Pháp luật về hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp các công trình sử dụng vốn nhà nước

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp công trình sử dụng vốn nhà nước, cung cấp cái nhìn sâu sắc về pháp luật.

• Tác giả: Trần Huy Cường
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Pháp luật về hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp các công trình sử dụng vốn nhà nước
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA PHÁP LUẬT LIÊN QUAN ĐẾN HÀNH VI HẠN CHẾ CẠNH TRANH TRONG ĐẤU THẦU XÂY LẮP CÁC CÔNG TRÌNH SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC
• 1.1. KHÁI QUÁT VỀ CẠNH TRANH
• 1.1.1. Khái niệm cạnh tranh
• 1.1.2. Đặc trưng của cạnh tranh
• 1.2. KHÁI QUÁT VỀ ĐẤU THẦU
• 1.2.1. Khái niệm đấu thầu

Tóm tắt

I. Tổng quan về hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp công trình sử dụng vốn nhà nước

Hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp công trình sử dụng vốn nhà nước là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hiện nay. Việc đấu thầu không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng công trình mà còn tác động đến ngân sách nhà nước. Cạnh tranh là yếu tố cần thiết để đảm bảo sự công bằng và hiệu quả trong quá trình lựa chọn nhà thầu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều hành vi hạn chế cạnh tranh đã xảy ra, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho nền kinh tế.

1.1. Khái niệm và vai trò của đấu thầu trong xây lắp

Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu thông qua việc cạnh tranh giữa các nhà thầu để cung cấp hàng hóa, dịch vụ hoặc thực hiện công trình. Đấu thầu không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao chất lượng công trình. Tuy nhiên, nếu không có sự giám sát chặt chẽ, các hành vi hạn chế cạnh tranh có thể xảy ra, làm giảm hiệu quả của quá trình này.

1.2. Tình hình thực tế về đấu thầu xây lắp tại Việt Nam

Tình hình đấu thầu xây lắp tại Việt Nam hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Mặc dù đã có nhiều quy định pháp luật, nhưng việc thực hiện vẫn còn nhiều bất cập. Các hiện tượng như thông thầu, hối lộ, và phân biệt đối xử giữa các nhà thầu vẫn diễn ra phổ biến, làm giảm tính cạnh tranh và hiệu quả của đấu thầu.

II. Vấn đề và thách thức trong hạn chế cạnh tranh đấu thầu xây lắp

Hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp công trình sử dụng vốn nhà nước đang trở thành một vấn đề nhức nhối. Các hành vi như thông thầu, hối lộ, và bán thầu không chỉ làm giảm tính minh bạch mà còn gây thất thoát ngân sách nhà nước. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời để đảm bảo sự công bằng trong đấu thầu.

2.1. Các hành vi hạn chế cạnh tranh phổ biến

Các hành vi hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp bao gồm thông thầu, hối lộ, và phân biệt đối xử giữa các nhà thầu. Những hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn làm giảm chất lượng công trình và gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến hạn chế cạnh tranh

Nguyên nhân dẫn đến hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp chủ yếu đến từ sự thiếu minh bạch trong quy trình đấu thầu, sự can thiệp của các yếu tố bên ngoài, và sự thiếu hiểu biết của các nhà thầu về quy định pháp luật. Điều này tạo điều kiện cho các hành vi không lành mạnh phát triển.

III. Phương pháp và giải pháp ngăn ngừa hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu

Để ngăn ngừa các hành vi hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường giám sát và kiểm tra là những yếu tố quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong đấu thầu.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về đấu thầu

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến đấu thầu để đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định này cần được thực hiện thường xuyên để phù hợp với thực tiễn.

3.2. Tăng cường giám sát và kiểm tra trong đấu thầu

Tăng cường công tác giám sát và kiểm tra trong quá trình đấu thầu là cần thiết để phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi hạn chế cạnh tranh. Các cơ quan chức năng cần có biện pháp xử lý nghiêm minh đối với các hành vi vi phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đấu thầu

Nghiên cứu về hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp hợp lý có thể giúp nâng cao hiệu quả của quá trình đấu thầu. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc cải cách quy trình đấu thầu có thể giảm thiểu thất thoát ngân sách và nâng cao chất lượng công trình.

4.1. Kinh nghiệm quốc tế trong đấu thầu

Nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng các biện pháp hiệu quả để ngăn ngừa hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu. Việc học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia này có thể giúp Việt Nam cải thiện quy trình đấu thầu.

4.2. Kết quả thực tiễn từ các dự án đấu thầu

Các dự án đấu thầu thành công đã chứng minh rằng việc áp dụng các quy định pháp luật chặt chẽ và minh bạch có thể nâng cao chất lượng công trình và giảm thiểu thất thoát ngân sách nhà nước.

V. Kết luận và tương lai của đấu thầu xây lắp công trình sử dụng vốn nhà nước

Hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp công trình sử dụng vốn nhà nước là một vấn đề cần được giải quyết triệt để. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường giám sát là những yếu tố quan trọng để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong đấu thầu. Tương lai của đấu thầu xây lắp sẽ phụ thuộc vào khả năng thực hiện các giải pháp này.

5.1. Triển vọng phát triển của đấu thầu tại Việt Nam

Triển vọng phát triển của đấu thầu tại Việt Nam phụ thuộc vào việc cải cách quy trình đấu thầu và nâng cao tính minh bạch. Nếu các giải pháp được thực hiện hiệu quả, đấu thầu sẽ trở thành một công cụ quan trọng trong việc sử dụng vốn nhà nước.

5.2. Những thách thức trong tương lai

Mặc dù có nhiều triển vọng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện các giải pháp ngăn ngừa hạn chế cạnh tranh. Cần có sự đồng lòng từ các cơ quan chức năng và các nhà thầu để đảm bảo tính hiệu quả của đấu thầu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong quá trình vận hành nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đầu tư công cho xây dựng cơ bản luôn chiếm tỷ trọng ngân sách rất lớn nhằm tạo lập cơ sở hạ tầng thiết yếu cho quốc gia. Thống kê từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy số lượng gói thầu áp dụng quy chế đấu thầu đã tăng nhanh chóng từ 4.768 gói thầu năm 1998 lên đến hơn 10.768 gói thầu vào năm 2000. Mặc dù cơ chế đấu thầu mang lại mức tiết kiệm ngân sách ban đầu từ 10% đến 15% tổng mức đầu tư, tỷ lệ tiết kiệm này có xu hướng sụt giảm rõ rệt, chỉ còn 8,71% vào năm 2001 và 8,17% vào năm 2002.

Thực trạng này xuất phát từ các hành vi hạn chế cạnh tranh, thỏa thuận thông đồng giữa các nhà thầu và sự can thiệp thiếu minh bạch từ bên mời thầu. Vấn nạn dàn xếp hồ sơ đấu thầu giả, bán thầu, chi phí hoa hồng ngầm chiếm từ 5% đến 7% giá trị gói thầu, cùng thủ đoạn can thiệp thiết kế để nâng khống dự toán từ 10% đến 20% đang làm biến dạng nghiêm trọng thị trường xây lắp công.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật học của tác giả Trần Huy Cường tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội tập trung nghiên cứu sâu sắc thực trạng pháp luật và các hành vi hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp các công trình sử dụng vốn nhà nước giai đoạn 1998-2006. Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ bản chất lý luận, đánh giá những bất cập của Luật Đấu thầu năm 2005 và Luật Cạnh tranh năm 2004, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện khung khổ pháp lý, ngăn ngừa thất thoát hàng nghìn tỷ đồng vốn đầu tư công, nâng cao hiệu quả tiết kiệm ngân sách quốc gia lên mức trên 15%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế học cổ điển về cơ chế thị trường và quy luật bàn tay vô hình của Adam Smith, khẳng định cạnh tranh công bằng là động lực cốt lõi thúc đẩy phân bổ nguồn lực xã hội tối ưu và hạ giá thành dịch vụ. Đồng thời, tác giả kết hợp lý thuyết lựa chọn công (Public Choice Theory) và lý thuyết tìm kiếm đặc lợi (Rent-Seeking) để lý giải các hành vi trục lợi, tha hóa quyền lực trong hoạt động mua sắm công của các chủ thể đại diện vốn nhà nước.

Hệ thống khái niệm pháp lý then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Cạnh tranh trên thị trường liên quan: Sự ganh đua giữa các chủ thể kinh doanh nhằm giành giật thị phần và khách hàng dựa trên các thông số chất lượng, giá cả và công nghệ.
• Đấu thầu xây lắp: Phương thức giao dịch mua bán công khai có tính chất đặc thù, trong đó việc thanh toán được duyệt theo dự toán trước khi sản phẩm xây dựng được hình thành.
• Hành vi hạn chế cạnh tranh: Các hành vi làm giảm, sai lệch hoặc cản trở cạnh tranh, được cụ thể hóa tại Điều 8 Luật Cạnh tranh năm 2004 bao gồm thỏa thuận ấn định giá, phân chia thị trường, kiểm soát khối lượng và thông đồng trúng thầu.
• Lạm dụng vị trí thống lĩnh và độc quyền: Quy định áp dụng đối với doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp sở hữu từ 30%, 50%, 65% đến 75% thị phần theo Điều 11 và Điều 12 Luật Cạnh tranh năm 2004.
• Thỏa thuận ngang và thỏa thuận dọc: Khái niệm phân định giữa các thỏa thuận cấu kết giữa các đối thủ cùng phân khúc thị trường và thỏa thuận giữa các chủ thể ở các mắt xích khác nhau trong chuỗi cung ứng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ các báo cáo tổng kết tình hình thực hiện công tác đấu thầu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính và các quyết định thanh tra nhà nước giai đoạn 1996-2006.

Cỡ mẫu khảo sát thực tiễn bao gồm 4.768 gói thầu được thống kê chi tiết trong giai đoạn 1998-2002 trên toàn quốc, 55 gói thầu điển hình tại tỉnh Cà Mau, cùng 1.245 gói thầu tại các tập đoàn nhà nước quy mô lớn gồm Tổng công ty Điện lực Việt Nam với 608 gói thầu, Tổng công ty Bưu chính Viễn thông với 488 gói thầu, Tổng công ty Xi măng Việt Nam với 125 gói thầu và Tổng công ty Hàng không Việt Nam với 24 gói thầu.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi ngẫu nhiên có chủ đích (Purposive Sampling) kết hợp phân tầng theo quy mô gói thầu thuộc các dự án Nhóm A, Nhóm B, Nhóm C và phân tầng theo các hình thức lựa chọn nhà thầu gồm đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chỉ định thầu, mua sắm trực tiếp và tự thực hiện. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp thống kê mô tả định lượng là nhằm phát hiện chính xác các khoảng trống quy phạm, đối chiếu giữa mức độ tiết kiệm kinh tế thực tế và mức độ tuân thủ pháp luật từ thời kỳ áp dụng Nghị định số 43/CP, Nghị định số 88/1999/NĐ-CP, Nghị định số 66/2003/NĐ-CP cho đến thời điểm ban hành Luật Đấu thầu năm 2005 và Nghị định số 111/2006/NĐ-CP.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ tiết kiệm ngân sách qua đấu thầu có xu hướng suy giảm liên tục qua các năm: Dữ liệu thống kê toàn quốc cho thấy tỷ lệ tiết kiệm đạt mức 11,2% năm 1998 (tiết kiệm 400 triệu USD), đạt đỉnh 13,84% năm 1999 (tiết kiệm 331,23 triệu USD) và 14% năm 2000 (tiết kiệm 264,07 triệu USD), nhưng sau đó sụt giảm mạnh xuống 8,71% năm 2001 và chỉ còn 8,17% năm 2002 với tổng giá gói thầu 5.196 triệu USD.
2. Hiệu quả kinh tế phân hóa rõ rệt giữa các hình thức lựa chọn nhà thầu: Hình thức đấu thầu rộng rãi mang lại hiệu quả cao nhất với tỷ lệ tiết kiệm bình quân đạt 12,60% (tương đương 66,97 triệu USD cho toàn bộ các nhóm dự án A, B, C). Đấu thầu hạn chế và chào hàng cạnh tranh đạt mức tiết kiệm 9,34% (tương đương 63,36 triệu USD). Trong khi đó, hình thức chỉ định thầu và tự thực hiện có mức tiết kiệm thấp kỷ lục, chỉ đạt 1,19% (tương đương 2,46 triệu USD), chứng minh tình trạng lạm dụng chỉ định thầu làm triệt tiêu hoàn toàn động lực cạnh tranh về giá.
3. Sự chênh lệch lớn về mức độ tuân thủ pháp luật giữa các địa phương và doanh nghiệp: Những đơn vị tuân thủ nghiêm ngặt quy chế đấu thầu đạt mức tiết kiệm vượt trội. Điển hình như tỉnh Cà Mau thực hiện 55 gói thầu có tổng giá phê duyệt 73,81 tỷ đồng, tổng giá trúng thầu 51,31 tỷ đồng, đạt mức tiết kiệm cao nhất cả nước với 30,48% (tiết kiệm 22,5 tỷ đồng). Tổng công ty Bưu chính Viễn thông thực hiện 488 gói thầu với tổng giá 2.069,62 tỷ đồng, tiết kiệm được 684,56 tỷ đồng (đạt 24,86%). Tổng công ty Xi măng Việt Nam thực hiện 125 gói thầu, đạt tỷ lệ tiết kiệm 19,93% (tiết kiệm 42,193 tỷ đồng trên tổng giá gói thầu 211,702 tỷ đồng).
4. Bất cập nghiêm trọng trong quy định ngưỡng vốn nhà nước 30%: Khoản 2 Điều 4 Luật Đấu thầu năm 2005 quy định chỉ bắt buộc đấu thầu đối với dự án sử dụng từ 30% vốn nhà nước trở lên. Quy định này bộc lộ lỗ hổng pháp lý rất lớn: một dự án quy mô 500 tỷ đồng có 29,9% vốn nhà nước (tương đương 149,5 tỷ đồng vốn công) vẫn được phép chỉ định thầu mà không phải đấu thầu; trong khi một dự án nhỏ chỉ 3 tỷ đồng nhưng có 30% vốn nhà nước (khoảng 0,9 tỷ đồng) lại bắt buộc tổ chức đấu thầu. Ngoài ra, các dự án ODA có tỷ lệ vốn đối ứng 15% vốn Việt Nam và 85% vốn tài trợ cũng bị bỏ ngỏ, dễ bị trục lợi.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm chứng minh rằng hành vi hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp bắt nguồn từ cả kẽ hở quy phạm và khâu tổ chức thực thi. Tình trạng ưa chuộng chỉ định thầu diễn ra phổ biến do các chủ thể móc ngoặc để nhận tiền lại quả từ 5% đến 7% giá gói thầu. Nhà thầu tìm cách can thiệp ngay từ khâu lập báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế kỹ thuật nhằm nâng khống giá trị dự toán lên 10% đến 20%, tạo khoảng trống rút ruột ngân sách sau khi trúng thầu.

Khi so sánh với các nguyên tắc trong Luật mẫu UNCITRAL về mua sắm công, pháp luật Việt Nam thời kỳ này thiếu cơ chế hậu kiểm độc lập và chưa phân định cụ thể giữa thỏa thuận hạn chế cạnh tranh ngang và thỏa thuận hạn chế cạnh tranh dọc theo quy định tại Điều 8 Luật Cạnh tranh năm 2004. Đội ngũ cán bộ làm công tác đấu thầu tại các Sở, Ngành phần lớn xuất thân từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung, thiếu kỹ năng thẩm định tài chính và giám sát thị trường.

Về phương diện trực quan hóa, các dữ liệu trên có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm dần của tỷ lệ tiết kiệm ngân sách từ 14% năm 2000 xuống 8,17% năm 2002. Đồng thời, biểu đồ cột so sánh tỷ lệ tiết kiệm giữa Đấu thầu rộng rãi (12,60%) và Chỉ định thầu (1,19%) kết hợp bảng ma trận phân tích mức độ thất thoát theo từng hình thức lựa chọn nhà thầu sẽ làm nổi bật tính ưu việt tuyệt đối của cơ chế cạnh tranh mở rộng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cấu trúc quy định tỷ lệ vốn nhà nước bắt buộc đấu thầu theo thang lũy tiến: Quốc hội và Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần sửa đổi Điều 4 Luật Đấu thầu, xóa bỏ mức cào bằng 30% và thay thế bằng khung tỷ lệ lũy tiến: bắt buộc đấu thầu từ 10% vốn nhà nước trở lên đối với dự án có tổng mức đầu tư trên 1.000 tỷ đồng; từ 15% trở lên với dự án từ 100 đến 1.000 tỷ đồng; từ 20% trở lên với dự án từ 10 đến 100 tỷ đồng; và từ 30% trở lên với dự án dưới 10 tỷ đồng. Thời gian thực hiện: giai đoạn 2007-2009. Mục tiêu: kiểm soát chặt chẽ 100% các dự án quy mô lớn có vốn nhà nước, ngăn chặn triệt để hành vi lách luật chỉ định thầu.
2. Hoàn thiện chế tài xử lý thỏa thuận hạn chế cạnh tranh và phân định thỏa thuận ngang, dọc: Cục Quản lý Cạnh tranh phối hợp cùng Tòa án nhân dân bổ sung hướng dẫn chi tiết Điều 8 và Điều 9 Luật Cạnh tranh năm 2004; quy định chế tài xử phạt hành chính từ 5% đến 10% tổng doanh thu của doanh nghiệp vi phạm, đồng thời cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 3 đến 5 năm đối với các hành vi thông đồng, dàn xếp quân xanh quân đỏ. Thời gian thực hiện: giai đoạn 2008-2010. Mục tiêu: giảm trên 80% các vụ việc gian lận hồ sơ dự thầu.
3. Chuẩn hóa đào tạo và cấp chứng chỉ hành nghề bắt buộc cho cán bộ quản lý đấu thầu: Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về phân tích hồ sơ thầu và đánh giá giá thầu cho 100% cán bộ thuộc các Ban quản lý dự án, Vụ Kế hoạch, Sở Kế hoạch và Đầu tư các địa phương. Thời gian thực hiện: giai đoạn 2007-2008. Mục tiêu: 100% cán bộ xét thầu đạt chứng chỉ nghiệp vụ, loại bỏ hoàn toàn tình trạng thẩm định hình thức.
4. Tăng cường tính công khai, minh bạch và số hóa quy trình đấu thầu: Cục Quản lý Đấu thầu đẩy mạnh việc công bố thông tin mời thầu trước ít nhất 15 ngày theo đúng Nghị định số 111/2006/NĐ-CP trên Cổng thông tin đấu thầu quốc gia; thiết lập hệ thống đấu thầu qua mạng nhằm loại bỏ giao tiếp trực tiếp giữa chủ đầu tư và nhà thầu. Thời gian thực hiện: giai đoạn 2008-2010. Mục tiêu: nâng tỷ lệ tiết kiệm vốn đầu tư công qua đấu thầu lên mức tối thiểu 15%, triệt tiêu chi phí trung gian không chính thức từ 5% đến 7%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và ban soạn thảo luật: Cán bộ thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Xây dựng, Cục Quản lý Cạnh tranh có thể sử dụng các luận cứ thực nghiệm để tham mưu sửa đổi Luật Đấu thầu, Luật Xây dựng và Luật Cạnh tranh, hoàn thiện quy định về phòng chống thông thầu.
• Chủ đầu tư và Ban Quản lý dự án sử dụng vốn ngân sách: Cung cấp cẩm nang quy trình chuẩn mực từ khâu lập hồ sơ mời thầu, tiêu chuẩn đánh giá đến mở thầu công khai, giúp tối ưu hóa từ 10% đến 15% tổng mức đầu tư và giảm thiểu rủi ro pháp lý trong thanh tra, kiểm toán.
• Doanh nghiệp xây lắp và các nhà thầu thi công: Giúp lãnh đạo doanh nghiệp nắm vững các ranh giới pháp lý giữa liên danh hợp pháp và thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bất hợp pháp, trang bị kỹ năng nhận diện và phòng tránh các bẫy pháp lý khi nộp hồ sơ dự thầu.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật giá trị với hệ thống số liệu định lượng phong phú về thị trường đấu thầu xây lắp Việt Nam giai đoạn chuyển đổi kinh tế 1998-2006, phục vụ giảng dạy các học phần Luật Kinh tế, Luật Cạnh tranh và Quản lý công.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao đấu thầu rộng rãi lại đem lại mức tiết kiệm ngân sách cao nhất?

Đấu thầu rộng rãi tạo ra môi trường cạnh tranh tối đa theo quy luật cung cầu thị trường, buộc các nhà thầu phải cải tiến công nghệ và hạ giá chào thầu sát mức chi phí biên để thắng thầu. Số liệu nghiên cứu cho thấy đấu thầu rộng rãi đạt mức tiết kiệm ngân sách bình quân 12,60%, vượt trội hoàn toàn so với mức 1,19% của hình thức chỉ định thầu.

Quy định tỷ lệ vốn nhà nước 30% trong Luật Đấu thầu năm 2005 có bất cập gì?

Mức khống chế cố định 30% tạo ra lỗ hổng lớn khi bỏ lọt các dự án quy mô cực lớn. Một dự án 500 tỷ đồng có 29,9% vốn công (tương đương 149,5 tỷ đồng ngân sách) vẫn được chỉ định thầu trực tiếp, trong khi dự án 3 tỷ đồng có 30% vốn công (chỉ 0,9 tỷ đồng) lại bắt buộc đấu thầu, gây nguy cơ thất thoát vốn nhà nước rất nghiêm trọng.

Các nhà thầu thường dùng thủ đoạn nào để hạn chế cạnh tranh trong xây lắp?

Các thủ đoạn phổ biến gồm liên kết ngầm thành lập liên minh quân xanh quân đỏ để dàn xếp giá trúng thầu, thỏa thuận chi hoa hồng lại quả từ 5% đến 7% giá gói thầu cho chủ đầu tư, thông đồng với tư vấn thiết kế để nâng khống dự toán từ 10% đến 20%, và hành vi bán thầu trái phép sau khi được trao hợp đồng.

Vì sao cần phân biệt thỏa thuận hạn chế cạnh tranh ngang và thỏa thuận dọc?

Thỏa thuận ngang giữa các nhà thầu là đối thủ trực tiếp trên cùng thị trường liên quan thường gây nguy cơ triệt tiêu cạnh tranh và nâng giá thầu nghiêm trọng hơn nhiều so với thỏa thuận dọc giữa nhà thầu và nhà cung ứng vật tư. Việc phân định rõ giúp cơ quan quản lý áp dụng các mức trần thị phần và chế tài xử lý tương xứng.

Nghị định số 111/2006/NĐ-CP đã có những điểm mới nào để bảo đảm minh bạch trong đấu thầu?

Nghị định số 111/2006/NĐ-CP quy định thời hạn công bố thông tin mời thầu bắt buộc tối thiểu là 15 ngày trước khi phát hành hồ sơ mời thầu, chuẩn hóa quy trình mở thầu công khai ngay sau thời điểm đóng thầu và bắt buộc ghi nhận công khai toàn bộ biên bản mở thầu với chữ ký của các bên liên quan.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh vai trò quyết định của pháp luật cạnh tranh đối với hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư phát triển của Nhà nước trong lĩnh vực xây lắp công trình.
• Nghiên cứu chỉ rõ thực trạng hiệu quả tiết kiệm ngân sách qua đấu thầu suy giảm từ 14% năm 2000 xuống 8,17% năm 2002 do tình trạng lạm dụng chỉ định thầu và các thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bất hợp pháp.
• Dữ liệu thực nghiệm khẳng định đấu thầu rộng rãi đạt tỷ lệ tiết kiệm vượt trội 12,60%, trong khi chỉ định thầu chỉ đạt mức tiết kiệm tối thiểu 1,19% và là nơi nảy sinh tham nhũng, đội vốn từ 10% đến 20%.
• Tác giả đề xuất lộ trình hoàn thiện pháp lý giai đoạn 2007-2010 với 4 nhóm giải pháp trọng tâm: áp dụng tỷ lệ vốn nhà nước lũy tiến, phân định thỏa thuận ngang - dọc trong Luật Cạnh tranh, chuẩn hóa chứng chỉ cán bộ và đẩy mạnh đấu thầu điện tử.
• Các cơ quan quản lý, chủ đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động áp dụng triệt để nguyên tắc công khai, minh bạch nhằm bảo đảm tính cạnh tranh lành mạnh, tối ưu hóa nguồn lực công và thúc đẩy kinh tế đất nước phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA PHÁP LUẬT LIÊN QUAN ĐẾN HÀNH VI HẠN CHẾ CẠNH TRANH TRONG ĐẤU THẦU XÂY LẮP CÁC CÔNG TRÌNH SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC 1. KHÁI QUÁT VỀ CẠNH TRANH 1. Khái niệm cạnh tranh Cạnh tranh, về mặt thuật ngữ được hiểu là sự cố gắng giành phần hơn về phía mình giữa những người, những tổ chức hoạt động có mục tiêu và lợi ích giống nhau. Trong kinh doanh cạnh tranh được định nghĩa là sự đua tranh giữa các nhà kinh doanh trên thị trường nhằm giành ưu thế trên cùng một loại tài nguyên, sản phẩm hoặc cùng một loại khách hàng về phía mình.

Cạnh tranh là đặc trưng cơ bản của cơ chế thị trường. Không có cạnh tranh thì không có nền kinh tế thị trường theo đúng nghĩa của nó. Nền kinh tế thị trường khi vận hành phải tuân thủ theo những quy luật khách quan riêng của mình, trong đó có quy luật cạnh tranh. Cạnh tranh vừa là môi trường, vừa là động lực nội tại thúc đẩy nền kinh tế phát triển.

Dưới góc độ pháp lý, cạnh tranh được sự quan tâm nghiên cứu ở nhiều quốc gia và do vậy, cũng có nhiều khái niệm khác nhau xung quanh vấn đề này, cụ thể: Theo Từ điển kinh doanh của Vương quốc Anh xuất bản năm 1992, cạnh tranh được định nghĩa như sau: Cạnh tranh là sự ganh đua, sự kình địch giữa các nhà kinh doanh trên thị trường nhằm tranh giành cùng một loại tài nguyên sản xuất hoặc cùng một loại khách hàng về phía mình. Như vậy định nghĩa trên nêu rõ cạnh tranh chỉ có trong nền kinh tế thị trường, dưới giác độ là một quy luật kinh tế. Từ điển tiếng Việt cũng giải thích cạnh tranh theo nghĩa kinh tế, triết học: Cạnh tranh là hoạt động tranh đua giữa những người sản xuất hàng hóa, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ và thị trường có lợi nhất. Theo Từ điển Cornu của Pháp, cạnh tranh được hiểu là: Chạy đua trong kinh tế; hành vi của các doanh nghiệp độc lập với nhau và là đối thủ của nhau cung ứng hàng hóa, dịch vụ, nhằm làm thỏa mãn nhu cầu giống nhau với sự may rủi của mỗi bên, thể hiện qua việc lôi kéo được hoặc để mất đi một lượng khách hàng thường xuyên.

Chạy đua trên thị trường mà cấu trúc và sự vận hành của thị trường đó đáp ứng các điều kiện của quy luật cung cầu, giữa một bên là nhà cung cấp với bên kia là những người sử dụng hoặc tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ; các hàng hóa và dịch vụ này được tự do tiếp cận trong điều kiện các quyết định kinh doanh không phải là hệ quả của áp lực hoặc những ưu đãi do pháp luật mang lại. Qua xem xét một số định nghĩa cạnh tranh như trên, có thể thấy mặc dù được nghiên cứu, đề cập ở nhiều góc độ khác nhau, định nghĩa có thể khái quát hay cụ thể đi nữa thì các định nghĩa này cũng đều thể hiện được những đặc trưng riêng của cạnh tranh: Là sự ganh đua, sự giành quyền lợi, ảnh hưởng; chủ thể là các tổ chức, cá nhân có hoạt động kinh doanh trong cùng một thị trường liên quan; các chủ thể cạnh tranh đều có chung một mục đích sinh lợi. Như vậy, có thể thấy yếu tố cấu thành cạnh tranh bao gồm: - Khách hàng thường xuyên hay người tiêu dùng, người sử dụng; - Các bên tham gia cạnh tranh: Có ít nhất hai doanh nghiệp trở lên là đối thủ của nhau; - Môi trường chính trị, pháp lý thuận lợi cho cạnh tranh, đó chính là nền kinh tế thị trường; - Thị trường liên quan được xác định thông qua thị trường sản phẩm liên quan và thị trường địa lý liên quan. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo các cách giải thích trên, cạnh tranh được coi là hành vi của các chủ thể trong khi tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh ở nền kinh tế thị trường, nhằm mục đích tạo lập cho mình một ưu thế có lợi nhất để thu lợi nhuận cao nhất.

Trong môi trường hoạt động tồn tại quy luật cạnh tranh, cạnh tranh có thể đưa lại lợi ích cho người này và thiệt hại cho người khác, song xét dưới góc độ lợi ích toàn xã hội, cạnh tranh một cách lành mạnh luôn có những tác động tích cực và đem lại hiệu quả to lớn cho nền kinh tế. Cạnh tranh buộc các đối thủ phải tự hoàn thiện bản thân mình và trang bị cho mình những điều kiện tốt nhất để nhập cuộc, kết quả sẽ đem lại cho toàn xã hội những lợi ích đáng kể, chẳng hạn như cạnh tranh sẽ làm cho chất lượng hàng hóa, dịch vụ tốt hơn; giá phải chăng, hợp lý hơn. Nhìn nhận dưới góc độ khoa học, khó có thể đưa ra một khái niệm chuẩn chung cho hiện tượng cạnh tranh. Vì vậy, chỉ có thể giải thích phù hợp với bản chất vận động của nó.

Trước hết, để đảm bảo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong nền kinh tế thì cạnh tranh luôn là mục tiêu được nuôi dưỡng và bảo vệ bởi chính sách và pháp luật cạnh tranh. Về phần mình, cạnh tranh được giải thích là một hoạt động mang tính hiệu quả với đặc điểm được tạo bởi chuỗi những hành động thúc đẩy có tính chủ định của một chủ thể kinh doanh trong một thị trường cụ thể. Để thỏa mãn với những lợi ích của riêng mình, phù hợp với các quy định của pháp luật, các chủ thể kinh doanh cố gắng đạt được những điều khoản ưu đãi bằng việc sử dụng những thông số cạnh tranh như giá cả, chất lượng, dịch vụ bán hàng, điều kiện vận chuyển, quảng cáo, tiếp thị… nhằm tạo ra lợi thế trong kinh doanh. Theo Adam Smith, cạnh tranh là tiền đề để bảo vệ sự tự do đối với những quyết định và hành động vì lợi ích của nhà kinh doanh, song rộng hơn là nhằm bảo vệ sự hoàn hảo về kinh tế, trật tự thị trường và công bằng xã hội.

Tuy nhiên, để đạt được điều này thì bản thân quá trình cạnh tranh phải được diễn ra trong trật tự và khuôn khổ nhất định, phải được nuôi dưỡng và bảo vệ bởi chính sách và pháp luật về cạnh tranh. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc trưng của cạnh tranh Khi nghiên cứu cạnh tranh dưới góc độ kinh tế học, xã hội học và khoa học pháp lý cần thấy rõ mặt tích cực, đồng thời cũng phải thừa nhận những mặt tiêu cực của nó. Hai mặt này song song tồn tại khi cạnh tranh thực hiện các chức năng của nó trong điều kiện kinh tế thị trường.

Mặt tích cực của cạnh tranh: Cạnh tranh là động lực thúc đẩy nền kinh tế, thúc đẩy các hoạt động sản xuất kinh doanh phát triển, mang lại lợi ích cho người tiêu dùng. Không có cạnh tranh thì không có tính năng động và sáng tạo trong nền kinh tế. Một vấn đề ai cũng thừa nhận là kinh doanh phải tính đến lợi nhuận, thế nhưng lợi nhuận đó nếu có được trên cơ sở sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ tiến bộ để đem đến cho người tiêu dùng những sản phẩm hàng hóa dịch vụ tốt nhất, giá cả hợp lý, thì đó là biểu hiện của những hành vi kinh doanh lành mạnh, cạnh tranh công bằng. Cạnh tranh bằng những ưu thế vượt trội về phương thức và tư duy kinh doanh, bằng khoa học, công nghệ chứ không phải dựa vào các thủ pháp gian dối, lừa đảo để vượt qua đối thủ cạnh tranh, gây ra sự lãng phí của cải và các nguồn lực trong xã hội.

Trong môi trường kinh doanh, cạnh tranh diễn ra như một quy luật của nền kinh tế thị trường, nó vận hành tương ứng với các quy luật kinh tế khác như quy luật cung cầu, quy luật giá trị…và tôn vinh quyền lựa chọn của người tiêu dùng. Do tính chất khốc liệt của thị trường, sự tồn tại hay diệt vong của doanh nghiệp này hay doanh nghiệp khác là một kết quả tất yếu của cạnh tranh. Song xét dưới góc độ lợi ích xã hội, cạnh tranh luôn mang lại những tác động tích cực. Do đó, các nước có nền kinh tế thị trường phát triển đều khuyến khích cạnh tranh với mong muốn cạnh tranh có thể đem lại một số lợi ích sau: - Bảo đảm và đáp ứng sở thích của người tiêu dùng.

Nghĩa là sản phẩm hàng hóa thỏa mãn được yêu cầu của người tiêu dùng về giá cả hợp lý, chất lượng, mẫu mã. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Khuyến khích việc nghiên cứu và áp dụng công nghệ mới nhằm giảm chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm sẽ rẻ hơn đối thủ cạnh tranh, nhờ đó mà khoa học công nghệ phát triển không ngừng. - Vị thế trung tâm của người tiêu dùng ngày càng được quan tâm và đề cao, quyền lợi của người tiêu dùng ngày càng được đảm bảo. Cơ hội lựa chọn hàng hóa, dịch vụ của người tiêu dùng ngày càng được thỏa mãn một cách tối ưu.

- Cạnh tranh sẽ mang lại một nền kinh tế năng động, sáng tạo và không ngừng tăng trưởng. Bên cạnh những mặt tích cực, song hành với nó, cạnh tranh cũng thể hiện những mặt tiêu cực nhất định cần hạn chế và điều chỉnh. Biểu hiện ở chỗ cạnh tranh có xu hướng phân hóa các doanh nghiệp. Những doanh nghiệp mạnh có uy thế sẽ giành chiến thắng trong các cuộc cạnh tranh, uy tín được nâng cao, lợi nhuận kinh tế thu được ở mức cao hơn, còn các doanh nghiệp không đủ năng lực để cạnh tranh sẽ gặp nhiều khó khăn, thậm chí có nguy cơ dẫn đến phá sản.

KHÁI QUÁT VỀ ĐẤU THẦU 1. Khái niệm đấu thầu Trong cơ chế kinh tế thị trường người tiêu dùng (bao gồm các nhà đầu tư - sau đây gọi chung là người mua) luôn mong muốn có được hàng hóa và dịch vụ tốt nhất với chi phí thấp nhất. Vì vậy, mỗi khi có nhu cầu mua sắm một loại hàng hóa hay dịch vụ nào đó, họ thường tổ chức các cuộc đấu thầu để các nhà thầu (bao gồm các nhà cung ứng hàng hóa và dịch vụ) cạnh tranh với nhau về kỹ thuật, công nghệ, chất lượng và giá cả. Trong các cuộc đấu thầu như vậy, nhà thầu nào đưa ra được mẫu hàng hóa và dịch vụ phù hợp với yêu cầu của người mua và với giá cả thấp nhất sẽ được người mua chấp nhận trao hợp đồng.Tuy nhiên, không phải lúc nào người mua cũng yêu cầu chất lượng hàng hóa và dịch vụ tốt nhất.

Tùy theo nhu cầu sử dụng, người mua sẽ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.