CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐẤU THẦU VÀ ĐẤU THẦU QUA MẠNG 1. Khái niệm Đấu thầu: - Trên thế giới Trên thực tế đã tồn tại một số thuật ngữ về đấu thầu trong các văn bản pháp quy khác nhau. Tuy nhiên, bản chất của "đấu thầu" dù được quy định dưới dạng Quy chế hay Luật cũng đều sử dụng một thuật ngữ có xuất xứ từ tiếng Anh là "Procurtôient" (nghĩa là mua sắm). Theo quy định của Luật mẫu của Ủy ban Luật Thương mại quốc tế của Liên hiệp quốc (UNCITRAL) về đấu thầu hàng hóa, xây lắp và dịch vụ, đấu thầu được định nghĩa như sau: “Đấu thầu là tiến hành mua sắm hàng hóa, xây lắp và dịch vụ theo một cách nào đó”.[10,tr39] - Tại Việt Nam Trong quá trình nghiên cứu và tham khảo về các tài liệu liên quan tới đấu thầu,tác giả đã rút ra khái niệm đấu thầu theo khoản 12 điều 4 luật đấu thầu số 43/2013/QH13 ngày 26 tháng 11 năm 2013 quy định: “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.
Đặc điểm của hoạt động Đấu thầu Đấu thầu là phương thức giao dịch đặc biệt; người muốn mua một hàng hóa, dịch vụ, công trình (người gọi thầu) công bố trước các yêu cầu và điều kiện yêu cầu; người dự thầu công bố giá mà mình muốn nhận; người gọi thầu 12 qua so sánh để lựa chọn nhà thầu có lợi nhất cho mình theo các điều kiện do mình đưa ra Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng yêu cầu của mình. Trong đó, bên mua tổ chức đấu thầu để bên bán (các nhà thầu) cạnh tranh nhau. Cụ thể với các đặc điểm như sau: -Thứ nhất: Đấu thầu là 1 hoạt động thương mại. Trong đó bên dự thầu là các thương nhân có đủ điều kiện và mục tiêu mà bên dự thầu hướng tới là lợi nhuận, còn bên mời thầu là xác lập được hợp đồng mua bán hàng hóa, sử dụng dịch vụ với các điều kiện tốt nhất cho họ.
-Thứ hai: Đấu thầu là 1 giai đoạn tiền hợp đồng. Hoạt động đấu thầu luôn gắn với quan hệ mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ. Trong nền kinh tế đấu thầu không diễn ra như một hoạt động độc lập, nó chỉ xuất hiện khi con người có nhu cầu mua sắm hàng hóa và sử dụng dịch vụ. Mục đích cuối cùng của đấu thầu là là giúp bên mời thầu tìm ra chủ thể có khả năng cung cấp hàng hóa, dịch vụ với chất lượng và giá cả tốt nhất.
Sau khi quá trình đấu thầu hoàn tất, người trúng thầu sẽ cùng với người tổ chức đấu thầu đàm phán, để kí hợp đồng mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ hay xây lắp công trình. -Thứ ba: Chủ thể tham gia quan hệ đấu thầu hàng hóa, dịch vụ. Theo Luật thương mại 2005, trong hoạt động đấu thầu có thể xuất hiện bên thứ ba như các công ty tư vấn giúp lập hồ sơ mời thầu, chuyên gia giúp đỡ, đánh giá hồ sơ dự thầu. Tuy nhiên đây là hoạt động không qua trung gian, không có thương nhân làm dịch vụ đấu thầu hàng hóa, dịch vụ cho thương nhân khác nhận thù lao.
Trong khi đó, Luật đấu thầu 2013 đã quy định thêm về tổ chức đấu thầu chuyên nghiệp bao gồm đại lí đấu thầu, đơn vị sự nghiệp được thành lập và chức năng thực hiện đấu thầu chuyên nghiệp.Việc thành lập và hoạt động của đại lí đấu thầu thực hiện theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp. Quan hệ đấu thầu luôn được xác lập giữa 1 bên mời thầu và nhiều bên dự thầu. Nhưng vẫn có trường hợp ngoại lệ như trong trường hợp chỉ định đầu tư. 13 - Thứ tư: Hình thức pháp lí của quan hệ đấu thầu hàng hóa, dịch vụ là hồ sơ mời thầu và hồ sơ dự thầu.
Hồ sơ mời thầu là văn bản pháp lí do bên mời thầu lập, trong đó có đầy đủ những yêu cầu về kĩ thuật, tài chính và thương mại của hàng hóa cần mua sắm, dịch vụ cần sử dụng. Còn hồ sơ dự thầu thể hiện năng lực, mức độ đáp ứng của bên dự thầu trước các yêu cầu trong hồ sơ mời thầu. - Thứ năm: Giá của gói thầu: xét trên góc độ giá cả thì đấu thầu cần thiết phải có sự khống chế về giá, gọi là giá gói thầu hoạc dự toán - được đưa ra bởi bên mời thầu theo khả năng tài chính của bên mời thầu. Bên dự thầu đưa ra giá cao hơn khẳ năng tài chính của bên mời thầu thì dù có tốt đến mấy cũng khó có thể thắng thầu.
Bên dự thầu nào đáp ứng được các yêu cầu của bên mời thầu mà có giá càng thấp thì sẽ càng có cơ hội chiến thắng. Vai trò của hoạt động Đấu thầu - Thứ nhất: hoạt động đấu thầu mang lại lợi ích cho bên mời thầu – người mua. Đấu thầu giúp cho người mua mua được hàng hóa, dịch vụ mình cần một cách tốt nhất. Chủ đầu tư tiết kiệm được chi phí tìm hiểu thông tin về sản phẩm và người cung cấp cũng như được đăng tải miễn phí thông tin yêu cầu của mình trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Vì vậy, thông qua hình thức tổ chức đấu thầu, chủ đầu tư đạt được mục đích của mình khi thực hiện đầu tư là nhận được kết quả lớn hơn những gì mình bỏ ra và khai thác được tối đa kết quả đầu tư. Không những thế, trong một dự án, nguồn vốn đầu tư thường của Nhà nước hoặc một tổ chức tài chinh nào đó bảo đảm nên việc quản lý nguồn vốn và lựa chọn hàng hóa, dịch vụ cho dự án luôn được đặt lên hàng đầu, đòi hỏi phải có sự công khai, minh bạch. Đấu thầu tạo điều kiện cho những người bán được cạnh tranh một cách công bằng bằng cách thức bỏ thầu kín và mở thầu công khai. Điều này được thực hiện thông qua một nguyên tắc lựa chọn chung nên tránh được tiêu cực và giúp chủ đầu tư yên tâm khi bỏ vốn vào dự án.
14 Đối với người mua, khi tổ chức đấu thầu, họ còn được tư vấn một cách miễn phí về sản phẩm bởi nhà thầu đưa ra những giải pháp thực hiện công việc khác nhau cho sản phẩm khác nhau mà vẫn đáp ứng được yêu cầu của bên mua. Qua các bản chào hàng (hay hồ sơ dự thầu, hồ sơ đáp ứng, hồ sơ đề xuất), bên mua có được rất nhiều thông tin như cách sử dụng sản phẩm hiệu quả, những sản phẩm có thể thay thế với sản phẩm cần mua. Điều này tạo cơ hội để bên mời thầu phát hiện và có thể sử dụng sản phẩm mới. Ví dụ, chúng ta là bên mời thầu chúng ta chỉ biết đến những hãng tôn mát như Tôn Hoa Sen hoặc Tôn Đông Á nhưng khi cho tổ chức đấu thầu cung cấp tôn cho một tòa nhà, sau khi xtôi xét hồ sơ đề xuất của các nhà thầu, có thể chúng ta phát hiện ra một hãng tôn khác có chất lượng tốt theo yêu cầu mà giá cả thấp.
Hoặc khi tổ chức đấu thầu thiết kế và xây dựng một nhà máy điện, bên mời thầu tổ chức theo hình thức hai giai đoạn, trong giai đoạn đầu tiên, bên mời thầu cũng chỉ đưa ra yêu cầu chung chung, bản thân chủ đầu tư cũng chưa hình dung nên xây một nhà máy điện cụ thể như thế nào, sau khi xtôi xét bản thiết kế của tất cả các nhà thầu, họ chọn ra được ý tưởng thiết kế của một nhà thầu và lấy đó để làm tiêu chuẩn cho đấu thầu giai đoạn hai. Trong xây lắp, đôi khi nhờ đấu thầu, chủ đầu tư được hưởng dịch vụ tư vấn miễn phí về thiết kế ý tưởng. Ngoài ra, bên mua còn có điều kiện phát hiện và tiếp cận được với những người cung cấp mới. Bằng cách tổ chức đấu thầu cạnh tranh rộng rãi, bên mời thầu có thể tìm được những nhà cung cấp tiềm năng mới tốt hơn những đối tác truyền thống, giúp chủ đầu tư tiết kiệm chi phí mua sắm hàng hóa, dịch vụ.
Khi tham gia đấu thầu, bên mời thầu có cơ hội hiểu biết và nắm vững những quy định, điều luật trong lĩnh vực mua sắm. Bởi tổ chức hoạt động đấu thầu đòi hỏi bên mời thầu phải làm đúng quy tình, quy định của Chính phủ hay một tổ chức nào đó. Tại Việt Nam thì các hoạt động đấu thầu đều theo quy định của Luật Đấu thầu. Muốn làm được đúng, bên mời thầu buộc phải có những hiểu biết nhất định về những quy định của Nhà nước trong đấu thầu.
Tổ chức đấu thầu là một 15 hình thức thể hiện quyền lực của người mua, vì vậy có thể làm tăng uy tín của bên mời thầu trong môi tường kinh doanh. Nếu thực hiện đấu thầu một cách nghiêm túc thì bên mời thầu sẽ tạo được sự tin tưởng đối với nhà thầu và do đó nhà thầu cũng sẽ tham gia một cách nghiêm túc. - Thứ hai: Đấu thầu mang lại lợi ích cho bên dự thầu. Nếu mục đích của bên mời thầu khi tổ chức đấu thầu là mua được sản phẩm đáp ứng yêu cầu với giá hợp lý nhất thì mục đích của các nhà thầu là bán được sản phẩm với giá mình muốn với số lượng lớn.
Đấu thầu cũng là động lực để nhà thầu phải phát huy tối đa khả năng cạnh tranh của mình bằng cách nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo ra sản phẩm mới hay hạ giá sản phẩm. Đối với nhà cung cấp mới hoặc chưa có tiếng tăm trên thị trường thì đấu thầu là cách giúp họ tự khẳng định mình và sự thành công sẽ mang lại cho các nhà thầu cơ hội để phát triển. Đây cũng là một hình thức xây duwgnj thương hiệu. Thông thường những dự án được đưa ra đấu thầu là những dự án lớn, nhiều người biết tới, việc trúng thầu là một cách quảng cáo tốt nhất, tạo niềm tin cho các khách hàng khác.
Một tác dụng khác của đấu thầu đối với các nhà thầu là cơ hội làm quen với các nhà thầu khác, từ đó có thể học hỏi lẫn nhau hoặc nảy sinh những mối quan hệ hợp tác để cùng phát triển trong tương lai. - Thứ ba: Đấu thầu mang lại lợi ích cho nền kinh tế - xã hội.