CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1. Tổng quan về hệ thống báo cáo tài chính trong doanh nghiệp 1. Khái niệm báo cáo tài chính doanh nghiệp Báo cáo tài chính doanh nghiệp là một bảng tổng hợp tất cả những số liệu tài chính quan trọng của công ty trong một khoảng thời gian nhất định. Bảng báo cáo tài chính mẫu sẽ cung cấp cho nhà quản lý một bức tranh toàn cảnh về nguồn lực tài chính doanh nghiệp và các kết quả hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp trong kỳ báo cáo.
Phân tích tài chính doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá tình hình tài chính và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó đưa ra kế hoạch và biện pháp xử lý phù hợp. Cơ sở để phân tích là thông tin, số liệu, các chỉ tiêu thể hiện tình hình và kết quả tài chính của doanh nghiệp được tổng hợp trên báo cáo tài chính cũng như các số liệu được tập hợp trong hệ thống kế toán quản trị của doanh nghiệp. Báo cáo tài chính là nguồn thông tin chủ yếu sử dụng trong phân tích tài chính doanh nghiệp. Báo cáo tài chính dùng để cung cấp thông tin về tình hình tài chính tình hình kinh doanh và các luồng tiền của một doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu quản lý của chủ doanh nghiệp, cơ quan Nhà nước và nhu cầu hữu ích của những người sử dụng trong việc đưa ra các quyết định kinh tế.
Báo cáo tài chính phải cung cấp những thông tin của một doanh nghiệp về: Tài sản; Nợ phải trả; Vốn chủ sở hữu; Doanh thu, thu nhập khác, chi phí sản xuất kinh doanh và chi phí khác; Lãi, lỗ và phân chia kết quả kinh doanh; Các luồng tiền. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngoài các thông tin này, doanh nghiệp còn phải cung cấp các thông tin khác trong “Bản thuyết minh Báo cáo tài chính” nhằm giải trình thêm về các chỉ tiêu đã phản ánh trên các Báo cáo tài chính tổng hợp và các chính sách kế toán đã áp dụng để ghi nhận các nghiệp. Báo cáo tài chính thường được trình bày theo các nguyên tắc và chuẩn mực kế toán quy định. Để đảm bảo yêu cầu chính xác và hợp lý, các báo cáo tài chính phải được lập và trình bày theo quy định của Bộ tài chính.
Vai trò của báo cáo tài chính Vai trò của một bảng báo cáo tài chính là để đánh giá được tình hình tài chính của một công ty trong một khoảng thời gian nhất định. Đây được coi là một công cụ hữu ích nhất trong việc đánh giá so sánh giữa các doanh nghiệp với nhau. Từ báo cáo tài chính cho thấy tất cả những gì mà công ty nợ và sở hữu, lợi nhuận và các khoản lỗ trong một khoảng thời gian nhất định và vị thế của công ty thay đổi như thế nào từ những báo cáo cuối cùng của họ. Báo cáo tài chính là nguồn thông tin chủ yếu sử dụng trong phân tích tài chính doanh nghiệp.
Hệ thống báo cáo tài chính giữ vai trò quan trọng trong phân tích hoạt động tài chính của doanh nghiệp và công tác quản lý doanh nghiệp. Báo cáo tài chính cung cấp những thông tin tổng quát về kinh tế - tài chính, giúp phân tích tình hình và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, phân tích thực trạng tài chính của doanh nghiệp trong kỳ. Từ đó, giúp cho việc kiểm tra, giám sát tình hình sử dụng vốn và khả năng huy động các nguồn vốn vào quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đánh giá tình hình chấp hành và thực hiện các chính sách kinh tế tài chính của doanh nghiệp. Những thông tin trên báo cáo tài chính là căn cứ quan trọng trong việc phân tích, phát hiện những khả năng tiềm tàng về kinh tế.
Trên cơ sở đó, dự đoán tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như xu hướng phát triển 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của doanh nghiệp. Đó là những căn cứ quan trọng, giúp cho việc đưa ra quyết định cho quản lý, điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh của các nhà quản trị doanh nghiệp, hoặc là những quyết định của nhà đầu tư, các chủ nợ, các cổ đông tương lai của doanh nghiệp. Báo cáo tài chính cung cấp thông tin giúp cho việc phân tích tình hình tài sản, nguồn vốn, tình hình và kết quả sản xuất kinh doanh trong một thời kì nhất định, phân tích thực trạng tài chính của doanh nghiệp như: phân tích tình hình biến động về quy mô và cơ cấu tài sản, nguồn vốn, về tình hình thanh toán và khả năng thanh toán, tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước, tình hình phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp. Các chỉ tiêu, số liệu trên báo cáo tài chính là những cơ sở quan trọng để tính ra các chỉ tiêu kinh tế khác, giúp cho việc phân tích đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, hiệu quả của các quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Đồng thời, cũng là những căn cứ quan trọng để đánh giá thực trạng tài chính doanh nghiệp. Vai trò của BCTC được xem xét thông qua nhu cầu sử dụng thông tin trên BCTC của một số đối tượng sử dụng thông tin như sau: - Đối với nhà nước: BCTC cung cấp thông tin cần thiết giúp cho việc thực hiện chức năng quản lý vĩ mô của nhà nước đối với nền kinh tế; giúp cho việc thực hiện kiểm tra, kiểm soát các cơ quan tài chính Nhà nước đối với các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng như làm cơ sở cho việc tính thuế và các khoản nộp khác của doanh nghiệp đối với ngân sách Nhà nước. - Đối với các nhà quản lý doanh nghiệp: các nhà quản lý cần công bố công khai các thông tin trên BCTC định kỳ về hoạt động của doanh nghiệp nhằm thuyết phục các nhà đầu tư cũng như các chủ nợ rằng doanh nghiệp đang có mức lợi nhuận cao nhất với độ rủi ro thấp nhất. Hơn nữa, thông tin 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trên BCTC cũng phục vụ cho công tác điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh của nhà quản lý.
- Đối với các nhà đầu tư hiện đại và tương lai, các chủ nợ, người chi thuê, cho vay: các thông tin trên BCTC để giám sát và bắt buộc các nhà quản lý phải thực hiện theo đúng hợp đồng đã ký kết và để thực hiện các quyết định đầu tư hoặc cho vay, cho thuê của họ. Hệ thống báo cáo tài chính Báo cáo tài chính được trình bày theo các nguyên tắc, chuẩn mực kế toán quy định và theo quy định của Bộ tài chính. Doanh nghiệp phải lập các báo cáo tài chính theo định kỳ có thể là tháng, quý, năm. Một bộ báo cáo tài chính của doanh nghiệp ở Việt Nam bao gồm: - Bảng cân đối kế toán - Báo cáo kết quả kinh doanh - Báo cáo lưu chuyển tiền tệ - Thuyết minh báo cáo tài chính 1.
Bảng cân đối kế toán Bảng cân đối kế toán là một tài liệu rất quan trọng giúp đánh giá tổng quát về tình hình và kết quả hoạt động kinh doanh, trình độ sử dụng vốn và triển vọng kinh tế của doanh nghiệp Bảng cân đối kế toán là Báo cáo tài chính tổng hợp, phản ánh tổng quát toàn bộ giá trị tài sản hiện có và nguồn hình thành tài sản đó của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định. Số liệu trên Bảng cân đối kế toán cho biết toàn bộ giá trị tài sản hiện có của doanh nghiệp theo cơ cấu của tài sản và cơ cấu nguồn vốn hình thành các tài sản đó. Căn cứ vào Bảng cân đối kế toán có thể nhận xét, đánh giá khái quát tình hình tài chính của doanh nghiệp. Bảng cân đối kế toán được chia làm hai phần: Tài sản và nguồn vốn Phần tài sản: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phản ánh giá trị kế toán của toàn bộ tài sản hiện có của doanh nghiệp tại thời điểm lập báo cáo chia làm 2 loại: tài sản ngắn hạn và tài sản dài hạn.
Tài sản ngắn hạn ( Tài sản lưu động – Current Asset ): là những tài sản luân chuyển nhanh, không ngừng chuyển đổi hình thái và hoàn thành một vòng luân chuyển sau mỗi chu kì sản xuất kinh doanh. Tài sản ngắn hạn bao gồm 5 yếu tố chủ yếu được sắp xếp vào bảng cân đối kế toán theo thứ tự thanh khoản giảm dần: (1) Tiền và các khoản tương đương tiền; (2) Đầu tư tài chính ngắn hạn; (3) Các khoản phải thu; (4) Hàng tồn kho; (5) Tài sản ngắn hạn khác. Phần nguồn vốn: Nguồn vốn phản ánh toàn bộ các nguồn vốn và cơ cấu nguồn vốn của doanh nghiệp tại thời điểm báo cáo. Các loại nguồn vốn trong bảng cân đối kế toán được sắp xếp theo thứu tự ổn định tăng dần.
Nguồn vốn được chia thành 2 loại: Nợ phải trả và nguồn vốn chủ sở hữu. Nợ phải trả là nguồn vốn do vay mượn, mua chịu hàng hóa của nhà cung cấp các khoản nợ tích lũy, nợ thuế với Nhà nước, lương và bảo hiểm xã hội, chưa thanh toán cho người lao động. Vốn chủ sở hữu là nguồn vốn của doanh nghiệp. Nguồn vốn chủ sở hữu do chủ doanh nghiệp và các nhà đầu tư góp vốn hoặc hình thành từ kết quả kinh doanh.
Bảng cân đối kế toán là một báo cáo tài chính quan trọng, không thể thiếu để tiến hành phân tích cơ cấu tài chính của doanh nghiệp. Thông tin bảng cân đối kế toán cung cấp một cách khái quát tình hình sử dụng vốn của doanh nghiệp, khả năng thanh toán ngắn hạn, cơ cấu tài chính và mức rủi ro tài chính cũng như hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh là một tài liệu vô cùng quan trọng cùng với Bảng cân đối kế toán để đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh phản ánh tình hình thu nhập, chi phí và lợi nhuận doanh nghiệp sau một kì hoạt động nào đó.
Thời kỳ báo cáo thường được chọn là năm, quý hoặc tháng. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh được lập và trình bày theo quy định mẫu của Bộ Tài chính. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh gồm 3 phần: Lãi lỗ; Tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước và Thuế GTGT được khấu trừ, miễn giảm. Phần 1: Lãi lỗ Thể hiện toàn bộ lãi (lỗ) của hoạt động sản xuất kinh doanh và hoạt động tài chính của doanh nghiệp.