Chương 1. Cơ sở lý thuyết về hoạt động cho vay mua ô tô. Phân tích thực trạng về hoạt động cho vay mua ô tô đối với khách hàng cá nhân tại ngân hàng TMCP Việt Á - Chi nhánh Bình Dương. Giải pháp – Kiến Nghị.
CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA HOẠT ĐỘNG CHO VAY MUA Ô TÔ 1.1 KHÁI QUÁT NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA HOẠT ĐỘNG CHO VAY MUA Ô TÔ 1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò và phân loại cho vay của NHTM 1.1 Khái niệm của hoạt động cho vay Tín dụng là quan hệ vay mượn gồm cả đi vay và cho vay. Như vậy, cho vay cũng là một trong các hình thức tín dụng ngân hàng, theo mục 2 - điều 3 - quyết định số 1627/2001/QĐ NHNN về việc ban hành quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng thì:”Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và trong thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi”. Hoạt động cho vay là hoạt động bao trùm của ngân hàng với tầm quan trọng và quy mô lớn, hoạt động này được thực hiện theo một chính sách rõ ràng, được xác định và hoàn thiện qua nhiều năm, đó là chính sách tín dụng hoặc chính sách cho vay. Chính sách cho vay phải ngắn cương lĩnh tài trợ của một ngân hàng, trở thành hướng dẫn chung cho cán bộ tín dụng và nhân viên ngân hàng, tăng cường chuyên môn hóa trong hoạt động phân tích tín dụng, tạo sự thống nhất Trung trong hoạt động tín dụng nhằm hạn chế rủi ro và nâng cao khả năng sinh lời.
Cho vay mang lại cho ngân hàng một khoản lợi nhuận không nhỏ do lãi suất cho vay thường lớn. Mặt khác, cùng với sự phát triển của nền kinh tế nhu cầu vay vốn của khách hàng ngày càng phát triển lên, tổng thu nhập từ hoạt động cho vay này là rất đáng kể.2 Đặc điểm của hoạt động cho vay Theo Quyết định số 1627/QĐ-NHNN quy định hoạt động cho vay là hoạt động truyền thống của ngân hàng. Đó là một khoản mục cơ bản của tài sản có của một ngân hàng. Nó phát triển đa dạng và hoàn thiện với nhiều loại hình khác nhau từ cho vay ngắn hạn đến cho vay với thời hạn dài.
Mà thời hạn cho vay càng dài thì tính rủi ro càng lớn, do đó lãi suất cho vay dài hạn lớn hơn lãi suất cho vay ngắn hạn. Cho vay ngắn hạn thường phục vụ chi tiêu sinh hoạt gia đình, hay chi mua nguyên vật liệu, trả tiền lương, bổ sung vốn lưu động tức là nhằm đáp ứng nhu cầu thanh toán ngắn hạn. 3 Cho vay ngắn hạn có tính lỏng cao hơn, có thể coi như bộ phận đảm bảo khả năng thanh toán của ngân hàng. Trái lại, cho vay trung và dài hạn thường đầu tư vào mở rộng, đầu tư mới sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng, đổi mới trang thiết bị khoa học công nghệ, dây truyền sản xuất hiện đại,…tức là những dự án chưa có khả năng sinh lời trong thời gian ngắn.
Do đó có tính lỏng thấp, độ rủi ro cao nên có lãi suất cao nhất trong các loại tín dụng. Vì vậy, chất lượng các khoản cho vay, đặc biệt là các khoản cho vay trung và dài hạn mà tốt sẽ mang lại khoản lợi nhuận lớn cho ngân hàng. Đối với các ngân hàng chuyên doanh sẽ có lợi thế lớn hơn vì đây là những ngân hàng có thế mạnh về vốn, chuyên sâu hơn về cho vay trung và dài hạn, thì có ưu thế cạnh tranh hơn thị trường. Hoạt động cho vay là hoạt động có tỷ trọng lớn và đem lại nguồn thu lớn nhất cho ngân hàng nhưng lại là hoạt động rủi ro nhất.
Vì vậy trong hoạt động của nó phải tuân thủ nguyên tắc cho vay. Nguyên tắc cho vay góp phần rất quan trọng vào việc hạn chế rủi ro của ngân hàng thương mại. Sau đây là một số nguyên tắc cơ bản: + Sàng lọc: Lựa chọn đối nghịch trong các thị trường cho vay đòi hỏi ngân hàng phải lọc những người đi vay có triển vọng tốt ra khỏi những người có triển vọng xấu, nhờ vậy các khoản cho vay sẽ an toàn hơn và mang lại lợi nhuận cho ngân hàng. + Giám sát: Ngân hàng phải tiến hành hoạt động giám sát nhằm hạn chế rủi ro đạo đức, cần xác định rõ những quy định và hạn chế trong các hợp đồng vay, đồng thời giám sát xem người đi vay có tuân thủ theo các quy định, hạn chế đó không và có thể cưỡng chế thi hành nếu người đi vay không tuân thủ.
+ Quan hệ khách hàng thường xuyên và lâu dài: Một khách hàng đi vay có quan hệ tín dụng với ngân hàng trong khoảng thời gian dài trước đó thì ngân hàng sẽ nhìn vào các hoạt động quá khứ của khách hàng để nắm bắt được một số lượng thông tin đáng kể về người này. Điều này sẽ giảm rủi ro đạo đức trong cho vay, tiết kiệm được chi phí và thời gian thẩm định khách hàng. + Tài sản đảm bảo và có số dư bù: Ngân hàng yêu cầu người đi vay phải có tài sản đảm bảo, đây là nguồn trả nợ thứ hai cho ngân hàng khi nguồn thứ nhất là nguồn thu nhập từ hoạt động kinh doanh của người đi vay không đảm bảo trả được nợ. 4 Số dư bù: Một doanh nghiệp khi nhận được một món vay phải giữ một số vốn tối thiểu bắt buộc trong tài khoản ở ngân hàng cho vay.
Như vậy, ngân hàng có thể giám sát và quản lý người đi vay hiệu quả và dễ dàng. Đồng thời số dư bù tăng khả năng món vay được hoàn trả. + Hạn chế tín dụng: Đó là việc ngân hàng từ chối cho vay mặc dù người vay sẵn lòng thanh toán lãi suất đã được công bố thậm chí với một lãi suất cao hơn. Việc hạn chế tín dụng có hai dạng: Ngân hàng từ chối cho vay với bất kỳ số lượng nào với người vay; Ngân hàng cho vay nhưng hạn chế mức vay dưới mức vay mà người đi vay mong muốn.
+ Tương hợp ý muốn: Đó là vấn đề giữa ngân hàng và khách hàng về: nhu cầu vay vốn, quy mô của loại hình cho vay, thời hạn cho vay, lãi suất cho vay, thời điểm giải ngân… Các ngân hàng thương mại Việt Nam, chiếm hơn 70% chi phí và thu nhập là các hoạt động tín dụng đặc biệt cho vay và vay, chất lượng tín dụng đặc biệt là các khoản vay còn thấp. Do đó, hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam chứa đựng nhiều rủi ro. Vì vậy cần phải quản lý chặt chẽ hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại. Trong quản lý tiền cho vay nhằm đảm bảo tính an toàn và khả năng sinh lời cao nhất trong phạm vi an toàn đó, Có hai nguyên tắc quản lý tiền cho vay như sau: + Khách hàng vay vốn phải sử dụng vốn vay đúng mục đích: Khách hàng phải cam kết sử dụng tín dụng theo mục đích đã thỏa thuận với ngân hàng, không được trái với quy định của pháp luật và của ngân hàng cấp trên.
Mục đích của việc cho vay được ghi rõ trong hợp đồng tín dụng nhằm đảm bảo ngân hàng không tài trợ cho các hoạt động trái phép và việc tài trợ đó là phù hợp với cương lĩnh hoạt động của ngân hàng. + Khách hàng phải cam kết hoàn trả cả vốn và lãi đúng thời hạn: Đây là điều bắt buộc đối với khách hàng nhận tiền vay của ngân hàng và là điều kiện để ngân hàng tồn tại và phát triển. Trong hợp đồng tín dụng luôn ghi rõ thời hạn hoàn trả vốn và lãi, khách hàng phải cam kết hoàn trả đúng thời hạn đó.3 Lợi ích của hoạt động cho vay Ngày nay, các ngân hàng không chỉ cạnh tranh với chính các ngân hàng trong hệ thống mà còn phải cạnh tranh với các công ty tài chính, phi ngân hàng khác đã khiến cuộc cạnh tranh thị phần ngày càng trở nên khốc liệt. Trong khi 5 cho vay tiêu dùng đang có rất nhiều tiềm năng để trở thành xu thế, các ngân hàng đang cố gắng mở rộng thị phần, đa dạng hoá các sản phẩm cho vay, phân tán rủi ro trong hoạt động kinh doanh và có thể mở rộng đối tượng giao dịch.
Ngân hàng mở rộng được thị phần và có được lượng khách hàng đông đảo có thể hạ thấp được chi phí quản lý, giúp khách hàng đặc biệt là những khách hàng có thu nhập thấp và trung bình tiếp cận được nguồn vốn vay với chi phí thấp hơn, đáp ứng cho những nhu cầu xa xỉ hơn khi khách hàng chưa có đủ khả năng chi trả cho những nhu cầu đó. Có thể nói, người tiêu dùng là người được hưởng trực tiếp và nhiều lợi ích nhất mà hình thức vay mang lại. Chi tiêu càng nhiều càng thúc đẩy nền kinh tế phát triển, nâng cao sức cạnh tranh với hàng hoá nước ngoài. Bên cạnh đó, Nhà nước cũng sẽ đạt được các mục tiêu kinh tế - xã hội khác nhau như giải quyết công ăn việc làm cho người lao động, tăng thu nhập, giảm bớt các tệ nạn xã hội và cải thiện nâng cao chất lượng đời sống cho người dân (Phan Thị Thu Hà, 2013) 1.4 Phân loại các hình thức cho vay của NHTM Thông tư 39/2016/TT-NHNN do Ngân hàng Nhà nước ban hành mới đây đã bổ sung thêm nhiều phương thức cho vay mới phù hợp với thực tế, sửa đổi nội hàm của các phương thức cho vay để bảo đảm phân biệt rõ ràng giữa các phương thức.
Cụ thể, 9 phương thức cho vay theo Thông tư 39/2016/TT-NHNN bao gồm: Một là, cho vay từng lần: Mỗi lần cho vay, tổ chức tín dụng (tổ chức tín dụng) và khách hàng thực hiện thủ tục cho vay và ký kết thỏa thuận cho vay. Hai là, cho vay hợp vốn: Là việc có từ hai tổ chức tín dụng trở lên cùng thực hiện cho vay đối với khách hàng để thực hiện một phương án, dự án vay vốn. Ba là, cho vay lưu vụ: Là việc tổ chức tín dụng thực hiện cho vay đối với khách hàng để nuôi trồng, chăm sóc các cây trồng, vật nuôi có tính chất mùa vụ theo chu kỳ sản xuất liền kề trong năm hoặc các cây lưu gốc, cây công nghiệp có thu hoạch hàng năm. Theo đó, tổ chức tín dụng và khách hàng thỏa thuận dư nợ gốc của chu kỳ trước tiếp tục được sử dụng cho chu kỳ sản xuất tiếp theo nhưng không vượt quá thời gian của 02 chu kỳ sản xuất liên tiếp.
