Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN C BẢN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm và nội dung các phương pháp phân tích hiệu quả kinh doanh 1. Khái niệm hiệu quả kinh doanh 1. Các quan điểm cơ bản về hiệu quả Khi thực hiện bất cứ một công việc nào, thì thước đo cuối cùng để đánh giá về mức độ hoàn thành là “Hiệu quả” Vì vậy, không chỉ trong hoạt động kinh doanh, hiệu quả là một chỉ tiêu chủ chốt trong mọi hoạt động đời sống.
Có thể hiểu, hiệu quả trong kinh doanh là mức độ hoàn thành đư c đo đếm bằng các con số với các nguồn lực bị giới hạn. Nếu chi phí bỏ ra càng ít, kết quả mang lại càng nhiều thì hiệu quả kinh tế càng cao và ngư c lại. Nhóm tác giả Nguyễn Sĩ Thịnh, ê Sĩ Thiệp và Nguyễn Kế Tuấn cho rằng: “Hiệu quả lao động xã hội được xác định bằng cách so sánh đại lượng kết quả hữu ích cuối cùng thu được với lượng chi phí lao động xã hội”. Theo đó, quan điểm của các tác giả về “hiệu quả kinh tế” không đơn giản chỉ là kết quả của hoạt động kinh tế, mà có sự phân định rạch ròi giữa “kết quả” và “hiệu quả” ết quả chỉ là biểu hiện về mặt hình thức (tức là những con số mà hoạt động kinh tế thu đư c), nhưng kết quả đó đư c tạo ra bằng cách nào, với giá nào mới là mối quan tâm của các nhà kinh tế, nó thể hiện chất lư ng của hoạt động.
Vì thế, đánh giá hoạt động kinh tế không chỉ đơn thuần là đánh giá kết quả, mà còn phải đánh giá chất lư ng của hoạt động đó, xem người sản xuất đã tạo ra kết quả bằng cách nào và bao nhiêu.[13] Paul’A Samuelson trong Kinh tế học có viết: “Hiệu quả tức là sử dụng một cách hữu hiệu nhất các nguồn lực của nền kinh tế để thỏa mãn nhu cầu mong muốn của con người”.Đây là một quan điểm tổng quát nhưng chưa chỉ r cách xác định hiệu quả bằng đại lư ng cụ thể nào. Tuy nhiên, kết quả và chi phí là những đại lư ng luôn vận động, vì vậy quan điểm này còn bộc lộ nhiều hạn chế do chưa biểu hiện đư c mối tương quan về lư ng và chất giữa kết quả và chi phí. Từ quan điểm này có thể thấy công thức để tính hiệu quả kinh doanh theo phần chênh lệch tuyệt đối là: Hiệu quả sản xuất kinh doanh = Kết quả đạt đư c - Chi phí bỏ ra để sử dụng các nguồn lực đầu vào. Trong nền kinh tế thị trường, các nguồn lực đầu vào vô cùng khan hiếm.
Do đó, hiệu quả kinh tế là sử dụng các nguồn lực, các yếu tố đầu vào khan hiếm đó một cách h p lý để đạt đư c kết quả tối đa với mức chi phí tối thiểu. Như vậy, có thể thấy kết quả chỉ là một trong những yếu tố cấu thành hiệu quả. Kết quả là biểu hiện bằng số đầu ra của hoạt động sản xuất kinh doanh như l i nhuận, tổng doanh thu, tổng sản phẩm làm ra, giá trị sản xuất. Còn hiệu quả là là số tương đối thể hiện quá trình sử dụng các nguồn lực để đạt kết quả cao nhất với chi phí thấp nhất bỏ ra.
Hiệu quả và kết quả có mối quan hệ mật thiết với nhau nhưng lại có khái niệm khác nhau. Có thể nói, kết quả là mục tiêu của quá trình sản xuất kinh doanh và là cấu thành của hiệu quả, kết quả tốt nhưng chi ph đạt đư c kết quả ấy cao thì hiệu quả cũng thấp. Có thể hiểu rằng, hiệu quả là một phạm trù khoa học phản ánh trình độ sử dụng các điều kiện chính trị, xã hội và trình độ phát triển của lực lư ng sản xuất để đạt đư c kết quả cao nhất với lư ng chi phí thấp nhất Quan điểm này đư c thể hiện dưới dạng công thức sau: 6 Kết quả đầu ra Hiệu quả = Nguồn lực đầu vào Công thức trên phản ánh, cứ 1 đồng chi ph đầu vào (vốn, nhân công, nguyên vật liệu, máy móc thiết bị, …) thì tạo ra bao nhiêu đồng kết quả đầu ra như doanh thu, l i nhuận, … Trong một kỳ kinh doanh, chỉ tiêu này càng cao chứng tỏ hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp càng tốt. Trong đó, Các chỉ tiêu yếu tố đầu vào (Dựa vào Bảng cân đối kế toán) bao gồm: Tổng tài sản bình quân, tổng nguồn vốn chủ sở hữu bình quân, tổng tài sản dài hạn bình quân, tổng tài sản ngắn hạn bình quân.
Hoặc chi phí, giá vốn hàng bán, chi phí hoạt động trên báo cáo kết quả kinh doanh. Các chỉ tiêu kết quả đầu ra (Dựa vào Báo cáo kết quả kinh doanh) bao gồm: Tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, l i nhuận gộp về bán hàng và cung cấp dịch vụ, tổng l i nhuận kế toán trước thuế, l i nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp. Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh doanh thường thể hiện một kỳ phân tích, do vậy, số liệu dùng để phân tích các chỉ tiêu này cũng là kết quả của một kỳ phân t ch Nhưng, tùy theo mục tiêu của việc phân tích và nguồn dữ liệu sẵn có, khi phân tích có thể tổng h p các số liệu từ thông tin kế toán tài chính và kế toán quản trị khi đó các chỉ tiêu phân tích mới đảm bảo chính xác và ý nghĩa Như vậy, hiệu quả tỷ lệ thuận với kết quả và tỷ lệ nghịch với nguồn lực đầu vào, và không đồng nghĩa với kết quả cao thì hiệu quả cũng cao hoặc hiệu quả cao thì kết quả đầu ra cũng tốt. Nói tóm lại, hiệu quả sản xuất kinh doanh là vấn đề cốt lõi trong quản lý kinh tế doanh nghiệp, hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là sự quan tâm số một, tốc độ tăng trưởng của doanh nghiệp là sự quan tâm số hai.
Vì vậy, doanh nghiệp luôn quan tâm đến việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh 7 doanh ở đơn vị mình. Hiệu quả kinh doanh càng lớn, doanh nghiệp càng có điều kiện mở rộng và phát triển sản xuất, nâng cao đời sống cán bộ công nhân viên cũng như thực hiện tốt những nghĩa vụ với nhà nước. Khái niệm hiệu quả kinh doanh Mục đ ch cuối cùng của các doanh nghiệp chính là l i nhuận, mà hiểu theo nghĩa rộng hơn ch nh là hiệu quả kinh doanh. Bởi vì, kinh doanh có hiệu quả thì doanh nghiệp mới có thể tồn tại và phát triển, mang lại l i nhuận cho chủ doanh nghiệp, đảm bảo đời sống nhân viên, đóng góp thuế và các công tác xã hội khác cho nhà nước.
Hiệu quả kinh doanh cao hay thấp phụ thuộc vào trình độ tổ chức kinh doanh và quản lý của mỗi doanh nghiệp. Các yếu tố gắn liền mật thiết với hiệu quả kinh doanh là: lao động, vốn, máy móc, nguyên vật liệu… và từ những yếu tố này, bằng khả năng lãnh đạo, tổ chức quản lý, nhà kinh doanh cố gắng đưa ra những kết quả kinh doanh tốt nhất với mức chi phí nhỏ nhất. Vì thế, doanh nghiệp chỉ có thể đạt hiệu quả khi sử dụng các yếu tố cơ bản của quá trình kinh doanh có hiệu quả. Từ trước tới nay, các nhà kinh tế đã đưa ra rất nhiều khái niệm khác nhau về hiệu quả kinh doanh: Quan điểm thứ nhất: Hiệu quả là kết quả đạt đư c trong hoạt động kinh tế, doanh thu tiêu thụ hàng hóa.
Ở đây, hiệu quả đồng nhất với chỉ tiêu phản ánh kết quả kinh doanh vì tác giả cho rằng doanh thu có thể tăng do chi phí, mở rộng sử dụng các nguồn sản xuất có kết quả, có hai mức phí khác nhau thì theo quan niệm này cũng có hiệu quả [12]. Quan điểm thứ hai: Hiệu quả kinh doanh là tỷ lệ giữa phần trăm tăng thêm của kết quả với tăng thêm chi ph [2]. Quan điểm thứ ba: Hiệu quả kinh doanh là chỉ tiêu kinh tế xã hội tổng h p, dùng để lựa chọn các phương án hoặc các quyết định trong thực tiễn của con người ở mọi lĩnh vực và mọi thời điểm. Bất kỳ một quyết định nào cũng cần một phương án tốt nhất trong điều kiện cho phép là giải pháp thực hiện có 8 cân nhắc tính toán chính xác, phù h p với sự tất yếu của quy luật khách quan trong từng điều kiện cụ thể.
Từ những quan điểm khác nhau trên ta có thể đưa ra một khái niệm khái quát như sau: “Hiệu quả kinh doanh là một khái niệm phạm trù kinh tế, biểu hiện tập trung của sự phát triển kinh tế theo chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác nguồn lực và chi phí trong quá trình sản xuất nhằm đạt mục tiêu kinh doanh. Nó là thước đo ngày càng trở nên quan trọng của tăng trưởng kinh tế và là chỗ dựa cơ bản để đánh giá việc thực hiện các mục tiêu kinh tế của doanh nghiệp trong từng thời kỳ”. Vai trò của việc phân tích hiệu quả kinh doanh Để tìm hiểu hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, các nhà quản trị hay làm động tác là phân tích hiệu quả kinh doanh, việc phân tích hiệu quả kinh doanh có những tác dụng sau: Phân tích hiệu quả kinh doanh hữu ích trong việc lập kế hoạch và kiểm soát hoạt động của DN. Hiệu quả kinh doanh đư c phân t ch dưới các góc độ khác nhau và đư c tổng h p từ hiệu quả hoạt động của từng bộ phận trong DN, nên đây là cơ sở để đánh giá và điều chỉnh các hoạt động, các bộ phận cụ thể trong DN và lập kế hoạch kinh doanh theo đ ng mục tiêu chiến lư c cho các kì tiếp theo.
Phân tích hiệu quả kinh doanh gi p các đối tư ng quan tâm đo lường khả năng sinh lời của DN, đây là yếu tố quyết định tới tiềm lực tài chính trong dài hạn – một trong những mục tiêu quan trọng của hoạt động kinh doanh. Phân tích hiệu quả kinh doanh cũng gi p các đối tư ng quan tâm đo lường hiệu quả quản lí hoạt động kinh doanh của DN. Kết quả đầu ra của quá trình hoạt động kinh doanh phụ thuộc rất lớn vào năng lực, kĩ năng, sự tài tình và động lực của các nhà quản trị.