CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT VỀ ĐẦU THẦU VÀ NĂNG LỰC ĐẤU THẦU CỦA CÁC DOANH NGHIỆP 1. Một số vấn đề về đấu thầu 1. Khái niệm đấu thầu Tất cả các hoạt động mua – bán, trao đổi kinh tế trên thị trường đều tuân theo các quy luật khách quan của thị trường như quy luật cung – cầu, quy luật giá cả - giá trị. Các bên tham gia hoạt động kinh tế trên thị trường đều hướng tới lợi ích tối ưu; người mua sẽ lựa chọn những sản phẩm, nhà cung cấp sản phẩm phù hợp nhất, mang lại hiệu quả cao nhất cho họ để xứng đáng với số tiền họ phải bỏ ra; người bán sẽ đòi hỏi số tiền lớn nhất có thể để bù đắp được chi phí sản xuất và mang lại lợi nhuận tốt nhất cho họ.
Vậy, vấn đề đặt ra ở đây là làm thế nào để người mua có được nhiều thông tin về người bán, có được nhiều sự lựa chọn trong đối tác kinh tế với họ; người bán cũng có nhiều thông tin về các yêu cầu sản phẩm, giá cả của người mua để có thể đưa ra được lợi thế của mình thuyết phục người mua. Và hoạt động đấu thầu đã giải quyết được các vấn đề được nêu ra. Thông qua hoạt động đấu thầu, người mua sẽ tiết kiệm được chi phí mà vẫn có được sản phẩm như mong muốn, làm gia tăng hiệu quả sử dụng vốn; người bán sẽ có cơ hội cạnh tranh, tự hoàn thiện và nâng cao bản thân để phát triển lớn mạnh. Hoạt động đấu thầu là một quá trình lựa chọn tuân thủ các nguyên tắc để đạt được hiệu quả sử dụng vốn tối ưu và lợi ích tốt nhất cho các bên tham gia.
Tóm lại, có thể hiểu khái niệm đấu thầu như sau: Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hoá, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Thông qua đấu thầu, các hoạt động kinh tế đều được kích thích phát triển như các ngành sản xuất trực tiếp, các ngành công nghiệp phụ trợ, chế biến. Với việc nhiều nhà thầu đứng vai trò tổng thầu để kết hợp được các nhà chế tạo, nhà sản xuất, các chuyên gia tư vấn để thực hiện các gói thầu quy mô lớn, tổng hợp nhiều SV: Lê Đức Anh Lớp: Kế hoạch 55A Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 4 GVHD: ThS. Nguyễn Thị Phương Thu lĩnh vực đã làm cho hoạt động kinh tế được diễn ra theo hướng chuyên môn hoá sâu và đa phương hoá rộng.
Một số khái niệm liên quan Một số khái niệm liên quan đến đấu thầu theo luật đấu thầu: Bên mời thầu là cơ quan, tổ chức có chuyên môn và năng lực để thực hiện các hoạt động đấu thầu, bao gồm: Chủ đầu tư hoặc tổ chức do chủ đầu tư quyết định thành lập hoặc lựa chọn. Đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng nguồn vốn mua sắm thường xuyên. Đơn vị mua sắm tập trung. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức trực thuộc do cơ quan nhà nước có thẩm quyền lựa chọn.
Chủ đầu tư là tổ chức sở hữu vốn hoặc tổ chức được giao thay mặt chủ sở hữu vốn, tổ chức vay vốn trực tiếp quản lý quá trình thực hiện dự án. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền là cơ quan ký kết hợp đồng với nhà đầu tư. Đấu thầu qua mạng là đấu thầu được thực hiện thông qua việc sử dụng hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Đấu thầu quốc tế là đấu thầu mà nhà thầu, nhà đầu tư trong nước, nước ngoài đều được tham dự.
Đấu thầu trong nước là đấu thầu mà chỉ có nhà thầu, nhà đầu tư trong nước được tham dự. Nhà thầu chính là nhà thầu chịu trách nhiệm tham dự thầu, đứng tên dự thầu và trực tiếp ký, thực hiện hợp đồng nếu được lựa chọn. Nhà thầu chính có thể là nhà thầu độc lập hoặc thành viên của nhà thầu liên danh. Nhà thầu phụ là nhà thầu tham gia thực hiện gói thầu theo hợp đồng được ký với nhà thầu chính.
Nhà thầu phụ đặc biệt là nhà thầu phụ thực hiện công việc quan trọng của gói thầu do nhà thầu chính đề xuất trong hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất trên cơ sở yêu cầu ghi trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu. Nhà thầu nước ngoài là tổ chức được thành lập theo pháp luật nước ngoài hoặc cá nhân mang quốc tịch nước ngoài tham dự thầu tại Việt Nam. SV: Lê Đức Anh Lớp: Kế hoạch 55A Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 5 GVHD: ThS. Nguyễn Thị Phương Thu Nhà thầu trong nước là tổ chức được thành lập theo pháp luật Việt Nam hoặc các nhân mang quốc tịch Việt Nam tham dự thầu.
Gói thầu là một phần hoặc toàn bộ dự án, dự toán mua sắm; gói thầu có thể gồm những nội dung mua sắm giống nhau thuộc nhiều dự án hoặc là khối lượng mua sắm một lần, khối lượng mua sắm cho một thời kỳ đối với mua sắm thường xuyên và mua sắm tập trung. Giá gói thầu là giá trị của gói thầu được phê duyệt trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu. Giá dự thầu là giá do nhà thầu ghi trong đơn dự thầu, báo giá, bao gồm toàn bộ các chi phí để thực hiện gói thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu. Giá đánh giá là giá dự thầu sau khi đã được sửa đổi, hiệu chỉnh sai lệch theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, trừ đi giá trị giảm giá (nếu có), cộng với các yếu tố để quy đổi trên cùng một mặt bằng cho cả vòng đời sử dụng của hàng hoá, công trình.
Giá đánh giá dùng để xếp hạng hồ sơ dự thầu đối với gói thầu mua sắm hàng hoá, xây lắp và gói thầu hỗn hợp áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế. Giá trúng thầu là giá được ghi trong quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia là hệ thống công nghệ thông tin do cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu xây dựng và quản lý nhằm mục đích thống nhất quản lý thông tin về đấu thầu và thực hiện đấu thầu qua mạng. Hồ sơ yêu cầu là toàn bộ tài liệu sử dụng cho hình thức chỉ định thầu, mua sắm trực tiếp, chào hàng cạnh tranh, bao gồm các yêu cầu cho một dự án, gói thầu, làm căn cứ để nhà thầu, nhà đầu tư chuẩn bị hồ sơ đề xuất và để bên mời thầu tổ chức đánh giá hồ sơ đề xuất nhằm lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.
Hồ sơ mời thầu là toàn bộ tài liệu sử dụng cho hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, bao gồm các yêu cầu cho một dự án, gói thầu, làm căn cứ để nhà thầu, nhà đầu tư chuẩn bị hồ sơ dự thầu và để bên mời thầu tổ chức đánh giá hồ sơ dự thầu nhằm lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. Hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất là toàn bộ tài liệu do nhà thầu, nhà đầu tư lập và nộp cho bên mời thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu. SV: Lê Đức Anh Lớp: Kế hoạch 55A Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 6 GVHD: ThS. Nguyễn Thị Phương Thu Kiến nghị là việc nhà thầu, nhà đầu tư tham dự thầu đề nghị xem xét lại kết quả lựa chọn nhà thầu, lựa chọn nhà đầu tư và những vấn đề liên quan đến quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư khi thấy quyền và lợi ích của mình bị ảnh hưởng.
Thẩm định trong quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư là việc kiểm tra, đánh giá kế hoạch lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu, kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư để làm cơ sở xem xét, quyết định phê duyệt theo quy định của pháp luật. Thời điểm đóng thầu là thời điểm hết hạn nhận hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất. Tổ chuyên gia gồm các cá nhân có năng lực, kinh nghiệm được bên mời thầu hoặc đơn vị tư vấn đấu thầu thành lập để đánh giá hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất và thực hiện các nhiệm vụ khác trong quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. Ý nghĩa của đấu thầu Hình thức cạnh tranh bằng đấu thầu là một hình thức cạnh tranh văn minh trong nền kinh tế thị trường phát triển nhằm lựa chọn những nhà thầu, nhà đầu tư phù hợp với yêu cầu và lợi ích của các bên tham gia đấu thầu.
Đấu thầu có vai trò đảm bảo đầy đủ bốn nội dung: hiệu quả - cạnh tranh – công bằng – minh bạch trong việc thực thi triển khai dự án đạt hiệu quả. Muốn đảm bảo được hiệu quả của dự án thì phải tạo điều kiện cho nhà thầu cạnh tranh công khai ở phạm vi rộng nhất nhằm tạo ra sự công bằng, lợi ích cho các bên. Đấu thầu mang nhiều ý nghĩa tích cực với tất cả các bên. Nhà thầu quan tâm dự án và tham gia đấu thầu phải độc lập về mặt pháp lý và tự chủ tách biệt về mặt tài chính với các bên tham gia như các nhà tư vấn đấu thầu, tư vấn xét thầu, chủ đầu tư, các nhà thầu tư vấn lập hồ sơ, các cơ quan chức năng có thẩm quyền đại diện chủ đầu tư là bên mời thầu.
Vì vậy, đấu thầu bảo đảm tính cạnh tranh trong việc tham gia xây lắp, cung cấp thiết bị, thiết kế, tư vấn. Các nhà thầu khi tham gia đấu thầu mà đã là nhà thầu hợp lệ theo quy định trong hồ sơ mời thầu của bên mời thầu và chủ đầu tư, đồng thời theo quy định của pháp luật thì đều là các nhà thầu có quyền lợi và nghĩa vụ như nhau. Việc đối xử với các nhà thầu của các bên liên quan tham gia hoạt động đấu thầu là như nhau, không phân biệt, không thiên vị. Với việc tham gia đấu thầu với hồ sơ được bảo mật đảm bảo tính công bằng cho các nhà thầu tham gia đấu thầu.
SV: Lê Đức Anh Lớp: Kế hoạch 55A Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 7 GVHD: ThS. Nguyễn Thị Phương Thu Bên mời thầu, chủ đầu tư công khai các dự án, gói thầu trên phương tiện thông tin đại chúng để không loại trừ bất kì nhà thầu nào tiếp cận thông tin là thực hiện tính minh bạch trong đấu thầu.