Phần mở đầu: Đề cập một số vấn đề chung của đề tài Phần kết quả nghiên cứu: đƣợc chia thành 3 chƣơng. Chƣơng I: Cơ sở lý luận của Vấn đề nghiên cứu Chƣơng II: Thực trạng QLNN về GD-ĐT ở Sở GD&ĐT Hải Phòng Chƣơng III: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực QLNN của Sở GD&ĐT Kết luận và khuyến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sỹ Quản lý giáo dục PHẦN 2: NỘI DUNG CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu của vấn đề Trong vài năm gần đây vấn đề QLNN về GD&ĐT (QLNN về GD&ĐT) đƣợc đông đảo giới khoa học quan tâm nghiên cứu. Một nghiên cứu mang tính hệ thống và tầm cỡ nhà nƣớc đƣợc nhóm đề tài của viện chiến lƣợc và phát triển GD (cũ) do PGS, TS Đặng Bá Lãm làm chủ nhiệm đã tập hợp đƣợc rất nhiều lực lƣợng và giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến đổi mới QLNN về GD&ĐT.
Tại trƣờng cán bộ QLGD&ĐT trung ƣơng 1 từ 2000 - 2002 TS Đặng Xuân Hải cũng triển khai một đề tài liên quan đề đổi mới QLNN về GD&ĐT thông qua một đề tài cấp bộ là “Vai trò của nhà nƣớc trong việc nâng cao quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của các trƣờng đại học”. Tuy nhiên vấn đề đổi mới QLNN về GD ở cấp sở chúng tôi chƣa tìm thấy một công trình cụ thể nào. Một số khái niệm liên quan đến vấn đề nghiên cứu 1.Khái niệm Quản lý: a. Khái niệm chung Khái niệm QL đã hình thành rất lâu và ngay từ khi xã hội loài ngƣời xuất hiện thì nhu cầu QL cũng đƣợc hình thành; khái niệm QL ngày càng đƣợc hoàn thiện.
Cùng với sự phát triển của xã hội loài ngƣời, mọi hoạt động của xã hội đều cần tới QL, QL vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật trong việc điều khiển một hệ thống xã hội ở cả tầm vĩ mô và vi mô; chính vì lẽ đó trình độ tổ chức, điều hành cũng đƣợc nâng lên và phát triển.Mác viết: “Tất cả mọi lao động trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên qui mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần tìm đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một nghệ sĩ độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”. [40, tr 21] 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sỹ Quản lý giáo dục Hoạt động QL bắt nguồn từ sự phân công lao động của xã hội loài ngƣời nhằm đạt đƣợc mục đích, hiệu quả cao hơn, năng suất cao hơn. Đó chính là hoạt động giúp cho con ngƣời đứng đầu tổ chức phối hợp sự nỗ lực của các thành viên trong nhóm, trong cộng đồng nhằm đạt đƣợc mục tiêu đề ra.
Có nhiều khái niệm về QL theo các quan điểm khác nhau [56]. - Theo quan điểm triết học, QL đƣợc xem nhƣ một quá trình liên kết thống nhất giữa cái chủ quan và cái khách quan để đạt mục tiêu nào đó. - Theo quan điểm kinh tế của F.Taylor (1956 – 1915): “QL là cải tạo mối quan hệ giữa ngƣời với ngƣời, giữa ngƣời với máy móc” và “QL là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó thế nào bằng phƣơng pháp tốt nhất, rẻ nhất”.[56, tr 13] - Theo quan điểm chính trị xã hội : “QL là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hƣớng của chủ thể (ngƣời QL, ngƣời tổ chức QL) lên khách thể (đối tƣợng QL) về mặt chính trị, văn hoá, xã hội, kinh tế,. bằng một hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phƣơng pháp và các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trƣờng và điều kiện cho sự phát triển của đối tƣợng”.
[55, tr 19] - Theo quan điểm của hệ thống: Toàn thể thế giới vật chất đang tồn tại, mọi sự vật, hiện tƣợng là một chỉnh thể, một hệ thống. Trong công tác điều hành xã hội thì QL cũng vậy, cũng là một hệ thống. Theo quan điểm này thì QL là một đơn vị với tƣ cách là một hệ thống xã hội là khoa học và nghệ thuật tác động vào hệ thống, vào từng thành tố của hệ thống bằng các phƣơng pháp thích hợp nhằm đạt mục tiêu đề ra trong quá trình hoạt động. “QL là sự tác động có tổ chức, có định hƣớng của chủ thể QL lên đối tƣợng QL nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống để đạt đƣợc mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến đổi môi trƣờng” [44, tr 38] - Theo Henry Fayol (1941 – 1925) – nhà kinh tế học và chỉ đạo thực tiễn, trong quyển “QL chung và QL công nghiệp”: QL hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp kiểm tra.
[56, tr 15] - Còn một vài quan điểm thƣờng gặp khác nhƣ : 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sỹ Quản lý giáo dục + QL là biết chính xác điều mình muốn ngƣời khác làm và sau đó thấy họ đã hoàn thành công việc nhƣ thế nào? đánh giá. + QL là những hoạt động cần thiết đƣợc thực hiện khi con ngƣời kết hợp với nhau trong một tổ chức, nhóm để đạt đƣợc mục tiêu. + QL là quá trình cùng làm việc của các cá nhân để hoàn thành mục tiêu chung của tổ chức, nhóm. + QL là nghệ thuật đạt mục tiêu đề ra thông qua việc điều khiển, phối hợp, chỉ huy hoạt động của ngƣời khác.
- Qua những định nghĩa trên, ta có thể hiểu: + QL là sự tác động có tổ chức, có ý thức để điều khiển, hƣớng dẫn các quá trình xã hội, hành vi hoạt động của con ngƣời để đạt đến mục đích đúng với ý chí của nhà QL phù hợp với yêu cầu khách quan. Chủ thể QL và khách thể QL: + Chủ thể QL là ngƣời hoặc tổ chức-bộ máy + Khách thể QL có thể là ngƣời, tổ chức, vừa có thể là vật thể cụ thể nhƣ: đoàn xe, môi trƣờng, thiên nhiên,. vừa có thể là sự việc: Các quá trình, các hoạt động Giữa chủ thể và khách thể QL có mối quan hệ tác động qua lại, tƣơng hỗ nhau. Chủ thể làm nảy sinh các tác động QL, còn khách thể thì nảy sinh các giá trị vật chất và tinh thần có giá trị sử dụng, trực tiếp đáp ứng nhu cầu của con ngƣời, thoả mãn mục đích của chủ thể QL.
Trong QL, chủ thể QL phải có tác động phù hợp và sắp xếp hợp lý các tác động nhằm đạt mục tiêu. Do đó QL phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa tri thức và lao động. Xét dƣới góc độ điều khiển học, hành động QL chính là quá trình điều khiển, sắp xếp, tác động làm cho đối tƣợng QL thay đổi trạng thái (từ lộn xộn thành trật tự theo ý chí và mục tiêu của nhà QL). Muốn phát huy tiềm năng của đối tƣợng QL (đặc biệt là con ngƣời) thì phải có cơ chế QL đúng.
Cơ chế QL là phƣơng thức vận hành hệ thống hoạt động QL mà nhờ đó QL đƣợc diễn ra, chỉ đạo quan hệ tƣơng tác giữa chủ thể và khách thể QL 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sỹ Quản lý giáo dục đƣợc thực hiện (vận hành và phát triển). Để thực hiện quá trình QL phải có các điều kiện, phƣơng tiện QL. Đó không chỉ là máy móc, kỹ thuật mà còn là nhân cách của nhà QL (phẩm chất, năng lực). Kết quả QL là sản phẩm kép, nghĩa là quá trình QL, đối tƣợng QL phát triển và phẩm chất năng lực của nhà QL cũng phát triển.
Quan hệ giữa chủ thể và khách thể QL Chủ thể quản lý Mục tiêu quản lý Cơ chế quản lý Đối tượng quản lý b. Bản chất của các hoạt động QL và các chức năng QL Bản chất của hoạt động quản lý + Từ khi con ngƣời biết hợp tác với nhau để tự vệ và mƣu sinh cuộc sống thì nó xuất hiện những yếu tố khách quan, những hoạt động tổ chức, phối hợp, điều hành… để thực hiện mục tiêu. Sự phối hợp này tạo nên sức mạnh giúp cho con ngƣời đạt đƣợc những mục tiêu cần thiết. Nhƣ vậy trong quá trình vận động, phát triển của xã hội và QL không thể tách rời nhau, khi lao động đạt tới một trình độ nhất định, có sự phân công xã hội thì QL là một chức năng, đó là tất yếu khách quan.
+ Trong tổ chức nhóm, cộng đồng, chủ thể QL tác động có định hƣớng, có chủ đích đến khách thể QL nhằm đạt đƣợc mục đích. Những tác động qua lại có tác động lan toả rộng rãi. Trong xã hội có giai cấp thì hoạt động QL phục vụ quyền lợi của giai cấp rõ rệt. + Hoạt động QL mang tính khoa học cao, bởi tác động giữa chủ thể QL đến khách thể QL thông qua công cụ, phƣơng tiện, phƣơng pháp phù hợp với qui luật khách quan thì mới đạt hiệu quả.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sỹ Quản lý giáo dục + QL đƣợc coi là một nghề. Những kỹ năng nghề nghiệp của ngƣời QL để thực hiện công việc đòi hỏi mang tính kỹ thuật, thể hiện ở những thao tác nghề nghiệp của ngƣời QL. + Hoạt động QL vừa mang tính khoa học vừa có tính nghệ thuật. Tính nghệ thuật của hoạt động QL thể hiện ở những tác động hợp qui luật, hoàn cảnh.
Vậy, hoạt động QL có tính khách quan vừa có tính chủ quan thực hiện bởi ngƣời QL. Mặt khác, nó vừa có tính giai cấp vừa có tính kỹ thuật, vừa có tính khoa học vừa có tính nghệ thuật, vừa có tính pháp luật Nhà nƣớc lại vừa có tính xã hội rộng rãi; chúng là những mặt đối lập trong một thể thống nhất. Đó là biện chứng, là bản chất của hoạt động QL. Chức năng quản lý Henry Fayol coi “Chức năng QL là nhóm hoạt động để hoàn thành QL”, “Chức năng QL là loại hình đặc biệt của hoạt động điều hành, là sản phẩm của tiến trình phân công lao động và chuyên môn hoá việc QL”.
[56, tr 15] Chức năng QL là những nội duSở Giáo dục & Đào tạong và phƣơng thức hoạt động cơ bản mà nhờ đó chủ thể QL tác động đến đối tƣợng QL trong quá trình QL, nhằm thực hiện mục tiêu QL.