phần mở đầu, kết luận, và tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn gồm 4 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận về logistics và tối ƣu hóa chi phí logistics Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng tối ƣu hóa chi phí logistics của các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ logistics ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế Chƣơng 4: Một số giải pháp tối ƣu hóa chi phí logistics cho doanh nghiệp cung ứng dịch vụ logistics ở Việt Nam 5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LOGISTICS VÀ TỐI ƢU HÓA CHI PHÍ LOGISTICS 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong suốt hai thập kỷ qua, đã có rất nhiều chuyên gia, những học liệu trong và ngoài nƣớc nghiên cứu về lĩnh vực logistics và vai trò của logistics đến sự phát triển của nền kinh tế. Dƣới những góc độ và cách tiếp cận khác nhau, các nghiên cứu đều có điểm chung là giúp ngƣời đọc có cái nhìn rõ nét về dịch vụ logistics, nhằm khai thác triệt để những thế mạnh mà ngành này mang lại.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước Một trong những cuốn sách chuyên khảo đầu tiên về logistics đƣợc công bố ở Việt Nam là “Logistics- Những vấn đề cơ bản” (Đoàn Thị Hồng Vân, 2003). Thông qua cuốn sách, tác giả tập trung giới thiệu lịch sử hình thành và phát triển của logistics, vai trò, liên hệ kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển,… 3 năm sau, tác giả tiếp tục xuất bản thêm cuốn sách “Quản trị Logistics” (Đoàn Thị Hồng Vân, 2006) đƣa ra những khái niệm về quản trị logistics, các nội dung liên quan đến quản trị nhƣ dịch vụ khách hàng, hệ thống thông tin, dự trữ, quản trị vật tƣ, kho bãi… Hai cuốn sách trên cùng chỉ ra những khái niệm và lý luận về logistics cũng nhƣ quản trị logistics, tuy nhiên, những vấn đề liên quan đến chi phí logistics và quản trị chi phí logistics cho các doanh nghiệp logistics tại Việt Nam lại chƣa đƣợc quan tâm và nhắc đến. Để đáp ứng nhu cầu trau dồi, học tập của các giảng viên, sinh viên tại các trƣờng đại học, Đặng Đình Đào và các cộng sự đã biên soạn ra cuốn sách “Giáo trình Quản trị Logistics” (Đặng Đình Đào và các cộng sự, 2018).
Là một trong những môn học không thể thiếu trong các chuyên ngành Kinh tế, Quản trị Logistics phổ cập những kiến thức về quản trị các hoạt động logistics đầu vào (Inbound Logistics) và các hoạt động logistics đầu ra (Outbound Logistics). Một lần nữa, nhóm tác giả khẳng định “Logistics có vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, là “dịch vụ cơ sở hạ tầng” có giá trị gia tăng cao trong các ngành dịch vụ”, để thấy dù là ngành dịch vụ hỗ trợ nhƣng logistics giúp kết nối và thúc đẩy phát 6 triển kinh tế - xã hội. Cuốn sách mới chỉ dừng lại ở việc đề cập đến phƣơng thức quản trị các lĩnh vực trong logistics nhƣ quản trị nhu cầu vật tƣ, quản trị dự trữ hàng hóa và sản xuất, quản trị kho hàng hóa, mà chƣa nhắc đến quản trị chi phí logistics- một khía cạnh quan trọng, quyết định đến lợi nhuận và sự vận hành của doanh nghiệp logistics. Các tài liệu trên đã nêu lên những ý kiến, khái niệm và nội dung về logistics, và đều lựa chọn cách thức tiếp cận vi mô, tạo tiền đề cho những luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ viết về hoạt động logistics nói chung và các khía cạnh liên quan đến logistics nói riêng, một số luận án tiến sĩ tiêu biểu nhƣ Nguyễn Thị Phƣơng (2008); Nguyễn Quốc Tuấn (2015); Bùi Duy Linh (2018).
Tuy nhiên, không có tác giả nào nghiên cứu về chi phí logistics, các đề tài chỉ dừng lại ở việc phân tích và đƣa ra những giải pháp để phát triển hoạt động logistics nói chung ở Việt Nam. Ở góc độ tiếp cận vĩ mô, số lƣợng công trình nghiên cứu khoa học (NCKH) về logistics còn hạn chế. Công trình NCKH quy mô lớn nhất cho đến nay về logistics “Phát triển các dịch vụ Logistics ở nước ta trong điều kiện hội nhập kinh tế” (Đặng Đình Đào và các cộng sự, 2012) do GS.TS Đặng Đình Đào làm chủ nhiệm cùng các Giáo sƣ, Phó giáo sƣ, Tiến sĩ và các cán bộ nghiên cứu tại các địa phƣơng tiến hành, thu thập số liệu thông qua điều tra tại 10 tỉnh thành trong cả nƣớc. Nghiên cứu chỉ ra dịch vụ logistics, tính đến thời điểm công bố kết quả nghiên cứu, chƣa đƣợc nhận thức đúng đắn về vai trò và vị trí trong nền kinh tế.
Theo Luật Thƣơng mại sửa đổi 01/01/2006, logistics đƣợc xem là một hoạt động thƣơng mại vận tải hay dịch vụ giao nhận đơn thuần, trên thực tế đây là lĩnh vực có tính liên ngành, có sự giao thoa của các ngành giao thông vận tải, thƣơng mại dịch vụ, hải quan và công nghệ thông tin. Vậy nên việc quản lý các hoạt động logistics trên thị trƣờng chƣa đƣợc phân cấp rõ ràng, có tình trạng chồng chéo giữa Sở Giao Thông Vận Tải và Sở Công Thƣơng. Trong khuôn khổ đề tài này, cuốn sách chuyên khảo “Logistics: những vấn đề lý luận và thực tiễn ở Việt Nam” (Đặng Đình Đào và các cộng sự, 2011) đƣợc xuất bản. Cuốn sách tổng hợp 26 công trình nghiên cứu và báo cáo khoa học đƣợc trình bày tại hội thảo.
Các báo cáo này tập trung giới thiệu 7 các vấn đề nhƣ: các vấn đề lý luận của logistics trong nền kinh tế thị trƣờng, vai trò và một số đặc trƣng cơ bản của logistics, các quy định pháp lý, cơ sở hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực trong lĩnh vực logistics, giải pháp phát triển dịch vụ logistics trong thời kỳ hội nhập kinh tế, liên hệ thực tiễn đến hoạt động logistics ở các nƣớc ASEAN… Một cuốn sách chuyên khảo khác “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển dịch vụ logistics ở Việt Nam” (Phan Văn Hòa, 2014), cũng đƣợc đúc kết từ đề tài NCKH này, ngoài các nội dung về khái niệm và lý luận, tác giả giới thiệu thêm về các nhân tố ảnh hƣởng đến sự phát triển của dịch vụ logistics, và tác động của hội nhập kinh tế, đồng thời đề xuất những giải pháp cho dịch vụ logistics trên phƣơng diện vĩ mô và vi mô. Cũng giống nhƣ các cuốn sách chuyên khảo trƣớc đó, hai cuốn sách này chỉ dừng lại ở việc mô tả sự phát triển của dịch vụ logistics, các khía cạnh của chi phí logistics chƣa đƣợc quan tâm và đề cập. Ngoài ra, tác giả cũng tham khảo những bài báo, bài viết học thuật mang tính “thời sự”, gắn liền với những sự kiện kinh tế nổi bật hiện nay. Trong bài viết “Ngành logistics Việt Nam trong bối cảnh hội nhập cộng đồng kinh tế ASEAN” (Trần Quốc Trung và Nguyễn Xuân Minh, 2020) đăng trên Tạp chí kinh tế đối ngoại, tác giả đã phân tích các yếu tố bên trong và yếu tố bên ngoài tác động đến dịch vụ logistics, từ đó đƣa ra những đề xuất nhằm duy trì và tận dụng lợi thế vốn có của Việt Nam, bao gồm: (i) tiếp tục khai thác các mảng dịch vụ dành cho khách hàng trong nƣớc; (ii) xây dựng chiến lƣợc kinh doanh để thu hút vốn đầu tƣ từ các quỹ đầu tƣ và đối tác nƣớc ngoài; (iii) tận dụng các chính sách hỗ trợ của nhà nƣớc về lĩnh vực logistics; (iv) tích cực mở rộng mối quan hệ, hỗ trợ lẫn nhau trong hoạt động khai thác thị trƣờng mới và tìm kiếm khách hàng.
Bài viết cũng không nhắc đến chi phí logistics mà chỉ đƣa ra những phƣơng án cho sự phát triển của dịch vụ logistics trong bối cảnh hội nhập kinh tế ASEAN. Năm 2019, dự án hợp tác chiến lƣợc giữa Australia và nhóm Ngân hàng thế giới tại Việt Nam đã xuất bản cuốn sách “Tăng cường ngành Vận tải hàng hóa đường bộ Việt Nam- Hướng đến giảm Chi phí logistics và Phát thải khí nhà kính” (Yin Yin Lam và các cộng sự, 2019). Phƣơng pháp nghiên cứu bao gồm: khảo sát 8 1400 tài xế xe tải và 150 công ty logistics để có cái nhìn tổng quan về lƣợng hàng hóa và chi phí logistics; xây dựng mô hình các nhân tố ảnh hƣởng đến chi phí vận tải; và phỏng vấn các doanh nghiệp vận tải nội địa. Mục đích của nhóm nghiên cứu nhằm đánh giá toàn diện lĩnh vực vận tải hàng hóa đƣờng bộ, từ đó đƣa ra những chính sách nhằm (i) cắt giảm chi phí logistics, giảm ô nhiễm không khí; (ii) nâng cao chất lƣợng và sức hấp dẫn của ngành vận tải đƣờng bộ; và (iii) xây dựng kế hoạch dài hạn ở cấp độ Nhà nƣớc và địa phƣơng.
Dự án đã đề cập đến chi phí logistics và cách thức tối ƣu hóa chi phí logistics trong lĩnh vực vận tải, tuy nhiên, vận tải chỉ là một khía cạnh của logistics. Ngoài vận tải, các dịch vụ khác của logistics nhƣ kho bãi, lƣu kho, đóng gói…, cũng nhƣ tổng thể chi phí lại chƣa đƣợc nhóm tác giả xem xét và nhắc đến. Trong “Phát triển bền vững logistics Việt Nam trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0” (Nguyễn Thu Hƣơng, 2022) trên Tạp Chí điện tử Khoa học Và Công nghệ Giao thông, tác giả chỉ ra những bất cập trong hoạt động logistics ở Việt Nam nhƣ: các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ chỉ đáp ứng đƣợc một phần nhu cầu của thị trƣờng; cơ sở vật chất, kết cấu hạ tầng còn nhiều hạn chế; hệ thống pháp lý sơ sài; các quy định về tài chính và hải quan chƣa đƣợc quan tâm kỹ lƣỡng và thiếu nguồn nhân lực chất lƣợng cao trong ngành. Tác giả cũng tập trung làm rõ những yếu tố ảnh hƣởng đến dịch vụ logistics, ngoài những yếu tố mang tính chủ quan, cũng có những yếu tố mang tính khách quan đến từ khách hàng, nhƣ: nguyên liệu đầu vào; máy móc và các thiết bị cần đƣợc bảo trì thƣờng xuyên; nguồn nhân lực phải đƣợc phát triển phù hợp với các yêu cầu của nhà máy.
Qua đó, không chỉ LSP mà các khách hàng cần phối hợp để tạo ra sự phát triển bền vững cho hoạt động logistics tại Việt Nam. Bài viết cũng chƣa nhắc đến chi phí logistics và tối ƣu hóa chi phí logistics- một trong những yếu tố đóng góp vào sự phát triển bền vững của logistics.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới Các cuốn sách nhƣ “Fundamentals of Logistics Management” (Lambert, 1998), hay “Logistics and Supply Chain Management” (Christopher, 1998) đã cho 9 ngƣời đọc cái nhìn khái quát nhất về quản trị logistics trong doanh nghiệp.