹t 9,8% toµn ngµnh giao th«ng.

V× vËy chóng ta ph¶i tiÕp tôc ph¸t huy nh÷ng thÕ m¹nh cña ngµnh cïng víi viÖc n¨ng ®éng h¬n n÷a trong c¬ chÕ thÞ tr­êng ®Ó ®¹t ®­îc tû lÖ vËn chuyÓn b»ng ®­êng s¾t chiÕm 30 - 40% nh­ c¬ cÊu ®¸ng cã cña nã. §Ò tµi "Nghiªn cøu mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña ®­êng s¾t ViÖt Nam ®èi víi thÞ tr­êng du lÞch Trung Quèc" nh»m gãp phÇn thùc hiÖn chñ tr­¬ng ®a d¹ng ho¸ s¶n phÈm, n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh cña ngµnh vµ ph¸t triÓn kinh doanh du lÞch trong ngµnh ®­êng s¾t ®ñ søc c¹nh tranh víi c¸c doanh nghiÖp ®ang kinh doanh du lÞch kh¸c trong thêi kú ph¸t triÓn hiÖn nay. §Ò tµi tËp trung ph©n tÝch kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña du lÞch ®­êng s¾t ®èi víi du kh¸ch thÞ tr­êng Trung Quèc th«ng qua nghiªn cøu c¸c biÕn ®éng khèi l­îng, kÕt cÊu, t©m lý du kh¸ch cña thÞ tr­êng nµy tõ ®ã ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña ®­êng s¾t ViÖt Nam, §Ò tµi dùa trªn nÒn t¶ng ph­¬ng ph¸p 3 NguyÔn ®¨ng Minh - tr­êng ®¹i häc giao th«ng vËn t¶i NC mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranhcña ®svn ®èi víi thÞ tr­êng dl tq luËn duy vËt biÖn chøng kÕt hîp nh÷ng kiÕn thøc chuyªn ngµnh, b»ng ph­¬ng ph¸p thèng kª, ph©n tÝch, c¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu t©m lý tiªu dïng, ®Ó gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò ®Æt ra vµ ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn ¸n. ch­¬ng 1 ®¸nh gi¸ vÞ trÝ cña thÞ tr­êng du kh¸ch trung quèc ®èi víi du lÞch ®­êng s¾t viÖt nam 4 NguyÔn ®¨ng Minh - tr­êng ®¹i häc giao th«ng vËn t¶i NC mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranhcña ®svn ®èi víi thÞ tr­êng dl tq I.Tæng quan chung vÒ ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu thÞ tr­êng.

Kh¸i niÖm chung vÒ thÞ tr­êng ThÞ tr­êng lµ mét tÊt yÕu trong nÒn s¶n xuÊt hµng ho¸, lµ chiÕc cÇu nèi gi÷a s¶n xuÊt vµ tiªu thô, lµ n¬i c¸c nhµ doanh nghiÖp cã thÓ ®¸nh gi¸, kiÓm nghiÖm c¸c lo¹i ho¹t ®éng kinh doanh cña m×nh. Trong kinh tÕ chÝnh trÞ häc, cã nhiÒu kh¸i niÖm kh¸c nhau vÒ thÞ tr­êng, nh­ng cã thÓ ®­a ra mét kh¸i niÖm chung:"ThÞ tr­êng lµ ph¹m trï cña nÒn s¶n xuÊt vµ l­u th«ng hµng ho¸, ph¶n ¸nh toµn bé quan hÖ trao ®æi gi÷a ng­êi mua vµ ng­êi b¸n, gi÷a cung vµ cÇu vµ toµn bé c¸c mèi quan hÖ, th«ng tin kinh tÕ, kü thuËt g¾n víi c¸c mèi quan hÖ ®ã." Qua ®ã cã thÓ thÊy thÞ tr­êng chøa tæng cung vµ tæng cÇu, c¬ cÊu cña chóng vÒ mét lo¹i hµng, mét nhãm hµng hãa, dÞch vô nµo ®ã. ThÞ tr­êng bao gåm c¶ yÕu tè kh«ng gian vµ thêi gian, chÞu ¶nh h­ëng cña c¸c yÕu tè kinh tÕ, chÝnh trÞ, v¨n ho¸, t©m lý. ThÞ tr­êng ngµy cµng ®­îc ®a d¹ng ho¸.

Trong mét x· héi ph¸t triÓn, thÞ tr­êng kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i lµ ®Þa ®iÓm cô thÓ ®Ó thùc hiÖn c¸c giao dÞch mua b¸n. Víi c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin hiÖn ®¹i ngµy nay ng­êi b¸n cã thÓ ngåi t¹i nhµ thùc hiÖn c¸c giao dÞch mua b¸n hµng ho¸ dÞch vô víi tÊt c¶ mäi n¬i trªn thÕ giíi th«ng qua m¹ng Internet mµ kh«ng ph¶i gÆp ng­êi mua.