CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Các khái niệm cơ bản có liên quan đến nâng cao năng lực cạnh tranh và lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp 1.1 Khái niệm về cạnh tranh Thuât ngữ cạnh tranh được sử dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, thương mại, luật, chính trị…nên có khá nhiều khái niệm khác nhau về cạnh tranh. Theo từ điển thuật ngữ kinh tế học định nghĩa: “Cạnh tranh là sự đấu tranh đối lập giữa các cá nhân, tập đoàn hay quốc gia. Cạnh tranh nảy sinh khi hai bên hay nhiều bên cô gắng giành lấy thứ mà không phải ai cũng có thể giành được Theo nhà kinh tế học người Mỹ Micheal Porter thì: Cạnh tranh là việc giành giật từ đối thủ về khách hàng, thị phần hay nguồn lực của các doanh nghiệp. Tuy nhiên,bản chất của cạnh tranh không phải là tiêu diệt đối thủ mà là doanh nghiệp phải tạo ra và mang lại cho khách hàng những giá trị gia tăng cao hơn hoặc mới lạ hơn đối thủ cạnh tranh để họ có thể lựa chọn cho mình mà không đến với đối thủ cạnh tranh”.
(Micheal Porter, 1996) Trong đại từ điển kinh tế thị trường ( Viện nghiên cứu và phổ biên trí thức Bách Khoa, HN 1998 trang 247) cũng đưa ra định nghĩa nghĩa: “ Cạnh tranh hữu hiệu là một phương thức thíc ứng với thị trường của doanh nghiệp, mà mục đích là giành được hiệu quả hoạt động thị trường làm cho người ta tương đối thỏa mãn nhằm đạt được lợi nhuận bình quân vừa đủ để có lợi cho việc kinh doanh bình thường và thù lao cho những rủi ro trong việc đầu tư, đồng thời hoạt động của đơn vị sản xuất cũng đạt được hiệu suất cao, không có hiện tượng quá dư thừa về khả năng sản xuất trong một thời gian dài, tính chất sản phẩm đạt trình độ hợp lý…”. Trong xu hướng toàn cầu hóa thì các nước đều thừa nhận cạnh tranh và coi cạnh tranh vừa là cơ hội vừa là thách thức để doanh SVTH: Mai Thị Trang 11 Lớp: K11CQ2 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Phương Linh nghiệp khẳng định mình. Do vậy,cạnh tranh kinh tế là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh tế(nhà sản xuất, nhà phân phối, bán lẻ…) nhằm lấy những vị thế tạo nên lợi thế tương đối trong sản xuất, tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ hay các lợi ịch về kinh tế,thương mại khác để thu được nhiều lợi ích nhất cho mình.2 Khái niệm năng lực cạnh tranh Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là những năng lực doanh nghiệp thực hiện đặc biệt tốt hơn so với các đối thủ cạnh tranh.
Đó là những thế mạnh mà các đối thủ cạnh tranh không dễ dàng thích ứng hoặc sao chép. Theo tác giả Lê Đăng Doanh trong tác phẩm Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thời hội nhập: “Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được đo bằng khả năng duy trì và mở rộng thị phần, thu lợi nhuận cho doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh trong nước và ngoài nước”. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được tạo ra từ thực lực của doanh nghiệp và các yếu tố nội hàm của mỗi doanh nghiệp. NLCT không chỉ được tính bằng các tiêu chí về công nghệ, tài chính, nhân lực, tổ cức quản lý…mà NLCT của mỗi doanh nghiệp gắn liền với ưu thế của sản phẩm mà doanh nghiệp đưa ra thị trường.
NLCT gắn liền với thị phần của sản phẩm trên thị trường. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bao gồm năng lực cạnh tranh marketing và năng lực cạnh tranh phi marketing. Năng lực cạnh tranh marketing bao gồm tổ chức marketing, hệ thống thông tin, hoạch định chiến lược marketing… Năng lực cạnh tranh phi marketing gồm vị thế tài chính, nguồn nhân lực, năng lực lãnh đạo… 1.3 Khái niệm lợi thế cạnh tranh Lợi thế cạnh tranh là những thế mạnh đặc biệt của doanh nghiệp, cho phép doanh nghiệp đạt được chất lượng vượt trội, năng SVTH: Mai Thị Trang 12 Lớp: K11CQ2 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Phương Linh suất vượt trội, sự đổi mới vượt trội và đáp ứng khách hàng vượt trội so với đối thủ cạnh tranh.
Doanh nghiệp tập trung phát triển theo bốn yếu tố tạo lên lợi thế cạnh tranh bền vững đó là: chất lượng tốt, năm xuất cao, sự đổi mới và sự phản hồi tích cực của khách hàng .Một mức năng xuất cao có thể thể giúp một công ty giảm chi phí, chất lượng tốt hơn giúp doanh nghiệp đặt ra một mức giá cao hơn và giảm chi phí , sự phản hồi của khách hàng tạo điều kiện áo đặt giá cao và sự đổi mới cải tiến có thể dẫn đến mức giá cao và chị phí đơn vị. Bên cạnh đó, 4 yếu tố này còn giúp doanh nghiệp tọa ra nhiều giá trị hơn nhờ giảm thiểu chi phí và khác biệt hóa sản phẩm của doanh nghiệp so với đối thủ cạnh tranh, cũng chính là những điều giúp doanh nghiệp có thể vượt qua được đối thủ cạnh tranh của mình. Porter đã viết trong quyển Lợi thế cạnh tranh (Competitive Advantage, 2008) rằng mỗi doanh nghiệp có những lợi thế cạnh tranh khác nhau, để có thể thành công trên thị trường tức là doanh nghiệp phải có khả năng cạnh tranh so với các đối thủ. Mặt khác lợi thế cạnh tranh biểu hiện ở 3 góc độ: hoặc phí tổn thấp hơn, có những khác biệt độc đáo so với đối thủ hoặc tập trung trước tiên vào một phân khúc thị trường nào đó để phát triển.
-Chi phí thấp : lợi thế về chi phí là khi một doanh nghiệp cung cấp các sản phẩm/dịch vụ tương tự với mức giá thấp hơn so vớ đối thủ canh tranh. -Khác biệt hóa : Lợi thế về sựu khác biệt hóa là khi một doanh nghiệp cung cấp các sản phẩm dịch vụ khác biệt so với các đối thủ cạnh tranh.Lợi thế cạnh tranh về khác biệt hóa có thể là về chất lượng sản phẩm, thiết kế, mẫu mã, dịch vụ khách hàng. -Tập trung hóa: Lợi thế về tập trung đòi hỏi doanh nghiệp chú trọng vào quá trình đáp ứng một phân khúc hẹp và có tính cạnh tranh độc quyền (thị trường ngách) để đạt được lợi thế cạnh tranh có tính cục bộ hơn một thị trường rộng lớn SVTH: Mai Thị Trang 13 Lớp: K11CQ2 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Phương Linh Tóm lại, xây dựng được lợi thế cạnh tranh là phát huy nội lực của doanh nghiệp, tạo ra sản phẩm có tính đặc thù riêng biệt so với đối thủ bằng cách nâng cao năng lực cạnh tranh để phát triển doanh nghiệp.2 Một số lý luận về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp 1.1Đánh giá năng lực cốt lõi của doanh nghiệp trên cơ sở định dạng nguồn lực Năng lực lõi là khái niệm do Michael Porter đưa ra đầu tiên khi bàn về quản trị chiến lược .Theo ông một doanh nghiệp muốn thành công khi hoạch định chiến lược kinh doanh phải dựa trên năng lực lõi của mình để tận dụng những cơ hội và vượt qua những thách thức của môi trường kinh doanh.
Năng lực cốt lõi của doanh nghiệp được bắt đầu từ hoạt động nhận dạng và đánh giá nguồn lược và năng lực của doanh nghiệp. Những năng lực cốt lõi này chính là nền tảng cơ sở của chiến lược phát triển cũng như xây dựng lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Nguồn lực là yếu tố đâu vào của quá trình sản xuất của một tổ chức kinh doanh bao gồm các yếu tố như : Vốn, kỹ năng của người nhân công, độc quyền nhãn hiệu, tài chính và năng lực quản lý. Hơn thế nữa nguồn lưc còn bao gồm yếu tố cá nhân , xã hội tập thể.
Bí quyết sản xuất của doanh nghiệp nếu không được đăng ký bằng sáng chế hay được bảo vệ bằng các biện pháp kiểm soát thì có thể bị các đối thủ cạnh tranh mua lại hoặc bắt chước theo.Nhưng khi các bí quyết này được kết hợp với cá nguồn lực khác để trở thành năng lực cốt lõi khi đó chúng hợp thành năng lực canh tranh của doanh nghiệp đó Nguồn lực được chia làm hai dạng nguồn lực hữu hình là tài sản mà doanh nghiệp nhìn thấy được và năng lực vô hình bao gồm các yếu tố từ quyền sở hữu trí tuệ, bằng sáng chế, nhãn hiệu. SVTH: Mai Thị Trang 14 Lớp: K11CQ2 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Phương Linh Năng lực chính là khả năng liên kết các nguồn lực để cùng phục vụ một mục đích chung. Năng lực biểu thị sự liên kết giữa những nguồn lực hữu hình và vô hình riêng của mỗi tổ chức , năng lực thể hiện khả năng sử dụng cá nguồn lực đã được liên kết một cách có mục đích nhằm đạt được kế quả mong muốn.Năng lực của tổ chức dựa vào sự phát triển thu thập , trao đổi thông tin và kiến thức cua toàn bộ nguồn nhân lực trong tổ chức để hình thành nên nền tảng tri thức của doanh nghiệp.
Năng lực lõi nói một cách đơn giản năng lực lõi là sở trường là thế mạnh của nghiệp. Giá trị của nguồn nhân lực trong việc phát triển và tận dụng các nguồn lực và năng lực hay các năng lực cốt lõi là vô cùng to lớn. Việc nâng cao năng lực giúp doanh nghiệp tạo ra lợi thế cạnh tranh của mình.2 Đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp dựa vào bộ tiêu chí Năng lực cạnh tranh của DN là: tích hợp các khả năng và nguồn nội lực để duy trì và phát triển thị phần, lợi nhuận và định vị những ưu thế cạnh tranh của sản phẩm của DN trong mối quan hệ với đối thủ cạnh tranh trực tiếp và tiềm tàng trên một thị trường mục tiêu xác định. Để đánh giá NLCT của một DN người ta thường sử dụng các tiêu chí có thể được lượng hóa trong tương quan so sánh với các đối thủ cạnh tranh.
Cụ thể gồm các tiêu chuẩn chính sau: SVTH: Mai Thị Trang 15 Lớp: K11CQ2 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Phương Linh Bảng 1.1: Các tiêu chuẩn cấu thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp NLCT nguồn NLCT thị trường Năng lực tài chính Thị phần thị trường Năng lực quản trị lãnh đạo Chính sách sản phẩm Năng lực nguồn nhân lực Chính sách định giá Quy mô sản xuất, kinh doanh Mạng lưới phân phối Cơ sở vật chất kỹ thuật Công cụ xúc tiến thương mại Hiệu suất R&D Uy tín và thương hiệu.1 Năng lực cạnh tranh Marketing Các NLCT thị trường ( NLCT marketing) gồm: - Thị phần thị trường: Thị phần được hiểu là phần thị trường mà DN chiếm giữ trong tổng dung lượng thị trường.